IT-termen in heldere taal uitgelegd
Praktische definities van kernbegrippen — van klassieke netwerken tot moderne AI. Kort genoeg om snel te lezen, lang genoeg om er daadwerkelijk iets van op te steken.
Zoek, filter op categorie of blader
⤳ Willekeurige termBladeren per categorie
Netwerken682 termenHTTP/2 · Split horizon · TCP BBR · Native VLAN
Web518 termenVitest · Flexbox · Haml · Style queries
Programmeren1 164 termenSubroutine · Scope · SICP · ESC/POS
AI & ML439 termenRadixAttention · N-gram · Chain-of-thought · RAG
Beveiliging1 489 termenBeaconing · Ben Adida · Cube-aanval · Niels Provos
Infrastructuur1 118 termenDocker Swarm · xdaliclock · Feature flag · KubeVirt
Hardware1 301 termenFloptical · CoWoS · LPDDR · Magnetisch domein
Databases428 termenMulti-leader · BRIN-index · Saga · Percona
Chat & sociale media1 052 termenFuture Composer · n8n · Kibo · rec.humor.funny
0–9
- 10 GbE10 Gigabit Ethernet, een standaard sinds 802.3ae (2002). Sinds de jaren 2010 gangbaar in datacenters. Bij prosumers vanaf…
- 1541 UltimateEen cartridge die zich voordoet als een Commodore 1541-diskdrive, tot en met de processor erin, en diskimages van…
- 16-bitHet middelste hoofdstuk van de computergeschiedenis: genoeg voor serieuze programma's, maar met slechts 65.536 adressen om…
- 16colo.rsEen webarchief dat tientallen jaren ANSI- en ASCII-kunst bewaart in maandelijkse artpacks.
- 1K-introEen demo die in 1024 bytes past — twee keer zo ruim als een 256-byte-intro, en nog steeds een oefening in extreme zuinigheid.
- 2.5 GbE2,5 Gigabit Ethernet – de 802.3bz-standaard (2016), die werkt over bestaande Cat5e- en Cat6-kabels en sinds 2024 standaard…
- 256-byte-introEen intro waarvan het hele programma in 256 bytes past, een van de hardste groottecategorieën van de demoscene.
- 2bwmEen minimalistische zwevende vensterbeheerder voor X11 met twee randen om elk venster en verder niets, afgesplitst van mcwm.
- 2FA / MFATwee- of meerfactorauthenticatie: wie je bent, bewijs je met twee onafhankelijke dingen.
- 2PCTwo-Phase Commit — het klassieke commitprotocol voor gedistribueerde systemen. Fase 1: de coördinator stuurt PREPARE naar…
- 3-subset meet-in-the-middleEen meet-in-the-middle-variant die de sleutelbits in drie groepen verdeelt en werkt tegen cijfers waarvan het sleutelschema…
- 3-WayEen compact blokcijfer van Joan Daemen uit 1994, gebouwd voor snelle hardware in plaats van elegante software.
- 32-bitVier gigabyte klonk in 1985 als oneindig en werd het meest gevoelde plafond van de jaren 2000.
- 3D XPointEen geheugentechnologie (Intel en Micron, 2015) die de kloof moest dichten tussen snel, vluchtig DRAM en traag, permanent…
- 3D-printerEen machine die fysieke objecten laag voor laag opbouwt in plaats van ze uit een massief blok te snijden.
- 3D-rotatieDe wiskunde van het transformeren van 3D-coördinaten met rotatiematrices, een basisbewerking in realtime graphics en de kern…
- 3DESDES drie keer achter elkaar, omdat twee keer niets oplevert: een lapmiddel dat het bankwezen vijfentwintig jaar draaiende…
- 464XLATOvergangsmechanisme om IPv4 over een puur IPv6-netwerk te laten werken, beschreven in RFC 6877 (2013): vertaling aan de…
- 4chanAnoniem imageboard, in 2003 gestart door de vijftienjarige Christopher Poole ("moot") als Engelstalige kopie van het Japanse…
- 4DwmDe vensterbeheerder van SGI op IRIX, een uitgebreide afstammeling van mwm uit Motif die het gezicht van Indigo Magic werd.
- 4K-introEen demo van hooguit 4096 bytes — alle beelden en muziek worden ter plekke berekend.
- 4klangEen modulaire softwaresynthesizer van de groep Alcatraz waarmee muzikanten 4k-muziek in een gewone sequencer kunnen…
- 4matBritse muzikant Matthew Simmonds, een van degenen die van chipgeluid op de Amiga een eigen stijl maakten.
- 4SightHet vensterssysteem van Silicon Graphics voor IRIX aan het eind van de jaren tachtig, gebouwd op NeWS van Sun, met…
- 528 MB-barrièreDe beruchte grens van 504 MiB, ontstaan doordat BIOS INT 13h en de IDE-interface onverenigbare maxima hanteerden voor…
- 5G mmWave5G op spectrum van 24–100 GHz: enorme bandbreedte (kanalen van 400 MHz) en snelheden van meerdere gigabits, maar met een…
- 5G NR (New Radio)De radio-interface van 5G — 3GPP Release 15+ (2018). Opvolger van LTE (4G). Twee frequentiebereiken: FR1 (sub-6 GHz…
- 5G NSA (Non-Standalone)5G-uitrolmodus met 5G-radio op een LTE-kern: de telefoon hangt voor het controlevlak aan een 4G-cel en gebruikt 5G voor de…
- 5G SA (Standalone)5G met een volledig 5G-kernnetwerk. Anders dan 5G NSA (Non-Standalone), dat een LTE-kern met 5G-radio gebruikt. SA maakt…
- 64-bitCPU-architectuur waarbij registers, adressen en pointers 64 bits breed zijn. Standaard sinds circa 2005–2010. Adresseert tot…
- 64k-introEen democompetitieklasse waarin de hele productie — code, muziek en beeld — in 65.536 bytes moet passen, zodat alles tijdens…
- 64klangDe grote broer van 4klang: een softwaresynthesizer van de groep Alcatraz, gebouwd voor muziek in 64k-intro's, waar de…
- 64tassEen cross-assembler voor de 6502-familie die op een pc draait, maar de syntaxis spreekt van de eigen Turbo Assembler van de…
- 669-formaatEen vroeg modulformaat voor de pc, genoemd naar zijn bestandsextensie: Composer 669 maakte trackermuziek op de pc nog vóór…
- 6to4Tunnelmechanisme voor IPv6 over IPv4. RFC 3056 (2002). Een openbaar IPv4-adres wordt automatisch omgezet naar het…
- 7-track-tapeHet eerste commerciële magneetbandformaat – zes databits plus pariteit over halve-inchband, geboren met de IBM 701 in 1952.
- 8-bitAcht bits volstaan voor 256 waarden, één teken, of een hele generatie homecomputers.
- 80 PLUSEen certificering voor het rendement van voedingen. De basiseis is minstens 80 procent rendement bij 20, 50 en 100 procent…
- 802.1XIEEE-standaard voor poortgebaseerde netwerktoegangscontrole. De client (supplicant) authenticeert zich via een switch…
- 8½Het eerste venstersysteem van Plan 9, geschreven door Rob Pike en genoemd naar de film van Fellini.
- 8SVXHet eigen sampleformaat van de Amiga: 8-bits geluid verpakt als IFF-chunk, het grondstofje waaruit trackerinstrumenten waren…
- 9 FingersDe Amiga-demo van Spaceballs uit 1993 die gedigitaliseerde film afspeelde op een machine die daar eigenlijk niet voor…
- 9-sporenbandDe open halve-inchspoel met negen parallelle sporen die vanaf 1964 dé computerband was en het beeldmerk van de "mainframe"…
- 96-kolomskaartIBM's poging om de ponskaart te moderniseren: kleiner, dichter en ongeveer tien jaar te laat.
- 9wmEen X-vensterbeheerder die de 8½ van Plan 9 zo getrouw nabootste als X toestond: geen knoppen, geen pictogrammen, één menu…
A
- A Manual of Operation for the ASCCVijfhonderd pagina's uit 1946 over hoe een machine te laten doen wat de bedoeling was – de eerste programmeerhandleiding ter…
- A NewsDe allereerste Usenet-software, gebouwd bij Duke voor een netwerk waar een handvol berichten per dag al als druk gold.
- A Symbolic Analysis of Relay and Switching CircuitsDe scriptie die aantoonde dat een netwerk van relais booleaanse algebra in koper is – en circuitontwerp van gokwerk tot…
- A* (A-ster)Algoritme dat het kortste pad in een graaf vindt: Dijkstra plus een heuristiek die de zoektocht richting het doel stuurt.
- A/B-testenTwee varianten (A is de controle, B de behandeling) tonen aan willekeurig gekozen gebruikers en meten welke beter scoort op…
- A100Nvidia's datacenter-GPU uit 2020, gebouwd op de Ampere-architectuur: het werkpaard dat de eerste generatie echt grote…
- a11yAfkorting voor "accessibility" (toegankelijkheid): sites bruikbaar maken voor iedereen, ook voor mensen met een beperking.
- A5/1Het stroomcijfer dat gsm-gesprekken in Europa beschermde: geheim vanaf 1987 tot het uitlekte, en in 2009 in de praktijk…
- AA-libEen C-bibliotheek die willekeurige beelden als ASCII-tekens tekent, zodat video en games in een gewone tekstterminal kunnen…
- AACDe opvolger van MP3 — betere audio bij dezelfde bitrate, en het formaat achter iTunes, YouTube en digitale radio.
- AanbevelingssysteemML-systeem dat suggereert wat je hierna moet kijken, kopen of lezen.
- AandrukrolHet zachte rubberen wieltje dat de band tegen de capstan drukt zodat die met een constante snelheid vooruit wordt getrokken.
- Aanpasbare selectEindelijk een <select> kunnen opmaken met CSS. Klinkt triviaal, maar schrapt uit elk designsysteem duizenden regels voor…
- Aantal volgersHet aantal volgers of abonnees van een socialemedia-account. Van oudsher de belangrijkste statusmaat. Tegenwoordig telt de…
- Aanval op minder rondesEen aanval op een uitgeklede versie van een cijfer met minder rondes dan het origineel, om te meten hoeveel marge er nog is.
- AanvalsoppervlakDe som van alle punten waar een aanvaller mogelijk een systeem binnen kan komen — open poorten, API-endpoints…
- Aaron SwartzSchreef op zijn veertiende mee aan de RSS-specificatie en bouwde daarna een flink stuk van de infrastructuur van het open…
- ABACAutorisatiemodel waarbij beslissingen berusten op attributen van gebruiker, resource en context — flexibeler dan RBAC, maar…
- AbacusEen rekenhulpmiddel dat de cijfers bewaart maar het algoritme aan de mens overlaat, en daarom nog steeds een geoefende…
- Abbreviated menu button (OPEN LOOK)De compacte menuknop van OPEN LOOK: een klein vierkantje met een driehoek naar beneden en zonder label, voor plekken waar…
- ABC 80Zwedens eigen thuiscomputer: ontworpen door DIAB, gebouwd door Luxor in Motala en geïnstalleerd in bijna elk Zweeds…
- AberMUDDe MUD uit Aberystwyth die zich over universiteitsmachines wereldwijd verspreidde en het genre veranderde in iets wat je…
- ABIHet laagniveaucontract tussen gecompileerde binaries: hoe functies worden aangeroepen, parameters doorgegeven en…
- ABL-modusArbitrary Block Length: een modus die een gewoon 128-bitscijfer oprekt tot een blokcijfer ter grootte van een hele…
- AbortControllerEen web-API om lopende asynchrone bewerkingen af te breken — vooral fetch-aanroepen, maar ook event listeners en meer. Je…
- Abreast-DMTwee Davies–Meyer-stappen naast elkaar onder dezelfde sleutel, waarbij één stap het bitsgewijze complement van de…
- Abstracte klasseEen klasse die niet rechtstreeks geïnstantieerd kan worden, alleen geërfd. Bevat een gedeeltelijke implementatie waarvan…
- AbstractieComplexiteit verbergen achter een eenvoudiger interface.
- AC-bias-opnameEen hoogfrequente toon die bij magnetische opname over het signaal wordt gemengd en de kromme overdrachtscurve van het…
- Accelerated-XDe commerciële X-server van Xi Graphics voor Linux en andere pc-Unixen, die in de jaren negentig stuurprogramma's verkocht…
- Access pointHet apparaat dat bedraad Ethernet omzet in wifi. In een thuisnetwerk zit het in de router; in elke grotere installatie is…
- AccessXDe toetsenbordhulpmiddelen van X: plaktoetsen, trage toetsen en muisbesturing via het numerieke toetsenblok, in 1993 als…
- AccordeonUI-patroon: een lijst inklapbare secties waarvan een klik de inhoud openklapt. Toont veel informatie zonder het scherm te…
- AccuEnergiebron in draagbare apparaten; de capaciteit wordt uitgedrukt in mAh of Wh.
- AccumulatorEen speciaal cpu-register dat alle reken- en logicabewerkingen impliciet als operand en resultaat gebruiken. Klassiek bij de…
- Accumulator (ENIAC)Twintig kasten die geheugen en rekenwerk in één waren – het complete snelle geheugen van ENIAC bevatte twintig getallen, elk…
- ACETurings eigen computerontwerp uit 1945: sneller en eigenzinniger dan dat van Von Neumann, maar zo ambitieus dat alleen een…
- AchaeaEen tekst-MUD die gratis te spelen was maar credits verkocht: het verdienmodel dat later de hele gamesindustrie overnam.
- Achtergrondschrijver (bgwriter)Het PostgreSQL-proces dat gewijzigde pagina's alvast uit de buffercache wegschrijft, zodat een query die een vrije buffer…
- ACIDVier garanties waaraan een transactie hoort te voldoen: Atomiciteit, Consistentie, Isolatie en Duurzaamheid.
- ACiD ProductionsDe invloedrijkste ANSI-kunstgroep, opgericht in 1990 en bekend om de maandelijkse artpacks.
- ACiDDrawEen ANSI-editor voor DOS van de kunstgroep ACiD, door de artiesten van de scene zelf voor zichzelf gemaakt.
- ACMEHet protocol dat het uitgeven en verlengen van TLS-certificaten automatiseert.
- Acorn ArchimedesBritse thuiscomputer uit 1987 en de eerste die rond een ARM-processor was gebouwd — dezelfde architectuur die nu in vrijwel…
- ACPIDe standaard waarmee het besturingssysteem energiebeheer en hardwareconfiguratie overneemt van het BIOS. In 1996 ontwikkeld…
- Acquire-releaseDe geheugenvolgorde die lock-free code vrijwel altijd eigenlijk wil: sterk genoeg om twee threads via één variabele te…
- Acties (CDE)De database van CDE die bepaalt wat een dubbelklik doet: benoemde commando's in .dt-bestanden waar bestandsbeheer, Front…
- Action ReplayDatels freezer-cartridge die een programma midden in de actie kon stilzetten, het geheugen kon dumpen en vrijwel alles kon…
- ActionScriptDe programmeertaal van Adobe Flash, gebaseerd op ECMAScript (dezelfde wortel als JavaScript). Versie 1 in 1998, versie 3 in…
- ActivatiefunctieDe functie waar elk neuron in een neuraal netwerk zijn invoer doorheen haalt, en die het netwerk niet-lineair maakt.
- active (Usenet)De lijst van een nieuwsserver met welke groepen bestaan, welke artikelnummers ze bevatten en of er gepost mag worden.
- Active DesktopMicrosofts poging uit 1997 om de bureaubladachtergrond in een webpagina te veranderen, met ‘kanalen’ die nieuws streamden…
- Active DirectoryDe directoryservice van Microsoft voor Windows-domeinen: gebruikers, groepen, computers en beleid op één plek.
- ActiveXMicrosofts plug-intechnologie voor Internet Explorer (1996), die native COM-componenten in de browser draaide. Beëindigd met…
- Activiteiten (KDE Plasma)Plasma's poging om een stap verder te gaan dan virtuele bureaubladen: niet alleen "waar staan de vensters" maar "waar ben ik…
- ActivityPubDoor het W3C gestandaardiseerd protocol (2018) voor gefedereerde sociale netwerken: servers praten met elkaar door…
- ActormodelConcurrencymodel waarin “actors” zelfstandige eenheden zijn die uitsluitend via asynchrone berichten communiceren: geen…
- AdaEen programmeertaal die rond 1980 in opdracht van het Amerikaanse ministerie van Defensie ontstond om de honderden talen in…
- Ada LovelaceDe gpu-architectuur van Nvidia voor consumenten, gelanceerd in oktober 2022: RTX 4090, 4080, 4070 en 4060, gebouwd op TSMC…
- Ada Lovelace (persoon)De wiskundige die in 1843 schreef wat doorgaans als het eerste computerprogramma ter wereld geldt — voor een machine die…
- AdamHet optimalisatie-algoritme dat vrijwel alle deep learning gebruikt. De naam staat voor adaptive moment estimation…
- Adam BackBritse cryptograaf en cypherpunk die in 1997 Hashcash bedacht, het proof-of-work-schema dat later de motor van Bitcoin werd.
- Adam LangleyGoogle-TLS-engineer die ongemerkt een groot deel van de transportversleuteling van het web heeft herbouwd, van BoringSSL tot…
- Adam ShostackDe man die threatmodellering iets maakte wat ontwikkelaars daadwerkelijk doen, in plaats van iets wat adviseurs factureren.
- Adam YoungAmerikaanse onderzoeker die in 1996 ransomware met publieke sleutels beschreef, zo'n vijftien jaar voordat criminelen het…
- AdamWAdam-optimizer met "ontkoppelde weight decay" — Loshchilov & Hutter (2017). De standaard bij het trainen van vrijwel elk…
- AdapterpatroonStructureel patroon uit de Gang of Four: verpak een klasse zodat de interface op een andere lijkt. Een tussenstekker voor…
- Adaptief pictogramHet antwoord van Android op fabrikanten die elk hun eigen pictogramvorm wilden: de app levert twee lagen aan en het systeem…
- Adaptive hash indexInnoDB's automatische sluipweg die een hashtabel bouwt over de indexprefixen die het vaakst worden opgezocht, zodat een…
- ADBAndroid Debug Bridge — het opdrachtregelprogramma dat de computer via usb of netwerk met een Android-toestel verbindt.
- ADCS ESC1Een verkeerd geconfigureerd certificaatsjabloon waarmee elke gebruiker een certificaat kan aanvragen dat op naam van de…
- AddiatorEen platte zakoptelmachine van metalen schuiven en een stylus – optellen zonder één tandwiel, populair tot de elektronica er…
- AddressSanitizerOp de compiler gebaseerde detector van geheugenfouten van Google (2012). Compileer met -fsanitize=address en het programma…
- Adele GoldstineZe schreef de ENIAC-handleiding: bijna 550 pagina's die de enige documentatie van de machine vormden en dus de eerste…
- ADF (Amiga Disk File)Een sector-voor-sector-image van een Amiga-diskette en de feitelijke standaard van de emulatorwereld.
- ADFGVX-cijferEen Duits veldcijfer uit 1918 dat substitutie met transpositie combineerde en toch binnen enkele maanden door een Fransman…
- ADFGX-cijferEen Duits veldcijfer uit de Eerste Wereldoorlog dat een Polybius-vierkant combineerde met kolomtranspositie.
- Adi ShamirDe S in RSA, en de man die het kraken van andermans cryptosystemen tot sport verhief — die van collega's incluis.
- AdiantumEen lengtebehoudende versleutelingsmodus op basis van ChaCha en Poly1305, bedoeld voor apparaten zonder AES-hardware.
- Adjacency listDe eenvoudigste en meest gebruikte manier om een boom in SQL op te slaan: elke rij heeft een parent_id die naar de ouder…
- Adjacent-track interferenceHerhaald schrijven op één spoor wist langzaam de buursporen uit naarmate sporen dichter op elkaar komen: ATI.
- ADLDe C++-regel dat de compiler bij een ongekwalificeerde functieaanroep ook de namespaces van de argumenttypen doorzoekt. Ook…
- AdLibCanadese geluidskaart uit 1987 die FM-synthese naar de pc bracht – tot de Sound Blaster er met de buit vandoor ging.
- Administrative distance (AD)Een maat voor hoe "betrouwbaar" een informatiebron is wanneer een router dezelfde route van meerdere routeringsprotocollen…
- AdminSDHolderHet object waarvan de toegangscontrolelijst als sjabloon dient voor elk bevoorrecht account in het domein. Een…
- Admission controllerEen "poort" in de Kubernetes API-server die elk verzoek om een object aan te maken of te wijzigen beoordeelt NA…
- AdMobHet advertentienetwerk van Google voor mobiele apps: het verdienmodel dat van de gratis app de standaard maakte.
- ADO.NETMicrosofts laag voor gegevenstoegang in .NET — het lage niveau onder elke ORM, waar je SqlConnection nog met de hand…
- AdobeBezit de bestandsformaten waarop grafische productie rust — PostScript, PDF en een lange reeks programma's waarvan de namen…
- Adobe FireflyAdobe's familie van generatieve AI-modellen, gelanceerd in maart 2023. Het verkoopargument is niet in de eerste plaats…
- Adobe FlashMultimediaplatform voor het web van 1996 tot 2020: swf-bestanden in een browserplug-in leverden animatie, video, games en…
- Adobe FontsDe webfontdienst van Adobe, voorheen Typekit (door Adobe overgenomen in 2011), sinds oktober 2018 onder de naam Adobe Fonts…
- Adresmarkering (address mark)Een speciaal bitpatroon op een FM- of MFM-geformatteerde schijf dat de controller vertelt waar een sector-ID of een datablok…
- Adrian LamoDe ‘daklozehacker’ die vanuit internetcafés bedrijfsnetwerken binnenwandelde en later Chelsea Manning aangaf.
- Advanced Art StudioEen tekenprogramma met vensters voor de Commodore 64 uit het midden van de jaren tachtig, gebouwd rond de lastige…
- Advanced FormatDe overstap van fysieke sectoren van 512 byte naar 4K op harde schijven: minder overhead en sterkere foutcorrectie, maar…
- Advisory lockPostgreSQL-functie voor door de applicatie gedefinieerde locks zonder koppeling aan rijen of tabellen: SELECT…
- AESHet standaard symmetrische cijfer van de wereld: blokken van 128 bit, sleutels van 128, 192 of 256 bit.
- AES Key WrapEen constructie om één sleutel met een andere te versleutelen, vastgelegd in RFC 3394 (2002) en gebouwd op AES.
- AES-GCMAES in Galois/Counter Mode: geauthenticeerde versleuteling met bijbehorende data (AEAD) die vertrouwelijkheid en integriteit…
- aewmEen vensterbeheerder die geschreven is om gelezen te worden: ongeveer duizend regels C die precies laten zien wat er nodig…
- Affien cijferEen monoalfabetisch substitutiecijfer dat elke letter versleutelt als (a·x + b) mod 26.
- Afgekapt differentieelEen differentieel dat slechts enkele bits of bytes van het blok vastlegt en de rest vrij laat.
- Afhankelijkheid (Dependency)Een externe bibliotheek of een extern pakket waarop jouw code leunt.
- AFKAway From Keyboard — "even weg", een van de oudste afkortingen uit de chatcultuur.
- AFLIEen C64-grafische modus die de kleurresolutie in hoge-resolutie monochroommodus naar 8×1 pixels opvoert – ten koste van…
- Afstandsverlies (spacing loss)Het leessignaal sterft exponentieel af met de afstand tussen kop en medium – ongeveer 55 dB per golflengte.
- After DarkDe screensaver met de vliegende broodroosters, het Macintosh-programma uit 1989 dat een middel tegen inbranden omtoverde tot…
- AfterStepDe windowmanager die Linux-bureaubladen in de jaren negentig het NeXTSTEP-uiterlijk gaf, voor wie geen NeXT kon betalen.
- AG GridEen JavaScript-component voor grote datatabellen – sorteren, filteren, groeperen en virtueel scrollen over honderdduizenden…
- AGADe derde chipsetgeneratie van de Amiga (1992): het palet ging naar 16,7 miljoen kleuren en AGA zat in de A1200 en A4000, de…
- ageModern versleutelingsprogramma en -formaat voor bestanden. Filippo Valsorda, 2019. Een PGP-vervanger voor eenvoudige…
- Agent (AI)Een AI die niet alleen antwoord geeft, maar achtereenvolgens beslissingen neemt met toegang tot tools.
- Agent-evaluatieHet meten van de prestaties van LLM-agents bij meerstapstaken met tools, iets anders dan LLM-evaluatie met één beurt…
- Agentic codingAI-agents die zelfstandig code schrijven, uitvoeren, debuggen en verbeteren — de ontwikkelaar beschrijft het doel, de agent…
- Agentic RAGRAG waarbij het LLM zelf het zoeken aanstuurt — het bepaalt wanneer, wat en hoe vaak er wordt gezocht, in plaats van een…
- Agentische AIEen LLM-systeem dat zelfstandig handelt: het plant een taak in meerdere stappen, roept tools aan, bekijkt de uitkomst en…
- Agentische workflowEen workflow waarin een LLM niet eenmalig antwoordt, maar plant, tools gebruikt, zijn eigen resultaten beoordeelt en over…
- AgentlusHet basispatroon achter elke AI-agent: de LLM denkt, kiest een tool, voert die uit, leest het resultaat en denkt opnieuw…
- AgentQLAI-gestuurde webscrapingtool: queries voor data-extractie schrijf je in natuurlijke taal of in GraphQL-stijl, en AgentQL…
- Aggregate RootDDD: het enige toegangspunt tot een cluster van samenhangende objecten — bewaakt invarianten en atomaire wijzigingen.
- AGIHypothetische AI die elke intellectuele taak kan uitvoeren die een mens aankan, niet alleen die in specifieke domeinen.
- AgileSoftware ontwikkelen in korte cycli met snelle feedback in plaats van één groot “watervalplan”.
- Agnes DriscollDe belangrijkste cryptanalist van de Amerikaanse marine in het interbellum, die meerdere codes van de Japanse keizerlijke…
- Agnus (Amiga)Het DMA-brein van de Amiga – de chip die alle geheugentoegang regelde en zowel de Blitter als de Copper huisvestte.
- AGPLGPL met een netwerkclausule: wie de software als dienst draait, moet de broncode van de eigen aanpassingen openbaar maken…
- AGSPEen C64-techniek om het hele scherm vrij in x en y te scrollen, ruim buiten het nominale bereik van de hardware.
- AHXEen Amiga-formaat voor synthetische chiptunes – de golfvormen worden in software berekend op Paula, zodat nummers in een…
- AI (Kunstmatige intelligentie)Computersystemen die taken uitvoeren waarvan we vroeger dachten dat ze menselijke intelligentie vereisten.
- AI-compleetEen probleem waarvan wordt aangenomen dat het algemene intelligentie vereist — je kunt het niet oplossen zonder in feite AI…
- AI-watermerkEen onzichtbaar patroon in door AI gegenereerde tekst of beelden, waardoor ze later kunnen worden herkend.
- AI-winterDe periodes waarin het geld en het geduld opraakten — en onderzoekers hun vakgebied anders gingen noemen.
- AiderAI-pairprogrammer voor de terminal — start aider in een git-repo en chat met een LLM dat rechtstreeks je bestanden bewerkt…
- AIGLXAccelerated Indirect GLX: de manier waarop Red Hat de X-server hardwarematig versnelde 3D-effecten gaf zonder de server te…
- AIM (AOL Instant Messenger)De instant messenger van AOL (1997–2017) — gaf een hele generatie kinderen uit de jaren negentig en nul vriendenlijsten…
- Air gapEen systeem zonder fysieke verbinding met andere netwerken. De sterkste isolatie die er is, en aanzienlijk minder absoluut…
- AirbnbHet platform dat de hotelsector opschudde met het idee dat elke logeerkamer een hotel kan zijn, en dat in Barcelona, Berlijn…
- AirbyteOpen-source ELT-platform — meer dan 350 connectoren van SaaS-API's, databases en bestanden naar je datawarehouse.
- AirPrintApples technologie om draadloos te printen vanaf iPhone, iPad en Mac, zonder dat een stuurprogramma nodig is.
- AirtableEen spreadsheet die denkt dat het een database is: kolomtypen (bijlage, enkele keuze, gekoppeld record), formulevelden en…
- AIT (Advanced Intelligent Tape)Sony's 8mm-tapeformaat, wiens handelsmerk een geheugenchip in de cassette zelf was die bijhield wat erop stond.
- AIXwindowsIBM's verpakking van X11 en Motif voor AIX op de RS/6000 — een van de desktops die uiteindelijk in CDE zijn omgesmolten.
- AJAXDe techniek om op de achtergrond data bij de server op te halen zonder de hele pagina te herladen.
- Akiko (Amiga)De custom chip in de Amiga CD32 die chunky-to-planar in hardware deed – een sluiproute rond de planaire grafische opbouw van…
- AkkaImplementatie van het actormodel voor de JVM. Gemaakt door Jonas Bonér in 2009, geïnspireerd op Erlang. Bevat Akka Streams…
- AkkomaPleroma-fork die in 2022 begon bij een community die genoeg had van de opvattingen van de Pleroma-beheerder en het trage…
- Akoestische cryptanalyseEen zijkanaalaanval die sleutels achterhaalt uit het geluid dat een computer maakt tijdens het rekenen.
- Akoestische koppelaarDe modem waarin je een telefoonhoorn drukte, omdat het verboden was eigen apparatuur op de telefoonlijn aan te sluiten.
- Al-KindiFilosoof en wiskundige uit het Bagdad van de negende eeuw, auteur van de oudst bekende beschrijving van frequentieanalyse.
- Alan EmtageDe Barbadiaan aan McGill die in 1990 Archie bouwde, meestal gezien als de eerste zoekmachine van het internet, omdat…
- Alan KayMuntte "objectgeoriënteerd", schetste in 1972 de tablet en wijst sindsdien erop dat de sector beide verkeerd begreep.
- Alan SolomonBritse antivirus-pionier achter Dr Solomon's Anti-Virus Toolkit, een van de grote namen in pc-beveiliging in de jaren…
- Alan TuringDe man die definieerde wat een computer is voordat iemand er een had gebouwd — en daarmee ook wat een computer nooit kan.
- Albert GonzalezDe informant van de Secret Service die tegelijkertijd een van de grootste creditcarddiefstallen uit de geschiedenis pleegde…
- Albertis cijferschijfTwee concentrische alfabetschijven uit de jaren 1460: het oudst bekende polyalfabetische cijfer.
- AlembicMigratietool voor databases bij SQLAlchemy (Python), gemaakt door Mike Bayer, de maker van SQLAlchemy, in 2010. De standaard…
- Alex HaldermanDe onderzoeker die RAM-geheugen met perslucht bevroor en liet zien dat encryptiesleutels een stroomonderbreking overleven.
- Alex IonescuWindows-kernelexpert die als tiener begon aan een open-source kloon van Windows en uiteindelijk meeschreef aan het…
- Alex StamosDe beveiligingschef die zowel Yahoo als Facebook verliet na meningsverschillen en zich daarna ging verdiepen in precies de…
- Alexander SotirovDe exploitonderzoeker achter Heap Feng Shui en de malafide certificaatautoriteit die uit een MD5-botsing werd getoverd.
- AlfakanaalHet vierde kanaal in een afbeelding dat aangeeft hoe doorzichtig elke pixel is — nul is onzichtbaar, maximaal is volledig…
- Alfred MenezesWiskundige uit Waterloo achter de MOV-aanval op elliptische krommen, medeauteur van het Handbook of Applied Cryptography en…
- Algebraïsch datatypeTypes opgebouwd uit “som” (of) en “product” (en): Rust-enum, Haskell-data, OCaml-type. Maakt patroonherkenning en…
- Algebraïsche aanvalEen algebraïsche aanval schrijft een cijfer om tot een stelsel vergelijkingen en lost dat op, althans op papier.
- ALGOLDe taal die vrijwel niemand in productie draaide, maar waarvan bijna elke latere taal ideeën erfde.
- AlgoliaSaas-zoekdienst van Nicolas Dessaigne en Julien Lemoine (Frankrijk), 2012. Snel, typfouttolerant zoeken via REST en…
- AlgoritmeEen ondubbelzinnige stapsgewijze procedure die een probleem oplost.
- Algoritme van ShorOntbindt grote getallen in polynomiale tijd en maakt daarmee RSA en elliptische krommen onbruikbaar, zodra de hardware…
- Algoritmische feedEen feed waarin een algoritme de volgorde en selectie van berichten bepaalt op basis van wat volgens het model het meest…
- AlibabaHet Chinese e-commercereuzenconcern: Alibaba.com (wereldwijd B2B), Taobao (C2C), Tmall (B2C) en AliExpress (directe export…
- AliExpressDe consumentenversie van Alibaba: Chinese producenten verkopen rechtstreeks aan de rest van de wereld, met gratis…
- AlignmentEen AI-model laten doen wat de gebruiker daadwerkelijk wil, en niet iets onbedoelds.
- All Your Base Are Belong To UsEen zin uit de slordige Engelse vertaling van een Japanse Mega Drive-game uit 1991 die tien jaar later de eerste echt grote…
- Allen NewellBouwde de eerste programma's die redeneerden — en betoogde de rest van zijn leven dat een theorie over denken uitvoerbaar…
- Allister BrimbleDe Britse Amiga-componist die de vroege spellen van Team17 hun geluid gaf, vier kanalen tegelijk.
- AllowEventsHet X-verzoek dat een aanwijzer of toetsenbord ontdooit dat door een synchrone grab is bevroren — en dat in de modus…
- AlluxioEen cachinglaag tussen rekenjobs en opslag – zodat Spark niet telkens dezelfde data opnieuw van S3 ophaalt.
- Alma WhittenOnderzoeker die in 1999 met Why Johnny Can't Encrypt aantoonde dat gewone mensen e-mail niet kunnen versleutelen met PGP.
- Alonzo ChurchBeantwoordde Hilberts beslissingsprobleem een paar maanden vóór Turing, met een hulpmiddel dat de voorouder van…
- AlphaFoldDe AI van DeepMind die een biologische uitdaging van vijftig jaar oud oploste: de 3D-structuur van een eiwit voorspellen uit…
- AlphaGoHet Go-programma van DeepMind, dat in maart 2016 Lee Sedol met 4–1 versloeg, tien jaar eerder dan deskundigen verwachtten.
- AlphaZeroDeepMinds AI voor schaken, go en shogi. Leerde in enkele uren spelen vanaf nul via zelfspel. Versloeg in 2017 de beste…
- Alpine LinuxUltralichte Linuxdistributie op basis van musl, BusyBox en OpenRC. Basis van ongeveer 5 MB. De feitelijke standaard voor…
- Alpine.jsEen minimalistisch JavaScript-framework waarbij alle logica als attributen rechtstreeks in de HTML staat. Ongeveer 15 kB. In…
- Alt-slepenDe gewoonte uit de X-wereld om een venster te verplaatsen door Alt ingedrukt te houden en ergens binnen het venster te…
- Alt-tekstEen tekstbeschrijving van een afbeelding voor iedereen die de afbeelding niet kan zien. Wordt voorgelezen door schermlezers…
- Alt-tekst (sociale media)Een tekstbeschrijving van een afbeelding voor schermlezers (slechtziende gebruikers). Op Mastodon is het een sterke…
- alt.*De alternatieve hiërarchie van Usenet, waar iedereen zonder stemming een nieuwsgroep kon aanmaken – en waar daardoor het…
- alt.2600Het verzamelpunt van hackers en phone phreaks op Usenet, genoemd naar het tijdschrift 2600 en dus uiteindelijk naar een toon…
- alt.binariesDe tak van alt.* waar Usenet ophield een discussieforum te zijn en een netwerk voor bestandsdistributie werd.
- alt.configDe nieuwsgroep waar nieuwe alt.*-groepen eerst voorgesteld hoorden te worden voordat ze werden aangemaakt, een advies dat…
- alt.folklore.computersDe Usenet-groep over computergeschiedenis, waar veteranen uit het tijdperk van ponskaarten en mainframes vertelden hoe het…
- alt.folklore.urbanDe Usenet-groep over stadslegendes, die het net zowel factchecking als trollen opleverde.
- alt.hackersDe gemodereerde nieuwsgroep zonder moderator, waar het toelatingsexamen bestond uit uitzoeken hoe je er iets in kon posten.
- alt.religion.scientologyDe nieuwsgroep waar de Scientology-kerk het opnam tegen Usenet, en het net leerde dat een discussie zich niet laat…
- alt.sysadmin.recoveryDe Usenet-groep waar systeembeheerders hun beklag deden over gebruikers, managers en leveranciers — en de clueless types…
- alt.tastelessDe Usenet-groep voor bewust smakeloze inhoud, vooral bekend van de invasie in 1993 van rec.pets.cats, de groep voor…
- Alt+TabDe toetsencombinatie die door de geopende vensters bladert in volgorde van laatst gebruikt, zodat één druk op de toets je…
- Altair 8800Een kist met schakelaars en lampjes, als bouwpakket verkocht — en het startschot voor zowel de thuiscomputer als Microsoft.
- Altijd bovenaanDe venster-instelling die één venster boven alle andere houdt, ongeacht wat de focus heeft: een kleine functie die laat zien…
- ALUArithmetic Logic Unit — het onderdeel van de processor dat de basisbewerkingen op gehele getallen en logica uitvoert…
- AmazonIn 1994 door Jeff Bezos opgericht als online boekhandel, in een garage in Bellevue. Inmiddels het grootste e-commercebedrijf…
- Amazon BedrockBeheerde AWS-dienst voor foundation models: één API voor Claude, Llama, Mistral, Titan, Cohere, Stable Diffusion en meer…
- Amazon DynamoDBHet beheerde NoSQL-systeem van Amazon — key-value en document, schemaloos, met automatische schaling. Intern gebouwd in 2007…
- AMDIntels koppige concurrent gedurende vijftig jaar — soms op de rand van faillissement, soms degene die het tempo bepaalde.
- AMD Instinct MI300AMD's antwoord op de Nvidia H100 — de MI300X (alleen gpu, 192 GB HBM3) en de MI300A (apu met cpu en gpu), gelanceerd in…
- AMD MI300XDe eerste AI-gpu van AMD die echt kon concurreren met de Nvidia H100, gelanceerd in december 2023.
- AMD Precision BoostHet opportunistische klokfrequentiemechanisme van AMD Ryzen — het equivalent van Intels Turbo Boost. Het verhoogt de…
- AMD SEVAMD Secure Encrypted Virtualization. Alleen op EPYC (2017 en later). Versleutelt vm-geheugen met AES-128, met een sleutel…
- Ami-ExpressDe favoriete BBS-software van de Amiga voor de elitescene, door gebruikers kortweg /X genoemd.
- AmigaDe thuiscomputer die in 1985 al preëmptieve multitasking en 4096 kleuren had, met een eigenaar die niet doorhad wat hij in…
- Amiga 1200De laatste Amiga-thuiscomputer van Commodore: AGA-graphics en een 68020, twee jaar te laat.
- Amiga 4000De laatste grote Amiga van Commodore: AGA, een 68040 en Zorro III-slots in een desktopbehuizing.
- Amiga 500De Amiga-in-een-toetsenbord die van het platform Europa's spel- en democomputer maakte.
- Amiga ASCIIDe eigen tak van tekstkunst binnen de Amiga-scene, getekend in het Topaz-lettertype met gewone typetekens in plaats van de…
- Amiga CD32Commodores cd-gebaseerde spelcomputer — in feite een Amiga 1200 zonder toetsenbord, en het laatste product van het bedrijf.
- Amiga Demoscene Archive (ADA)Een handmatig samengesteld archief van Amiga-demo's waarvan elk item hoort te werken en het bekijken waard hoort te zijn.
- Amiga FormatHet langstlopende Britse Amiga-tijdschrift, van 1989 tot 2000, met een floppy op de voorkant geplakt.
- Amiga Music Preservation (AMP)Een database van Amiga-muzikanten en hun modules, met voor de Amiga dezelfde ambitie die HVSC voor de C64 heeft.
- Amiga PowerBrits Amiga-gamesblad (1991–1996), beroemd om slechte scores voor slechte spellen, wat niet altijd werd gewaardeerd.
- AmigaGuideHet hypertextformaat van de Amiga voor helpbestanden — klikbare verwijzingen tussen tekstknooppunten, jaren voordat het web…
- AminetHet grootste Amiga-softwarearchief ter wereld, actief sinds 1992 en hardnekkig in leven lang nadat het platform stierf.
- Amit SahaiCryptograaf aan UCLA die attribuutgebaseerde versleuteling mede uitvond en twintig jaar lang werkt aan het veranderen van…
- amiwmEen X11-windowmanager die een Unix-werkstation laat uitzien en aanvoelen als de Workbench van de Amiga.
- AMOLEDOLED-schermen met achter elke pixel een TFT die de stroom regelt — maakt smartphones en tv's groter dan 1 inch mogelijk. In…
- AMOSEen BASIC-dialect voor de Amiga, bedoeld voor het maken van games, met sprite- en animatieopdrachten die er standaard in…
- Amos FiatDe Israëlische informaticus wiens naam draagt aan de truc die vrijwel elk modern zero-knowledge-bewijs niet-interactief…
- AMPDe vereenvoudigde HTML-variant van Google uit 2015 voor snelle mobiele pagina's, in 2024 vrijwel vergeten.
- AMQPMessagingprotocol voor bedrijven: in 2003 door JPMorgan gestart voor berichtenverkeer in de bankwereld. Gestandaardiseerd…
- AMR-kopDe eerste leeskop die een magnetisch veld detecteerde via een veranderende elektrische weerstand in plaats van een…
- Amstrad CPCDe thuiscomputer die met monitor in de doos werd verkocht, niet uit vrijgevigheid, maar om het bezwaar weg te nemen dat hij…
- An WangDe man die het leesprobleem van het magneetkerngeheugen oploste, het octrooi aan IBM verkocht en een imperium op…
- Analoge computerEen machine die niet rekent maar nabootst: de grootheid is een spanning of een gedraaide as, en het antwoord lees je af als…
- Analytical EngineEen programmeerbare computer van tandwielen, een eeuw te vroeg ontworpen en daardoor nooit gebouwd.
- AnalyticsHet verzamelen en analyseren van gebruikersdata van web of app: paginaweergaven, conversies, gebruikersstromen, retentie…
- AnarchieEen Mac-programma dat Archie-zoekopdrachten en een FTP-client in één venster combineerde: bestand zoeken en meteen…
- Anchor positioningNieuwe CSS-functie (2024) waarmee een element ten opzichte van een ander element wordt gepositioneerd — zonder JS.
- Anders FoghEen Deense onderzoeker die een "negatief resultaat" publiceerde over het uitlezen van kernelgeheugen en daarmee op een haar…
- Anders HejlsbergOntwierp in vier decennia vier veelgebruikte talen en gereedschappen — een score die geen enkele andere taalontwerper…
- Andrew "bunnie" HuangHardwarehacker die de beveiliging van de eerste Xbox brak met een zelfgebouwde bus-tap en sindsdien computers bouwt die je…
- Andrew AuernheimerAmerikaanse trol en hacker "weev", veroordeeld omdat hij 114.000 e-mailadressen van een openbare AT&T-URL haalde, en later…
- Andrew BoothDe kristallograaf die drie computers bouwde in een kelderkamer in Londen om geen Fouriersommen met de hand te hoeven…
- Andrew ToolkitDe objectgeoriënteerde UI-bibliotheek uit het Andrew Project van Carnegie Mellon, gebouwd rond documenten waarin alles in…
- Andrew YaoDe theoreticus die zich afvroeg hoe twee miljonairs kunnen uitvinden wie van hen rijker is zonder dat een van beiden zijn…
- AndroidHet mobiele besturingssysteem van Google, gebouwd op de Linux-kernel. In 2005 overgenomen (Android Inc), eerste release in…
- Android App BundleHet publicatieformaat dat de APK op Google Play verving – de ontwikkelaar uploadt alles, de store bouwt per toestel een…
- Android KeystoreHet systeem van Android om cryptografische sleutels zo op te slaan dat een app ze kan gebruiken maar nooit kan uitlezen.
- Andromeda Software Development (ASD)Griekse pc-demogroep achter enkele van de meest filmische demo's die in de jaren 2000 op Assembly te zien waren.
- Andy Müller-MaguhnDuitse hacker en jarenlang woordvoerder van de Chaos Computer Club, in 2000 gekozen in het ICANN-bestuur als Europese…
- Ange AlbertiniOnderzoeker van bestandsformaten die bestanden maakt die tegelijk meerdere dingen zijn, en met getekende posters uitlegt hoe.
- Angela SasseDuits-Britse onderzoekster die in 1999 Users Are Not the Enemy schreef en de schuld voor slechte wachtwoordgewoonten van…
- AngelListPlatform voor startuptalent en investeringen – in 2010 opgericht door Naval Ravikant en Babak Nivi. In 2022 gesplitst: de…
- AngularJSGoogles eerste grote frontendframework — het bracht tweewegsbinding naar de massa en wordt sinds 2022 niet meer ondersteund.
- Ann CaracristiEen codebreker van Arlington Hall die opklom tot de op één na hoogste functie bij de NSA.
- ANN-zoekenApproximate Nearest Neighbor: vectorzoeken in sublineaire tijd, met 95–99% recall in ruil voor een 100 tot 1000 keer hogere…
- Annealing-faseDe slotfase van de pretraining, waarin de learning rate naar nul afneemt terwijl de datamix wordt vervangen door aanzienlijk…
- anon.penet.fiDe Finse pseudonieme remailer waarmee honderdduizenden mensen zonder naam konden mailen en op Usenet posten — tot een…
- Anonieme remailerEen server die e-mail aanneemt, de afzender eraf haalt en het bericht doorstuurt – zodat noch de ontvanger noch de…
- Anonymous FTPDe gewoonte om op een FTP-server in te loggen als anonymous met het eigen e-mailadres als wachtwoord — openbare downloads…
- ANSI X9.17Een bankstandaard uit 1985 voor sleutelbeheer, waarvan de willekeurigheidsgenerator op triple DES was gebouwd.
- ANSI X9.23-paddingEen paddingschema dat het blok aanvult met nulbytes en in de laatste byte het aantal toegevoegde bytes vastlegt.
- ANSI-animatieBewegende ANSI-art waarin escapesequenties de cursor verplaatsen en delen van het scherm opnieuw tekenen, met de snelheid…
- ANSI-artKleurrijke tekstmodusgrafiek, gebouwd uit de blokkarakters van de IBM-pc en ANSI-kleurcodes – de inlogschermen en menu's van…
- ANSI-bomEen tekstbestand dat de ANSI-parser van de terminal misbruikt om toetsen om te programmeren of het scherm te vernielen — het…
- ANSI-escapecodeTekenreeksen die met ESC beginnen en een terminal opdragen de cursor te verplaatsen, de kleur te wijzigen of het scherm te…
- ANSI-muziekEscapesequenties die een deuntje op de pc-speaker speelden zodra een bbs-scherm werd geladen.
- ANSI.SYSDe DOS-driver die ANSI-escapesequenties interpreteerde en zo kleur, cursorbewegingen en geanimeerde tekstgrafiek in de…
- AnsibleHulpmiddel om serverconfiguratie te automatiseren met YAML-bestanden die de gewenste toestand beschrijven.
- AnsiLoveTool die ANSI- en ASCII-art naar PNG omzet, zodat die op het web getoond kan worden.
- ANSNETHet T3-backbone dat begin jaren negentig NSFNET droeg, beheerd door een non-profitorganisatie wier winstgevende dochter…
- Ant DesignDe React-componentenbibliotheek van Alibaba (2015): gericht op zakelijk gebruik, meer dan 50 componenten, krachtige…
- AnthropicAI-veiligheidsbedrijf, in 2021 opgericht door Dario en Daniela Amodei (voormalig VP Research en VP People bij OpenAI) en…
- Anti-entropyEen achtergrondproces in gedistribueerde databases dat replica's vergelijkt en verschillen herstelt, zodat ze na verloop van…
- AntialiasingDe trapjes langs diagonale randen verzachten door tussenkleuren bij te mengen: het medicijn tegen het feit dat pixels…
- Anticipating carriageBabbages oplossing voor het traagste moment van optellen: alle overdrachten tegelijk doen in plaats van kolom na kolom.
- Antikythera-mechanismeEen bronzen uurwerk uit circa 100 v.Chr. dat de standen van de hemellichamen berekende – waarna veertien eeuwen lang niemand…
- AntivirusSoftware die malware op je apparaat opspoort en blokkeert.
- Antoine JouxFranse cryptograaf met een zwak voor sluipwegen waarvan iedereen aannam dat ze niet bestonden.
- Antoine RossignolFranse cryptanalist die volgens de gangbare lezing in 1628, tijdens het beleg van La Rochelle, het Grote Cijfer brak.
- Anton BraunDe hofmecanicus die in 1727 keizer Karel VI een weelderige rekenmachine overhandigde – en het jaar daarop overleed.
- ANU NewsDe Usenet-software die VMS-machines toegang gaf tot een netwerk dat voor Unix was gebouwd.
- AnubisEen blokcijfer uit 2000 van Paulo Barreto en Vincent Rijmen, ingediend bij het Europese NESSIE-project.
- AnycastEén IP-adres dat wereldwijd op veel plekken tegelijk bestaat: de routering stuurt je naar de dichtstbijzijnde.
- Anycast DNSHetzelfde IP-adres via BGP vanaf veel geografische locaties aankondigen, zodat elke gebruiker automatisch bij de…
- AOLMaakte een hele generatie via een inbelverbinding met internet bekend — en verstuurde meer cd's dan iemand had gevraagd.
- AOTCompileren naar machinecode vóór de uitvoering. C, C++, Rust en Go zijn van nature AOT. De nieuwe trend: talen die…
- ApacheDe klassieke webserver: dreef het internet in de jaren negentig en 2000 en is op shared hosting nog steeds gangbaar.
- Apache AirflowOp Python gebaseerde workflow-orchestrator: pipelines definiëren als DAG's van taken in code, runs inplannen en visualiseren.
- Apache APISIXOpen-source API-gateway op basis van OpenResty (Nginx + Lua) en etcd voor dynamische configuratie, sinds 2020 een top-level…
- Apache ArrowTaalonafhankelijk kolomgeoriënteerd in-memoryformaat voor analytics — laat verschillende systemen data delen zonder…
- Apache AvroBinaire serialisatie met schema-evolutie. Het schema staat in de bestandskop (bij bestandsopslag) of is geregistreerd in een…
- Apache BeamEen uniform model voor batch- en streamverwerking waarbij dezelfde pipeline op Flink, Spark of Dataflow kan draaien.
- Apache CamelEen Java-framework voor systeemintegratie, uitgebracht in 2007. Implementeert de patronen uit het boek Enterprise…
- Apache CordovaHet framework dat een webapp in een native omhulsel stopte en toegang gaf tot camera en contacten — de oorspronkelijke…
- Apache DruidEen kolomgeoriënteerde analysedatabase, gebouwd om aggregatiequery's over miljarden rijen te beantwoorden terwijl de data…
- Apache FlinkStreamgerichte rekenengine: lage latency, stateful verwerking, exactly-once-semantiek en event-time-watermarks als…
- Apache HadoopOpen source-framework voor gedistribueerde opslag en rekenkracht op standaardhardware. Doug Cutting, Yahoo, 2006. Gebaseerd…
- Apache HiveEen SQL-laag bovenop Hadoop/HDFS, van Facebook (2008). Hielp duizenden analisten om MapReduce achter zich te laten en gewoon…
- Apache HudiLakehouse-tabelformaat van Uber (2017), het eerste met upserts, incrementele queries en “time travel” op Parquet-data, nog…
- Apache IcebergOpen tabelformaat voor data lakes: voegt ACID, schema-evolutie, verborgen partitionering en time travel toe bovenop…
- Apache KafkaGedistribueerd berichtenlog voor miljarden events — het fundament van veel realtimesystemen.
- Apache MavenDeclaratief buildsysteem en pakketbeheerder voor Java, Sonatype/ASF, 2004. pom.xml beschrijft project, afhankelijkheden…
- Apache NiFiDataflows die je tekent in plaats van programmeert: sleep processors op een canvas, verbind ze met pijlen en de data gaat…
- Apache OzoneHet antwoord uit de Hadoopwereld op de namenode van HDFS die bij een paar honderd miljoen bestanden zonder ruimte komt te…
- Apache ParquetKolomgeoriënteerd bestandsformaat voor analyse — gecomprimeerd, splitsbaar en zelfbeschrijvend, met ingebedde statistieken…
- Apache PulsarGedistribueerd berichtenplatform. Intern bij Yahoo sinds 2013, open source in 2016, Apache top-level in 2018. Concurrent van…
- Apache SolrGedistribueerde zoekmachine op basis van Apache Lucene, gemaakt door Yonik Seeley (CNET) in 2004. In 2006 geschonken aan de…
- Apache SparkGeïntegreerde rekenengine voor big data — Matei Zaharia (UC Berkeley AMPLab), 2009, in 2013 geschonken aan de ASF. Veel…
- Apache ThriftSerialisatie- en RPC-framework voor meerdere programmeertalen — Facebook, 2007, geschonken aan de ASF. Schemagebaseerd…
- Apache ZooKeeperDe saaie dienst die bijhoudt wie de leider is, wie nog leeft en wat de configuratie zegt — zodat de rest van het cluster dat…
- Aperture cardEen ponskaart met een uitgesneden venster waarin een stukje 35 mm-microfilm zit: de kaart indexeert, de film draagt het…
- APIEen gestructureerde manier waarop twee programma's met elkaar praten.
- API-sleutelTekenreeks die jouw applicatie bij een API identificeert: als een wachtwoord, maar dan voor programma's.
- APKAndroids installatiebestand — in wezen een zip-archief met code, bronnen en een handtekening.
- APNDe naam die het netwerk vertelt welke uitgang van het providernetwerk mobiel dataverkeer moet nemen: Access Point Name.
- APNsApples pushdienst — de enige route waarlangs een server een app op een iPhone kan wekken.
- Apollo Display ManagerHet venstersysteem van Apollo's werkstations uit 1981, drie jaar vóór X en de Macintosh, waarin elk venster een kijkgat op…
- Apollo ServerDe populairste GraphQL-server voor Node.js – het begin van de Apollo-stack (Apollo Client + Server + Federation), gebouwd…
- App Router (Next.js)Het routeringssysteem van Next.js, geïntroduceerd in versie 13 (oktober 2022) als vervanger van de Pages Router. Gebaseerd…
- App StoreApples winkel en de enige officiële manier om apps op een iPhone te installeren — het model dat de app-economie schiep en…
- App Tracking TransparencyDe melding "toestaan dat deze app je volgt?": Apples wijziging uit 2021 die een gat sloeg in het meetmodel van de…
- app_server (BeOS)Het venstersysteem van BeOS: één serverproces dat het scherm beheert, voor alle applicaties kaders en tekst tekent en via…
- app-defaultsDe map met één resourcebestand per X-applicatie, genoemd naar de klasse van het programma, waarin de ontwikkelaar de…
- AppDynamicsEen commercieel APM-platform dat de applicatie van binnenuit instrumenteert en laat zien waar de responstijd daadwerkelijk…
- Appearance ManagerHet onderdeel van Mac OS 8 dat vensters, knoppen en menu's centraal tekende en de Mac zijn grijze, afgeschuinde…
- Append-only logDatastructuur waaraan alleen wordt toegevoegd en waarin nooit iets wordt gewijzigd of verwijderd. Manipulatie is aantoonbaar…
- AppImageDraagbaar Linux-appformaat — één .AppImage-bestand dat zonder installatie direct draait (chmod +x en starten).
- AppleHeeft zichzelf drie keer heruitgevonden — de thuiscomputer, de grafische computer en de telefoon die de computer werd — en…
- Apple IIDe machine die van Apple een bedrijf maakte en van de spreadsheet een reden om een computer te kopen.
- Apple LisaApples eerste grafische computer: technisch zijn tijd vooruit, geprijsd als een auto en begraven op een vuilstort in Utah.
- Apple SiliconApples eigen ARM-chips: M1 (2020), M2, M3, M4. Vervingen Intel in de Mac.
- Apple Vision ProDe mixed-reality-headset van Apple. In februari 2024 in de VS gelanceerd ($3499). Draait visionOS. Apple noemt het ‘spatial…
- AppleLinkApples eigen onlinedienst voor dealers en ontwikkelaars, en de indirecte voorouder van America Online.
- ApplemenuHet menu achter de appel uiterst links in de menubalk van de Macintosh, sinds 1984 de eigen hoek van het systeem.
- Applicatiecontext (Xt)De houder van alles wat bij een programma hoort in plaats van bij een venster (displayverbindingen, gebeurteniswachtrij…
- appresHet hulpprogramma dat laat zien welke X-resources een programma zou krijgen als het nu zou starten, gegeven zijn klasse- en…
- APT (Advanced Package Tool)De pakketbeheerder van Debian/Ubuntu: apt install nginx. Regelt afhankelijkheden, repositories en GPG-ondertekening bovenop…
- APT (Advanced Persistent Threat)Geavanceerde dreigingsactor, meestal door een staat gesteund, die binnendringt, maandenlang onopgemerkt blijft en…
- AquaDe interfacestijl van Mac OS X uit 2000, met blauwe gelknoppen, stoplichtknoppen in de vensterhoek en een Dock waar je…
- AR (augmented reality)Het leggen van digitale informatie over de fysieke wereld, via een camerabeeld (smartphone) of een doorzichtig scherm…
- ArangoDBEen multi-modeldatabase die documenten, grafen en key-value in één engine afhandelt — en dat alles met één taal bevraagt.
- Arbitron (Usenet)De kijkcijfers van Usenet: een script en een maandelijks rapport die schatten hoeveel mensen elke nieuwsgroep lazen.
- ARCAdaptive Replacement Cache – cache-verdringingsalgoritme dat dynamisch een balans zoekt tussen recentheid (LRU) en…
- ARC (archiefformaat)Het archiefformaat dat op MS-DOS als eerste bestanden in één stap bundelde en comprimeerde — en vervolgens alles verloor in…
- ARC (Automatic Relay Computer)De relaismachine die twee mensen in een kelderkamer van Birkbeck bouwden voor een fractie van wat Manchester en Cambridge…
- ArcadespelMuntgestuurde spellen, zo moeilijk gemaakt dat je zak in drie minuten leeg was, maar zo leuk dat je opnieuw aansloot in de…
- Arch LinuxDoe-het-zelfdistributie met rolling release — altijd bleeding edge. Pakketbeheerder Pacman. De AUR (Arch User Repository)…
- ArchieDe eerste zoekmachine van het internet: een database met de bestandsnamen op de open FTP-servers van de wereld.
- ARCoreGoogles framework voor augmented reality op Android — het antwoord op Apples ARKit, gebouwd op de resten van Project Tango.
- ArduinoItaliaans opensource-MCU-platform: maakte hardwareknutselen in de jaren 2000 mainstream.
- AreaaldichtheidBits per oppervlakte-eenheid op een schijf: de kopstatistiek van de harde schijf, het product van lineaire dichtheid en…
- AreafixDe mailrobot van FidoNet om je in te schrijven op echomail-conferenties en je weer uit te schrijven.
- Arena allocatorDe allocatiestrategie waarbij één groot geheugenblok wordt genomen, stukjes ervan worden uitgedeeld door een pointer op te…
- ARGB-visualDe 32-bits X11-visual waarvan de vierde byte een alfakanaal is, zodat een venster per pixel doorschijnend kan zijn — mits er…
- ArgoVier Kubernetes-native projecten onder één naam, waarvan Argo CD de standaardmanier werd om GitOps te doen.
- Argo CDDe meestgebruikte GitOps-tool voor Kubernetes: een controller die in het cluster draait, gedeclareerde applicaties uit…
- Argo RolloutsKubernetes-controller die Deployment vervangt door canary, blue-green en geautomatiseerde analyse.
- Argon2Modern hashalgoritme voor wachtwoorden: winnaar van de Password Hashing Competition in 2015 en aanbevolen door OWASP.
- argparsePythons ingebouwde module voor opdrachtregelargumenten — declareer de vlaggen en krijg parsing, typeconversie en --help…
- ArgumentDe waarde die bij de aanroep aan een functie wordt doorgegeven: add(2, 3) heeft de argumenten 2 en 3.
- Ari JuelsAmerikaanse cryptograaf achter honeywords, proofs of retrievability en een van de vroegste proof-of-work-voorstellen.
- ARIAAttributen die toegankelijkheidsinformatie toevoegen aan HTML-elementen die zelf te weinig zeggen.
- ArithmometerDe eerste in serie gefabriceerde rekenmachine die op bestelling te koop was, en die rekenen van een ambacht tot een product…
- ARJHet DOS-archiefprogramma dat grote archieven in floppygrote volumes opdeelde — en zo de standaard werd voor alles wat per…
- Arjen LenstraNederlandse wiskundige die al veertig jaar meet hoe moeilijk RSA te breken is, meestal door het te breken.
- ARKitApples framework voor augmented reality, gelanceerd in 2017 — het maakte AR van de ene op de andere dag beschikbaar op…
- ARMDe processorarchitectuur achter vrijwel elke smartphone, Apple Silicon-Mac en Raspberry Pi.
- ARMMEen Usenet-moderatieprogramma dat in 1993 in news.admin.policy op hol sloeg en het internet het woord "spam" bezorgde.
- Arne BeurlingReconstrueerde in twee weken met pen en papier een Duitse cijfermachine die hij nooit had gezien — en weigerde daarna uit te…
- ARP (Address Resolution Protocol)Het protocol dat het MAC-adres bij een IP-adres op het lokale netwerk achterhaalt.
- ARP-cacheTabel in de kernel van het besturingssysteem die IPv4-adressen aan MAC-adressen koppelt. Wordt gevuld via ARP-verzoeken…
- ARP-poisoningAanval op laag 2: een aanvaller op hetzelfde lan stuurt valse ARP-antwoorden, waardoor in de ARP-cache van het slachtoffer…
- ARP-spoofingEen aanval waarbij de aanvaller op een lokaal netwerk vervalste ARP-antwoorden verstuurt om het eigen MAC-adres aan het…
- ARPANETHet pakketgeschakelde onderzoeksnetwerk dat uitgroeide tot het internet.
- ArpeggiatorEen apparaat of algoritme dat de noten van een akkoord na elkaar afspeelt in een snel, door de gebruiker bepaald tempo, met…
- ArpeggioEén kanaal razendsnel door de noten van een akkoord laten lopen, zodat het oor ze tot één klank samenvoegt — de klassieke…
- ArrayEen geordende verzameling elementen in één aaneengesloten geheugenblok, waarin je met een nummer indexeert.
- Art of CodingDe campagne om de demoscene erkend te krijgen als levend cultureel erfgoed, land voor land, met UNESCO als einddoel.
- Arthur BurksEen filosoof die ENIAC-ingenieur werd en daarna meeschreef aan het rapport dat de blauwdruk van de moderne computer tekende.
- Arthur ScherbiusDe Duitse ingenieur die in 1918 patent nam op Enigma en overleed voordat de machine zowel oorlogsbepalend als gekraakt werd.
- ArtpackEen maandelijks pakket ANSI- en ASCII-kunst dat kunstgroepen op BBS'en uitbrachten, compleet met ledenlijst en nfo.
- aRtsDe geluidsserver van KDE 2 en 3, die eind jaren negentig begon als modulaire softwaresynthesizer en eindigde als het…
- Artur EkertPools-Britse natuurkundige wiens E91-protocol de veiligheid van kwantumsleuteluitwisseling op verstrengeling baseert in…
- Arvind NarayananComputerwetenschapper die liet zien dat 'geanonimiseerde' data zelden anoniem is, en sindsdien elke nieuwe technologie met…
- AS path prependingHet eigen AS-nummer meerdere keren in het pad schrijven, zodat het langer lijkt, in de hoop dat de rest van de wereld een…
- AS-REP roastingAccounts met uitgeschakelde Kerberos-preauthenticatie delen een met hun wachtwoord versleuteld pakket uit aan iedereen die…
- ASCIIZevenbits-tekencodering uit 1963: 128 tekens, namelijk letters, cijfers, symbolen en stuurtekens.
- ASCII-artAfbeeldingen opgebouwd uit afdrukbare ASCII-tekens – van lineprinter-pin-ups tot Usenet-handtekeningen en NFO-bestanden.
- ASCIImationAnimatie die uitsluitend uit ASCII-tekens is opgebouwd, beeld voor beeld, zonder kleur of blokgrafiek.
- AsciiquariumEen aquarium in de terminal, volledig getekend in ASCII: vissen, haaien, eenden en een kasteel op de zeebodem.
- AsconEen lichtgewicht familie voor geauthenticeerde versleuteling en hashing, in 2023 door NIST gekozen als standaard voor kleine…
- ASIC (Application-Specific Integrated Circuit)Application-Specific Integrated Circuit: een chip die is ontworpen en gefabriceerd voor één specifieke taak in plaats van…
- ASM-OneHet assemblerpakket van HiSoft, dat de thuiscomputers van de ZX Spectrum tot de Atari ST en Amiga volgde en de professionele…
- asm.jsStrikte subset van JavaScript, geoptimaliseerd voor AOT-compilatie. Mozilla, 2013. Typeannotaties via codes (x|0 = int, +x =…
- ASMLNederlands producent van halfgeleiderapparatuur in Veldhoven. 's Werelds enige maker van EUV-lithografiemachines…
- ASNEen uniek nummer voor elk "autonoom systeem" op het internet — de netwerken van operators worden in de BGP-routeringstabel…
- ASP.NETDe webframeworkfamilie van Microsoft. Klassiek ASP.NET (Web Forms, MVC, Web API) op .NET Framework, daarna ASP.NET Core op…
- ASP.NET CoreDe herschrijving van ASP.NET die Microsofts webstack platformonafhankelijk, open en snel maakte.
- ASPAEen ondertekend RPKI-object waarin een autonoom systeem zijn upstream-providers opsomt. Bedoeld om het soort fout te stoppen…
- aspect-ratioEen CSS-eigenschap waarmee een element een vaste beeldverhouding behoudt (bijv. aspect-ratio: 16/9), ongeacht de breedte…
- AspectJEen uitbreiding van Java voor aspectgeoriënteerd programmeren. Xerox PARC, Gregor Kiczales en anderen, 2001. Je definieert…
- ASR-33De goedkope teleprinter van Teletype uit 1963: de machine die ASCII in ieders handen bracht en Unix zijn tty gaf.
- AssembleertaalDe leesbare vorm van CPU-instructies, één stap boven machinecode.
- Assembly (demoparty)Het grote Finse zomerfeest, in 1992 begonnen door demogroepen en inmiddels uitgegroeid tot een van de grootste…
- AssertieEen bewering in code over wat waar moet zijn; klopt het niet, dan stopt het programma.
- Associatieve arrayDatastructuur die sleutels aan waarden koppelt. Elke taal heeft een andere naam: dict (Python), hash (Ruby/Perl), HashMap…
- ASTEen boomrepresentatie van de structuur van broncode, ontdaan van syntactische ruis.
- AstroModern webframework voor contentrijke sites: "standaard nul JS".
- Astro IslandsAstro's "islands-architectuur" – de pagina is standaard HTML, maar afzonderlijke componenten kunnen aan de clientkant…
- AstrolabiumDe nachthemel opgevouwen in messing: een analoge computer die vraagstukken uit de sterrenkunde en tijdmeting oploste lang…
- AstroturfingHet opvoeren van een basisbeweging die niet bestaat. De naam komt van het merk AstroTurf, kunstgras. De opdrachtgever is een…
- async / awaitSyntaxis waarmee asynchrone code eruitziet als synchrone code.
- AsynchroonCode die de uitvoering niet blokkeert zolang een trage bewerking (I/O, netwerk, timer) loopt. Houdt de thread vrij voor…
- At EaseApples vereenvoudigde vervanger van de Finder uit 1992, bedoeld voor scholen en kinderen die niet in de buurt van de…
- AT ProtocolHet protocol achter Bluesky, gebouwd rond iets wat ActivityPub mist: draagbare identiteit. Een account is een DID die…
- At-least-once deliveryBerichtengarantie: een bericht wordt minstens één keer afgeleverd, soms vaker. Consumenten moeten duplicaten aankunnen…
- At-most-once deliveryBerichtengarantie: een bericht wordt hoogstens één keer afgeleverd (kan verloren gaan, nooit dubbel). ‘Fire-and-forget’ en…
- Atalla BoxMohamed Atalla's versleutelingskast voor pincodes van banken uit het begin van de jaren zeventig, algemeen beschouwd als de…
- Atanasoff-Berry ComputerHet eerste elektronische digitale rekenapparaat, gebouwd in een kelder in Iowa, in 1948 gesloopt door mensen die niet wisten…
- AtariHet bedrijf dat de gamesindustrie schiep, haar in één jaar kwijtraakte en sindsdien voortleeft als merk dat van eigenaar…
- Atari 2600De console die de cartridge tot standaard maakte, met zo weinig geheugen dat de programmeur het beeld regel voor regel moest…
- Atari 8-bit-familieDe homecomputers van Atari uit 1979 — 400, 800, XL en XE — gebouwd rond eigen chips die jaren voorliepen op de concurrentie.
- Atari Falcon030Ataris laatste computer, uit 1992 — een 68030-machine met een ingebouwde signaalprocessor die verscheen toen iedereen alleen…
- Atari STDe aartsrivaal van de Amiga, in een jaar gebouwd door de man achter de Commodore 64, en de computer die een generatie…
- ATASCIIHet eigen ASCII-alternatief van de 8-bits Atari-computers, met grafische tekens die het tot grondstof maakten voor…
- AtbashHet alfabet achterstevoren gelezen: de eerste letter wordt de laatste, de tweede de voorlaatste, enzovoort, zonder enige…
- Athena Widgets (Xaw)De gratis widgetset die met X11 werd meegeleverd: kaal, spartaans en voorzien van een scrollbalk die mensen sinds de jaren…
- ATIPAbsolute Time In Pregroove: de tijdcode en schijfinformatie die in het wobbelende spoor van een cd-r zijn…
- AtlantisDraait Terraform vanuit de pull request in plaats van vanaf iemands laptop. Het plan wordt als commentaar geplaatst en wordt…
- AtlassianHet Australische bedrijf wiens tools — Jira, Confluence, Bitbucket — het werk van een groot deel van de ontwikkelafdelingen…
- Atom (X11)Een 32-bits getal dat de X-server uitgeeft in plaats van een string, zodat namen niet steeds opnieuw over het netwerk hoeven.
- Atom FeedSyndicatieformaat voor het web. RFC 4287 (2005). Het antwoord van de IETF op de chaotische versiegeschiedenis van RSS (RSS…
- Atomaire operatieEen operatie die als ondeelbaar geheel verloopt: helemaal uitgevoerd of helemaal niet begonnen, nooit half.
- Atomaire operatiesEen bewerking die als geheel wordt uitgevoerd — volledig of helemaal niet. Cruciaal in gelijktijdige systemen om data races…
- ATRACDe MiniDisc-codec die een cd in een kwart van de ruimte perste – Sony's antwoord op een optische schijf van zakformaat die…
- AttentionHet kernmechanisme van transformer-modellen: elk token kijkt naar alle andere en bepaalt hoe relevant ze voor de context…
- Attention sinkTransformermodellen leggen een onevenredig groot deel van hun aandacht op de allereerste tokens van de reeks, ongeacht wat…
- Attention-mechanismeNeuraal mechanisme om zich te richten op de relevante delen van de invoer. Bahdanau et al. (2014) introduceerden het voor…
- AttestationCryptografische bewering over de toestand van een systeem, software of workload, ondertekend door een vertrouwde partij…
- Attribute clashDe beperking van de ZX Spectrum waarbij elke cel van 8×8 maar twee kleuren kan bevatten, zodat overlappende objecten elkaars…
- Attribution ReportingEen browser-API waarbij de browser zelf een advertentieklik koppelt aan een latere aankoop en het resultaat zo grof en zo…
- ATXDe dominante pc-formfactor sinds 1995: moederbord van 305 × 244 mm, gestandaardiseerd achterpaneel, voedingslijnen en…
- Audiojack3,5mm-connector voor koptelefoon en microfoon — analoog audiosignaal sinds de jaren zestig.
- AuditlogOnveranderlijk logboek van wie wat deed en wanneer, voor forensisch onderzoek en naleving.
- Auguste KerckhoffsDe Nederlandse taalkundige die in 1883 zes regels voor militaire cryptografie opschreef — waarvan er één nog steeds het hele…
- Augustus De MorganDe logicus wiens twee wetten elke programmeur stilzwijgend gebruikt wanneer een voorwaarde wordt omgedraaid, en die ook de…
- AURDe door de community gedreven pakketrepository van Arch Linux. Hij bevat geen pakketten maar PKGBUILD-recepten…
- aus.*De nationale Usenet-hiërarchie van Australië, voor alles wat alleen mensen aan de andere kant van de wereld aanging.
- Auth0De bekendste beheerde IdP: inlogknoppen, OIDC-flows en social login zonder zelf een regel authenticatiecode te schrijven. In…
- AuthenticatieAantonen wie je bent. Kortweg: het inlogproces.
- AuthenticatietagDe korte waarde die aantoont dat een bericht niet is gewijzigd en afkomstig is van iemand met de sleutel.
- Auto-raiseDe instelling van de vensterbeheerder waarmee het venster met focus na een moment ook bovenaan de stapel komt, zodat de…
- AutoConfigHet protocol waarmee uitbreidingskaarten van de Amiga zichzelf bij het opstarten geheugenadressen toewijzen – plug-and-play…
- AutoencoderNeurale architectuur die leert invoer te comprimeren tot een latente vector (encoder) en de invoer daaruit te reconstrueren…
- AutoGenMicrosofts open-source multi-agentframework — agents voeren onderling gesprekken om taken op te lossen. Begonnen bij…
- AutokeycijferEen polyalfabetisch cijfer waarvan de sleutel wordt aangevuld met de klaartekst zelf, zodat hij zich nooit herhaalt.
- Automatische documentinvoer (ADF)Het mechanisme dat een stapel papier vel voor vel langs de scankop trekt, zodat kopieën en scans van meerdere pagina's…
- AutomergeCRDT-bibliotheek van Ink & Switch en Martin Kleppmann – gericht op JSON-achtige structuren met volledige revisiegeschiedenis…
- AutoMod (Reddit)De ingebouwde automoderator-bot van Reddit, die regelgebaseerde acties op posts en reacties toepast — verwijderen, markeren…
- Autonoom systeemnummer (ASN)Een uniek nummer dat een autonoom systeem identificeert — een verzameling netwerken onder gezamenlijk beheer en met een…
- AutorisatieBepalen wat een reeds geauthenticeerde gebruiker mag doen.
- AutoscalingAutomatisch meer of minder instanties starten op basis van de belasting.
- AutovacuumEen achtergrondproces in PostgreSQL dat automatisch VACUUM en ANALYZE draait zodra een tabel genoeg dode rijen heeft…
- Auxiliary-loss-free load balancingHet verdelen van de belasting over experts in een MoE-model met een bijstelbare biasterm in plaats van een strafterm in de…
- AV1De royaltyvrije videocodec die de sector samen bouwde om niet langer licentiekosten voor H.265 te hoeven betalen.
- Avalanche-effectEén bit erin hoort ongeveer de helft van de bits eruit te veranderen; anders lekt de constructie structuur.
- AvatarHet beeld dat jou online vertegenwoordigt — van de Sanskrietische nederdaling van een god tot een vierkantje van 128×128…
- AVATAR (terminalprotocol)Een slankere tegenhanger van ANSI-escapecodes voor BBS-graphics, ontworpen zodat gekleurde menu's binnen waren voordat de…
- AVG (GDPR)De Europese privacyverordening uit 2018 (in het Engels GDPR) — streng, met stevige boetes (4% van de wereldwijde omzet).
- Avi RubinHoogleraar aan Johns Hopkins wiens ontleding van de Diebold-stemmachines in 2003 verkiezingstechnologie in de VS tot een…
- Avi WigdersonIsraëlische complexiteitstheoreticus die aantoonde dat elke NP-bewering te bewijzen is zonder iets anders prijs te geven, en…
- AVIFModern afbeeldingsformaat gebaseerd op de AV1-videocodec. Alliance for Open Media (Google, Netflix, Apple, Amazon e.a.)…
- AVL-boomDe eerste zelfbalancerende binaire zoekboom, van Adelson-Velsky & Landis (1962). Elke knoop houdt het hoogteverschil tussen…
- AVXIntels SIMD-instructieset met 256-bits registers. Geïntroduceerd met Sandy Bridge in 2011. AVX2 (Haswell, 2013) voegde…
- AVX-512Een set 512-bits SIMD-instructies (Intel, later AMD) die grote datavectoren in één slag verwerken. Krachtig voor…
- Away messageHet automatische "ik ben er niet"-bericht uit het tijdperk van instant messaging (AIM, MSN, ICQ) – vaak gevuld met…
- awesomeEen tiling window manager die begon als fork van dwm en uitgroeide tot een Lua-programma met vensterbeheer ingebouwd.
- AWKEen patroongestuurde tekstverwerkingstaal uit 1977, genoemd naar Aho, Weinberger en Kernighan.
- awmDe Ardent Window Manager: uwm met titelbalken, pictogrammen en kleine knoppen erbij, geschreven in 1988 bij een bouwer van…
- AWQActivation-aware Weight Quantization – 4-bit post-training-kwantisatie die de "belangrijke" gewichten beschermt op basis van…
- AWSDe grootste cloudaanbieder ter wereld (~30% marktaandeel in 2024). Meer dan 200 diensten, 35+ regio's. Ontstaan uit Amazons…
- AWS CDKAWS-infrastructuur definiëren in TypeScript, Python, Java, C# of Go. cdk synth compileert de code tot…
- AWS CloudFormationDe AWS-eigen Infrastructure-as-Code. JSON/YAML-templates beschrijven resources, die CloudFormation als ‘stack’ aanmaakt en…
- AWS CloudFrontHet CDN van AWS, gelanceerd in 2008. Meer dan 600 edge-locaties wereldwijd; integreert met S3, ALB, Lambda@Edge en…
- AWS CloudHSMEen dedicated HSM in het datacenter van Amazon waarbij de klant, en niet Amazon, de sleutels beheert.
- AWS CloudWatchDe observability-dienst van AWS: metrics, logs, alarmen, dashboards, traces (via X-Ray), RUM en synthetische monitoring…
- AWS ECS (Elastic Container Service)De eigen containerorkestrator van AWS: eenvoudiger dan Kubernetes en diep geïntegreerd met ALB, IAM, CloudWatch en Secrets…
- AWS EventBridgeBeheerde eventbus van AWS — events van AWS-diensten, SaaS-partners (Stripe, Datadog, enz.) of eigen bronnen worden via…
- AWS FargateServerloze backend voor ECS en EKS: AWS beheert de VM’s en je betaalt per vCPU-seconde die je containers verbruiken.
- AWS KinesisAWS-familie voor datastreams: Data Streams (concurrent van Kafka), Data Firehose (beheerde aanlevering aan S3, Redshift en…
- AWS LambdaDe pionier onder de FaaS-diensten — upload een functie en AWS voert die uit bij gebeurtenissen (HTTP, S3, wachtrij, schema)…
- AWS SageMakerHet ML-platform van AWS: data labelen, trainingsjobs, hyperparameter-tuning, modelregister, uitrol en monitoring in één…
- AWS SNS (Simple Notification Service)Pub-sub fan-out: publiceer naar een topic en AWS levert af bij alle abonnees (SQS-wachtrijen, Lambda, HTTP, sms, e-mail…
- AWS SQS (Simple Queue Service)De oudste beheerde berichtenwachtrij ter wereld — gelanceerd in 2004, de derde AWS-dienst ooit. Een producent zet berichten…
- AWS Step FunctionsServerloze workflow-orchestrator — state machines definieer je in JSON/YAML; AWS voert ze uit met ingebouwde afhandeling van…
- AY-3-8910De driekanaals geluidsgenerator van General Instrument uit 1978 die de ZX Spectrum, Amstrad CPC, MSX en Atari ST een stem…
- AzimutopnameKantelt naastliggende schrijfsporen onder tegengestelde hoeken, zodat ze zonder guardband tegen elkaar kunnen liggen en toch…
- Aztec CodeTweedimensionale barcode met een vierkant doelwit in het midden, gemaakt om compact te zijn en zonder lege rand eromheen.
- AzureDe cloud van Microsoft, met ~25% marktaandeel. Dominant bij organisaties die op Office 365 draaien dankzij de native…
- Azure FunctionsDe serverless FaaS van Microsoft, gelanceerd in 2016 als antwoord op AWS Lambda. Ondersteunt C#, JavaScript, Python, Java…
- Azure PipelinesDe CI/CD-helft van Azure DevOps — build- en deploypipelines gedefinieerd in YAML, met gratis agents voor open source.
- Azure Service FabricHet platform van Microsoft voor gedistribueerde microservices, tien jaar intern gebouwd voordat het in 2015 openbaar werd.
- Wet van AmdahlDe versnelling door parallellisatie wordt begrensd door het seriële deel: moet 10 % van het werk achter elkaar draaien, dan…
B
- B NewsUsenet-software van de tweede generatie, robuust genoeg om het netwerk te laten groeien van een paar dozijn machines naar…
- B-treeGebalanceerde zoekboom voor blokgebaseerde opslag: elke knoop past op één schijfpagina en bevat honderden sleutels, zodat…
- B1FFDe archetypische tienernieuweling van Usenet: schrijft in hoofdletters, verwisselt letters voor cijfers en sluit elke zin af…
- b3taEen Britse humorsite uit 2001 waarvan de wekelijkse beeldbewerkingswedstrijd het internet van geanimeerde gifs voorzag lang…
- BaaSEen kant-en-klare backend als dienst: authenticatie, database, bestandsopslag, push en serverless functies achter een SDK…
- BabelJavaScript-transpiler die ES6+ (pijlfuncties, destructuring, async/await) naar ES5 omzet, zodat oudere browsers het ook…
- Babington-complotEen samenzwering tegen Elizabeth I uit 1586 die door cryptanalyse aan het licht kwam en Maria Stuart het hoofd kostte.
- Babylon.js3D-engine voor het web met Microsoft als steunpilaar: meer een "gameengine" dan Three.js, met inspector, playground en…
- Back-upKopieën van data waarmee je kunt herstellen als het origineel verloren gaat.
- Back/forward cache (bfcache)Een browseroptimalisatie die een hele pagina in het geheugen bewaart (een „bevroren" momentopname met zijn JS-state) wanneer…
- Backbone cabalDe informele club van beheerders bij de grote Usenet-sites die in de jaren tachtig feitelijk bepaalde welke nieuwsgroepen…
- Backbone.jsDe minimalistische MVC-bibliotheek die structuur bracht in het jQuery-tijdperk — modellen, views en een router in minder dan…
- BackdoorEen verborgen toegangsweg tot een systeem, opzettelijk aangebracht door een aanvaller of (omstreden) afgedwongen door een…
- backdrop-filterCSS-eigenschap die een filter, vrijwel altijd een blur, toepast op wat achter een element zit in plaats van op het element…
- BackendHet deel van een systeem dat op de server draait, dus wat de gebruiker niet rechtstreeks ziet.
- BackhaulDe verbinding tussen een basisstation en het kernnetwerk van de operator — het onzichtbare deel dat bepaalt of de mast ook…
- Backing store (X11)Een optionele voorziening waarbij de X-server bewaart wat andere vensters afdekken, zodat de applicatie dat later niet…
- BackpressureWat er gebeurt als de consument trager is dan de producent, en de strategieën om te voorkomen dat invoerbuffers onbeperkt…
- Backpressure (ops)Het mechanisme waarmee een overbelast systeem stroomopwaarts „langzamer" seint in plaats van te bezwijken onder meer werk…
- BackpropagationHet algoritme waarmee neurale netwerken worden getraind: de fout wordt achterstevoren door het netwerk gestuurd en elk…
- Backside power deliveryStroom naar de transistors leiden via de achterkant van het silicium in plaats van die tussen de signaalbanen aan de…
- BackstageOpen source ontwikkelaarsportaal van Spotify, sinds 2020 CNCF Incubating. Eén plek voor softwarecatalogus, servicetemplates…
- Baconiaanse cijferElke letter wordt vijf symbolen uit A en B, die vervolgens in gewone tekst worden verstopt als twee bijna identieke…
- Bad lineDe scanlijn waarop de videochip van de C64 de geheugenbus overneemt en de processor met nog maar een derde van zijn cycli…
- Badger Badger BadgerDe Flash-loop uit 2003 met twaalf dansende dassen, een paddenstoel en een slang die het hele geheel onderbreekt. Hij…
- Ballistic Research LaboratoryHet rekenlaboratorium van het Amerikaanse leger in Maryland, dat de meeste vroege Amerikaanse computers bestelde om één…
- Balloon hashingEen wachtwoordhash die aanvallers evenveel geheugen laat besteden als eerlijke gebruikers.
- BanburismusTurings methode om de rotorstanden van Enigma te raden door te tellen hoe vaak twee cijferteksten op dezelfde plek toevallig…
- Band steeringEen wififunctie waarbij het accesspoint clients naar de meest geschikte frequentieband (2,4 / 5 / 6 GHz) stuurt in plaats…
- BandbreedteHoeveel data per seconde door een netwerkverbinding kan. Uitgedrukt in Mbps of Gbps.
- BandcampPlatform voor directe verkoop van onafhankelijke muziek: fans betalen de artiest rechtstreeks, vaak volgens het principe…
- BandingDe zichtbare stappen in een vloeiend kleurverloop — de lucht in een video die lijkt te zijn geschilderd in strepen.
- BandprinterEen regelprinter waarvan de letters op een dunne, lussende stalen band zitten: de stillere en scherper drukkende neef van de…
- BandspanningDe kracht die de band strak tegen de kop houdt: te veel rekt en vervormt hem, te weinig verliest contact en daarmee het…
- Bang pathHet e-mailadres uit het UUCP-tijdperk, waarin de afzender elke machine op de route naar de ontvanger zelf opschreef…
- Banner grabbingVerbinding maken met een poort en lezen wat de server uit zichzelf prijsgeeft: versie, besturingssysteem, software.
- BannerpaginaHet voorblad met taaknaam en gebruiker dat een gedeelde printer eerst afdrukt, zodat de stapels in de uitvoerbak uit elkaar…
- Bar Mitzvah-aanvalEen aanval op RC4 in TLS uit 2015, die misbruik maakte van een zwakte die toen dertien jaar oud was – vandaar de naam.
- Barbara LiskovDe informaticus wier werk aan abstracte datatypen ten grondslag ligt aan vrijwel alles wat we nu objectgeoriënteerd noemen.
- BarcodepenDe penvormige lezer die je met de hand over een gedrukte barcode haalde — de eenvoudigste van de vroege scanners.
- BarcodescannerEen optische lezer die een streepjescode decodeert uit het patroon van licht en donker dat de code terugkaatst.
- BarcodesymbologieDe regels die bepalen hoe gegevens in een bepaald soort barcode in strepen en spaties worden omgezet.
- BarcodeverifierEen meetinstrument dat een gedrukte barcode beoordeelt — niet of hij hier leest, maar of hij overal zal lezen.
- BariumferrietHet bariumferrietpoeder (BaFe) waarmee de datatapes van nu zijn gecoat — chemisch stabiel en gemaakt om tientallen jaren mee…
- BARKDe eerste computer van Zweden ratelde zijn antwoorden af op enkele duizenden telefoonrelais, twee jaar nadat de staat had…
- BarmanPostgreSQL-back-up opgebouwd rond een centrale catalogusserver die veel databaseservers beheert, in tegenstelling tot tools…
- Barnaby JackNieuw-Zeelandse hacker die op het podium geldautomaten bankbiljetten liet uitspugen en zich daarna op medische apparatuur…
- Bart PreneelBelgische cryptograaf aan de KU Leuven die zijn naam verbond aan RIPEMD-160, Miyaguchi–Preneel en zo'n beetje de helft van…
- Bartle-taxonomieRichard Bartles indeling van MUD-spelers in vier typen – achievers, explorers, socializers en killers – die gamedesigners…
- Barton MillerDe hoogleraar uit Wisconsin die fuzzing zijn naam gaf nadat een onweersbui zijn Unix-tools liet crashen.
- BASEHet tegenovergestelde van ACID: Basically Available, Soft state, Eventual consistency.
- Base64Codering die binaire data als ASCII-tekst weergeeft. Blokken van 6 bit worden afgebeeld op een alfabet van 64 tekens (A–Z…
- BashDe dominante Linux-shell: de taal voor terminalscripts en CI-pipelines.
- BASICEen taal voor studenten zonder wiskundige achtergrond die uiteindelijk in de rom van elke thuiscomputer belandde.
- BasisstationDe radioapparatuur die een cel in het mobiele netwerk vormt — waar de telefoon daadwerkelijk mee praat.
- BastionhostGeharde server die de enige toegangspoort tot een interne omgeving vormt: eerst SSH'en naar de bastion, dan pas verder.
- BatchbestandEen tekstbestand met opdrachten die DOS en Windows op volgorde uitvoeren — het .bat-bestand, de scripttaal die niemand koos…
- BatchgrootteHet aantal trainingsvoorbeelden dat het model bekijkt voordat de gewichten worden bijgewerkt.
- BatchnormalisatieElke feature normaliseren over alle samples in de minibatch. Gepresenteerd door Ioffe en Szegedy in 2015 en een van de…
- BatchverwerkingGrote hoeveelheden data verwerken in afgebakende runs in plaats van gebeurtenis voor gebeurtenis. Het oudste…
- Batman Forever (demo)De Amstrad CPC-demo uit 2011 die bewees dat een machine die velen allang hadden afgeschreven na bijna dertig jaar nog…
- BatMUDEen Finse MUD uit 1990 die nog altijd draait — een van de oudste tekstgebaseerde online werelden die nooit zijn…
- Battery-backed cacheRAM-cache met batterij of supercondensator plus flash die data bewaart bij stroomuitval. Standaard op RAID-controllers voor…
- Battle royaleHonderd spelers, een krimpende kaart, één overlevende – het genre dat in drie jaar van mod uitgroeide tot het meest…
- BaudotcodeDe vijfbitscode van 1874 vertaalde letters in vaste bitpatronen, negentig jaar vóór ASCII, en gaf de baud zijn naam.
- BazelHet hermetische buildsysteem van Google, de opensourceversie van het interne 'Blaze' (2015): reproduceerbare builds…
- Bazeries-cilinderEen cilindercijfer met ongeveer twintig draaiende schijven, beschreven door de Franse cryptanalist Étienne Bazeries.
- BB84Het eerste protocol voor kwantumsleuteluitwisseling en nog altijd het meest gebruikte — in 1984 gepubliceerd door Charles…
- BBC MicroDe schoolcomputer die de BBC liet bouwen om Groot-Brittannië te leren programmeren — en waarvan de opvolger de processor in…
- BBN (Bolt Beranek and Newman)Het akoestiekadviesbureau uit Cambridge, Massachusetts, dat de schakelkasten van het ARPANET bouwde en daarbij nog even het…
- BBRHet congestiecontrolealgoritme van Google, dat meet wat de verbinding werkelijk kan dragen in plaats van te wachten tot…
- BBS (Bulletin Board System)Inbelserver op een thuiscomputer (meestal in de kelder van de sysop), bereikbaar via modem voor berichten…
- BBS: The DocumentaryJason Scotts documentaireserie uit 2005 over bulletin board systems, verteld door de mensen die ze draaiden.
- BBStroEen intro om een bulletin board te adverteren — de neef van de cracktro, gericht op inbelsystemen.
- BCPLDe Cambridge-taal uit 1967 die B werd, dat weer C werd — en de wereld haar eerste "hello, world" gaf.
- bcryptHashfunctie voor wachtwoorden. Niels Provos en David Mazières, 1999. Adaptief via een “work factor” (cost): verhoog die…
- bcrypt_pbkdfDe sleutelafleidingsfunctie die met een wachtwoord versleutelde privésleutels beschermt in het eigen sleutelformaat van…
- BDDTeststijl die gedrag in gewone taal beschrijft: Given-When-Then. Dan North, 2003. Een variant op ‘outside-in TDD’: begin bij…
- BDFHet platte-tekstformaat van Adobe voor bitmaplettertypen, waarmee X11 zijn pixellettertypen verspreidde.
- Beacon APIEen aanroep die een kleine hoeveelheid data aan de browser overdraagt met de belofte dat die wordt verzonden, ook als de…
- BeaconingWanneer een gecompromitteerde machine regelmatig „naar huis belt" bij zijn command-and-control-server om instructies op te…
- Beale-cijfersDrie numerieke cijfers die zouden leiden naar begraven schatten in Virginia; één is ontcijferd, twee niet, en de schat is…
- Beam searchDecodeerstrategie die meerdere “kandidaatreeksen” parallel bijhoudt en de reeks met de hoogste totale waarschijnlijkheid…
- Beam search (LLM)Een decodeerstrategie die meerdere kandidaatreeksen (‘beams’) tegelijk openhoudt en stap voor stap uitbreidt, om de totaal…
- BeamerWerpt het beeld op een extern oppervlak in plaats van het zelf te dragen. Drie dominante technieken: DLP, LCD en LCoS.
- BeamformingEen radiosignaal vormen en richten op één ontvanger in plaats van het gelijkmatig in alle richtingen uit te zenden. Door…
- BEAR en LIONTwee blokcijfers met willekeurig grote blokken, opgebouwd uit een hashfunctie en een stroomcijfer in drie Feistel-rondes.
- Bearer-tokenToken waarbij “wie het bezit, het mag gebruiken” — geen sleuteluitwisseling nodig. Het contant-geld-in-de-portemonnee-model…
- BEAST-aanvalEen aanval op TLS 1.0 waarbij een voorspelbare initialisatievector in CBC-modus platte tekst, zoals cookies, byte voor byte…
- Beaufort-cijferEen variant op Vigenère die sleutel min klare tekst berekent, zodat dezelfde bewerking zowel versleutelt als ontsleutelt.
- BeboSociaal netwerk uit 2005 dat Groot-Brittannië en Ierland domineerde, en dat AOL kocht voor 850 miljoen dollar vlak voordat…
- BeeGFSDuits parallel bestandssysteem voor HPC, ontworpen om makkelijker uit te rollen dan Lustre. Opensource, commerciële…
- BeeldtrommelDe lichtgevoelige cilinder in een laserprinter waarop de pagina als elektrische lading wordt getekend voordat de toner…
- BeeldverwerkingHet bewerken van digitale beelden — laag niveau (pixels, filters, randdetectie) of hoog niveau (objectherkenning…
- BEEPDe poging van de IETF tot een algemeen raamwerk voor applicatieprotocollen — zodat niemand handshakes en authenticatie…
- BeepermuziekMuziek geperst uit de enkele beeper van de ZX Spectrum — een 1-bituitgang die eigenlijk alleen aan en uit kan.
- BefungeEen esoterische programmeertaal waarin de code een raster is en de uitvoering zich in alle vier de richtingen beweegt.
- Bekende-sleutelaanvalEen test waarbij de aanvaller de sleutel kent en de uitvoer van het cijfer toch kan onderscheiden van willekeurige data.
- Bell (X11)De enige geluidsfunctie van het X-protocol: een verzoek aan de server om te piepen, met een volume in procenten.
- Bell LabsDe productiefste instelling uit de geschiedenis van het industriële onderzoek — transistor, informatietheorie, Unix en C…
- Bell Labs Model VDe grootste relaiscomputer ooit gebouwd – met opzet traag, omdat Bell Labs liever morgen een goed antwoord had dan vandaag…
- Bell-toestandDe vier maximaal verstrengelde toestanden van twee qubits — de eenvoudigste demonstratie uit de kwantummechanica dat het…
- Bellcore-aanvalEén enkele foutieve RSA-handtekening, berekend met CRT, kan voor een aanvaller genoeg zijn om de priemgetallen achter de…
- BellengeheugenHet beloofde universele geheugen van de jaren zeventig: magnetische belletjes die in een kristal worden voortgeduwd, zonder…
- Bellman-FordKortste-padalgoritme voor grafen met negatieve kantgewichten: de sterkere neef van Dijkstra voor het geval dat Dijkstra’s…
- BEMNaamgevingsconventie voor CSS-klassen: .card__title--large.
- Ben AdidaAmerikaanse cryptograaf die het webstemsysteem Helios bouwde en zich daarna richtte op controleerbare gewone verkiezingen.
- Ben DaglishBritse componist wiens C64-muziek voor onder meer The Last Ninja en Gauntlet tot het meest gespeelde werk op de SID-chip…
- Ben LaurieBritse beveiligingsingenieur die de webserverversleuteling en het certificatenstelsel een openbaar controlelogboek gaf.
- BenchmarkGestandaardiseerde prestatietest. Vergelijkt cpu, gpu, systeem of software in de tijd of tussen implementaties. In de…
- Bent-functieEen booleaanse functie die zo ver van elke lineaire functie af zit als wiskundig mogelijk is.
- BeOSIn de jaren negentig vanaf nul geschreven voor multimedia, zonder verplichting tot achterwaartse compatibiliteit – en bijna…
- BeRealFranse app die dagelijks op een willekeurig moment een melding stuurt (“Time to BeReal!”): alle gebruikers hebben twee…
- Bericht vastmakenEen belangrijk bericht bovenaan een chat of kanaal "vastpinnen" zodat het niet wegscrolt. Standaard in Slack, Discord…
- Berichtenwachtrij (Message queue)Tussenlaag waar producers berichten neerleggen en consumers ze ophalen — asynchrone communicatie.
- BerichtformaatDe verschillende manieren om op sociale media te posten: tekst, afbeelding, video, carrousel (meerdere afbeeldingen)…
- BerichtsleutelDe Enigma-berichtsleutel bestond uit drie willekeurig gekozen letters die elk bericht instelden en tweemaal versleuteld…
- Berkeley MailKurt Shoens’ regelgeoriënteerde mailprogramma uit 1978, dat BSD’s Mail werd en voortleeft als het POSIX-commando mailx.
- BerkNetHet zelfgebouwde netwerk van seriële kabels tussen de campusmachines van Berkeley, geschreven door een promovendus die later…
- Berlekamp–Massey-algoritmeVindt het kortste LFSR dat een gegeven bitreeks genereert, en heeft daarvoor slechts 2L uitvoerbits nodig bij een register…
- Bernoulli BoxIomega’s cartridgeopslag uit 1982, waarbij een flexibele schijf door het Bernoulli-effect naar de kop werd getrokken…
- Beroemdheidsprobleem (hot key)Wanneer één enkele sleutel (bijv. een beroemdheid met miljoenen volgers) onevenredig veel verkeer krijgt en de partitie of…
- BERTGoogles transformermodel uit 2018, baanbrekend voor taalbegrip (alleen encoder, leest in beide richtingen).
- BerylDe Compiz-fork die in 2006–2007 een half jaar lang het meest wiebelende Linux-bureaublad was, voordat beide projecten weer…
- BeslisboomKlassiek ML-algoritme: een boomstructuur waarin elk intern knooppunt een test op een kenmerk is en elk blad een beslissing…
- Best-of-NN antwoorden genereren en er één kiezen. De eenvoudigste vorm van kwaliteit kopen met rekenkracht tijdens inferentie in…
- Bestandsbeheer (Windows)De bestandsbeheerder van Windows 3.0 met links een mappenboom en rechts een bestandslijst, in 1995 overtroffen door…
- BestandsdescriptorEen klein geheel getal dat aanwijst wat een proces geopend heeft — een bestand, socket, pipe of apparaat.
- BestandssysteemDe laag die een stapel genummerde blokken omzet in bestanden met namen, mappen en rechten.
- BesturingssysteemDe softwarelaag tussen applicaties en hardware: verdeelt processortijd, beheert geheugen en abstraheert bestandssysteem…
- Betaal-HSMEen HSM gebouwd voor kaartbetalingen, dat pincodes en kaartcryptogrammen verwerkt zonder dat één sleutel de kast ooit…
- Betaald blauw vinkjeHet model waarin het blauwe vinkje een betaald abonnement werd (X Premium, voorheen Twitter Blue) in plaats van een gratis…
- Betty HolbertonENIAC-programmeur die daarna de eerste sort/merge-generator schreef en zitting nam in de normcommissies van zowel COBOL als…
- Beveiliging voorbij de verjaardagsgrensBedrijfsmodi en MAC's waarvan het veiligheidsbewijs ruim voorbij 2n/2 blokken blijft gelden, dus voorbij de gebruikelijke…
- BeveiligingsheadersHTTP-headers die websites verharden: CSP, HSTS, X-Frame-Options, X-Content-Type-Options, Referrer-Policy en…
- BeveiligingsmisconfiguratieSystemen, frameworks of clouddiensten die onveilig zijn ingesteld: standaardwachtwoorden die zijn blijven staan, onnodige…
- BeveiligingsniveauEen maat in bits voor de rekenkracht die de beste bekende aanval kost: 128 bits beveiliging betekent ruwweg 2¹²⁸ bewerkingen.
- BeveiligingsringenDe hiërarchie van privilegeniveaus in de processor, waarin ring 0 alles mag en ring 3 vrijwel niets.
- Bewaartermijn (Usenet)Hoe lang een nieuwsserver artikelen bewaart voordat hij ze opruimt: een paar weken in de jaren tachtig, meer dan tien jaar…
- BF16 (bfloat16)Zestienbits drijvendekommaformaat met 8 exponentbits (hetzelfde bereik als FP32) maar slechts 7 mantissabits: de gulden…
- BFDEen minimaal hartslagprotocol dat een dode verbinding in milliseconden opmerkt in plaats van seconden. Gespecificeerd in RFC…
- bfloat16Een 16-bits drijvendekommaformaat van Google Brain voor TPU's. Het neemt simpelweg het 32-bitsformaat van IEEE 754 en hakt…
- BFSBreedte-eerst zoeken: een graafdoorloop die niveau voor niveau verkent. Gebruikt een wachtrij in plaats van een stack. Vindt…
- BFS (breedte-eerst zoeken)Graaftraversal die alle knopen op één diepte bezoekt voordat naar de volgende wordt gegaan. Geïmplementeerd met een…
- BGAChipbehuizing met soldeerballetjes aan de onderkant in plaats van pootjes langs de rand: meer contacten op minder oppervlak.
- BGA (Ball Grid Array)Een chipbehuizing waarvan de aansluitingen bestaan uit een raster van kleine soldeerballetjes aan de onderkant, die direct…
- BGE (BAAI General Embedding)Opensource-embeddingfamilie van BAAI (Beijing Academy of AI): staat bovenaan de MTEB-ranglijsten met modellen van 33 MB tot…
- BGE-embeddingsOpen-weight embeddingmodellen van de Chinese Beijing Academy of AI: top van de MTEB-benchmark en gratis zelf te draaien.
- BGPHet protocol waarmee routers op het internet elkaar vertellen: "ik kan deze IP-prefixen bereiken, stuur het verkeer via mij".
- BGP Add-PathEen uitbreiding waarmee BGP meerdere paden naar dezelfde prefix kan adverteren in plaats van alleen het beste. Klinkt als…
- BGP AS-pathDe lijst autonome systemen (AS) die een BGP-route onderweg naar jou heeft doorlopen. Hij heeft twee functies: lusbeveiliging…
- BGP communitiesLabels die je aan BGP-routes hangt om ze te groeperen en beleid te signaleren, als tags die routes meedragen tussen routers…
- BGP FlowSpecEen BGP-extensie (RFC 5575) om filterregels voor verkeersstromen door het netwerk te verspreiden: ‘drop al het verkeer naar…
- BGP hijackingWanneer een autonoom systeem (opzettelijk of per ongeluk) via BGP IP-prefixen aankondigt die het niet bezit en zo verkeer…
- BGP local-prefLocal Preference: het BGP-attribuut waarmee een autonoom systeem bepaalt welk uitgaand pad de voorkeur heeft als er meerdere…
- BGP MEDMulti-Exit Discriminator: een BGP-attribuut waarmee je een naburig AS voorstelt welk van meerdere ingangspunten het naar jou…
- BGP route flap dampingEen BGP-mechanisme dat onstabiele routes die steeds verschijnen en verdwijnen (flappen) „straft" door ze tijdelijk te…
- BGP route reflectorEen oplossing voor het schaalprobleem van iBGP: in plaats van dat elke interne BGP-router een sessie met elke andere nodig…
- BGP-confederatieEen alternatieve oplossing voor het schaalprobleem van iBGP: een groot autonoom systeem wordt opgesplitst in meerdere…
- BGP-hijackEen ASN kondigt een IP-prefix aan dat niet van die ASN is, per vergissing of met opzet, en het verkeer wordt de verkeerde…
- BGP-peeringHet opzetten van een BGP-sessie tussen twee routers (peers of buren) zodat ze routes kunnen uitwisselen. Anders dan IGP’s…
- Bi-encoderNeurale netwerkarchitectuur die query en document onafhankelijk van elkaar tot vectoren codeert en die vervolgens vergelijkt…
- BiasWanneer een ML-model systematisch bepaalde groepen bevoordeelt of benadeelt op grond van de data waarmee het is getraind.
- BibliotheekKant-en-klare code die iemand anders heeft geschreven en die je kunt importeren en gebruiken.
- Biclique-aanvalEen aanval uit 2011 die als eerste een resultaat tegen volledige AES opleverde dat sneller is dan brute kracht, zij het met…
- Bidirectioneel printenOok op de terugweg van de kop tekens afdrukken, in plaats van die reis als dode beweging te behandelen.
- biffHet Unix-commando dat nieuwe mail in je terminal aankondigde, genoemd naar een hond die blafte naar de postbode.
- Bifid-cijferSplitst elke letter in rij- en kolomcoördinaten, schudt de coördinaten door elkaar en zet ze weer om in nieuwe letters.
- Big 8De acht Usenet-hiërarchieën waarin een nieuwe groep eerst openbaar besproken en daarna gestemd moest worden: het…
- Big Drives (48-bit LBA)Maxtors naam voor 48-bit LBA, dat in 2002 het plafond van 137 GB voor ATA-schijven doorbrak.
- Big Dummy's Guide to the InternetDe gratis internethandleiding van de EFF uit 1993, geschreven voor mensen die op een BBS inbelden en ineens de hele wereld…
- Big-endian versus little-endianHoe getallen van meerdere bytes in het geheugen worden opgeslagen: de meest significante byte eerst (big) of laatst (little).
- Big-O-notatieEen manier om te beschrijven hoe een algoritme schaalt met de invoergrootte: O(1), O(n), O(n log n), O(n²).
- BIG-REQUESTSDe X11-extensie die het plafond voor één enkel verzoek optrok van 256 kilobyte naar 16 megabyte, met een truc in het…
- big.LITTLEDe architectuur van ARM die grote, krachtige kernen („big") combineert met kleine, zuinige kernen („LITTLE") op dezelfde…
- BigQueryGoogles serverloze datawarehouse — analytische SQL op petabyte-schaal zonder clusterbeheer. Gebaseerd op het Dremel-paper…
- BigramEen paar opeenvolgende letters waarvan de frequentie een cryptanalist veel meer vertelt dan losse letters.
- BigtableDe gedistribueerde wide-column-database van Google, en de voorvader van de halve NoSQL-wereld.
- Biham–Kocher-aanvalEen known-plaintext-aanval die de oude wachtwoordversleuteling van zip-archieven breekt met ongeveer een dozijn bekende…
- BijwerkingWanneer een functie meer doet dan een waarde teruggeven — een bestand schrijven, globale toestand wijzigen, een…
- BildschirmtextHet West-Duitse videotexnetwerk, vooral bekend door de Chaos Computer Club die er in 1984 een spaarbank mee leegtrok.
- Bill CheswickDe onderzoeker van Bell Labs die het eerste serieuze boek over firewalls mede schreef en een indringer maandenlang…
- Bill GatesRichtte in 1975 samen met Paul Allen Microsoft op en sloot de deal die software tot winstmotor van de branche maakte.
- Bill MarczakOnderzoeker bij Citizen Lab die in 2016 de Pegasus-spyware van NSO Group ontdekte in de link van een sms.
- Bill TutteDe scheikundige die de interne bedrading van een Duitse cijfermachine reconstrueerde zonder er ooit een te zien, of zelfs…
- BINACDe machine met twee processors die hetzelfde programma draaiden en na elke instructie hun antwoorden vergeleken — 1949, en…
- Binair gecodeerde decimalen (BCD)Elk cijfer afzonderlijk in vier bits vastleggen in plaats van het hele getal binair om te zetten — decimaal rekenen dat aan…
- Binair talstelselTalstelsel met alleen 0 en 1: de taal waarin computers werkelijk tellen.
- Binair zoekenEen element in een gesorteerde reeks vinden in O(log n) tijd. De zoekruimte wordt bij elke stap gehalveerd — kijk naar het…
- Binaire boomHiërarchische datastructuur waarin elke knoop hoogstens twee kinderen heeft (links en rechts). Bouwsteen voor veel andere…
- bind (monad)Monade-operatie: een functie koppelen die een monadische waarde teruggeeft. Haskell: >>=. JavaScript: Promise.then (Promise…
- Binding (programmeren)Koppeling tussen een naam en een waarde. Variabelebinding: let x = 5. Databinding: koppelt een UI-element aan onderliggende…
- BinHexHet antwoord van de Mac-wereld op uuencode: een codering die bestanden in tekst omzette en daarbij zowel de data fork als de…
- BinkleyTermEen FidoNet-mailer die de telefoon opnam vóór de BBS dat deed en de nachtelijke postuitwisseling met andere nodes afhandelde.
- binkpEen protocol om FidoNet-post over TCP/IP te versturen in plaats van over telefoonlijnen.
- Binlog (binary log)Het binaire log van MySQL, dat alle wijzigingen in data (en schema) vastlegt als een reeks events. De basis voor replicatie…
- BinningHet sorteren van afgewerkte chips op wat ze daadwerkelijk kunnen. De reden dat een productfamilie met zes verschillende…
- BioinformaticaInformatica toegepast op biologische sequenties — stringvergelijking waarbij de strings toevallig dna zijn.
- BiomeEen formatter en linter voor webprojecten, geschreven in Rust. Een fork van Rome Tools, in 2023 overgenomen door de…
- Biometrische authenticatieOntgrendelen met een vingerafdruk of gezicht — handig, maar technisch gezien een sluiproute naar een sleutel en geen…
- bionet.*De Usenet-hiërarchie voor biologen, eind jaren tachtig gestart en gespiegeld naar mailinglijsten, zodat ook laboratoria…
- BIOSDe kleine software die de computer opstart voordat het besturingssysteem het overneemt; sinds ongeveer 2010 grotendeels…
- BIP-32Het Bitcoin-voorstel dat beschrijft hoe één geheime seed deterministisch een hele boom van kindsleutels kan voortbrengen.
- Biquinaire codeEen cijfercodering die is afgekeken van de verdeling van het telraam in vijftallen en enen, zodat een uitgevallen relais…
- BitDe kleinste eenheid van informatie — één keuze uit twee mogelijkheden, nul of één.
- Bit-flipping-aanvalEen aanvaller wijzigt bits in de versleutelde tekst om de leesbare tekst voorspelbaar te veranderen, zonder die ooit te…
- Bit-patterned mediaEen voorgesteld medium voor harde schijven waarin elke bit een eigen, lithografisch gestempeld magnetisch eiland krijgt in…
- bit.*De Usenet-hiërarchie die BITNET-mailinglijsten spiegelde, zodat twee academische netwerken dezelfde discussies konden lezen.
- BitBLTDe bewerking die een rechthoekig blok pixels van de ene plek naar de andere kopieert en combineert met wat er al staat — de…
- BitcelHet vaste kloktijdvenster op het medium dat precies één bit bevat; de codering bepaalt of en waar een fluxovergang binnen…
- BitchXDe meest brutale Unix-IRC-client van de jaren negentig: ircII met een ingebouwd scriptpakket, ANSI-kleuren en quitberichten…
- BitcoinDe eerste gedecentraliseerde cryptovaluta. Anonieme bedenker “Satoshi Nakamoto”, whitepaper in oktober 2008, genesisblok in…
- BitemporeelDatamodel dat twee tijdsdimensies tegelijk bijhoudt: “geldigheidstijd” (wanneer een feit in de echte wereld waar was) en…
- BITFTPDe dienst van Princeton waarmee BITNET-gebruikers via een berichtje bestanden uit FTP-archieven op internet konden ophalen.
- BitlBeeEen IRC-server die zich voordoet als chatnetwerk maar in werkelijkheid een gateway naar andere diensten is. Hiermee spreekt…
- BitLockerDe schijfversleuteling van Microsoft in Windows: volledige volumeversleuteling met de sleutel opgeborgen in de TPM-chip.
- BitmapOp pixels gebaseerde afbeelding (rasterafbeelding). Elke pixel wordt expliciet opgeslagen. Het BMP-bestandsformaat…
- Bitmap heap scanDe PostgreSQL-plannode die wordt gebruikt wanneer een index te veel rijen matcht voor een gewone index scan, maar te weinig…
- Bitmap indexEen index die per afzonderlijke waarde een bitvector bewaart. Geschikt voor kolommen met lage kardinaliteit (geslacht…
- BITNETHet academische netwerk op basis van IBM-mainframes, dat universiteiten e-mail en mailinglijsten gaf voordat de meeste ervan…
- BitplaneEen manier om een beeld op te slaan als meerdere losse één-bitlagen, die samen de kleur van elke pixel bepalen.
- BitrateHet aantal bits per seconde dat een audio- of videostream verbruikt — de belangrijkste knop voor de afweging tussen…
- bitsandbytesDe bibliotheek die het gewoon maakte om grote modellen op één consumentenvideokaart te draaien. Geschreven door Tim Dettmers…
- Bitsgewijze operatorenOperatoren die bit voor bit op gehele getallen werken: AND &, OR |, XOR ^, NOT ~, shift << >>.
- BitslicingEen implementatietechniek die een processorwoord behandelt als tientallen parallelle eenbitsprocessors en S-boxen…
- BitTorrentP2P-protocol voor gedistribueerd bestanden delen. Bram Cohen, 2001. Bestanden gaan via een ‘zwerm’ (swarm) van peers in…
- Biuro SzyfrówHet Poolse cijferbureau, dat wiskundigen aannam in plaats van taalkundigen en Enigma daardoor eerder brak dan wie ook.
- BIXDe inbelconferentiedienst van het tijdschrift BYTE zelf, waar lezers, schrijvers en ontwikkelaars diepgravend over techniek…
- biz.*De Usenet-hiërarchie waar commerciële berichten uitdrukkelijk waren toegestaan: een poging om reclame een eigen plank te…
- Bjarne StroustrupDe Deen die klassen bovenop C zette en daarmee een taal schonk die veertig jaar later nog steeds het meeste draait dat snel…
- Bjørn LynneNoorse componist die van scenehandle Dr. Awesome op de Amiga doorgroeide naar de soundtrack van Worms.
- Black ChamberDe bijnaam van het Amerikaanse cijferbureau dat Herbert Yardley in de jaren twintig leidde en dat in 1929 werd gesloten.
- BlackBerryDe Canadese telefoon met fysiek toetsenbord die een decennium lang het zakelijke leven beheerste en toen in vier jaar…
- BlackboxEen slanke, fraaie windowmanager in C++ uit 1997, de stamvader van Fluxbox en Openbox.
- BlackwellNvidia's datacenter-gpugeneratie van 2024-2025. B200: twee chiplets en 192 GB HBM3e, ongeveer 2,5 keer zoveel inference als…
- Blaise de VigenèreFranse diplomaat wiens naam op een cijfer terechtkwam dat hij niet had uitgevonden.
- Blaise PascalDe negentienjarige die een rekenmachine bouwde om zijn vader het rekenwerk van de belastinginning te besparen en de rest van…
- BLAKE2Een snelle hashfunctie uit 2012, ontworpen als opvolger van BLAKE, een finalist van de SHA-3-wedstrijd.
- BLAKE3Cryptografische hashfunctie uit 2020 van Jack O'Connor, Jean-Philippe Aumasson, Samuel Neves en Zooko Wilcox-O'Hearn. Met…
- Blameless post-mortemIncidentevaluatie waarbij de aandacht uitgaat naar het systeem en de processen, niet naar wie "op de verkeerde knop drukte".
- BlazorMicrosofts framework om web-UI met C# in plaats van JavaScript te bouwen. Steve Sanderson, 2018. Twee modi: Server (UI via…
- Bleichenbacher-aanvalDaniel Bleichenbachers aanval uit 1998 waarmee RSA-berichten werden ontsleuteld door een server te vragen of de padding…
- BlenderOpen-source 3D-suite voor modelleren, sculpten, animeren, renderen en videobewerking. Kan inmiddels echt de strijd aan met…
- Bletchley ParkEen victoriaans landhuis in Buckinghamshire waar bijna tienduizend mensen in het geheim het Duitse militaire…
- BlinkDe renderengine van Chromium. In april 2013 door Google afgesplitst van WebKit. Drijft Chrome, Edge, Brave, Opera, Vivaldi…
- Blip FestivalHet chiptunefestival in New York dat muziek van Game Boys en oude thuiscomputers van forumdraadjes naar overvolle zalen…
- BlitGrafische terminal van Bell Labs uit 1982, met meerdere vensters op één Unix-host en programma's die in de terminal zelf…
- BlitterDe grafische motor van de Amiga, die blokken beeldgeheugen verplaatst en met logica combineert — achter elke vloeiend…
- Blitz BASICGecompileerde BASIC voor de Amiga, snel genoeg voor echte games — Worms is erin geschreven.
- BloatDode ruimte die MVCC achterlaat in tabellen en indexen. Een UPDATE schrijft in feite een nieuwe rijversie en markeert de…
- BLOBBinary Large Object — een brok binaire data die de database opslaat zonder te doen alsof ze die begrijpt.
- Bloch-bolDe globe waarmee wordt getekend in welke toestand één qubit verkeert — de noordpool is nul, de zuidpool is één, alles…
- BlockchainGedistribueerde database waaraan alleen wordt toegevoegd, waarbij elk blok cryptografisch aan het vorige is gekoppeld…
- BlocketDe dominante tweedehandsmarktplaats van Zweden: in 1996 begonnen in Skåne, in 2003 gekocht door Schibsted.
- Blocklist (Bluesky)Functie van Bluesky: gedeelde blokkeerlijsten waarop gebruikers zich kunnen abonneren. Een beheerder stelt een lijst…
- BlocktronicsEen internationaal ANSI-artcollectief dat de tekstmodusscene lang na het BBS-tijdperk levend houdt.
- BlokapparaatEen apparaat dat in blokken van vaste grootte wordt gelezen en beschreven, met willekeurige toegang — schijven, ssd's…
- BlokcijferVersleutelt telkens precies één blok — en is daarom nutteloos zonder een bedrijfsmodus die vertelt wat er met blok twee moet…
- BlokgrootteHet aantal bits dat een blokversleuteling in één keer verwerkt, en een van de stille factoren die bepalen hoe lang een…
- Blokkenspatie (inter-block gap)Het lege stuk band tussen twee datablokken, lang genoeg voor een start-stoptransport om af te remmen en weer op snelheid te…
- Blokkeren vs. dempenTwee verschillende manieren om van iemand af te komen: blokkeren (die persoon kan je niet meer zien of bereiken, zichtbaar…
- BloodHoundDe tool die Active Directory als graaf tekent en het kortste pad van een willekeurig account naar Domain Admin laat opvragen.
- Bloom-filterindexEen index op basis van een Bloom-filter, een probabilistische datastructuur die snel kan zeggen: ‘deze rij komt zeker niet…
- BloomfilterProbabilistische datastructuur voor “zit het element in de verzameling?” — antwoordt “misschien” of “zeker niet”. Geen valse…
- BlowfishSchneiers vrije DES-alternatief uit 1993 — waarvan het trage sleutelschema de nuttigste eigenschap bleek.
- BLTArchitectuur van Meta uit december 2024 die de tokenizer helemaal schrapt en ruwe bytes in plaats daarvan groepeert in…
- Blu-ray DiscOptisch formaat dat de dvd opvolgde. Onder leiding van Sony, gelanceerd in 2003. Gebruikt een blauwviolette laser (405 nm)…
- Blue boxDe toongenerator die de eigen besturingssignalen van het telefoonnet nabootste om interlokale lijnen over te nemen…
- Blue WavePopulaire offline reader uit het BBS-tijdperk die berichten bundelde, zodat je kon lezen en antwoorden zonder verbonden te…
- Blue-green deploymentEen uitrolstrategie met twee identieke productieomgevingen — „blue" (huidig) en „green" (de nieuwe versie). Uitrollen en…
- BluecurveHet thema uit 2002 waarmee Red Hat GNOME en KDE in dezelfde blauwe bochten kleedde, zodat niemand meer zag welke van de twee…
- BlueskyMicroblog in Twitter-stijl, gebouwd op het AT Protocol. Aanvankelijk gesteund door Jack Dorsey, in februari 2024 publiek…
- Bluesky Custom FeedFunctie van Bluesky: gebruikers bouwen eigen feedalgoritmen waarop anderen zich kunnen abonneren. Onderscheidt Bluesky van…
- Bluesky firehoseEen realtime stroom van alle openbare gebeurtenissen op het Bluesky-netwerk: elke post, like, follow en repost op het moment…
- Bluesky-domeinhandleBluesky-functie: een eigen domein als handle gebruiken in plaats van @user.bsky.social. Stel een DNS TXT-record in en claim…
- BluetoothDraadloze communicatie over korte afstand: koptelefoons, muizen, IoT-apparaten.
- BM25Klassiek lexicaal rankingalgoritme voor zoeken: TF-IDF met verzadiging en lengtecorrectie. De standaard in Elasticsearch…
- BMCBaseboard Management Controller: een aparte microcontroller op het moederbord van een server die draait, ook als het…
- BMPEen protocol waarmee een router zijn BGP-tabellen en elke update naar een analysestation pusht. Lost het probleem op dat je…
- BoardoperatorDe beheerder en uitbater van een BBS (Bulletin Board System) — meestal een liefhebber die het systeem thuis draaide op eigen…
- BOB (blitter object)Blitter OBject — een grafisch object dat in het beeldveld zelf wordt geblit, in tegenstelling tot de hardware-sprite die de…
- Bob KahnDe andere helft van TCP/IP — en degene die de hardwarekant van ARPANET bouwde toen de protocollen nog niet eens op de agenda…
- Bob ScheiflerDe hoofdarchitect van het X Window System, die het protocol in 1984 schreef en daarna acht jaar het X Consortium leidde.
- BoekcijferElk woord of elke letter wordt vervangen door een verwijzing — pagina, regel, woord — naar een boek dat zowel zender als…
- BoekhoudmachineDe rapportgenerator van het ponskaarttijdperk: een programmeerbare tabelleermachine die kaartenstapels las, velden optelde…
- BOFHDe Bastard Operator From Hell — een beheerder die zijn gebruikers verafschuwt en ervoor zorgt dat ze dat weten, in een serie…
- BoilerplateRepetitieve standaardcode die geschreven moet worden maar niets nieuws toevoegt: getters/setters, foutafhandelingspatronen…
- Boing BallDe stuiterende rood-witte geblokte bal waarmee het Amiga-prototype in januari 1984 op de CES werd gedemonstreerd en die het…
- Bomba (Poolse machine)Poolse machine uit 1938 die met brute force naar Enigma-sleutels zocht, en voorloper van Turings bombe.
- Bomba kryptologicznaDe Poolse machine die Enigma al drie jaar voor de oorlog las, door gebruik te maken van het feit dat de Duitsers de…
- BombeDe machine van Bletchley Park die Enigma niet zozeer brak als wel alles uitsloot wat onmogelijk was, tot er te weinig…
- Bonding (Linux)Linux-functie om meerdere netwerkkaarten te bundelen tot één logische interface. Modi: active-backup (failover), balance-rr…
- BonfireEen modulair framework voor het bouwen van gefedereerde sociale netwerken, geschreven in Elixir. Anders dan Mastodon (een af…
- BonoboHet componentmodel van GNOME uit 1999, gebouwd op CORBA, bedoeld om een spreadsheet in een tekstdocument te kunnen insluiten…
- BonprinterDe kleine kassaprinter die bonnetjes van een papierrol spoelt — vrijwel altijd thermisch, en snijdt en voert zelf af.
- BonzomaticEen schermvullende shadereditor die de code over de eigen uitvoer heen legt, gemaakt voor livecoding op het podium.
- Booking.com’s Werelds grootste OTA (online reisbureau) — de hotelboekingsdienst die in Europa 15–25% commissie int op elke…
- BooleanEen type met precies twee waarden: true of false. Vernoemd naar de wiskundige George Boole.
- Boomerang connectivity table (BCT)Een tabel bij een S-box die de exacte kans geeft dat een boemerang door de S-box heen komt op het punt waar de twee helften…
- Boomerang-aanvalEen differentiële aanval die twee kortere differentialen aan elkaar koppelt, waaraan hij zijn naam ontleent.
- BoomstructuurHiërarchische datastructuur: een wortel, knopen met kinderen en geen cycli.
- Boost (Mastodon)Het Mastodon-equivalent van een retweet — andermans post ongewijzigd doorsturen naar de eigen volgers. Vroeger “reblog”…
- Bootblock-introEen piepkleine intro in de bootsector van 1024 byte van de Amiga, vaak een cracktro of een gecodeerd visitekaartje.
- BootloaderHet programma dat BIOS/UEFI uitvoert en dat vervolgens de kernel van het besturingssysteem laadt.
- BootsectorDe eerste 512 bytes van een schijf: net genoeg code om de rest van het besturingssysteem op te halen.
- BootstrapHet meestgebruikte CSS-framework: kant-en-klare componenten (knoppen, grid, modals), standaard responsive.
- Booze DesignC64-demogroep die bewees dat een vijfentwintig jaar oude breadbin nog ongebruikte rasterlijnen in zich had.
- BorgBackupEen back-uptool met deduplicatie, in 2015 afgesplitst van Attic. Geschreven in Python, met de prestatiekritieke delen in C…
- Boris HagelinDe Zweed die als eerste rijk werd van encryptie – en wiens bedrijf veel later bleek te hebben gehandeld in zwakheden op…
- Borrow checkerHet onderdeel van de Rust-compiler dat de regels voor ownership en lifetimes controleert. Garandeert geheugen- en…
- Borrow checker (Rust)Het onderdeel van de Rust-compiler dat ownership- en lifetime-regels afdwingt: één muteerbare óf meerdere onveranderlijke…
- BOSHDe tool die complete gedistribueerde systemen uitrolt en hun levenscyclus beheert — gebouwd voor Cloud Foundry, lang vóór…
- BotEen programma dat zich als gebruiker gedraagt — antwoordt, modereert, plaatst of spamt, afhankelijk van wie het schreef.
- BotnetEen netwerk van gekaapte apparaten onder controle van een aanvaller: "zombies".
- BotprotocolDe API van een platform voor programmeerbare accounts — bots. Telegram Bot API (polling of webhook), Discord Interactions…
- BotsingsdetectieUitzoeken welke van duizenden objecten elkaar werkelijk raken, zonder elk paar met elk ander paar te vergelijken.
- Bounded contextDDD-begrip: een afgebakend deel van het domein waarin woorden en modellen een specifieke, consistente betekenis hebben.
- Bounding boxDe kleinste rechthoek die een object volledig omsluit — de basis voor layout, klikgebieden en botsingstests.
- BowerPakketbeheerder voor frontendbibliotheken. Twitter, 2012. Was de standaard voor het web van 2012–2016, voordat npm het…
- BowmanDe vensterbeheerder die fvwm in 1996 in NeXTSTEP-kleren stak en na een naamswijziging AfterStep werd.
- BPDUBridge Protocol Data Unit — de berichten die switches uitwisselen om het Spanning Tree Protocol te laten werken. Met BPDU's…
- BPDU guardEen Spanning Tree-functie die een toegangspoort direct uitschakelt (err-disable) zodra die een BPDU ontvangt. Op een poort…
- BPEHet algoritme dat tekst opdeelt in subwoorden voor vrijwel elk taalmodel. Oorspronkelijk een compressiemethode uit 1994, in…
- BPF / eBPFEen virtuele machine in de Linux-kernel die geïsoleerde programma's op vaste haakpunten uitvoert — geen kernelmodule, geen…
- BPI (bits per inch)Het aantal bits dat langs één inch van een spoor past — een van de twee assen die samen de oppervlaktedichtheid vormen.
- Brad SpenglerDe man achter grsecurity: kernelpatches die tien jaar voorliepen op de eigen hardening van Linux en uiteindelijk achter een…
- Brad TempletonDe Canadees die de grootste grappengroep van Usenet modereerde, ClariNet oprichtte en later voorzitter van de EFF werd.
- BrailleartTekstgraphics opgebouwd uit de braillekarakters van Unicode, waarbij elk teken fungeert als een raster van twee bij vier…
- BrailleprinterHet laatste bolwerk van de impactprinter: een machine die punten uit zwaar papier omhoog drukt in plaats van er kleur op te…
- BranchEen parallelle ontwikkellijn in Git: aan een feature werken zonder main te verstoren.
- Branch predictorCPU-onderdeel dat de uitkomst van if- en lus-sprongen raadt voordat de voorwaarde is geëvalueerd, zodat de pipeline niet…
- Branch target buffer (BTB)Een cache in de CPU die onthoudt waar eerdere sprongen (branches) naartoe leidden, zodat de processor het doeladres van een…
- BREACH-aanvalEen zijkanaalaanval die geheimen uit versleutelde HTTPS-antwoorden haalt door te meten hoe goed compressie op een geraden…
- Break-glass-toegangEen noodtoegangsprocedure om de normale toegangscontroles te omzeilen bij een acute crisis — „in geval van brand glas…
- BreakpointEen van de grootste demoparty’s ter wereld, sinds 2000 gehouden in Duitsland en gewijd aan realtime graphics, animatie en…
- Breidbart-indexDe formule waarmee Usenet bepaalde wanneer een massale plaatsing spammy genoeg was om te verwijderen, genoemd naar Seth…
- Brendan EichSchreef JavaScript in tien dagen in 1995 — een tijdsbestek dat al dertig jaar de schuld krijgt van de eigenaardigheden van…
- Brent WatersAmerikaanse cryptograaf die samen met Amit Sahai de basis legde voor attribuutgebaseerde versleuteling en daarna het…
- Brewster KahleDe ingenieur die WAIS bouwde voor full-text zoeken op het vroege internet en daarna besloot dat iemand maar een kopie van…
- Brian KernighanSchreef de boeken die de wereld C en de Unix-filosofie leerden — en is de K in zowel K&R als AWK.
- Brian KrebsOnderzoeksjournalist wiens blog KrebsOnSecurity zo vaak cybercriminelen bij naam noemt dat die flink moeite doen om wraak te…
- Brian ReidDe computerwetenschapper die een van de eerste opmaaktaalsystemen schreef en daarna meer dan bijna wie ook bijdroeg aan de…
- Brian SnowEen NSA-veteraan van de verdedigende kant die zijn hele loopbaan benadrukte dat functies niet hetzelfde zijn als beveiliging.
- Bridgy FedBrug tussen ActivityPub (Mastodon) en het AT Protocol (Bluesky). Ryan Barrett, gelanceerd in 2024. Een Mastodon-gebruiker…
- BrigadingWanneer een groep gecoördineerd een andere community, thread of account binnenvalt om massaal te downvoten, met vijandige…
- BRINEen PostgreSQL-indextype dat per groep pagina's de minimum- en maximumwaarde bewaart in plaats van één ingang per rij…
- BRIN-indexBlock Range INdex: een minimaal indextype in PostgreSQL voor grote, fysiek gesorteerde tabellen. Bewaart min/max per N…
- British Tabulating Machine CompanyHet bedrijf dat onder licentie Hollerith-machines verkocht in het hele Britse Rijk, de bombes voor Bletchley Park bouwde en…
- BroadcastEen pakket naar iedereen op het netwerk sturen in plaats van naar één bepaalde ontvanger.
- Broadcast Channel APIEen eenvoudige web-API om berichten te sturen tussen tabbladen, vensters en workers van dezelfde origin. Open een benoemd…
- BroadcastChannelBrowser-API waarmee tabbladen, iframes en workers van dezelfde origin via een benoemd kanaal met elkaar praten, zonder…
- BroadcastdomeinDe verzameling apparaten die elkaars broadcastverkeer ontvangen. Een switch (zonder VLAN's) is één broadcastdomein; een VLAN…
- BroadcomMaakt de chips in switches, wifi-routers en telefoons — en is bovendien een van de meest methodische overnemers van de…
- Broadway (GTK)GDK-backend die een GTK-programma in een webbrowser toont in plaats van op een X- of Wayland-scherm, door frames via een…
- Broken Access ControlNummer 1 in de OWASP Top 10 (2021). Overkoepelende categorie: IDOR, ontbrekende toegangscontrole op functieniveau…
- BrotliCompressiealgoritme van Google (2015) dat HTML/CSS/JS ongeveer 20% beter comprimeert dan gzip.
- BrowserSoftware die webpagina's ophaalt en weergeeft. Bevat een HTML-parser, layout-engine, JavaScript-engine, CSS-engine…
- BrowserbaseBeheerde headless-browserinfrastructuur voor AI-agents. Gelanceerd in 2024. Cloudbrowsers met Stagehand (een AI-vriendelijke…
- BrowserifyDe tool die Node's require() naar de browser bracht en het hele bundlertijdperk op gang schopte.
- BrowservingerafdrukEen gebruiker uniek herkennen aan de eigenschappen van de browser, zonder cookies.
- Bruce SchneierDe cryptograaf die het boek schreef dat mensen echt lazen — en daarna zijn carrière besteedde aan het uitleggen dat…
- BrunsvigaDe Duitse pinwheel-rekenmachine die de mechanische optelmachine tot massaproduct maakte — verkocht als «brein van staal».
- Brute forceEen wachtwoord raden door alle mogelijke combinaties te proberen tot de juiste gevonden is.
- BSDDe Berkeley-tak van Unix die de wereld sockets, de TCP/IP-stack en een licentie gaf die bijna alles toestaat.
- bspwmEen tiling windowmanager waarin het scherm een binaire boom is en elk nieuw venster het actieve blad splitst, volledig van…
- btoaBinary to ASCII: een Unix-encoder uit de jaren tachtig die vier bytes in vijf tekens stopte en daarmee zuiniger was dan…
- BtrfsModern Linux-bestandssysteem met ZFS-achtige functies: snapshots, subvolumes, compressie, RAID-modus en checksums. Chris…
- Buck / Buck2Metas buildsysteem — Buck1 (2013, Java) is inmiddels vervangen door Buck2 (2021, Rust). Gebouwd voor Metas gigantische…
- BufferToegewezen geheugengebied voor binaire data, gebruikt voor I/O, netwerkpakketten, beeldpixels en audiosamples. De term slaat…
- BufferbloatWanneer te grote netwerkbuffers milliseconden in seconden veranderen — de reden dat je videogesprek haperde zodra iemand een…
- BufferoverloopSchrijven voorbij de grenzen van een buffer in het geheugen: overschrijft de buren en kan leiden tot het uitvoeren van…
- BufferpoolDe eigen cache van de database voor datapagina's in RAM. Vrijwel alle prestatietuning komt er in de kern op neer dat de…
- BufferstrookDe ongebruikte magnetische ruimte tussen twee sporen, die er om één reden is: voorkomen dat naburige sporen in elkaar lekken.
- Bug bountyProgramma's waarin bedrijven betalen voor gemelde beveiligingslekken: een prikkel voor "ethische hackers".
- BuildahTool van Red Hat om OCI-/Docker-images te bouwen. Zonder daemon, rootless en scriptbaar. Aanvulling op Podman (draaien) en…
- Builder XcessoryDe GUI-builder van ICS voor Motif, waarin widgets uit een palet werden gesleept en de code als C, C++ of UIL naar buiten…
- Builder-patroonGang-of-Four-patroon: een complex object stap voor stap opbouwen via een aparte builder-klasse in plaats van een constructor…
- BuildKitModerne build-engine van Docker. Tõnis Tiigi, 2018. Verving de oude builder. Bouwt lagen gelijktijdig, kent mount-cache en…
- Bulkhead-patroonEen veerkrachtpatroon dat resources in aparte „compartimenten" isoleert, zodat een fout in één deel niet het hele systeem…
- BumbleDatingapp waarbij alleen vrouwen het gesprek mogen beginnen — opgericht door Tinder-medeoprichter Whitney Wolfe Herd na een…
- Bump mappingEen truc die een vlak oppervlak ruw doet lijken door de normalen te verstoren met een textuur in plaats van geometrie toe te…
- BunJavaScript-runtime van Jarred Sumner, 2021 (v1.0 in september 2023). Geschreven in Zig, gebruikt JavaScriptCore (de…
- Bun-bundlerBun is niet alleen een runtime — het bevat ook een bundler (bun build), testrunner (bun test), pakketbeheerder (bun install)…
- BundlerHet gereedschap dat honderden JavaScript-modules samenperst tot de handvol bestanden die een browser wil ophalen.
- Bureau-accessoireKleine programma's zoals een rekenmachine, een notitieblok en een wekker die vanuit het Apple-menu te openen waren terwijl…
- BureaubladmetafoorDoen alsof het scherm een bureau is met papieren, mappen en een prullenbak — de langstlevende vergelijking van de branche.
- BureaubladomgevingHet pakket bovenop het vensterssysteem: vensterbeheerder, paneel, bestandsbeheer, instellingen, sessiebeheer en een gedeelde…
- Burroughs-optelmachineDe eerste rekenmachine die afdrukte wat ze had gedaan – en daarmee de eerste die een bank wilde vertrouwen.
- Burster (formulierscheider)De machine in de oude computerruimte die de eindeloze strook lijstpapier langs de perforatie in losse vellen scheurde.
- Burt KaliskiEerste hoofdwetenschapper van RSA Laboratories en de de-facto redacteur van de PKCS-standaarden waarop vrijwel alle…
- BusCommunicatiekanaal tussen componenten — iedereen praat over dezelfde “lijn”.
- BusfactorHet aantal mensen dat door een bus geraakt moet worden voordat het project stilvalt.
- Business Email Compromise (BEC)Een fraude waarbij de aanvaller zich per e-mail voordoet als bestuurder, leverancier of collega en een medewerker verleidt…
- Butler LampsonDe systeemarchitect van Xerox PARC die het beveiligingsonderzoek zowel de toegangsmatrix als het idee van coverte kanalen…
- ButtonPress en ButtonReleaseDe muisknopgebeurtenissen van X11, die sinds het scrollwiel zich als knop 4 en 5 vermomde ook het scrollen afhandelen.
- BYOK (Bring Your Own Key)De klant genereert de hoofdsleutel zelf en importeert die in de sleutelservice van de cloudaanbieder, in plaats van de…
- Byte8 bits. De basiseenheid voor geheugen, opslag en gegevensoverdracht.
- Byte BattleEen livecodingwedstrijd waarin deelnemers voor publiek een effect bouwen in TIC-80, met een harde limiet van 256 tekens…
- Byte-at-a-time-aanvalEen klassieke manier om onder ECB een verborgen geheim byte voor byte te achterhalen, doordat de aanvaller de platte tekst…
- Byte-voor-byte ECB-ontsleutelingEen aanval die een verborgen string uit een met ECB versleutelde dienst achterhaalt, byte voor byte, door te bepalen wat in…
- BYTEAPostgreSQL-type voor binaire data: afbeeldingen, versleutelde velden, hashwaarden. Standaard opslag in de rij, met TOAST…
- BytebeatMuziek uit één korte C-expressie, doorgerekend over een teller en rechtstreeks als geluid afgespeeld.
- ByteBoozerEen C64-cruncher gebouwd voor snelheid: de decrunch is snel genoeg om midden in een demo te draaien zonder haperen.
- BytecodeTussenliggend compilatieformaat — uitgevoerd door een virtuele machine in plaats van rechtstreeks op de hardware.
- ByteKillerEen van de eerste algemeen verspreide crunchers op de Amiga, waarvan de decrunch-routine in ontelbare gekraakte games werd…
- Byzantijnse generaalsprobleemHoe bereiken n generaals consensus als sommigen de communicatie actief proberen te saboteren? Het klassieke probleem uit de…
- Kadertekens (box-drawing)Tekens voor enkele en dubbele lijnen, hoeken en kruispunten waarmee tekstschermen kaders en tabellen kunnen tekenen.
- SprongvoorspellingModerne CPU's raden welke tak van een if genomen wordt en beginnen die speculatief uit te voeren. Bij een misvoorspelling…
- The Black LotusEen van de meest bejubelde Amiga-demogroepen, bekend omdat ontwerp en muziek bij hen zwaarder wegen dan het aantal effecten.
C
- BotsingsaanvalTwee verschillende invoeren vinden die dezelfde hashwaarde opleveren, wat makkelijker is dan een invoer vinden bij een…
- CSysteemprogrammeertaal. Dennis Ritchie, Bell Labs, 1972. Gemaakt om Unix te herschrijven op een hoger niveau dan assembly…
- C NewsDe herschrijving van Usenets nieuwssoftware die bewees dat het niet traag hoefde te zijn.
- C# (C-sharp)Statisch getypeerde taal van Microsoft voor het .NET-platform — Anders Hejlsberg (Turbo Pascal, Delphi), 2000. Syntaxis…
- C++Statisch getypeerde multiparadigmataal — Bjarne Stroustrup, 1985, oorspronkelijk “C with Classes”. Domineert AAA-games…
- C++ rangesDe ingrijpende vernieuwing van de standaardalgoritmen in C++20: een collectie wordt als één object doorgegeven in plaats van…
- C++-coroutinesFuncties die halverwege kunnen pauzeren en later hervatten, geïntroduceerd in C++20. De taal leverde de machinerie mee, maar…
- C++-templatesHet mechanisme van C++ voor generiek programmeren. Schrijf code die door typen wordt geparametriseerd: template<typename T>…
- C++/CLIMicrosofts dialect van C++ dat rechtstreeks met de .NET-runtime praat — de lijmtaal wanneer oude C++ nieuwe managed code…
- C++BuilderBorlands C++-antwoord op Delphi: componenten op een formulier slepen, dubbelklikken en C++ schrijven in de event handler.
- C2-beaconImplant op een gecompromitteerde host dat periodiek “naar huis belt” naar de C2-server. Cobalt Strike Beacon is de iconische…
- C2-frameworkCommand-and-control-software waarmee een operator (red team of aanvaller) beacons op gecompromitteerde hosts op afstand…
- C64 DTVEen complete Commodore 64 in een joystick geperst, met dertig spellen en een printplaat die er bijna om smeekte gemod te…
- CAEen vertrouwde partij die TLS-certificaten ondertekent, zodat browsers erop kunnen rekenen dat een site is wie die beweert…
- CacheTijdelijke opslag van veelgebruikte data, zodat het origineel niet telkens opnieuw hoeft te worden opgehaald.
- Cache evictionBepalen wat eruit moet als de cache vol is — het hele verschil tussen een cache die helpt en een die alleen geheugen opslokt.
- Cache missWanneer de cpu data zoekt in een cacheniveau maar die daar niet vindt en moet ophalen uit een tragere laag verderop (of uit…
- Cache Storage APIEen web-API (het globale object caches) om request/response-paren programmatisch op te slaan — vooral gebruikt door service…
- Cache-timingaanvalHaalt sleutelmateriaal terug uit de tijd die opzoekingen in tabellen kosten, omdat de cache van de processor bepaalt of een…
- CachecoherentieHet probleem (en de oplossing) van het gelijkhouden van de privécaches van meerdere cpu-kernen: ze moeten het eens zijn over…
- CachehiërarchieDe gestapelde niveaus van steeds grotere maar steeds tragere cache tussen de cpu-kern en het werkgeheugen (RAM). Elk niveau…
- CacheregelDe kleinste eenheid die de CPU uit het werkgeheugen in de cache laadt: meestal 64 bytes op x86, 128 op sommige POWER-chips…
- CaddyModerne webserver in Go. Matt Holt, 2015. Automatische HTTPS via Let's Encrypt zonder configuratie. De Caddyfile-syntaxis is…
- CAESAR-competitieDe open competitie van 2013–2019 om opvolgers van AES-GCM te vinden, die eindigde met een portfolio in plaats van één…
- CaesarcijferSchuif elke letter drie plaatsen op in het alfabet. Dat volstond in 50 v.Chr. en volstaat tegenwoordig nergens meer voor.
- CairoDe 2D-grafische bibliotheek met het beeldmodel van PDF, die GTK, Firefox en een flink deel van het Linux-bureaublad van…
- CAKELinux-qdisc, afkorting van Common Applications Kept Enhanced: een alles-in-eenoplossing voor QoS met shaping, fq_codel…
- Cake dayDe verjaardag van de dag waarop een Reddit-account is aangemaakt, op die dag gemarkeerd met een klein taartje naast de…
- CalckeyDe oorspronkelijke, op het Westen gerichte fork van Misskey (2022), in 2023 hernoemd tot Firefish; tegenwoordig vooral van…
- CalCompHet bedrijf dat 's werelds eerste commerciële digitale plotter verkocht en wiens FORTRAN-subroutines de de facto manier…
- CalDAVEen open protocol om agenda's via het netwerk te benaderen en te synchroniseren — de reden dat een telefoon een agenda kan…
- CalicoVeelgebruikte CNI-plugin voor Kubernetes: regelt het pod-netwerk en de Network Policies.
- CallbackEen functie die je als argument aan een andere functie meegeeft en die later wordt aangeroepen wanneer er iets gebeurt.
- Callback hellCode waarin callbacks in callbacks in callbacks zitten: een naar rechts hellende piramide die onleesbaar wordt.
- Callback verifierEen BBS-functie die ophing en het opgegeven nummer van de nieuwe gebruiker terugbelde voordat het account volledige toegang…
- CalVer (Calendar Versioning)Versienummering op basis van de datum in plaats van semantische betekenis. 2024.1.3 = jaar.minor.patch, of YY.MM zoals…
- Calvin (deterministische DB)Een architectuur (onderzoeksartikel uit 2012) voor gedistribueerde databases die eerst een globale volgorde voor alle…
- CAM-tabelContent-Addressable Memory: het gespecialiseerde geheugentype waarin de MAC-adrestabel van de switch staat en dat razendsnel…
- camelCaseDe naamgevingsconventie waarbij woorden aaneengeschreven worden en elk nieuw woord een hoofdletter krijgt — getUserName, met…
- CamelliaEen Japans blokcijfer uit 2000 met dezelfde interface als AES, vergelijkbare veiligheid en een fractie van de gebruikers.
- Camera-APIWeb-API voor toegang tot camera en microfoon. navigator.mediaDevices.getUserMedia({video: true, audio: true}) geeft een…
- CAN-busBusprotocol voor auto's en zware voertuigen — Bosch, 1983. Verving honderden punt-tot-punt-kabels door één tweedraads bus.
- can.*De nationale Usenet-hiërarchie van Canada, met eigen subhiërarchieën voor provincies en steden.
- Canary deploymentEen nieuwe versie eerst naar een klein deel van de gebruikers (1–5%) uitrollen en geleidelijk opschalen als de metrics goed…
- CancelbotEen programma dat automatisch vervalste cancel-berichten op Usenet verstuurde om berichten van anderen te wissen, meestal…
- CancelmooseDe anonieme spamjager die massaberichten met vervalste cancel-berichten van Usenet veegde – en vervolgens een manier bedacht…
- Canon CXDe printengine in zowel de HP LaserJet als de Apple LaserWriter, en de reden dat laserprinters geen servicemonteur meer…
- Canonieke URLEen meta-tag die zegt: 'deze pagina is een kopie van X', zodat Google je niet straft voor dubbele content.
- CanvaSlepen-en-neerzetten-ontwerpen voor niet-ontwerpers: posters voor sociale media, Instagram-stories, presentaties, cv's. In…
- Canva AI StudioDe AI-suite van Canva — Magic Design (automatische opmaak vanuit een prompt), Magic Write (tekstgeneratie), Magic Edit…
- CanvasHTML-element om met JavaScript 2D-graphics pixel voor pixel te tekenen.
- CAP-theoremaIn een gedistribueerd systeem kunnen er maar twee van de drie: Consistentie, Availability (beschikbaarheid) en…
- Capacity factorHoeveel meer dan zijn eerlijke deel een expert in een MoE-model mag ontvangen voordat overtollige tokens simpelweg worden…
- CapstanDe precisiegeslepen as die magneetband met constante snelheid langs de kop trekt: de echte tijdsmotor van een bandrecorder.
- Captain CrunchJohn Draper, de man die ontdekte dat een speelgoedfluitje uit een ontbijtgraandoos precies 2600 Hz produceerde — de toon die…
- CAPTCHA'Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart': de test die moet bewijzen dat je geen bot bent.
- Captive portalDe inlogpagina die opduikt in hotels, op luchthavens en in cafés. Het netwerk laat DHCP en DNS door, maar leidt al het…
- CarbonpapierEen met inkt doordrenkt tussenvel dat in dezelfde slag een duplicaat maakt als waarmee het origineel wordt geschreven.
- Card verification value (CVV)De korte controlecode die een kaartnummer koppelt aan een fysieke eigenschap van de kaart.
- Card-Programmed CalculatorPonskaartapparatuur aan elkaar gekabeld tot iets wat bijna een computer was — en die veel beter verkocht dan IBM had…
- Cardano-roosterEen kaart met gaten die over een onschuldig ogende brief wordt gelegd: alleen de letters in de gaten dragen de echte…
- CardDAVDe tegenhanger van CalDAV voor adresboeken — contacten synchroniseren tussen telefoon, computer en server via HTTP.
- CardinaliteitsschattingDe gok van de planner over hoeveel rijen elke stap oplevert. Al het andere in het plan volgt daaruit, waardoor het het…
- Carmela TroncosoDe Spaanse onderzoeker die de inspanning leidde om corona-apps voor contactopsporing niet te laten verworden tot…
- Carrier-grade NATNAT die de provider tussen klanten en internet uitvoert, bovenop de gewone NAT thuis. Resultaat: de klant heeft een privé-IP…
- Carsten HaitzlerDe ontwikkelaar die beter bekendstaat als Rasterman, die het Linux-bureaublad mooi maakte met Enlightenment en daarna…
- Cartridge Memory (LTO-CM)Een kleine contactloze geheugenchip in de hoek van een LTO-cartridge, met de inhoudsopgave, de gebruikshistorie en de…
- CAS-latency (CL)Column Access Strobe latency: het aantal klokcycli tussen het moment dat de geheugencontroller een datakolom opvraagt en het…
- CASBCloud Access Security Broker: een controlelaag tussen gebruikers en clouddiensten (SaaS) die inzicht en beveiligingsbeleid…
- Cascade layersCSS-mechanisme dat een nieuwe stap in de cascade invoegt, boven specificiteit: tot welke laag een regel behoort, wordt…
- CascadecijferMeerdere cijfers in serie met onafhankelijke sleutels: een oud idee om een veiligheidsmarge te kopen.
- CassandraGedistribueerde wide-column NoSQL-database: zonder master, lineair schaalbaar en gebouwd voor enorme schrijfvolumes over…
- Cassettebandje (opslag)Philips' Compact Cassette uit 1963, in de jaren zeventig en tachtig hergebruikt als goedkope opslag voor thuiscomputers die…
- CAST-128Een Canadees blokcijfer uit 1996 dat jarenlang het standaard symmetrische cijfer was in PGP en GnuPG.
- CAST-256Een AES-kandidaat van Entrust met blokken van 128 bit en 48 rondes, die de finale niet haalde.
- Castlewood ORBCastlewoods verwisselbare magnetische schijf van 2,2 GB uit 1999: gebouwd door oud-Iomega-ingenieurs om Zip en Jaz op prijs…
- Catherine MeadowsWiskundige bij het onderzoekslab van de Amerikaanse marine die formele analyse van cryptografische protocollen toepasbaar…
- Cattle, not petsHuisdieren hebben een naam en gaan naar de dierenarts. Vee heeft een nummer en wordt vervangen. Servers horen vee te zijn.
- CatweaselDe Duitse uitbreidingskaart die pc's Amiga- en C64-floppy's leerde lezen, lang voordat fluxlezers gewoon waren.
- CaucusEen commercieel conferentiesysteem uit het midden van de jaren tachtig dat de ideeën van CONFER en EIES naar bedrijven en…
- Causale consistentieEen consistentiemodel dat alleen de volgorde van causaal verbonden operaties garandeert (veroorzaakte A de B, dan ziet…
- CAV (constant angular velocity)De schijf draait overal even snel: eenvoudig voor het mechaniek, maar de buitensporen kunnen meer bevatten dan ze benutten.
- CB SimulatorDe chatfunctie van CompuServe uit 1980, gemodelleerd naar de portofoon (citizens band) en vaak genoemd als de eerste…
- CBBSHet eerste bulletin board system, gelanceerd in Chicago in februari 1978, terwijl een sneeuwstorm de stad binnen hield.
- CBCKoppelt de blokken door het vorige ciphertextblok erdoorheen te XOR'en — wat het patroonprobleem van ECB oplost en een nieuw…
- CBC-MACEen berichtauthenticatiecode op basis van CBC-modus die alleen veilig is voor berichten van vaste lengte.
- CBORConcise Binary Object Representation (RFC 8949): een binair formaat dat het datamodel van JSON volgt, maar compacter is en…
- CCDEen lichtgevoelige chip die ladingspakketjes in een rij naar een versterker schuift — de sensor in scanners, faxen en vroege…
- CCM-modusEen AES-bedrijfsmodus die CTR-versleuteling combineert met een CBC-MAC voor authenticatie.
- CCM*Een variant van CCM-modus die alleen versleutelen of alleen authenticeren toestaat en het verkeer in Zigbee en Thread…
- CCPADe privacywet van Californië (2020): het dichtstbijzijnde Amerikaanse equivalent van de AVG/GDPR.
- CD-ROMDe datavariant van de audio-cd, in 1985 gespecificeerd door Sony en Philips in het "Yellow Book". 650 MB op één schijf toen…
- Cd-rom-modi (Mode 1/2)De opdeling van de cd-romsector in het Yellow Book: Mode 1 met extra foutcorrectie en Mode 2 zonder.
- CDCChange Data Capture: alle databasewijzigingen (insert/update/delete) als events streamen zonder de applicatiecode aan te…
- CDC (Change Data Capture)Patroon waarbij elke rijwijziging (insert/update/delete) in een database wordt vastgelegd en als event naar andere systemen…
- CDEDe Common Desktop Environment: de gedeelde desktop waar de Unix-leveranciers het eindelijk over eens werden, nadat ze lang…
- CDNEen geografisch verspreid netwerk van servers dat content levert vanaf de server die het dichtst bij de bezoeker staat.
- CDPCisco Discovery Protocol: propriëtair L2-discoveryprotocol uit 1994 en voorganger van LLDP, standaard ingeschakeld op alle…
- CedarDe open-source beleidstaal van AWS — eenvoudiger dan Rego en formeel verifieerbaar met Lean. Draait onder Amazon Verified…
- Cedar (Xerox PARC)De programmeeromgeving van Xerox PARC uit de vroege jaren tachtig, waarin het hele scherm uit getegelde vensters in twee…
- Censor DesignC64-demogroep bekend van de Wonderland-serie en van demo's waarbij een computer uit 1982 door zijn eigen ontwerpers…
- CentronicsDe parallelle interface die tientallen jaren de standaardmanier was om printers op computers aan te sluiten.
- CephGedistribueerd opslagsysteem dat object-, block- en bestandsopslag vanuit hetzelfde cluster aanbiedt: het promotieproject…
- CerebrasAI-chipbedrijf achter de Wafer Scale Engine, letterlijk een chip ter grootte van een hele wafer van 300 mm; WSE-3 (2024)…
- CERFnetHet regionale onderzoeksnetwerk van Californië, en een van de eerste die betalende klanten binnenliet.
- cert-managerKubernetes-controller die TLS-certificaten automatisch aanvraagt en verlengt. Het einde van het terugkerende incident…
- CERT/CCHet eerste coördinatiecentrum voor beveiligingsincidenten op internet, opgericht aan Carnegie Mellon binnen enkele weken na…
- CertificaatEen digitaal document dat een publieke sleutel aan een domein koppelt: het fundament van HTTPS.
- Certificaatautoriteit (CA)Een vertrouwde derde partij die certificaten ondertekent en daarmee instaat voor het feit dat een publieke sleutel bij een…
- Certificate pinningVastleggen welk TLS-certificaat (of welke CA) een client accepteert: extra beveiliging bovenop het CA-stelsel.
- Certificate TransparencyOpenbare, alleen-aanvullen-logboeken van alle uitgegeven TLS-certificaten, waarmee domeineigenaren onterecht uitgegeven…
- CertifriedDe kwetsbaarheid uit 2022 waarmee elke ingelogde domeingebruiker een certificaat kon aanvragen dat hem tot domeincontroller…
- cfb en mfb (X11)De softwareroutines van de sample-server voor tekenen in het framebuffer, één voor kleur en één voor monochroom, en de reden…
- CFSDe processcheduler van Linux van 2007 tot 2023 — hij verdeelde rekentijd door steeds het proces te draaien dat tot dan toe…
- CGNATNAT die de provider zelf uitvoert: meerdere klanten delen één publiek IPv4-adres. Een gevolg van de uitputting van IPv4.
- cgroupLinux-kernelfunctie om middelen (CPU, geheugen, I/O, netwerk) van groepen processen te beperken, te meten en te isoleren. De…
- cgroupsControl Groups: een Linux-kernelfunctie die het resourcegebruik (cpu, ram, io, netwerk, pid's) per procesgroep begrenst en…
- cgroups v2Control Groups versie 2: het mechanisme in de Linux-kernel om te begrenzen en te meten hoeveel cpu, geheugen en I/O een…
- ChaCha20Modern stroomcijfer van Daniel J. Bernstein (2008): snel in pure software op processors zonder AES-versnelling.
- ChadDe papiersnippers die uit kaarten en band worden gestanst — en de stukjes die een Amerikaanse presidentsverkiezing beslisten.
- ChafaOpdrachtregelprogramma dat afbeeldingen en animaties omzet in terminalgraphics, van gewone ASCII tot en met sixel.
- Chain-of-thoughtEen prompttechniek waarbij de LLM wordt gevraagd stap voor stap na te denken voordat het antwoord komt.
- Chakra UIReact-componentenbibliotheek van Segun Adebayo (2019), gericht op toegankelijkheid (elk component volgt WAI-ARIA)…
- Change bufferHet mechanisme van InnoDB om het bijwerken van secundaire indexen uit te stellen als hun pagina's toevallig niet in het…
- ChanServDe IRC-service die van kanalen iets maakte wat je kon registreren en bezitten, in plaats van iets wat toebehoorde aan wie er…
- ChaocipherTwee alfabetschijven die zichzelf na elke letter herschikken: een cijfer waarvan de werking 92 jaar geheim bleef.
- Chaos Computer ClubDe Duitse hackersvereniging, in 1981 opgericht in Berlijn, die er een traditie van heeft gemaakt de staat te laten zien hoe…
- Chaos ConstructionsDe demoparty van Sint-Petersburg, waar de Russische ZX Spectrum-scene en de beveiligingswereld dezelfde zaal deelden.
- Chaos engineeringBewust storingen veroorzaken in productie om het herstel van het systeem te testen, voordat er iets echts misgaat.
- Chaos MonkeyNetflix-tool die willekeurig productie-instances uitschakelt, zodat teams systemen bouwen die het uitvallen van nodes…
- Character.AIChatbotdienst voor consumenten, opgericht in 2021 door Noam Shazeer (transformer-paper) en Daniel De Freitas (Google LaMDA)…
- CHARGENCharacter Generator Protocol: een dienst op poort 19 die tekens blijft uitspuwen totdat iemand zegt dat het genoeg is.
- Charles BabbageDe wiskundige die de eerste computer ontwierp, er overheidsgeld voor binnenhaalde en tekeningen achterliet in plaats van…
- Charles BennettDe IBM-natuurkundige die samen met Gilles Brassard eerst kwantumsleuteluitwisseling en daarna kwantumteleportatie bedacht.
- Charles RackoffDe derde naam op het artikel dat zero-knowledge-bewijzen uitvond, en de man die uitrekende hoe weinig Feistel-rondes er…
- Charles WheatstoneEngelse natuurkundige die in 1854 een digramcijfer voorstelde, dat uiteindelijk de naam kreeg van de man die het aan het…
- Charles Xavier Thomas de ColmarDe verzekeringsdirecteur die in 1820 octrooi nam op de eerste in massa geproduceerde rekenmachine en haar daarna dertig jaar…
- Charlie MillerVoormalig NSA-analist die als eerste de iPhone hackte en later, samen met Chris Valasek, een Jeep op snelwegsnelheid.
- CharPadEen Windows-editor voor C64-tekensets, tegels en kaarten, en het standaardgereedschap voor graphics in nieuwe C64-games en…
- Chart.jsAcht grafiektypen, één canvas-element en zo'n dertig regels configuratie — en dat is wat de meeste projecten ooit nodig…
- ChatbotEen programma dat een gesprek in tekstvorm voert — van ELIZA's patroonherkenning in 1966 tot de taalmodellen van nu.
- Chatbot ArenaEen ranglijst voor taalmodellen op basis van blinde paarsgewijze vergelijkingen. In 2023 gestart door de LMSYS-groep van UC…
- ChatGPTDe chatbot van OpenAI, uitgebracht op 30 november 2022. Gebouwd op GPT-modellen (3.5, daarna 4, 4o, 4.1, 5). Zette het…
- CHECK-constraintSQL-functie: een predicaat waaraan elke rij moet voldoen, bijvoorbeeld CHECK (age >= 0); validatie op databaseniveau in…
- CheckpointHet moment waarop de database alle vuile buffers naar schijf schrijft en vastlegt hoe ver hij in het transactielog is…
- Checkpoint (database)Een moment waarop de database alle "dirty" pages (in het geheugen gewijzigd maar nog niet op schijf) naar de databestanden…
- CheeseCutterEen opensource SID-editor die op moderne machines draait maar muziek schrijft voor een echte C64.
- ChefConfiguratiebeheer in Ruby, van Opscode (2009, nu Progress Software). "Cookbooks" bevatten "recipes" die de gewenste…
- Chelsea ManningAmerikaanse inlichtingenanalist die in 2010 zo'n 750.000 geclassificeerde documenten aan WikiLeaks overhandigde, het…
- Chen Ing-hauTaiwanese student die in 1998 CIH schreef, een virus dat het niet bij het wissen van data liet en ook de BIOS aanviel.
- Chester CarlsonAmerikaanse uitvinder die in 1938 de xerografie creëerde — de techniek achter het fotokopieerapparaat en de laserprinter.
- Chi-kwadraattoetsEen statistische toets die waargenomen lettertellingen vergelijkt met verwachte, om te beoordelen of een tekst op een…
- Chip RAMHet deel van het Amiga-geheugen dat de custom chips konden bereiken, en dus het deel dat altijd het eerst opraakte.
- ChipdiskEen diskette vol chipmuziek met een klein menu: het albumuitbrengen van de demoscene-componist, toen er nog geen internet…
- ChipkillFoutcorrectie voor geheugen die sterk genoeg is om het uitvallen van een complete DRAM-chip op de module te overleven, en…
- ChipletOntwerpstrategie voor cpu's en gpu's waarbij de processor uit meerdere kleinere dies (chiplets) in één package bestaat in…
- Chiplet-interconnectDe snelle verbinding die meerdere chiplets (afzonderlijke siliciumdies) in één package tot een werkende processor koppelt…
- Chiplet-yieldHet economische hoofdargument voor chiplets: wie een processor uit meerdere kleine dies bouwt in plaats van uit één grote…
- ChipmuziekMuziekgenre gemaakt met geluidschips uit thuiscomputers en spelcomputers, herkenbaar aan de kenmerkende elektronische…
- ChipsetDe chip op het moederbord die cpu, RAM, PCIe, USB en opslag aan elkaar knoopt en de mogelijkheden van het platform bepaalt.
- ChiptuneMuziek gemaakt met — of in de stijl van — geluidschips uit thuiscomputers, waar drie kanalen en een ruisgenerator het hele…
- chmodUnix-commando dat bestandsrechten wijzigt: lezen, schrijven en uitvoeren voor eigenaar, groep en overigen.
- Chocolate RainHet nummer en de video die Tay Zonday in 2007 plaatste, waarin het contrast tussen een jonge man en een onverwacht diepe…
- ChocolateyPakketbeheerder voor Windows — choco install firefox. Bouwt op NuGet en PowerShell. Van een derde partij en ouder dan…
- ChopChop-aanvalEen aanval op WEP die een pakket ontsleutelt zonder de sleutel te kennen en zo genoeg keystream oplevert om nieuwe pakketten…
- Chosen-ciphertext-aanvalBij een chosen-ciphertext-aanval laat de aanvaller een decryptie-orakel zelfgekozen cijfertekst ontsleutelen en leidt hij…
- Chosen-IV-aanvalEen aanval waarbij de aanvaller de initialisatievector kan voorspellen of kiezen en vervolgens gokken test tegen een…
- Chosen-key-aanvalEen aanvalsmodel waarin de aanvaller zelf de sleutel kiest en zoekt naar sleutels waarmee het blokcijfer zich niet…
- Chosen-message-aanvalDe aanvaller laat een systeem berichten naar eigen keuze ondertekenen of authenticeren en probeert daarna iets nieuws te…
- Chosen-plaintext-aanvalDe aanvaller laat zelfgekozen berichten versleutelen en bestudeert wat eruit komt.
- Chosen-prefix collisionEen botsingsaanval waarbij de aanvaller beide beginstukken kiest en daarna achtervoegsels berekent die dezelfde hash…
- Chris EvansDe man achter de FTP-server met "very secure" in de naam en het Google-team dat gaten zoekt in andermans software.
- Chris GoggansTexaanse hacker bekend als ‘Erik Bloodaxe’, lid van de Legion of Doom en later hoofdredacteur van Phrack.
- Chris HülsbeckDe Duitser die de Amiga een filmische stem gaf — Turricans fanfares en de TFMX-speler waardoor 16 bits als een orkest klonk.
- Chris RobertsBeveiligingsonderzoeker die in 2015 vanaf zijn stoel twitterde over de systemen van een passagiersvliegtuig – en bij de gate…
- Chris ValasekBeveiligingsonderzoeker die samen met Charlie Miller via het mobiele netwerk de macht over een rijdende Jeep overnam.
- Chris WysopalWeld Pond van L0pht, die van getuigen voor de Amerikaanse Senaat overstapte op het verkopen van codereview aan precies de…
- Christien RiouxDilDog van de Cult of the Dead Cow, die een programma voor beheer op afstand schreef dat zo goed was dat…
- CHRISTMA EXECEen REXX-script dat in december 1987 een kerstboom op het scherm tekende terwijl het zichzelf naar iedereen mailde die de…
- Christof PaarDuitse cryptograaf die embedded security tot een eigen vakgebied maakte en met FPGA's een DES-kraker bouwde voor een fractie…
- Christopher TarnovskyDe hardwarehacker die chipbehuizingen in zuur oplost en de geheimen met naalden rechtstreeks van de draden leest.
- ChromaDe makkelijkste vectordatabase om mee te beginnen: pip install chromadb, in-process of als server.
- Chroma keyEén bepaalde kleur transparant maken zodat er een ander beeld achter kan — in gewone taal: een greenscreen.
- Chroma-subsamplingKleurinformatie met een lagere resolutie opslaan dan helderheid — het oog merkt er nauwelijks iets van en de datahoeveelheid…
- ChromeGangbare benaming voor Google Chrome (browser). Zie de hoofdterm google-chrome voor de volledige beschrijving.
- ChromiumOpen-sourcebrowser waarop Google Chrome is gebouwd. BSD-licentie. Basis van Chrome, Edge, Brave, Opera, Vivaldi en Arc, en…
- Chronicle QueuePersistente wachtrij voor Java met extreem lage latency — schrijfacties in microseconden dankzij memory-mapped bestanden…
- Chronologische feedEen feed die berichten in pure tijdsvolgorde toont (nieuwste eerst), zonder algoritmische herordening. Ooit de standaard op…
- CHS (cylinder-head-sector)Schijfadressering via drie coördinaten — cilinder, kop en sector — die een fysieke plek aanwijst in plaats van een…
- CHS-adresseringEen blok op een oude harde schijf vinden aan de hand van de fysieke coördinaten: cilinder, kop en sector.
- Chunked prefillHet verwerken van een lange prompt in stukken en die afwisselen met lopende tokengeneratie, zodat één grote prompt niet…
- Chunked transfer encodingHTTP/1.1-mechanisme om een antwoord in stukken te versturen zonder vooraf de totale grootte te kennen — onmisbaar voor…
- ChunkingLange documenten opdelen in stukken (chunks) voordat ze voor RAG worden omgezet in embeddings.
- Chunking (RAG)Documenten in kleinere stukken ("chunks") knippen voordat ze voor RAG worden geëmbed en geïndexeerd. De chunkgrootte is een…
- Chunky-to-planar (C2P)Een routine die een chunky pixelbuffer omzet naar het bitplane-formaat van de Amiga: de brug tussen grafiek die makkelijk te…
- Church-TuringtheseHypothese dat alles wat intuïtief "effectief berekenbaar" is, door een turingmachine (of het equivalente lambdacalculus)…
- CI/CDGeautomatiseerde pipelines die bij elke git-commit tests draaien en code uitrollen.
- CIA 6526De i/o-chip van de Commodore 64, verantwoordelijk voor toetsenbord, joystick, seriële bus en de timers waarop muziek en…
- CIDRNotatie voor IP-netwerken: 192.168.1.0/24 betekent dat de eerste 24 bits het netwerkdeel vormen.
- CIDR-blokDe "slash-notatie" voor IP-prefixen: 10.0.0.0/24 betekent dat de eerste 24 bits het netwerk vormen en 8 bits de host, dus…
- CijfermachineEen mechanisch of elektromechanisch apparaat dat versleuteling automatiseerde die eerder met de hand gebeurde.
- CijfertekstHet versleutelde bericht: wat voor iedereen zonder sleutel op ruis lijkt.
- CiliumModerne CNI voor Kubernetes, gebaseerd op eBPF, met netwerken, observability en beveiliging in één.
- Cindy CohnAmerikaanse advocaat die de zaak won waarin broncode als vrijheid van meningsuiting werd erkend, en later de EFF leidde.
- CipherEen algoritme dat gegevens versleutelt en ontsleutelt.
- Cipher feedback mode (CFB)Een bedrijfsmodus voor blokcijfers die van een blokcijfer een zelfsynchroniserend stroomcijfer maakt.
- Cipher suiteCombinatie van cryptografische algoritmen voor TLS: sleuteluitwisseling, handtekening, symmetrische versleuteling en MAC.
- CipherSaberEen op RC4 gebaseerd stroomcijfer, gepubliceerd als open en eenvoudig ontwerp dat iedereen zelf kan implementeren.
- Ciphertext stealingEen blokmodus zonder padding, waarbij het laatste cijfertekstblok wordt geleend om het onvolledige laatste klaartekstblok…
- Ciphertext-expansieHet verschil tussen de lengte van de platte tekst en die van de versleutelde tekst, een van de grootheden die cryptosystemen…
- Ciphertext-only-aanvalDe aanvaller heeft niets dan de versleutelde berichten: geen klaartekst, geen toegang tot de versleuteling.
- CIRC (Cross-Interleaved Reed-Solomon Code)Het tweelaagse Reed-Solomon-schema waarmee een cd blijft spelen ondanks krassen en stofjes.
- CircleMUDDe DikuMUD-fork die de code opschoonde in plaats van er functies op te stapelen, en juist daardoor het meest gebruikte…
- Circuit breakerVeerkrachtpatroon: als een achterliggende dienst faalt, stop dan een tijd met aanroepen in plaats van een gewonde dienst te…
- Circuit breaker (ops)Een veerkrachtpatroon dat het circuit naar een falende afhankelijkheid "onderbreekt": er wordt niet meer naar gebeld en er…
- CirculateRequest en CirculateNotifyDe X11-gebeurtenissen achter het rouleren van vensters: het laagste bedekte venster omhoog halen, of het bovenste naar de…
- CirqGoogles Python-framework om kwantumschakelingen te bouwen en uit te voeren — het tegenstuk van IBM's Qiskit.
- CiscoHet bedrijf dat het leidingwerk van het internet bouwde — de routers, switches en certificeringen waarop een heel beroep is…
- Citaatpost (quote post)Het opnieuw delen van andermans bericht met een eigen reactie. Twitter introduceerde het in 2015 als "Quote Tweet". Subtiel…
- Citadel (BBS)De bbs die discussies in ‘kamers’ indeelde in plaats van in menu's — een model dat nog steeds bestaat.
- citextPostgreSQL-extensie met een hoofdletterongevoelig TEXT-type, waarvoor 'Alice' = 'alice' waar oplevert; gewone teksttypen…
- CitusPostgres-extensie die gewoon PostgreSQL verandert in een gedistribueerde, gesharde database.
- CIXEen Brits conferentiesysteem uit 1987 dat van inbelfora uitgroeide tot een van de eerste commerciële internetproviders van…
- ClamAVOpen-source antivirus van Tomasz Kojm (2001), in 2007 overgenomen door Sourcefire en in 2013 door Cisco. Standaardscanner op…
- clamp()Een CSS-functie met drie waarden — minimum, voorkeur en maximum — die het resultaat binnen die grenzen houdt. clamp(1rem…
- ClangDe C/C++/Objective-C-compilerfrontend van LLVM, gemaakt door Chris Lattner e.a. in 2007. Ontworpen voor betere foutmeldingen…
- ClariNetPersbureaunieuws als betaalde Usenet-groepen — vaak aangeduid als het eerste bedrijf dat op het internet werd gebouwd.
- ClaudeDe LLM-familie van Anthropic, vernoemd naar Claude Shannon. Verkrijgbaar als Opus (krachtig), Sonnet (gebalanceerd) en Haiku…
- Claude (Anthropic-modellen)De LLM-familie van Anthropic, met een naamgeving in drie niveaus: Haiku (snel en goedkoop), Sonnet (gebalanceerd) en Opus…
- Claude CodeDe CLI-codeeragent van Anthropic: draait in de terminal, leest en schrijft bestanden, voert shellcommando's uit en roept…
- Claude HaikuDe kleine, snelle klasse van Anthropic: Haiku 4.5 (oktober 2025), 1 dollar per miljoen invoertokens en 5 dollar per miljoen…
- Claude OpusHet topmodel van Anthropic, met Opus 4.7 (2026) als meest recente versie: de standaardkeuze voor zwaar redeneerwerk…
- Claude ShannonGrondlegger van de informatietheorie in één enkel artikel uit 1948 — nadat hij als student al had aangetoond dat booleaanse…
- Claude SonnetHet middensegmentmodel van Anthropic; Sonnet 4.6 (2026) is de nieuwste. Beste balans tussen prestaties en prijs: circa 3…
- Claudio GuarnieriItaliaanse beveiligingsonderzoeker die Cuckoo Sandbox bouwde en later de tools waarmee spyware op telefoons van journalisten…
- Claus-Peter SchnorrDuitse cryptograaf achter de Schnorr-handtekening — eenvoudiger en eleganter dan DSA, en juist daarom bijna twintig jaar…
- Clean ArchitectureRobert "Uncle Bob" Martins overkoepeling van Hexagonal, Onion en DDD; de kernregel: afhankelijkheden wijzen naar binnen…
- CleanfeedEen Perl-filter dat Usenet-spam bij de deur van de server tegenhield in plaats van die achteraf op te sporen.
- ClearAreaZet een rechthoek van een X-venster terug op de achtergrond — en bestelt desgewenst meteen een Expose-event voor het…
- CLIEen programma dat je met tekstcommando's bedient in plaats van met knoppen.
- ClickHouseKolomgeoriënteerde OLAP-database voor analyses over miljarden rijen, geschreven in C++ en oorspronkelijk gemaakt voor…
- ClickHouse-tabelenginesIn ClickHouse kies je geen “database” maar per tabel een tabelengine (MergeTree, ReplicatedMergeTree, Distributed, Memory…
- ClickjackingUI-redress-aanval: de aanvaller legt een onzichtbare iframe van de doelsite over nepinhoud, waardoor de gebruiker denkt op…
- Client-side decorationsWanneer een applicatie zelf de titelbalk en rand tekent, in plaats van dat aan de vensterbeheerder over te laten.
- ClientMessage (X11)De enige X11-gebeurtenis die de server nooit zelf opwekt: twintig bytes vrije lading die clients en vensterbeheerders elkaar…
- Clifford BerryDe afstudeerder die met eigen handen de eerste elektronische rekenmachine bouwde en overleed voordat een rechter bepaalde…
- Clifford CocksDe wiskundige die in 1973 bij GCHQ RSA uitvond, vier jaar vóór Rivest, Shamir en Adleman, en er tot 1997 niets over mocht…
- Clifford StollDe sterrenkundige die in 1986 een boekhoudfout van 75 cent bij het Lawrence Berkeley Laboratory volgde tot een indringer die…
- CLIMCommon Lisp Interface Manager, de Lisp-standaard voor grafische interfaces uit de jaren negentig, waarin wat op het scherm…
- ClinksterEen kleine synthesizer-engine voor 4k-intro's die voor heel weinig bytes goed klinkt.
- CLionJetBrains-IDE voor C en C++. Standaard gebouwd rond CMake-integratie, met een volwaardige debugger, statische analyse en…
- ClipboardmanagerHet programma dat bewaart wat je hebt gekopieerd nadat het bronprogramma is gesloten en meestal ook een geschiedenis van…
- Clipper-chipDe poging van de overheid om versleuteling met een ingebouwde officiële sleutel tot standaard te maken — getorpedeerd door…
- Clock domain crossingEen signaal dat van het ene deel van een chip naar het andere gaat, elk met een onafhankelijke klok. Een van de weinige…
- Clock gatingEen energiebesparende techniek die het kloksignaal uitschakelt naar delen van een schakeling die op dat moment niet worden…
- ClojureModerne Lisp op de JVM. Rich Hickey, 2007. Functioneel, met onveranderlijke persistente datastructuren en gelijktijdigheid…
- ClonebotEen dozijn IRC-verbindingen van één persoon, aangestuurd als één geheel — het standaardwapen van de kanaaloorlogen in de…
- Close FriendsEen Instagram-functie om stories (en inmiddels ook posts) alleen te delen met een handgekozen lijst "beste vrienden" in…
- Close-down mode (X11)De instelling die bepaalt of de vensters en pixmaps van een X-client verdwijnen zodra die de verbinding verbreekt, of in de…
- CloseWatcherEén API voor “de gebruiker wil dit sluiten”, of het signaal nu Escape op een toetsenbord is of het terug-gebaar op een…
- ClosureFunctie die variabelen uit haar lexicale scope "vastlegt". function counter() { let n = 0; return () => ++n; }: de…
- Closure tablePatroon om boomstructuren in relationele databases op te slaan: een aparte tabel met (voorouder, nakomeling, diepte).
- CloudRekenkracht, opslag en diensten die je via internet huurt in plaats van zelf te bezitten.
- cloud-initDe de-facto standaard om een virtuele machine bij de eerste start te configureren. Oorspronkelijk van Canonical voor Ubuntu…
- CloudflareDe reus van de internetinfrastructuur — 300+ datacenters wereldwijd, verwerkt zo'n 20 % van al het webverkeer. Begon als…
- Cloudflare WorkersServerloze edge-dienst die draait in meer dan 300 datacenters van Cloudflare; V8-isolates in plaats van containers geven een…
- CLSEen van Googles Core Web Vitals: meet hoeveel de pagina "verspringt" tijdens het laden.
- ClubhouseAudio-only sociale app: explodeerde in het voorjaar van 2021 tijdens de coronalockdowns en stortte bijna net zo snel weer in.
- Clubhouse (audio)Een sociaal netwerk met alleen audio dat in de winter van 2021 explodeerde tijdens corona. De iOS-app, alleen op…
- ClusterEen groep servers die samenwerkt alsof het één geheel is.
- Cluster APIKubernetes-clusters aanmaken door ze te beschrijven als Kubernetes-resources. Eén cluster beheert de andere.
- Cluster AutoscalerKubernetes-component dat nodes toevoegt of verwijdert op basis van de druk op de pod-planning: wachtende pods zonder plek…
- ClusteranalyseDe data laten beslissen welke waarnemingen bij elkaar horen, zonder dat iemand ze eerst van een label heeft voorzien.
- Clustered indexEen index die de fysieke volgorde van de rijen bepaalt: de tabel zélf is de indexboom, gesorteerd op de sleutel. Per tabel…
- CLV (constant linear velocity)De schijf draait langzamer naarmate de kop naar buiten beweegt, zodat de data met een constante snelheid voorbijkomt…
- CLXDe interface van Common Lisp naar X: een volledige implementatie van het X-protocol in puur Lisp, zonder Xlib eronder…
- CMACCMAC is een berichtauthenticatiecode op basis van een blokcijfer en bestaat omdat CBC-MAC niet overweg kan met berichten van…
- CMakePlatformonafhankelijke build-generator van Kitware (2000). CMake bouwt zelf niets, maar genereert Makefiles…
- CMatrixEen terminalprogramma dat groene tekens over het scherm laat regenen zoals in The Matrix: zonder enig praktisch nut, en toch…
- CMC-7Het Europese magnetische lettertype voor het lezen van cheques, met tekens opgebouwd uit zeven verticale streepjes.
- CMC-modusEen brede-blokmodus die een hele schijfsector in één keer versleutelt, zodat een wijziging in één blok zich over de hele…
- cmdtool en shelltoolDe twee terminalvensters van Sun, één met scrollback en bewerkbare tekst en één een gewone tty: een tweedeling die alleen…
- CMR (conventional magnetic recording)De gewone manier van opnemen op een harde schijf, met sporen naast elkaar zonder overlap: een naam die niemand nodig had…
- CMS (Content Management System)Software om digitale inhoud te maken en te beheren zonder code te schrijven. WordPress domineert (~40% van alle websites)…
- CMU-colaautomaatEen frisdrankautomaat aan Carnegie Mellon die vanaf 1982 via het netwerk kon vertellen of er koude flesjes in zaten — vaak…
- CMVPHet gezamenlijke Amerikaans-Canadese programma dat cryptografische modules certificeert volgens FIPS 140, en de reden dat op…
- CNAME-recordDNS-record dat zegt: "dit domein is een alias voor een ander domein".
- CNNNeuraal netwerk gespecialiseerd in beelden — gebruikt „filters” die over het beeld glijden en patronen vinden.
- CNN (Convolutional Neural Network)Neuraal netwerk voor beelden en ruimtelijke data: gebruikt convolutiefilters die over de invoer schuiven in plaats van…
- CNOT-poortDe tweequbitpoort die het doelqubit omklapt als het controlequbit één is — en de gangbaarste manier om verstrengeling te…
- CoAPDe ideeën van HTTP, verkleind tot ze passen op een sensor die op een knoopcel draait. Gestandaardiseerd in RFC 7252…
- COBOLDe zakelijke programmeertaal uit 1959, ontwikkeld door het CODASYL-comité met Grace Hopper als drijvende kracht. Bedoeld om…
- Cockroach LabsHet bedrijf achter CockroachDB — Spencer Kimball en Peter Mattis (dezelfde oprichters van GIMP!) verlieten Google in 2014 om…
- CockroachDBGedistribueerde SQL-database, geïnspireerd op Google Spanner: Postgres-compatibel wireprotocol, transparante sharding…
- CocoaApples framework voor desktopapps op macOS, integraal geërfd van NeXTSTEP — daarom begint elke klassenaam met NS.
- Cocoa TouchApples verzamelnaam voor de iOS-frameworks — Cocoa opnieuw gebouwd voor vingers in plaats van een muis.
- CocoaPodsDe pakketbeheerder die het iOS-ecosysteem ruim tien jaar bij elkaar hield — inmiddels in onderhoudsmodus.
- Cocos2d-xDe C++-engine achter een groot deel van China's mobilegamingboom — in het Westen nauwelijks bekend, in Azië enorm.
- CodabarEen vroege streepjescode uit 1972, zelfcontrolerend en makkelijk te printen — het werkpaard van bloedbanken en bibliotheken.
- Code 11Een compacte numerieke streepjescode uit 1977 die vrijwel alleen werd gebruikt om telecomapparatuur te labelen.
- Code 128Een compacte lineaire streepjescode die de volledige ASCII-set aankan, niet alleen cijfers.
- Code 39De eerste streepjescode die letters kon coderen, niet alleen cijfers — jarenlang een standaard in industrie en defensie.
- Code 93Een streepjescodesymbologie die Intermec in 1982 maakte om in dezelfde breedte meer data kwijt te kunnen dan met Code 39.
- Code signingProgramma’s ondertekenen met een privésleutel, zodat het besturingssysteem herkomst en integriteit kan controleren voordat…
- Code smellPatronen in code die vaak op diepere problemen wijzen: zelf geen bugs, wel waarschuwingssignalen.
- CodeboekEen systeem dat hele woorden, zinnen of codegroepen vervangt door vooraf afgesproken waarden in plaats van losse letters.
- Codebook-aanvalDe sleutel volledig negeren en gewoon een opzoektabel bouwen van welk cijfertekstblok bij welk klaartekstblok hoort.
- CodecCoder–decoder: een paar algoritmen dat audio of video bij de opname comprimeert en bij het afspelen weer uitpakt.
- CodedekkingMaat voor hoeveel van de code door tests wordt uitgevoerd, meestal uitgedrukt als percentage.
- CoDelAlgoritme voor actief wachtrijbeheer (Kathie Nichols en Van Jacobson, 2012) — gooit pakketten weg wanneer de verblijftijd in…
- Codepagina 437De oorspronkelijke tekenset van de IBM-pc, waarvan de lijnen en blokken het hele palet van ANSI-art werden.
- CodereviewEen collega beoordeelt je code voordat die mag worden samengevoegd; een standaardstap in een pull request.
- CodesplitsingDe techniek om de JavaScript van een applicatie op te delen in meerdere kleinere bundels ("chunks") die op aanvraag worden…
- CodewielKopieerbeveiliging van karton: twee draaibare schijven in de spelverpakking die je op elkaar afstemde om een code op te…
- CoërcitiviteitHet magnetische veld dat nodig is om de magnetisatie van een materiaal om te keren — in de praktijk een maat voor hoe…
- CoffeeScriptEen taal die het JavaScript van de jaren 2010 achter inspringing en pijltjes verborg — en zichzelf overbodig maakte toen…
- Coïncidentie-indexDe kans dat twee willekeurig uit een tekst getrokken tekens gelijk zijn — één getal dat verraadt of een cijfertekst een taal…
- Cold walletSleutelopslag die nooit met internet is verbonden. Het enige wat voorkomt dat een gekaapte computer het tegoed leeghaalt.
- Cold-boot-aanvalEen aanval die versleutelingssleutels uit DRAM uitleest nadat de machine is uitgezet, omdat geheugencellen hun inhoud nog…
- ColimaWrapper op een hoger niveau bovenop Lima en nerdctl, een vervanger van Docker Desktop voor Mac (en Linux): brew install…
- Colin PercivalCanadese cryptograaf aan wie we scrypt, de back-updienst Tarsnap en de eerste praktische waarschuwing te danken hebben dat…
- Collab-postEen gedeelde post op Instagram/Facebook waarbij twee (of meer) accounts als coauteur vermeld staan: dezelfde post verschijnt…
- CollatieDe regels voor het vergelijken en sorteren van tekst. Ze bepalen wat ORDER BY teruggeeft, in welke volgorde een index is…
- CollatorDe ponskaartmachine die twee gesorteerde stapels tot één samenvoegde: merge sort in plaatwerk en rubberen wieltjes.
- Collin MullinerDuitse onderzoeker op het gebied van mobiele beveiliging die liet zien dat één sms'je genoeg kon zijn om een iPhone over te…
- Collision domainHet deel van een netwerk waar twee apparaten tegelijk kunnen zenden en daardoor een botsing op het gedeelde medium…
- Color cyclingAnimatie zonder één pixel opnieuw te tekenen — het beeld blijft stilstaan terwijl je de waarden in het kleurenpalet laat…
- color-mix()CSS-functie om twee kleuren te mengen: color-mix(in srgb, red 50%, blue).
- Colormap (X11)De tabel die bepaalde welke 256 kleuren tegelijk op het scherm mochten staan, en welk programma ze mocht kiezen.
- ColormapNotifyHet X11-event dat een programma meldt dat zijn kleurentabel zojuist in de hardware is geladen, of juist is weggegooid om…
- Colossal Cave AdventureHet eerste tekstavontuur, midden jaren zeventig geschreven op een PDP-10 en gekopieerd naar elke ARPANET-machine met een…
- ColossusDe eerste programmeerbare elektronische computer ter wereld — zo lang geheim gehouden dat anderen de eer kregen.
- Coloured BookDe Britse academische protocolfamilie bovenop X.25, genoemd naar de kleuren van de ringbanden waarin de specificaties…
- Column familyDatamodel van wide-column-databases: een rij heeft een sleutel plus willekeurige kolomfamilies, waarbij elke familie per rij…
- Columnstore indexEen index die data kolomgewijs in plaats van rijgewijs opslaat, geoptimaliseerd voor analytische queries die enkele kolommen…
- ComalandEen C64-demo uit 2014 die meestal als technisch hoogtepunt van het platform geldt, in elk geval tot de volgende.
- ComfyUINode-gebaseerde interface voor Stable Diffusion, Flux, Hunyuan, Wan en andere modellen: blokken slepen en verbinden in…
- Command injectionKwetsbaarheid waarbij gebruikersinvoer als opdracht wordt uitgevoerd in een onderliggende shell of OS-aanroep.
- Command-and-control (C2)De infrastructuur en het communicatiekanaal waarmee een aanvaller gecompromitteerde machines op afstand bestuurt: commando's…
- CommentaarTekst in code die door de compiler of interpreter wordt genegeerd — bedoeld voor mensen.
- Commercial Internet ExchangeHet eigen ontmoetingspunt van de providers vanaf 1991, gebouwd zodat commercieel verkeer het overheidsbackbone kon mijden.
- Commodore 128Commodores laatste 8-bitmachine — drie computers in één behuizing, waarvan één een volledige C64.
- Commodore 1541Het beruchte trage diskettestation van de Commodore 64: een complete computer in een kistje, afgeknepen door een busfout.
- Commodore 1581Commodores 3,5-inch diskdrive uit 1987 — 800 KB op één diskette, terwijl de C64-wereld nog op 170 leefde.
- Commodore 64Het best verkochte computermodel aller tijden, en de enige computer wiens geluidschip een fanclub heeft.
- Commodore BASIC V2Het uitgeklede BASIC-dialect van de Commodore 64 — zo beperkt dat voor elk beetje beeld en geluid PEEK en POKE nodig waren.
- Commodore CDTVEen Amiga 500 vermomd als hifi-component, met cd-speler en afstandsbediening – en zonder kopers.
- Commodore PETDe eerste computer van Commodore, uit 1977, met beeldscherm, toetsenbord en cassetterecorder in één plaatstalen behuizing.
- Commodore Plus/4Commodores op kantoorwerk gerichte thuiscomputer uit 1984, die zowel de SID als sprites schrapte — en daarop strandde.
- Commodore SX-64Een Commodore 64 met ingebouwd kleurenscherm en floppydrive in een koffer – draagbaar in de meest optimistische zin van het…
- Common CriteriaEen internationaal raamwerk waarin onafhankelijke laboratoria beveiligingsfuncties beoordelen, met zekerheidsniveaus van…
- Common Cryptographic Architecture (CCA)De API van IBM voor cryptografische hardware, die bepaalt welke bewerkingen een HSM toestaat en hoe de sleutels mogen worden…
- Common LispHet vredesverdrag dat de Lisp-oorlogen beëindigde: één dialect waar alle strijdende kampen mee konden leven.
- CommonMarkEen strikte specificatie van Markdown, vanaf 2014 gedreven door John MacFarlane. Ze bestaat omdat de oorspronkelijke…
- Community MemoryEen terminal in een platenwinkel in Berkeley die in 1973 iedereen berichten liet achterlaten en doorzoeken — het eerste…
- Community NotesCrowdsourced factchecking van Twitter/X (voorheen "Birdwatch", 2021): een notitie wordt pas zichtbaar als gebruikers die het…
- comp.*De computerhiërarchie van Usenet: thuisbasis van programmeertalen, besturingssystemen en hardware, en de plek waar een flink…
- comp.sources.unixDe gemodereerde newsgroup die diende als distributiekanaal voor Unix-software, lang vóór GitHub, SourceForge of zelfs…
- CompactieHet achtergrondproces in een LSM-tree dat meerdere SSTables samenvoegt tot minder, overschaduwde oude versies verwijdert en…
- Compagnie des Machines BullEuropa’s tegenwicht voor IBM was gebouwd op patenten van een Noorse verzekeringsingenieur die overleed voordat er één…
- CompilerProgramma dat broncode vertaalt naar machinecode (of een andere doelvorm) vóórdat het wordt uitgevoerd.
- CompizDe compositing window manager die in 2006 het Linuxbureaublad liet wobbelen, draaien en in vlammen opgaan, en dat op een…
- Complementatie-eigenschapEen symmetrie in DES: keer je alle bits van sleutel én klaartekst om, dan is de cijfertekst precies de omgekeerde.
- Complex Number CalculatorDe relaismachine van Bell Labs uit 1940 kon precies één ding, rekenen met complexe getallen, en werd toch de eerste machine…
- Complex Number ComputerGebouwd om het telefoonnet het handmatig rekenen met complexe getallen te besparen, en per ongeluk de eerste computer waarop…
- ComplexiteitstheorieDe tak van de informatica die problemen indeelt naar de tijd en het geheugen die ze vragen, niet naar hoe moeilijk ze…
- CompoDe wedstrijd op een demoparty waarin sceners hun producties tegen elkaar uitspelen en het publiek de winnaar kiest.
- Compose-toetsDe toets die de volgende twee aanslagen samenvoegt tot één teken – Compose, apostrof, e geeft é – een DEC-erfenis die X11…
- Composite- en Constraint-widgets (Xt)De twee Xt-widgetklassen die kinderen mogen hebben: Composite, dat de lijst beheert en de geometrie bepaalt, en Constraint…
- Composite-extensie (X11)De X-extensie waarmee vensters buiten beeld worden getekend en door een apart programma worden samengesteld, het fundament…
- Compositing window managerEen window manager waarbij elk venster in een eigen buffer wordt getekend en het eindbeeld apart wordt samengesteld…
- COMPOUND_TEXTDe eigen tekencodering van X11 voor selecties en venstertitels, gebouwd op ISO 2022 zodat één string halverwege van tekenset…
- CompressieorakelWordt data vóór het versleutelen gecomprimeerd, dan verraadt de lengte van de cijfertekst of een gok van de aanvaller lijkt…
- ComptometerDe rekenmachine zonder slinger: de toetsaanslag zelf leverde de kracht, en een geoefende bediende was sneller dan alles wat…
- CompunetEen Britse onlinedienst voor de Commodore 64 waarvan de inhoud van de gebruikers zelf kwam – en waar een deel van de vroege…
- CompuServeDe eerste grote Amerikaanse onlinedienst voor consumenten — fora, e-mail en chat een decennium voordat het web bestond.
- Compute-optimalDe bevinding uit 2022 dat de grote taalmodellen van die tijd ernstig ondergetraind waren: parameters en trainingstokens…
- Computer output microfilm (COM)De uitvoer van een computer rechtstreeks op microfilm schrijven in plaats van op papier, voor archieven en grote…
- Computer UseFunctie van Anthropic, gelanceerd in oktober 2024: Claude maakt screenshots van het bureaublad en plant muisbewegingen…
- Computer visionAI die beelden begrijpt — objectdetectie, gezichtsherkenning, OCR, zelfrijdende auto’s.
- Concat KDFDe single-step sleutelafleiding van NIST voor gedeelde geheimen uit sleuteluitwisseling: hash een teller, het geheim en wat…
- ConcatenatieTwee reeksen, meestal strings, achter elkaar plakken tot één.
- Conditionele differentiële cryptanalyseDifferentiële cryptanalyse van schuifregistercijfers, waarbij de aanvaller initialisatievectoren kiest die het verschil…
- CONFERHet conferentiesysteem van de University of Michigan uit 1975, met discussies onderverdeeld in onderwerpen en reacties…
- Confidential computingParadigma waarin data niet leesbaar is voor de cloudoperator, de hypervisor en naburige VM's, gebaseerd op hardware-TEE's…
- ConfigMapEen Kubernetes-object voor het opslaan van niet-geheime configuratie (sleutel-waardeparen of complete bestanden), los van de…
- Configuration driftWanneer de feitelijke infrastructuur geleidelijk afwijkt van wat in code of configuratie is vastgelegd, meestal door…
- ConfigureNotifyDe X11-gebeurtenis die meldt dat een venster daadwerkelijk van positie, grootte, randbreedte of stapelvolgorde is veranderd…
- ConfigureRequestHet event dat de poging van een X-programma om zijn venster te verplaatsen of te vergroten omzet in een verzoek, dat de…
- Conflictoplossing (DB)Hoe een gedistribueerde database omgaat met dezelfde data die op verschillende plekken tegelijk wordt gewijzigd en uit…
- Confusie en diffusieClaude Shannons twee ontwerpprincipes voor cijfers: verberg hoe de sleutel samenhangt met de cijfertekst, en smeer de…
- ConfusiematrixDe tabel waarin de voorspellingen van een model naast de werkelijkheid worden gelegd: bij een binair probleem vier cellen…
- CongestiebeheersingHoe TCP (en QUIC) de zendsnelheid aanpassen om het netwerk niet te overbelasten — het optimum waar de doorvoer maximaal is…
- Congestion windowHet eigen inzicht van de zender over hoeveel onbevestigde data er in het netwerk mag zijn. Een van de twee grenzen die de…
- ConnectiepoolEen verzameling kant-en-klare databaseverbindingen die de applicatie leent en teruggeeft, in plaats van per query een nieuwe…
- Connection pooling (database)Een beperkt aantal databaseverbindingen hergebruiken voor veel clients, in plaats van per request een nieuwe verbinding te…
- Connection setup (X11)De openingsuitwisseling van een X-verbinding, waarin de client zijn bytevolgorde en inloggegevens opgeeft en de server…
- conntrackFunctie in de Linux-kernel die de status van elke netwerkflow bijhoudt en zo de stateful firewall (iptables -m state) en NAT…
- Consistent hashingVerdelingstechniek waarbij zowel sleutels als nodes op een ring (hashruimte 0–2^32) worden afgebeeld; een sleutel is van de…
- Consistent hashing (DB)Een techniek om data zo over nodes te verdelen dat bij het toevoegen of verwijderen van een node maar een klein deel van de…
- Consistente hashringVerdeelt sleutels over N nodes zodat het toevoegen of verwijderen van een node maar 1/N van de sleutels verplaatst, in…
- ConspiracyHongaarse demogroep die in de jaren 2000 een begrip werd voor de 64k-intro, vooral bekend van Chaos Theory.
- Constant transmitter (ENIAC)De weg naar de snelste rekenmachine ter wereld liep via een kaartlezer die ongeveer twee kaarten per seconde deed.
- ConstanteEen benoemde waarde die na toekenning niet meer verandert. Talen verschillen in compileertijdconstanten versus bindingen die…
- Constante-tijdprogrammerenCryptocode schrijven waarvan de looptijd en het geheugentoegangspatroon niet van geheime waarden afhangen, zodat een…
- Constanze KurzDuitse informatica en CCC-woordvoerder wier deskundigenverklaringen bijdroegen aan twee mijlpaaluitspraken van het Duitse…
- constevalHet sleutelwoord voor een functie die tijdens het compileren moet draaien. De ontbrekende helft van constexpr, dat alleen…
- constexprHet sleutelwoord dat aangeeft dat iets tijdens het compileren geëvalueerd mag worden. Bij een functie betekent het mag, niet…
- Constitutional AITrainingsmethode van Anthropic waarbij een LLM een geschreven „grondwet” (een set principes) leert volgen door zijn eigen…
- Constructable stylesheetsEen API om CSS-stylesheets in JavaScript als objecten aan te maken (new CSSStyleSheet()) en dezelfde instantie via…
- ConstructorEen speciale functie die draait wanneer een object wordt aangemaakt via new MyClass().
- ConsulService discovery, key-value-opslag, health checks en service mesh van HashiCorp.
- Contact Image SensorEen scannertechniek waarbij een rij sensoren over de volle breedte vlak onder het papier zit, zonder het opgevouwen…
- Contact start-stop (CSS)De oudere parkeermethode, waarbij de lees-/schrijfkoppen direct op het schijfoppervlak rusten zodra de schijf wordt…
- ContainerEen geïsoleerde omgeving waarin een applicatie draait met zijn eigen afhankelijkheden, los van de hostmachine.
- Container queriesCSS-mediaqueries op basis van de grootte van de ouder, niet van het hele viewport.
- Container Runtime Interface (CRI)De gestandaardiseerde interface (een gRPC-API) waarmee de Kubernetes-kubelet met een containerruntime praat. Dankzij CRI…
- containerdContainer-runtime die OCI-images ophaalt en draait — wat Docker onder de motorkap gebruikt en sinds v1.24 de…
- ContainerformaatHet bestandsformaat dat video, audio, ondertiteling en metadata bij elkaar houdt — maar niets zegt over hoe de inhoud is…
- ContainersLichtgewicht geïsoleerde uitvoeromgevingen. Ze delen de OS-kernel van de host, maar hebben een eigen bestandssysteem, eigen…
- Content warning (CW)Mastodon-/Fediverse-functie: de inhoud van een bericht verbergen achter een kort label (bijv. "politiek", "eten"…
- Content-EncodingHTTP-header die aangeeft welke compressie op het antwoord is toegepast — meestal gzip, br (Brotli) of het nieuwere zstd.
- content-visibilityEen CSS-eigenschap waarmee de browser het renderen (layout en painting) van elementen buiten beeld kan overslaan, tot de…
- ContentfulDuitse enterprise headless cms dat de categorie „API-first contentbeheer” op de kaart zette — klanten zijn onder meer Nike…
- ContentmoderatieHet werk waarbij wordt bepaald wat op een platform mag blijven staan: regels, geautomatiseerde classificatie en menselijke…
- Context engineeringDe discipline om het contextvenster van een LLM te vullen met de juiste informatie, in het juiste formaat, in de juiste…
- ContextcompressieHet inkorten van het opgehaalde materiaal in een RAG-pipeline voordat het naar het model gaat, door irrelevante delen weg te…
- Contextlengte-uitbreidingDe overkoepelende term voor het laten omgaan van een model met een langer contextvenster dan waarop het oorspronkelijk is…
- ContextvensterHet maximale aantal tokens dat een LLM in één keer kan verwerken — prompt plus antwoord. Alles wat het model „ziet” moet…
- ContextwisselWisselen welk proces op een kern draait — alle toestand van het ene opslaan, die van het andere herstellen.
- Continuous batchingEen LLM-inferentietechniek die zodra er een plek vrijkomt dynamisch nieuwe verzoeken aan een lopende batch toevoegt, in…
- Continuous inkjetEen industriële inkjet die een ononderbroken stroom druppels spuit en elektrisch bijstuurt — de meeste druppels worden…
- Continuous IntegrationElke commit start automatisch een build en tests, zodat het werk van meerdere ontwikkelaars niet uit elkaar groeit tot het…
- ContourOp Envoy gebouwde ingress controller, waarvan het punt niet de prestaties zijn, maar dat meerdere teams een domein kunnen…
- ContracttestenTests die controleren of twee services het eens zijn over hun API-contract — zonder dat beide tegelijk draaien.
- Contrastief lerenEen model trainen om „gelijkende” dingen dicht bij elkaar in de embeddingruimte te plaatsen en ongelijke ver uit elkaar.
- Control hazardWanneer de pipeline niet weet welke instructie hierna moet worden opgehaald, omdat de uitkomst van een sprong (branch) nog…
- Control StripDe uitklapbare strook met piepkleine knoppen in de benedenhoek van het klassieke Mac OS-scherm, voor instellingen die vaker…
- Controlebericht (Usenet)Usenet-artikelen die bedoeld waren om uitgevoerd te worden in plaats van gelezen: ze droegen servers op groepen aan te…
- ControlecijferHet laatste cijfer van een barcode of identificatienummer, berekend uit de rest, dat de meeste leesfouten en typefouten…
- ControllerEen proces dat voortdurend de gewenste toestand met de werkelijke toestand vergelijkt en iets doet aan het verschil…
- Conventional CommitsConventie voor commitberichten: type(scope): omschrijving — bijvoorbeeld feat(auth): add OAuth2 support.
- Convergente versleutelingVersleuteling waarbij de sleutel de hash van de platte tekst is, zodat hetzelfde bestand altijd dezelfde cijfertekst…
- Converter code (ENIAC)De ombouw van 1948 die ENIAC zes keer trager en aanzienlijk nuttiger maakte, door het programma uit de kabels te halen en op…
- ConvexBackendplatform waarin queries en mutations TypeScript-functies zijn — de frontend rendert reactief opnieuw zodra data…
- CookieEen klein tekstfragment dat de browser voor een site bewaart en bij elk verzoek aan die site meestuurt.
- Cookie-prefixSpeciale voorvoegsels in cookienamen waarvoor browsers beperkingen afdwingen. __Secure- vereist de Secure-vlag en HTTPS…
- CookiediefstalHet stelen van de sessiecookies (inlogtokens) van een gebruiker en die hergebruiken om het account over te nemen, zonder…
- COPACOBANAEen goedkope FPGA-machine die liet zien dat DES-sleutels met standaardhardware te doorzoeken waren.
- Copiale-cijferEen cijfermanuscript van 105 pagina's uit de achttiende eeuw, in 2011 gekraakt met statistische technieken uit de…
- Copper (Amiga)De kleine grafische coprocessor van de Amiga, die midden in een beeld hardwareregisters herschrijft: de motor achter…
- COPY (bulk laden)Het PostgreSQL-commando om grote hoeveelheden data in één keer in te lezen of weg te schrijven. Ordes van grootte sneller…
- COPY (Postgres)PostgreSQL-commando voor bulkimport en -export. 10 tot 100 keer sneller dan losse INSERTs (één transactie, minimale overhead…
- Copy elisionDe compiler slaat een kopie of move helemaal over en construeert het object direct op zijn eindbestemming. Sinds C++17 is…
- Copy-on-writeDoen alsof er gekopieerd wordt terwijl er feitelijk gedeeld wordt — tot iemand schrijft, want dan wordt de kopie alsnog echt…
- CopyAreaDe blit van X11: een rechthoek kopiëren tussen twee drawables, volledig binnen de server, zonder dat er één pixel over het…
- CopyleftLicentiestrategie die eist dat afgeleide werken onder dezelfde licentie worden verspreid, zodat vrije software vrij blijft…
- CopylockRob Northens kopieerbeveiliging voor de Amiga en de Atari ST: ze las een niet te reproduceren track en weigerde te starten…
- CopypartyBijeenkomsten waar thuiscomputergebruikers met een doos diskettes kwamen om elkaars spellen te kopiëren: de piratenvoorloper…
- CopypastaEen tekstblok dat steeds opnieuw wordt gekopieerd en geplakt op fora en in chats. De naam is een verbastering van "copy…
- CopyPlaneHaalt één bitvlak uit een drawable en schildert het in voor- en achtergrondkleur — zo kregen zwart-witte iconen kleur op X11.
- Core MLApples framework om machinelearningmodellen rechtstreeks op het apparaat uit te voeren — er verlaat geen data de telefoon.
- Core parkingEen energiebesparende techniek waarbij het besturingssysteem bij lage belasting een deel van de cpu-kernen "parkeert"…
- Core rope memoryLeesgeheugen waarvan het programma met de hand werd geweven: een draad door de ring betekende een één, een draad erlangs een…
- Core Web VitalsGoogles drie kerngetallen voor paginaprestaties: LCP (laden), INP (interactiviteit), CLS (stabiliteit).
- CoreDNSIn Go geschreven DNS-server met een plugin-architectuur, sinds Kubernetes 1.13 (2019) de standaard en opvolger van kube-dns.
- CoronadraadEen dunne hoogspanningsdraad in laserprinters en kopieerapparaten die de drum elektrostatisch oplaadt — en de ozongeur…
- CoroutineEen functie die haar uitvoering kan pauzeren en later hervatten — goedkoper dan een thread, duurder dan een gewone…
- CorpusEen grote verzameling tekst waarmee taalmodellen worden getraind of taal wordt geanalyseerd.
- Correlatie-stroomanalyseStroomanalyse die één sleutelbyte tegelijk raadt en de correlatiecoëfficiënt van Pearson laat bepalen welke gok bij de…
- CorrelatieaanvalEen aanval op stroomcijfers waarbij de uitvoer correleert met één schuifregister, zodat dat register afzonderlijk te kraken…
- CORSDe regels voor wanneer een webpagina vanuit de browser de API van een ander domein mag aanroepen.
- CORS-misconfiguratieWanneer de Cross-Origin Resource Sharing-instellingen van een API te ruim staan, zodat de website van een aanvaller in de…
- CORS-preflightExtra OPTIONS-verzoek dat de browser vóór “niet-eenvoudige” cross-origin-aanroepen stuurt om te vragen of de server de…
- COSEDe wapenstilstand in de Unix-oorlogen: de alliantie van 1993 waarin HP, IBM, Sun en USL een gemeenschappelijk bureaublad en…
- cosignContainerimages ondertekenen en verifiëren zonder sleutelbeheer — gebruikt een OIDC-identiteit (“keyless”) met een…
- CosinusgelijkenisDe maat voor hoezeer twee vectoren op elkaar lijken: de cosinus van de hoek ertussen, oftewel het inproduct gedeeld door het…
- CoSyEen computerconferentiesysteem van de Canadese University of Guelph uit 1983, dat de motor werd achter zowel BIX van het…
- CouchbaseEen documentdatabase die ontstond uit de fusie van CouchDB en Membase — met een ingebouwde geheugencache als erfenis.
- Count-Min SketchProbabilistische datastructuur om frequenties in een datastroom te benaderen — Cormode & Muthukrishnan (2003). Als een…
- Counter-StrikeEen mod die twee mensen in hun vrije tijd bouwden en die vijfentwintig jaar lang het meest gespeelde competitieve spel ter…
- Courier (warez)Degene die in de warezscene verse releases op het moment van verschijnen tussen topsites verplaatst; status wordt afgemeten…
- Covering indexEen index die alle kolommen bevat die een query nodig heeft, zodat de database antwoordt zonder de tabelrij op te zoeken…
- CovertapeEen cassette — later een floppy of cd — vastgeplakt op de voorkant van een computertijdschrift, vol games, demo's en…
- Covox Speech ThingEen goedkope 8-bit DAC die op de parallelle poort van de pc klikte, toen echte geluidskaarten nog een luxe waren.
- CoWoSChip-on-Wafer-on-Substrate: TSMC's 2.5D-verpakkingstechniek, waarbij chiplets (GPU-die plus HBM-stacks) op een…
- cowsayKlein Perl-programma uit 1999 waarmee een ASCII-koe zegt wat je er maar in pipet, netjes in een tekstballon.
- CP/MDominant besturingssysteem voor 8-bit microcomputers van 1977 tot 1983. Gary Kildall, Digital Research. Directe voorloper…
- cPanelHet oranje controlepaneel waar een hele generatie kennismaakte met het online zetten van een website.
- CPSProgrammeerstijl waarin functies nooit „returnen” — ze krijgen een „continuation” (een callback met „wat er hierna moet…
- CPS (NeWS)C to PostScript: de NeWS-stubcompiler, die PostScript-procedures in de vensterserver als C-macro's aanroepbaar maakte en de…
- CPUHet brein van de computer — de chip die de instructies daadwerkelijk uitvoert.
- CPU-cacheSneller maar kleiner geheugen vlak bij de CPU-kern — verbergt de latentie van meer dan 100 ns van het RAM door recent…
- CPU-dieHet fysieke stukje silicium (circa 1 cm²) waarin het CPU-circuit werkelijk zit. Uit een wafer gesneden. Moderne trend…
- CPU-registerHet snelste geheugen van de CPU: 16–32 benoemde posities direct in de processorkern. Woordgroot (meestal 64 bit). Alles wat…
- CQRSCommand Query Responsibility Segregation — het schrijfmodel scheiden van het leesmodel, zodat elk afzonderlijk…
- CrackgroepGeorganiseerd collectief van coders, kunstenaars en muzikanten dat softwarewijzigingen uitbracht samen met eigen graphics en…
- CrackmeEen klein programma dat geschreven is om gekraakt te worden: een legale oefenstof voor iedereen die reverse engineering…
- CracktroHet intro'tje dat een crackgroep voor een illegaal gekopieerd spel plakte: handtekening, groeten en chipmuziek nog voordat…
- Craig GentryDe cryptograaf die in 2009 liet zien dat je kunt rekenen met versleutelde data zonder die te ontsleutelen, een probleem dat…
- Craig HeffnerFirmware-onderzoeker achter binwalk en Reaver – twee tools die thuisrouters veranderden in open boeken.
- Craig NeidorfDe medeoprichter van Phrack die werd vervolgd voor een document dat het telefoonbedrijf zelf voor dertien dollar verkocht.
- CraigslistDe meest rigoureus minimalistische marktplaats van het internet — sinds 1995 ongeveer nul keer herontworpen. Woningen…
- CrashWanneer een applicatie onverwacht ophoudt te werken: segfault, onafgevangen exception, kernel panic, OOM-kill. Iets anders…
- Crash mailFidoNet-post die direct naar de ontvanger gaat, nú, zonder te wachten op de nachtelijke route — en op rekening van de…
- Cray-1Een supercomputer in de vorm van een C, zodat geen draad te lang zou worden, met een zitbank rond het koelsysteem.
- CRDCustom Resource Definition: breidt de Kubernetes-API uit met nieuwe resourcetypen. Samen met een controller vormt het het…
- CRDTConflict-free Replicated Data Type — een datastructuur waarvan meerdere replica’s onafhankelijk bijgewerkt kunnen worden en…
- CRDT (DB)Conflict-free Replicated Data Type: een datatype dat zo is ontworpen dat gelijktijdige wijzigingen op verschillende…
- CreateNotifyDe X11-gebeurtenis die meldt dat zojuist een nieuw venster is aangemaakt als kind van een venster dat wordt bewaakt — zo…
- Creator fundEen geldpot die een platform verdeelt onder makers van content op basis van hun views en betrokkenheid, bedoeld om populaire…
- CreatoreconomieVerzamelnaam voor de platforms en tools waarmee individuen rechtstreeks van hun publiek kunnen leven, zonder uitgever, label…
- Credential GuardWindows-functie die wachtwoordhashes uit LSASS verplaatst naar een geïsoleerd proces achter de hypervisor, zodat zelfs…
- Credential stuffingGelekte combinaties van gebruikersnaam en wachtwoord uit datalek A gebruiken om in te loggen op site B — omdat mensen…
- Creed & CompanyBritse teleprinterfabrikant wiens machines een halve eeuw lang ratelden in redacties en op telexnetwerken.
- CrewAIPython-framework voor multi-agent-AI: definieer een "crew" van gespecialiseerde agents met rollen, doelen en tools. Open…
- CRI-OContainerruntime die speciaal voor Kubernetes is gebouwd — minimaal en OCI-compatibel.
- Crib draggingEen geraden stuk klaartekst langs de cijfertekst schuiven en kijken waar het de regels van het cijfer schendt.
- CRIME-aanvalCRIME raadt geheime cookies door te kijken hoe versleuteld verkeer krimpt wanneer compressie een treffer vindt.
- CrinklerEen comprimerende linker die het haalbaar maakte om een complete Windows-intro in 4096 bytes te proppen.
- Crispin CowanDe onderzoeker die een kanarie op de stack zette en klassieke bufferoverflows aanzienlijk lastiger uitbuitbaar maakte.
- Critical rendering pathDe reeks stappen die de browser doorloopt van het ontvangen van HTML tot het schilderen van de eerste pixels: HTML parsen →…
- Critique-reviseTweestapsproces: een LLM genereert een antwoord, een tweede LLM (of dezelfde met een andere prompt) geeft kritiek en de…
- CRLFDe twee besturingstekens — carriage return en line feed — die Windows nog steeds verstuurt waar Unix met één teken toekan.
- CronHet Linux-systeem om taken volgens een schema uit te voeren: back-ups, opruimacties, periodieke rapporten.
- Cron-expressieSyntaxis om geplande uitvoeringen vast te leggen. Vijf velden: minuut, uur, dag van de maand, maand, dag van de week. 0 9 *…
- CronJob (K8s)Een Kubernetes-object dat volgens een schema, in klassieke cron-syntaxis, een Job uitvoert. De cloudnative tegenhanger van…
- Cross-attentionAttention waarbij de queries uit de ene reeks komen en de keys en values uit een andere. Het mechanisme waarmee een model…
- Cross-encoderNeurale netwerkarchitectuur voor tekstovereenkomst die query en document samen codeert en daardoor nauwkeuriger is dan een…
- Cross-origin isolationDe toestand waarin een pagina belandt door twee specifieke headers te sturen, vereist om de functies terug te krijgen die…
- Cross-platformCode of applicaties die op meerdere besturingssystemen (Windows/macOS/Linux) of platforms (web/iOS/Android) draaien zonder…
- Crossbar-schakelaarHet raster van kruisende staven uit de telefonie, met een contact op elk kruispunt: een topologie die de telefooncentrale…
- Crossing events (X11)EnterNotify en LeaveNotify, de events die de X-server verstuurt wanneer de aanwijzer een vensterrand overschrijdt: de basis…
- CrossplaneIaC op basis van Kubernetes — AWS-, Azure- en GCP-resources beschrijven als K8s-objecten en een operator ze laten afstemmen…
- CrosspostDezelfde inhoud in meerdere communities plaatsen; Reddit heeft een ingebouwde “crosspost” die een link naar het origineel…
- Crosspost (Reddit)Een bestaande Reddit-post delen met een andere subreddit, met behoud van de link naar het origineel en de maker. Zo…
- CrowdStrike FalconCloud-native EDR (Endpoint Detection & Response). CrowdStrike, in 2011 opgericht door Dmitri Alperovitch en George Kurtz…
- CRT (beeldbuis)De klassieke dikke tv-/monitortechniek — een elektronenstraal laat fosforpunten op een glazen scherm oplichten. Domineerde…
- CRTPDe C++-truc waarbij een klasse erft van een template die met die klasse zelf is geïnstantieerd: class D : public Base<D>…
- CRUD (Create, Read, Update, Delete)De vier basisbewerkingen die vrijwel elk gegevensopslagsysteem kent. Vertaalt direct naar SQL (INSERT/SELECT/UPDATE/DELETE)…
- CruncherEen programma dat een uitvoerbaar bestand comprimeert zodat het zichzelf bij het starten uitpakt, onmisbaar wanneer alles op…
- CrunchmaniaAmiga-cruncher uit de vroege jaren negentig, gewaardeerd om het snelle uitpakken dat even goed werkte op databestanden als…
- CryptanalyseDe kunst van het breken van cijfers zonder de sleutel: de minder beleefde tweelingbroer van de cryptografie.
- CryptexEen mechanisch slot met ringen van letters, vooral bekend uit De Da Vinci Code van Dan Brown (2003).
- Crypto AGZwitserse fabrikant van cijfermachines die bijna een halve eeuw in het geheim eigendom was van de CIA en de BND.
- Crypto officerDe rol die een cryptografische module mag configureren en de gebruikers ervan beheren, maar bij voorkeur zelf de sleutels…
- Crypto-1Het geheime stroomcijfer in MIFARE Classic-kaarten, miljoenen keren gebruikt voordat het werd gekraakt.
- Crypto-miningOp gigantische schaal hashwaarden raden voor het recht het volgende blok aan de keten toe te voegen — en daarvoor beloond…
- CryptografieDe wiskunde achter versleuteling, handtekeningen en hashing — veilig communiceren, ook als een aanvaller meeluistert.
- Cryptografische grensDe expliciet gedefinieerde omtrek in FIPS 140 die bepaalt wat tot een cryptografische module behoort, en dus wat het…
- CryptogramEen kort versleuteld bericht, meestal een eenvoudig substitutiecijfer, het vaakst te vinden als krantenpuzzel.
- Cryptographic Doom PrincipleDe vuistregel dat elke cryptografische bewerking die vóór het controleren van de MAC van een bericht plaatsvindt, vroeg of…
- CryptojackingOngemerkt cpu- of gpu-kracht van slachtoffers gebruiken om cryptovaluta te minen, meestal Monero omdat dat met een processor…
- CryptonEen van de AES-kandidaten, ontworpen door Chae Hoon Lim en gepresenteerd in 1998.
- CryptopalsEen reeks programmeeroefeningen waarin je echte cryptografie breekt in plaats van erover te lezen waarom dat kan.
- CryptoperiodeDe tijdsspanne, of hoeveelheid data, waarin een sleutel gebruikt mag worden voordat hij vervangen moet worden.
- CryptowalletEerder een sleutelbos dan een portemonnee — er zitten geen munten in, alleen de privésleutels die het recht geven ze te…
- Crystal DreamTritons pc-demo uit 1992 die bewees dat texture mapping en trackermuziek uit een gewone DOS-kast te persen waren.
- CSDbDe door de community beheerde catalogus van de Commodore 64-scene: releases, groepen, sceners en parties, op csdb.dk.
- CSIStandaard-API om opslag aan containerorkestratie te koppelen — vooral Kubernetes.
- CSIRACDe eerste computer van Australië, de enige complete overlevende van de eerste generatie ter wereld — en de eerste machine…
- CSNETHet netwerk dat computerwetenschappelijke afdelingen zonder defensiecontracten toegang gaf tot de ARPANET-club.
- CSO-nameserverHet elektronische campustelefoonboek uit de tijd vóór LDAP, met ph als client en qi als server.
- CSPHTTP-header (of meta-tag) die bepaalt welke bronnen de browser mag laden. Sterke mitigatie tegen XSS — ook als een aanvaller…
- CSP-nonceWillekeurige tekenreeks per verzoek waarmee bepaalde inline scripts onder CSP zijn toegestaan zonder 'unsafe-inline'; de…
- CSPRNGEen generator voor willekeurige getallen waarvan de volgende uitvoer niet te voorspellen is, ook niet door iemand die alle…
- CSRWanneer de hele pagina door JavaScript in de browser wordt opgebouwd — de server stuurt alleen een lege HTML-schil.
- CSRFEen aanval waarbij een kwaadaardige site je browser misleidt een verzoek te sturen naar een andere site waarop je bent…
- CSRF-synchronizertokenDe klassieke verdediging tegen CSRF — een verborgen willekeurige waarde in elk formulier, aan serverzijde vergeleken.
- CSRF-tokenWillekeurig token in een formulier dat bewijst dat het verzoek uit de eigen interface komt — en niet van de site van een…
- CSSDe regels die bepalen hoe HTML eruit moet zien — kleuren, lay-out, typografie, animaties.
- CSS :has()De ‘parent selector’ — selecteer een element op basis van wat het bevat. article:has(img) selecteert artikelen die een…
- CSS cascade layers (@layer)Een CSS-functie (@layer) waarmee regels in benoemde lagen met een expliciete prioriteitsvolgorde worden gegroepeerd. De…
- CSS custom properties (variabelen)Variabelen die in CSS zelf zijn ingebouwd — gedeclareerd met --naam en gebruikt met var(--naam). Anders dan…
- CSS GridModern CSS-lay-outmodel voor tweedimensionaal ontwerp — rijen en kolommen tegelijk.
- CSS HoudiniEen verzameling API's die delen van de renderingengine openstelt voor JavaScript, zodat ontwikkelaars CSS zelf kunnen…
- CSS ModulesBestandsspecifieke CSS-klassen via een transformatie tijdens de build. .button in Button.module.css wordt…
- CSS scroll snapEen CSS-functie waarmee scrollen op vaste punten "vastklikt", zoals een carrousel die netjes op elke afbeelding landt. Het…
- CSS subgridEen CSS Grid-functie waarmee een genest grid de trackdefinitie van zijn ouder overneemt in plaats van een eigen te maken…
- CSS-ankerpositioneringEen nieuwe CSS-functie (Chrome 2024) om een element te positioneren ten opzichte van een ander "anker"-element…
- CSS-nestingNative CSS-nesting — regels binnen andere regels schrijven, zoals in Sass: .card { & h2 { color: red; } }.
- CSS-selectorsSyntaxis om DOM-elementen te selecteren. .btn (class), #id, div p (afstammeling), div > p (kind), :hover (pseudo-class)…
- CSS-variabelenVariabelen rechtstreeks in CSS: --primary: #4a8, gebruikt met color: var(--primary).
- CSVPlatte-tekstindeling voor tabelgegevens. Waarden gescheiden door komma's, rijen door regeleinden. RFC 4180 (2005). Het meest…
- ctagsEen tool die broncode doorzoekt en een index schrijft van waar elke functie, klasse en variabele is gedefinieerd. De editor…
- CTCPEen protocol verstopt in gewone IRC-berichten, waarmee clients achter de rug van hun gebruikers met elkaar kunnen praten.
- CTESQL-constructie WITH foo AS (SELECT ...) waarmee tussenresultaten in een query een naam krijgen.
- CTE (Common Table Expression)Een benoemde, tijdelijke resultatenset die met WITH wordt gedefinieerd en alleen tijdens één query bestaat; complexe queries…
- CTRMaakt van een blokcijfer een stroomcijfer door een teller te versleutelen in plaats van het bericht.
- CTR_DRBGEen generator van willekeurige bits, opgebouwd uit een blokcijfer dat in counter-modus draait.
- Ctrl-Alt-TestFranse demogroep, bekend om 64k-intro's en om Shader Minifier, een tool waar de halve introscene op leunt.
- Ctrl+Alt+Backspace (X11)De toetsencombinatie die de X-server ter plekke afschiet, zonder vragen vooraf, en die sinds 2009 standaard uitstaat omdat…
- ctwmEen uitbreiding van twm die X11 meerdere werkruimtes met eigen achtergronden gaf, lang voordat dat gewoon was.
- cu„Call Unix”: het terminalprogramma uit het UUCP-pakket, dat een andere computer opbelde en van je terminal een terminal van…
- CU-SeeMeHet videovergaderprogramma van Cornell uit 1992 dat bewees dat mensen elkaar via internet konden zien: in grijstinten, in…
- CUA (Common User Access)IBM's interfacerichtlijnen uit 1987, die bepaalden dat F1 help is, Alt+F4 sluit, de menubalk begint met Bestand en Bewerken…
- CUBE (SQL)Een SQL-afkorting binnen GROUPING SETS die aggregaties berekent voor ALLE combinaties van de opgegeven dimensies: GROUP BY…
- Cube-aanvalEen algebraïsche aanval die uitvoer sommeert over een ‘kubus’ van publieke variabelen om vergelijkingen in de sleutelbits te…
- CUBICSinds 2006 het standaard TCP-congestiebeheer van Linux. Gebruikt een kubische functie voor venstergroei — sneller herstel na…
- CUDAHet platform en programmeermodel van NVIDIA voor parallel rekenen — gelanceerd in 2006. De gracht die NVIDIA tot het…
- CUDA-coreDe algemene rekeneenheden van Nvidia-gpu’s; CUDA staat voor Compute Unified Device Architecture (2006) en per SM (Streaming…
- CUDIMMClocked Unbuffered DIMM: een DDR5-module met een kleine klokdriver (CKD) die het kloksignaal op de module zelf regenereert…
- CueCatDe kattenvormige barcodelezer die in 2000 bij miljoenen werd weggegeven — en de meest bespotte flop van de dotcomtijd.
- Cult of the Dead Cow (cDc)De hackersgroep die begon met absurdistische tekstbestanden op een BBS in Texas en eindigde met het podiumdebuut van een…
- Cumulative Layout Shift (CLS)Een Core Web Vital die meet hoeveel de inhoud van de pagina tijdens het laden onverwacht verspringt — de irritatie wanneer…
- CUPSHet printsysteem dat printers, wachtrijen en drivers beheert op vrijwel alle Unix- en macOS-systemen.
- CuriepuntDe temperatuur waarboven een magnetisch materiaal zijn magnetisatie verliest — en precies de natuurkunde waardoor een…
- curlHet opdrachtregelprogramma om met vrijwel elk netwerkprotocol te praten — en de bibliotheek die in miljarden apparaten zit.
- CurriculumlerenTrainingsdata aanbieden van makkelijk naar moeilijk in plaats van willekeurig, naar analogie van hoe mensen onderwezen…
- CurryingEen functie met meerdere argumenten omzetten in een keten van functies met elk één argument: add(a, b) wordt add(a)(b).
- Cursor (AI-editor)AI-first code-editor — een fork van VS Code met ingebouwde LLM-chat, bewerkingen over meerdere bestanden, ‘Composer’ en…
- Cursor (database)Een aanwijzer in een resultaatset waarmee rijen in porties worden opgehaald in plaats van allemaal tegelijk. Hij bestaat…
- Cursor ComposerDe functie in Cursor voor wijzigingen over meerdere bestanden: een aanpassing in natuurlijke taal beschrijven, waarna de…
- Cursorlettertype (X11)Het lettertype cursor dat elke X-server meebrengt, waarin elke muisaanwijzer bestaat uit twee glyphs: een vorm en een masker.
- Curt HerzstarkDe ingenieur die als gevangene in Buchenwald de tekeningen van zijn zakrekenmachine afmaakte, omdat het kampbestuur het…
- CurtaEen handbediende rekenmachine voor de vier hoofdbewerkingen, zo groot als een pepermolen, op de tekentafel in Buchenwald…
- Curve OptimizerDe functie van AMD Ryzen om de voltage-frequentiecurve per kern af te stellen, meestal om te undervolten. Door elke kern bij…
- Curve25519De Montgomery-kromme onder X25519 (Diffie-Hellman-sleuteluitwisseling) en Ed25519 (handtekeningen) — in 2005 door DJB…
- Custom ElementWebstandaard om eigen HTML-elementen te definiëren met customElements.define('my-button', class extends HTMLElement { ... }).
- Custom ElementsBrowser-API om eigen HTML-tags te maken — customElements.define('my-button', class extends HTMLElement {...}).
- Custom feed (Bluesky)Een selecteerbare eigen feed in de Bluesky-app, aangedreven door een feed generator; gebruikers abonneren zich op meerdere…
- CVEWereldwijd ID-systeem voor beveiligingslekken: CVE-2024-12345.
- CVSSSchaal van 0 tot 10 die meet hoe ernstig een CVE is.
- CWC-modusEen modus voor geauthenticeerde versleuteling die CTR-versleuteling combineert met een Carter–Wegman-MAC en vrijwel meteen…
- CWEClassificatiesysteem voor soorten beveiligingszwakheden — CWE-79 = XSS, CWE-89 = SQL-injectie.
- CWISCampus-Wide Information System: de menugestuurde informatiesystemen van universiteiten uit het pre-webtijdperk, met…
- cwmDe eigen vensterbeheerder van OpenBSD: een afstammeling van evilwm die een zoekvenster voor vensters en programma's…
- CXLCompute Express Link: cachecoherente interconnect bovenop PCIe 5.0+. In 2019 gelanceerd door Intel, inmiddels een…
- CXL-geheugenRAM aansluiten via CXL (Compute Express Link) over PCIe-lanes in plaats van via gewone geheugenslots, voor uitbreiding…
- CyberneticaNorbert Wieners wetenschap uit 1948 over besturing en communicatie bij dier en machine — als vakgebied verdween het, als…
- CyberspaceHet woord voor het netwerk als plek in plaats van als gereedschap — bedacht door een sciencefictionschrijver die nauwelijks…
- Cycling unit (ENIAC)De klok van ENIAC en meteen ook zijn eerste debugger: de kast die timing naar alle andere eenheden uitzond en stap voor stap…
- Cyclomatische complexiteitTelt hoeveel onafhankelijke paden er door een functie lopen — in de praktijk het aantal if-statements plus één.
- CyclometerRejewski's apparaat om de vingerafdrukken van Enigma te catalogiseren: twee in serie geschakelde rotorsets en een…
- CygwinPOSIX-emulatielaag voor Windows: levert Bash, GCC, grep, ssh en honderden andere Unix-tools die native onder Windows…
- Cygwin/XDe X-server van Cygwin, XWin, waarmee X-programma's sinds 2000 op Windows draaien — en waarvan de multiwindow-modus de code…
- CylinderskewEen bewuste verschuiving van de sectornummering tussen aangrenzende sporen, zodat het eerste blok van het volgende spoor bij…
- Cynthia DworkDe computerwetenschapper die privacy meetbaar maakte met differential privacy, en proof of work bedacht lang voordat iemand…
- CypressE2E-testframework dat in de browser draait — tijdreizen tussen stappen, hot reload, prachtige interface.
- CythonSchrijf vrijwel gewone Python, voeg typedeclaraties toe aan de vijf regels die de bottleneck vormen en compileer het geheel…
- The CodebreakersHet boek van David Kahn uit 1967 is nog steeds de eerste verwijzing wanneer iemand vraagt waar de geschiedenis van de…
D
- .NET MAUIHet framework van Microsoft om apps voor iOS, Android, Windows en macOS vanuit één C#-codebase te bouwen, de opvolger van…
- #[derive] (Rust)Een Rust-attribuut dat traits automatisch implementeert voor structs en enums, bijvoorbeeld #[derive(Debug, Clone…
- <details> / <summary>HTML-elementen die zonder JavaScript een ingebouwde uitklapper of accordeon geven. <details> verbergt zijn inhoud achter een…
- <dialog>-elementEen ingebouwd HTML-element voor modale vensters en dialogen. <dialog> met showModal() levert gratis wat vroeger veel…
- D-BusDe berichtenbus waarlangs de Linux-desktop, en inmiddels het hele Linux-systeem, communiceert: een daemon die…
- D-WaveVerkocht in 2011 de eerste commerciële quantumcomputer ter wereld, en verdedigt sindsdien of die er wel een is.
- D3.jsLow-level JS-bibliotheek voor datavisualisatie. Mike Bostock, 2011. Koppelt data aan DOM-elementen (SVG); de transformaties…
- D64 (diskimage)De feitelijke standaard om een Commodore 64-floppy als één bestand op te slaan.
- DaemonEen proces dat zonder gebruikersinteractie op de achtergrond draait — het Linux-equivalent van Windows-services.
- DaemonSetKubernetes-object dat ervoor zorgt dat op elke (of een geselecteerde) node in het cluster precies één pod draait.
- DAGEen graaf met gerichte lijnen en zonder cycli — de datastructuur achter buildsystemen, versiebeheer en vrijwel elke…
- DaggerEen draagbare CI/CD-engine van Solomon Hykes (de maker van Docker), 2022, waarmee pipelines in Go, Python, TypeScript of…
- DagsterModerne data-orchestrator waarin "assets" (datasets, dashboards, ML-modellen) eersteklas objecten zijn — niet alleen taken…
- Daisy chainRandapparatuur in een ketting aansluiten — elk apparaat heeft één poort in en één poort uit, en de kabel kronkelt van kast…
- daisyUIEen Tailwind CSS-plugin met semantische componentklassen (btn, card, modal) in plaats van lange rijen utility-klassen.
- DALL·EOpenAI's reeks tekst-naar-beeldmodellen. De naam komt van Salvador Dalí plus WALL·E. v1 verscheen in januari 2021 (een…
- DALL·E 3Het beeldmodel van OpenAI, geïntegreerd in ChatGPT — volgt prompts uitstekend op, doordat GPT-4 je prompt automatisch…
- DALnetHet IRC-netwerk uit 1994 dat geregistreerde nicknames en kanalen de norm maakte in plaats van de uitzondering.
- Damage-extensie (X11)Een X-extensie die meldt welke delen van een venster veranderd zijn, zodat niemand voor de zekerheid alles hoeft te…
- Dan BonehDe cryptograaf van Stanford die identiteitsgebaseerde versleuteling praktisch uitvoerbaar maakte en blockchains hun…
- Dan FarmerDe beveiligingsonderzoeker achter SATAN, de kwetsbaarheidsscanner die in 1995 de helft van het internet ervan overtuigde dat…
- Dan GeerDe beveiligingsonderzoeker die zijn baan verloor door de dominantie van Microsoft te vergelijken met een genetische…
- Dan KaminskyDe onderzoeker die in 2008 een DNS-fout vond waarmee iedereen binnen seconden de cache van een resolver kon vergiftigen, en…
- Dan ShumowDe cryptograaf van Microsoft die zes jaar vóór Snowden op een podium in Santa Barbara uitlegde hoe Dual_EC_DRBG van een…
- Dan WallachInformaticus aan Rice University die als een van de eersten het beveiligingsmodel van Java doorbrak en daarna decennialang…
- DANETLS-certificaatvingerafdrukken publiceren in DNS via TLSA-records — in plaats van te vertrouwen op het publieke CA-stelsel.
- Daniel BleichenbacherCryptograaf die in 1998 aantoonde dat RSA-versleuteling met PKCS #1 v1.5-padding via foutmeldingen te breken is.
- Daniel GenkinSide-channelonderzoeker die RSA-sleutels uit het gepiep van een laptop haalde en later meehielp Spectre en Meltdown te…
- Daniel GrussDe onderzoeker uit Graz die Meltdown mee ontdekte — en de oplossing al geschreven had voordat iemand wist dat die nodig was.
- Daniel J. Bernsteindjb — schreef de cryptografie die in de praktijk RSA verving, en procedeerde voor het recht om die te publiceren.
- Daniel StenbergDe Zweed wiens kleine bestandsoverdrachtstool zit in naar schatting meer dan twintig miljard apparaten.
- Dansende mannetjesEen substitutiecijfer waarin elke letter een streepfiguurtje in een andere houding is, uit een Sherlock Holmes-verhaal van…
- DAOEen organisatie waarvan de regels in code staan in plaats van in statuten, en waar stemrecht de tokenbezit volgt.
- DAPHetzelfde idee als LSP, maar voor debuggen. De editor spreekt één generiek protocol met een adapter, die op zijn beurt de…
- DaprDistributed Application Runtime — een sidecar die je applicatie gestandaardiseerde "building blocks" (state, pub-sub…
- Dark patternUX-ontwerp dat er bewust op is gericht de gebruiker te misleiden — de opzegknop verstoppen, voorafgevinkte vakjes…
- Dark siliconHet verschijnsel dat je niet meer alle transistors van een moderne chip tegelijk onder spanning kunt zetten: het zou te veel…
- DartDe programmeertaal van Google uit 2011 — oorspronkelijk bedoeld om JavaScript in de browser te vervangen (mislukt)…
- DaskParallel Python — draait pandas/NumPy-achtige code over een cluster (of meer CPU-kernen lokaal) door een taakgraaf op te…
- DASTBeveiligingstesten van een draaiende applicatie — kwaadaardige payloads erin gooien en kijken wat er gebeurt.
- DAT (Digital Audio Tape)Een digitale audiotape die in de huiskamer floppte, maar onder de naam DDS een werkpaard voor serverback-up werd.
- Data hazardWanneer een instructie in de pipeline een resultaat nodig heeft dat een voorgaande instructie nog niet heeft opgeleverd. Het…
- Data lakeEen opslag waar ruwe data in de oorspronkelijke vorm wordt neergekieperd en pas structuur krijgt wanneer iemand haar leest.
- Data MatrixDe 2D-symbologie die tot een paar millimeter krimpt — daarom wordt hij met een laser in printplaten en chirurgische…
- Data scienceMultidisciplinair vakgebied dat statistiek, programmeren en domeinkennis combineert om inzichten uit data te halen; ‘sexiest…
- Data separatorHet circuit dat de klok uit een MFM- of RLL-stroom terugwint en beslist of een fluxovergang in een bepaald venster een…
- Data VaultEen modelleermethode voor datawarehouses (Dan Linstedt) met drie objecttypen: hubs (bedrijfssleutels), links (relaties) en…
- Data-encryptiesleutelDe sleutel die de data zelf versleutelt, terwijl een andere sleutel deze sleutel versleutelt.
- Data-exfiltratieHet ongeoorloofd wegsluizen van gegevens uit een organisatie: de eigenlijke "diefstal" bij een datalek. De aanvaller…
- DatabaseEen geordende verzameling gegevens plus het systeem om die op te slaan, op te vragen en te wijzigen. Het spectrum loopt van…
- DatabricksGeïntegreerd data- en AI-platform — Matei Zaharia, Ali Ghodsi, Ion Stoica e.a. (Berkeley AMPLab), 2013; de commerciële…
- DatacontaminatieWanneer testdata in de trainingsdata is beland. Het model antwoordt dan goed omdat het de vraag uit het hoofd kent, niet…
- DatadogSaaS-platform voor observability — Olivier Pomel en Alexis Lê-Quôc, 2010; metrics, logs, traces, RUM, synthetics en security…
- DataFusionApache-project: een in Rust geschreven query-engine bovenop Arrow — als DuckDB, maar als bibliotheek in plaats van database…
- DataLoaderEen JS-bibliotheek van Facebook die het N+1-probleem van GraphQL oplost — bundelt en cachet losse verzoeken binnen één tick.
- DataminingHet opsporen van patronen in grote datasets — een term die statistici oorspronkelijk als scheldwoord gebruikten.
- DatamixWelke verhoudingen de verschillende bronnen in een pretrainingcorpus moeten hebben. Een van de meest bepalende en minst…
- DatasetDe verzameling gegevens waarop een ML-model wordt getraind — kwaliteit en omvang wegen zwaarder dan de architectuur.
- DatasetteCommodores cassettedeck, dat programma's als geluid op gewone band opsloeg – goedkoop, robuust en pijnlijk traag.
- DatastructuurGegevens zo in het geheugen organiseren dat bepaalde bewerkingen efficiënt zijn; de juiste keuze maakt vaak het verschil…
- DatawarehouseEen centrale database die is afgestemd op analyse in plaats van transacties: historische data uit veel bronsystemen…
- Datex-PHet openbare X.25-netwerk van West-Duitsland, en de route waarlangs een generatie Duitse hackers de rest van de wereld…
- Datum en tijd"Datum en tijd is moeilijk." Tijdzones, zomertijd, schrikkelseconden, kalenderwijzigingen — allemaal hebben ze ontwikkelaars…
- Dave AitelDe voormalige NSA-informaticus die van exploits een kant-en-klaar product met supportcontract maakte.
- David ChaumDe cryptograaf die het grootste deel van de online anonimiteit uitvond toen er nog nauwelijks een online was om anoniem op…
- David Elliott BellWiskundige bij MITRE die samen met Leonard LaPadula het Bell–LaPadula-model ontwierp, de grondslag van militaire…
- David KahnAmerikaans historicus wiens boek The Codebreakers uit 1967 de geschiedenis van de cryptologie toegankelijk maakte voor…
- David L. SmithProgrammeur uit New Jersey die in maart 1999 Melissa losliet, het macrovirus dat liet zien wat Word en Outlook samen konden…
- David LitchfieldBritse databasebeveiliger wiens gepubliceerde SQL Server-exploit in 2003 de basis werd van de SQL Slammer-worm.
- David S. H. RosenthalDe programmeur die de gedragsregels van X11 voor window managers opschreef, samen met Gosling NeWS bouwde en daarna twintig…
- David WagnerCryptograaf uit Berkeley die als promovendus de SSL van Netscape brak en sindsdien lekken vindt in alles van telefoons tot…
- David WheelerVond de subroutine-aanroep uit, schreef 's werelds eerste programmabibliotheek en bedacht daarna het meestgeciteerde axioma…
- David WhittakerEen van de meest productieve gamecomponisten van de jaren tachtig, met muziek voor honderden titels op C64, Spectrum en…
- Davies-aanvalEen known-plaintext-aanval op DES die misbruikmaakt van de ongelijke verdeling van de uitvoer van naburige S-boxparen.
- Davies–Meyer-constructieEen manier om de compressiestap van een hashfunctie te bouwen uit een blokcijfer.
- DaVinci ResolveVideobewerking, kleurcorrectie, audiopostproductie en VFX op Hollywoodniveau in één app. De gratis versie kan…
- Dawn SongHoogleraar aan Berkeley wier onderzoek is opgeschoven van doorzoekbare versleuteling en binaire analyse naar blockchains en…
- Daytime ProtocolVerbind met poort 13 en krijg de datum en tijd als leesbare tekstregel terug, in een formaat waar nooit iemand afspraken…
- DBE (Double Buffer Extension)Dubbele buffering voor gewone X-vensters, zodat animaties niet meer flikkerden en OpenGL niet nodig was.
- dbt (data build tool)SQL-gebaseerd transformatiegereedschap — schrijft de T-stap van ELT als modulaire SELECT-statements met Jinja-templates…
- DCCDe IRC-uitbreiding waarmee twee clients rechtstreeks met elkaar praten in plaats van via de server. De basis van alle…
- DCOPDe eigen berichtenbus van KDE 2 en 3, het Desktop COmmunication Protocol, waarmee elk KDE-programma vanaf de opdrachtregel…
- DCShadowJe eigen machine registreren als domeincontroller, wijzigingen via replicatie naar binnen duwen en je daarna weer…
- DCSyncZich voordoen als domeincontroller en de echte vragen de wachtwoorddatabase te repliceren. Er draait geen code op de server…
- DCTCPEen TCP-variant voor congestiebeheersing, gebouwd voor datacenters en in 2010 gepresenteerd door Microsoft Research…
- DDDOntwerpfilosofie van Eric Evans (2003) — modelleer de code naar de taal en regels van het bedrijfsdomein.
- DDD (Domain-Driven Design)Eric Evans (2003) — complexe domeinen modelleren door met domeinexperts te praten en hun taal rechtstreeks in de code te…
- DDL / DMLTwee categorieën SQL-opdrachten: DDL (definitie: CREATE, ALTER, DROP) en DML (manipulatie: SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE).
- DDoSVeel computers overspoelen tegelijk een server met verzoeken, zodat die onder de belasting bezwijkt.
- DDoS-amplificatieDDoS-techniek waarbij de aanvaller een kleine UDP-vraag met vervalst afzenderadres (dat van het slachtoffer) naar een…
- DDRDe standaard voor computergeheugen — DDR4 is nu gangbaar, DDR5 is de nieuwkomer.
- DDR-geheugencontrollerDe in de CPU geïntegreerde eenheid die de toegang tot DDR-geheugen aanstuurt — tot halverwege de jaren 2000 zat die in de…
- DDR4Vierde generatie DDR-SDRAM, gangbaar van 2014 tot 2022; in 2022 bij consumenten opgevolgd door DDR5, maar in 2025 nog…
- DDR5Vijfde generatie DDR-werkgeheugen — dubbele bandbreedte ten opzichte van DDR4, on-die ECC en een lagere spanning.
- DDR5-overklokkenDDR5-geheugen sneller laten draaien dan de JEDEC-standaard, via kant-en-klare EXPO/XMP-profielen of handmatig afstellen van…
- DDS (Digital Data Storage)Het back-upformaat dat de 4 mm-helical-scantape van DAT overnam en vanaf 1989 een werkpaard in de serverruimte werd.
- De Crypto WarsDe strijd uit de jaren negentig over de vraag of gewone mensen sterke encryptie mochten gebruiken — gewonnen door de…
- de.*De Duitstalige Usenet-hiërarchie: groter dan de meeste nationale hiërarchieën en strenger gereguleerd dan de meeste…
- Dead-letter queue (DLQ)Een aparte wachtrij waarheen berichten worden verplaatst als ze na een bepaald aantal pogingen niet verwerkt kunnen worden…
- DeadlockWanneer twee threads eeuwig op elkaar wachten — A houdt lock 1 vast en wacht op 2, B houdt lock 2 vast en wacht op 1.
- Deadlock (database)Twee transacties die op elkaars locks wachten — de database moet er een afbreken.
- Deadlockdetectie (DB)Het mechanisme dat opmerkt wanneer twee (of meer) transacties in een kring op elkaars locks wachten en nooit verder kunnen…
- DEALEen AES-kandidaat die voortbouwde op DES om grotere blokken en langere sleutels te krijgen.
- DebeziumOpen-source CDC-platform — leest de logs van Postgres, MySQL, SQL Server, Mongo en Oracle en publiceert elke rijwijziging…
- DebianEen van de oudste Linux-distributies — Ian Murdock, 1993 (de naam: Deb + Ian). Volledig door de gemeenschap gedreven, met…
- DebuggenFouten in code opsporen en herstellen. De term gaat terug op Grace Hopper, 1947 (een echt insect in een relais van de…
- DECDe uitvinder van de minicomputer: het bedrijf wiens PDP en VAX computers binnen bereik van afzonderlijke afdelingen…
- DecibanTurings logaritmische eenheid voor hoe sterk een waarneming een hypothese ondersteunt.
- Decimalisatietabel-aanvalEen aanval die een pincode van een bank in ongeveer vijftien aanroepen achterhaalt door een HSM gemanipuleerde…
- Declaratief programmerenParadigma waarbij wordt beschreven wat het resultaat moet zijn, niet hoe het wordt bereikt; het tegenovergestelde van…
- Declaratieve partitioneringEen tabel opsplitsen op een sleutelwaarde met echte syntaxis in plaats van met overerving, triggers en constraints. Kwam in…
- Declarative Shadow DOMEen manier om Shadow DOM direct in HTML-markup te maken (via <template shadowrootmode="open">) in plaats van alleen met…
- DECnetDe eigen netwerkarchitectuur van DEC, die PDP's en VAX'en koppelde lang voordat TCP/IP de vanzelfsprekende keuze was.
- DecodeerfaseDe stap waarin opgehaalde instructies worden geïnterpreteerd en vertaald naar de interne micro-operaties (µops) die de…
- DecoherentieDe quantumtoestand die in de omgeving weglekt en klassiek wordt: de grootste reden dat quantumcomputers zo lastig te bouwen…
- DecollatorEen machine die een meerlaags doorlopend formulier in aparte papierbanen splitst en het tussenliggende carbonpapier eruit…
- DecoratorEen functie of annotatie die een andere functie of klasse omhult om gedrag toe te voegen.
- Decorator-patroonStructureel Gang-of-Four-patroon — een object omhullen en er functionaliteit omheen toevoegen zonder de oorspronkelijke…
- DecorrelatietheorieEen raamwerk om te bewijzen dat een blokcijfer bestand is tegen hele klassen aanvallen, door te meten hoe ver het van een…
- DECtermDe terminalemulator van DECwindows: een VT300-terminal in een venster, met ReGIS- en sixelgrafiek, voor VMS-gebruikers die…
- decvaxDe VAX van DEC in New Hampshire, een van de drukste doorgeefluiken van het vroege UUCP-netwerk.
- DECwindowsDe grafische omgeving van DEC voor VMS en Ultrix, een van de eerste commerciële desktops op basis van X11.
- DECwriterDe hardcopy-terminal van DEC, de machine die de Teletype als standaardconsole verving — een matrixprinter met toetsenbord en…
- Dedicated servoEen oudere opzet waarbij een heel platteroppervlak alleen positioneringssporen droeg, gevolgd door een eigen kop, terwijl de…
- Deep CrackDe machine van minder dan $250.000 die in 1998 bewees wat functionarissen bleven ontkennen: DES was met brute force te…
- Deep learningMachine learning met diepe neurale netwerken (veel lagen). De doorbraak: AlexNet won in 2012 ImageNet met ruime voorsprong…
- Deep linkEen link die een specifiek scherm in een app opent in plaats van het startscherm, bijvoorbeeld spotify:track:... in plaats…
- DeepfakeDoor AI gegenereerde video of audio waarin iemands uiterlijk of stem is verwisseld — vaak zonder toestemming.
- DeepMindBrits AI-lab, in 2014 overgenomen door Google, bekend van AlphaGo en AlphaFold.
- DeepSeekChinees AI-lab uit Hangzhou, in 2023 opgericht door Liang Wenfeng; bracht open-weight-LLM's uit die de markt schokten met…
- DeepSeek-R1Chinees redeneermodel met open gewichten (DeepSeek, januari 2025) dat OpenAI o1 evenaarde op wiskunde en code — voor…
- DeepSIDSID-speler in de browser waarmee heel HVSC te doorzoeken en af te spelen is, zonder iets te installeren.
- DeepSpeedMicrosofts trainingsbibliotheek voor PyTorch, in 2020 uitgebracht samen met ZeRO. Maakte het trainen van modellen met…
- Defecte sectorEen schijfsector die data niet meer betrouwbaar kan bewaren — stilletjes omgeleid naar reservesectoren tot die op zijn.
- DefectlijstHet register van een schijf met sectoren die niet gebruikt mogen worden — die de fabriek vond, plus die later tijdens het…
- DefederatieWanneer een Fediverse-instantie alle federatie met een andere verbreekt: gebruikers van de twee servers zien elkaar niet…
- Defense in depthBeveiligingsprincipe: meerdere onafhankelijke verdedigingslagen, zodat de volgende standhoudt als één laag faalt.
- Defensief programmerenProgrammeerstijl die ervan uitgaat dat alle invoer vijandig is, elke API-aanroep faalt en alles null kan teruggeven.
- deferTaalconstructie die de uitvoering van een expressie uitstelt tot de omliggende functie terugkeert, en zo opruimen garandeert…
- DeFiFinanciële diensten die als smart contracts zijn gebouwd in plaats van als banken — lenen, handelen en derivaten zonder…
- DefleMaskDe multichiptracker die Mega Drive, SID, Game Boy en NES in één programma spreekt — en naar het eigen formaat van elke chip…
- DefragmentatieDe verspreide blokken van een bestand weer bij elkaar zetten, zodat de leeskop niet meer heen en weer hoeft te springen.
- Degas EliteHet toonaangevende tekenprogramma van de Atari ST, waarvan de bestandsformaten de de-factostandaard voor afbeeldingen op de…
- DegausserEen apparaat dat met een sterk wisselend magneetveld de magnetisatie van een heel medium in één keer terugzet – bandjes en…
- DehomagDe Duitse dochteronderneming van IBM leasede ponskaartmachines aan het Derde Rijk en blijft de duidelijkste herinnering in…
- Deja NewsDe zoekmachine die Usenet tot een permanent archief maakte, tot verrassing van velen en schrik van sommigen.
- DekatronEen gasgevulde buis die tot tien telde doordat een neonglimlicht bij elke puls één kathode verder sprong — een zichtbaar…
- Delayed ACKTCP-mechanisme dat tot 200 ms wacht met het versturen van een ACK, zodat die kan worden gecombineerd met uitgaande data of…
- Delegate (C#)Een typeveilige functiepointer: een variabele die een methode bevat en kan worden aangeroepen alsof ze die methode is.
- DeliddingHet voorzichtig loswrikken van het metalen deksel (IHS, de heatspreader) van een processor om het povere thermische…
- DelilahTurings draagbare spraakversleuteling: veertig kilo in plaats van de vijftig ton van SIGSALY, net op tijd klaar om het einde…
- DeliTrackerDe universele muziekspeler van de Amiga, die vrijwel elk scene-formaat afspeelt dankzij losse replay-modules.
- DelphiRAD-omgeving op basis van Object Pascal van Borland, 1995. Visuele GUI-builder en razendsnelle compiler. Domineerde in de…
- Delta LakeOpen-source opslaglaag van Databricks die ACID-transacties, time travel en schema-afdwinging toevoegt aan Parquet-bestanden…
- Deluxe PaintHet tekenprogramma van Electronic Arts uit 1985, dat het standaardgereedschap voor pixelart in de gamewereld werd en het…
- Demo Music Creator (DMC)Een C64-muziekeditor uit het begin van de jaren negentig, geschreven door Brian van de Hongaarse groep Graffity: de tool…
- Demo-effectEen grafische of visuele techniek in demo's die voor een 'wow'-moment zorgt – vaak gebouwd op slimme wiskundige trucs om uit…
- DemogroepDe crew met een eigen naam — coder, graphician, muzikant, swapper — onder wier vlag demo's, cracks en kunst verschijnen.
- DemopartyEen bijeenkomst waar de demoscene productions uitbrengt en strijdt in compo's, beoordeeld door het publiek op een groot…
- DemosceneEen subcultuur die wedijvert in het uit beperkte hardware persen van onmogelijke beelden en muziek — met programma's die…
- DemotoolEen eigen editor waarin een demo op een tijdlijn wordt samengesteld in plaats van in de broncode te worden vastgelegd.
- DemozooDe platformonafhankelijke demoscenedatabase: producties, groepen en partyresultaten voor alle platforms, op demozoo.org.
- Denise (Amiga)De displaychip van de Amiga — degene die bitplanes omzette in pixels, sprites en kleuren op het scherm.
- Dennard-schalingRobert Dennard (IBM, 1974): als transistors proportioneel krimpen, dalen spanning en vermogensdichtheid mee — snellere chips…
- Dennis RitchieMaakte C en hielp Unix bouwen: twee dingen die samen het fundament vormen van bijna alle software die tegenwoordig draait.
- DenoRuntime voor JavaScript en TypeScript van Ryan Dahl (bedenker van Node), 2018, gebouwd op Rust en V8 — een poging de fouten…
- Deno DeployEdge-hosting voor Deno-apps — V8-isolates in 35+ regio's, met ingebouwde KV-database en wachtrijen.
- DenormalisatieBewust data dupliceren om joins bij het lezen te vermijden. Een ruil: snellere queries tegen ingewikkelder schrijfacties en…
- DentroHet demoscene-woord voor een productie die groter is dan een intro maar niet claimt een volwaardige demo te zijn.
- DeoxysEen AEAD-familie op basis van een tweakable blokcipher met AES-rondes, en eerste keuze voor gelaagde verdediging in de…
- DependabotGitHubs geautomatiseerde afhankelijkheidsupdater — opent pull requests zodra pakketten nieuwe versies of beveiligingslekken…
- Dependency confusionSupply-chain-aanval: registreer op publieke npm/PyPI een pakket met dezelfde naam als een intern bedrijfspakket — de…
- Dependency injection (DI)In plaats van zijn afhankelijkheden zelf aan te maken, krijgt een klasse ze van buitenaf aangereikt.
- Dependent typesTypes die van waarden afhangen: invarianten worden onderdeel van het typesysteem, zodat Vec n Int een vector van precies n…
- DeployCode van ontwikkeling naar productie brengen, zodat gebruikers het kunnen zien.
- DeploymentHet meest gebruikte workloadtype in Kubernetes. Je beschrijft de gewenste staat — deze pod-template, drie replica's — en een…
- DESDe standaard die twintig jaar lang de geldautomaten van de wereld versleutelde, met een sleutellengte die de NSA per se…
- DES-cryptDe Unix-wachtwoordfunctie uit 1979, gebouwd op DES, die alleen naar de eerste acht tekens van een wachtwoord keek.
- DeschedulerComponent dat pods verwijdert die op de verkeerde plek terecht zijn gekomen, omdat de Kubernetes-scheduler de plaatsing…
- DeserialisatieaanvalWanneer het inlezen van "data" uit een onbetrouwbare bron willekeurige code uitvoert — Java-serialisatie, Python pickle, PHP…
- Desert DreamAmiga-demo van de Deense groep Kefrens uit 1993, een van de geliefdste op het platform.
- Design by contract (DbC)Programmeerfilosofie: elke functie heeft formele preconditions, postconditions en invarianten.
- Design patternsHerbruikbare oplossingen voor veelvoorkomende ontwerpproblemen in OOP. Vastgelegd door de "Gang of Four" (Gamma, Helm…
- DesignsysteemSamenhangende verzameling design tokens (kleuren, typografie, spacing), componenten, documentatie en richtlijnen. Zorgt voor…
- Deskbar (BeOS)De gecombineerde starter, vensterlijst en statusbalk van BeOS, opgeborgen in een klein paneel in de rechterbovenhoek van het…
- DeskMateDe bureaubladshell die Tandy in de jaren tachtig voor de eigen computers maakte — voor veel Amerikaanse huishoudens de…
- DeskSetSuns toepassingssuite voor OpenWindows, van File Manager en Mail Tool tot Calendar Manager en Snapshot, die OPEN LOOK inhoud…
- Desktop entry (.desktop-bestand)Het kleine tekstbestand waardoor een programma in het menu verschijnt — met naam, pictogram, commando en categorie — in een…
- Desktop Window Manager (DWM, Windows)De compositing windowmanager van Windows sinds Vista: het proces dwm.exe dat elk venster op een eigen oppervlak tekent en…
- DesktopkubusVirtuele bureaubladen op de zijvlakken van een kubus die met de muis draait — het paradepaardje van Compiz en het antwoord…
- Desktops (Sysinternals)De virtuele bureaubladen van Sysinternals voor Windows uit 2008, bijzonder omdat ze op de echte desktopobjecten van de…
- DESQviewMultitasking in tekstmodus voor MS-DOS, jaren voordat Windows hetzelfde op een bruikbare manier kon.
- DESQview/XQuarterdecks poging uit 1992 om een DOS-pc om te toveren tot X-werkstation: een X11-server bovenop DESQview, die…
- DestroyNotifyDe X11-gebeurtenis die wordt verstuurd wanneer een venster is vernietigd, met CreateNotify als tegenhanger aan het andere…
- DestructorEen functie die draait wanneer een object wordt vernietigd en resources vrijgeeft (bestandshandles, sockets, geheugen)…
- DESXRon Rivests goedkope uitbreiding van DES: voeg vooraf en achteraf een extra sleutel toe met XOR, en brute force wordt ineens…
- Desync (IRC)De toestand waarin de servers van een IRC-netwerk het niet meer eens zijn over hoe een kanaal eruitziet: wie ops heeft…
- Deterministische databaseEen database waarin dezelfde reeks transacties, in dezelfde volgorde uitgevoerd, gegarandeerd op elke replica exact…
- Deterministische encryptieEen versleutelingsschema waarbij dezelfde klaartekst altijd dezelfde cijfertekst oplevert, wat meer lekt dan de meeste…
- Deus Ex MachinaC64-demo van Crest en Oxyron die won op X'2000 en nog altijd tot het beste van het platform wordt gerekend.
- DEV.to (Forem)Door de community gedreven blogplatform speciaal voor ontwikkelaars — Medium zonder betaalmuur, met een vriendelijkere toon.
- DevcontainerEen reproduceerbare ontwikkelomgeving als container, volgens een open specificatie van Microsoft; devcontainer.json…
- DevelopereenheidDe eenheid die toner op de drum van een laserprinter aanbrengt: de stap tussen laden en fuseren in het xerografische proces.
- DevGuideDe interfacebouwer van Sun voor OpenWindows rond 1990, die OPEN LOOK-vensters tekende en daaruit XView-code genereerde via…
- Device Configuration Overlay (DCO)Een ATA-functie die de gemelde grootte van een schijf verkleint en sectoren onder het zichtbare einde kan verbergen — handig…
- DevinCognition AI's "autonome AI-software-engineer" — krijgt een taak, maakt een plan, draait shell-commando's in een sandbox-VM…
- DevOpsCultuur en werkwijze waarin ontwikkeling (Dev) en beheer (Ops) samenkomen.
- DevpacHet assemblerpakket van HiSoft, van de 8-bitters meegenomen naar het 16-bittijdperk, waar het het standaardgereedschap voor…
- DevpostPlatform voor hackathons — wedstrijden organiseren, projecten indienen, teams vormen. Draait onder Major League Hacking en…
- DevSecOpsDevOps met beveiliging ingebakken in de hele pipeline, in plaats van "security" als apart team aan het eind.
- DevToolsDe ingebouwde ontwikkelaarstools van de browser — F12, of "Element inspecteren".
- DEXEen beurs die een smart contract is en geen bedrijf — er wordt rechtstreeks vanuit de eigen wallet gehandeld.
- DFSAlgoritme om een graaf te doorlopen — ga langs elke tak zo diep mogelijk voordat je teruggaat. Recursief te implementeren of…
- DFS (Depth-First Search)Graafdoorloop die zo diep mogelijk gaat voordat hij teruggaat (backtracking) — geïmplementeerd met een stack (of recursie).
- DGA (Direct Graphics Access)De XFree86-extensie waarmee een programma de hele framebuffer en de muis kon claimen, buiten het venstersysteem om, voor…
- DGDDworkin's Game Driver: een LPC-driver die helemaal opnieuw is geschreven, zodat een wereld nooit hoeft te worden herstart.
- DgraphGedistribueerde graafdatabase, geschreven in Go. Manish Jain (ex-Google), 2016. GraphQL als primaire querytaal. Gericht op…
- DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol)Het protocol dat automatisch IP-adressen toewijst aan apparaten op een netwerk.
- DHCP-relayFunctie op een router of L3-switch die DHCP-pakketten doorstuurt tussen het clientsubnet en een DHCP-server in een ander…
- DHCP-snoopingSwitchfunctie die DHCP-antwoorden van niet-vertrouwde poorten filtert, als bescherming tegen een nep-DHCP-server die…
- DHCPv6De IPv6-variant van DHCP — RFC 8415. Gebruikt UDP/546-547 (server-client) in plaats van UDP/67-68 zoals DHCPv4.
- DHCPv6 PDDHCPv6-functie waarmee de provider een heel prefix (meestal /56 of /48) aan de thuisrouter van de klant delegeert; de router…
- Diablo 630De daisywheelprinter waarvan de besturingscodes zo wijdverbreid raakten dat “Diablo 630-emulatie” jarenlang een standaard…
- DiagonaalbordGordon Welchmans toevoeging die Turings Bombe van een experiment tot een productiemiddel maakte.
- Diamond TicketEen Golden Ticket voor wie niet gezien wil worden: in plaats van een ticket helemaal zelf te smeden, vraag je een echt…
- diaspora*Een gedecentraliseerd sociaal netwerk, in 2010 gestart door vier studenten van de New York University als uitdrukkelijke…
- diaspora* (pod)Een van de eerste gedecentraliseerde sociale netwerken (2010), bedacht als privacyvriendelijk alternatief voor Facebook. De…
- DID (atproto)Decentralized Identifier: een W3C-standaard voor identiteiten. Het AT Protocol gebruikt standaard did:plc (Public Ledger of…
- DiDiDe Uber van China — 600 mln.+ gebruikers. Nam in 2016 de Chinese tak van Uber over. Beursgang aan de NYSE in juni 2021…
- Die shrinkEen bestaand chipontwerp produceren op een kleinere, nieuwere procesnode, zodat de transistors kleiner worden: lager…
- Die-yieldHet aandeel werkende chips per wafer: bij 90% rendement werken er van de 100 dies 90; grotere dies geven lager rendement…
- diffHet Unix-programma dat het minimale verschil tussen twee tekstbestanden berekent — en daarmee het fundament van elk…
- DifferentiaalanalysatorEen zaalvullend samenstel van assen en tandwielen dat differentiaalvergelijkingen oploste door ze fysiek uit te voeren…
- Differential power analysisEen zijkanaalaanval uit 1998 die sleutelbits in hardware vindt door het stroomverbruik van veel versleutelingen statistisch…
- DifferentieelEen tandwieloverbrenging waarvan de uitgang de som van twee ingangen is — het optelelement van mechanische analoge machines.
- Differentieel karakteristiekHet pad dat een invoerverschil door de rondes van een cijfer aflegt, samen met de geschatte waarschijnlijkheid.
- Differentieel-lineaire aanvalEen hybride waarbij een differentieel deel het begin van een cijfer dekt en een lineair deel het einde, waardoor soms verder…
- Differentiële cryptanalyseBreekt cijfers door paren met een bekend verschil in te voeren en te kijken wat dat verschil aan de andere kant is geworden.
- Differentiële foutanalyseEen aanval die fouten opwekt tijdens de berekening van een cijfer en juiste en foutieve uitvoer vergelijkt om de sleutel te…
- DifferentiemachineEen machine van messing tandwielen die wiskundige tabellen kon berekenen met niets dan optellen — en toch de grootste…
- Diffie-HellmanAlgoritme om een gedeeld geheim af te spreken over een onveilig kanaal, zonder dat dat geheim ooit wordt verstuurd.
- DiffusiemodelGeneratief AI-model dat leert om stap voor stap ruis uit data te verwijderen. Door het omgekeerde proces (ruis toevoegen aan…
- digHet opvraaggereedschap voor DNS, meegeleverd met BIND. Toont het volledige antwoord precies zoals de server het gaf…
- DiggEen nieuwsaggregator, in 2004 gestart door Kevin Rose. Gebruikers dienden links in en stemden — "digg" of "bury" — en wat de…
- Digi sampleDe truc om gedigitaliseerd geluid uit de SID te persen door het volumeregister sneller te beschrijven dan de chip was…
- DigiBoosterAmiga-tracker die verderging waar ProTracker ophield en modules meer dan vier kanalen gaf.
- Digitale forensicaBewijs verzamelen en analyseren na een beveiligingsincident: wat is er gebeurd, wanneer en hoe ver is de aanvaller gekomen.
- Digitale handtekeningAsymmetrische cryptografie die bewijst dat een bericht van de juiste afzender komt en niet is gewijzigd.
- DigitalOceanVereenvoudigde cloud voor ontwikkelaars — noemt VPS-instances "Droplets", rekent een vast maandbedrag en heeft een…
- DigitizerEen tablet met pen of puck die absolute coördinaten doorgeeft: zo kwamen tekeningen en kaarten in de computer voordat de…
- DigramEen paar van twee letters, de eenheid waarmee cryptanalisten de statistische vingerafdruk van een taal aflezen.
- DijkstraKlassiek algoritme voor het kortste pad van één bron naar alle andere knopen in een graaf met niet-negatieve gewichten…
- DikuMUDDe MUD-engine van de Universiteit van Kopenhagen die klassen, levels en monsters afslachten tot het standaardsjabloon voor…
- Dilly KnoxDe classicus die in de ene wereldoorlog Duitse marinecodes brak en in de volgende de Enigma van de Abwehr.
- DIMM-slotSleuf op het moederbord voor een Dual Inline Memory Module; aantal slots maal capaciteit per module bepaalt het maximale…
- Dino Dai ZoviExploitschrijver die de allereerste Pwn2Own won door een MacBook via de browser over te nemen.
- Dir artKunst gemaakt in de directory van een Commodore 64-diskette, waar bestandsnamen en bloktellingen pixels worden.
- Direct die coolingHet metalen deksel (IHS) van de processor volledig verwijderen en de koeler direct op de siliciumdie monteren. Twee…
- Direct thermischEen afdrukmethode waarbij een hete printkop warmtegevoelig papier rechtstreeks laat verkleuren, zonder inkt, lint of toner.
- Directe manipulatieHet principe dat je dingen verandert door ze op het scherm te hanteren in plaats van de wijziging in woorden te beschrijven…
- Directe vermenigvuldigingVermenigvuldigen in één slag in plaats van door herhaald optellen — door de tafel van vermenigvuldiging zelf in de machine…
- DirectFBDe grafische bibliotheek die embedded Linux vensters, alpha-blending en hardwareversnelling gaf, rechtstreeks op het…
- DirectXMicrosofts verzameling API's voor games op Windows, waarvan Direct3D het enige onderdeel is dat er echt toe doet.
- Dirty COWCVE-2016-5195 — een race condition in de Copy-On-Write-afhandeling van de Linux-kernel; lokale privilege escalation door te…
- Dirty PipeCVE-2022-0847 — een bug in de Linux-kernel waarmee via splice en pipes zelfs alleen-lezen bestanden (overlayfs…
- Dirty readEén transactie ziet wijzigingen van een andere transactie die nog niet zijn gecommit — wordt die teruggedraaid, dan heb je…
- Discard ProtocolDe /dev/null van het netwerk: poort 9 accepteert alles en zegt nooit een woord terug.
- DiscordChat- en spraakplatform uit 2015, oorspronkelijk voor gamers, inmiddels een algemeen communityplatform met meer dan 200…
- Discord StageDiscord-kanaaltype voor live presentaties met een scheiding tussen sprekers en publiek; in 2021 gelanceerd als antwoord op…
- Discord-botEen programma dat inlogt als eigen lid van een Discord-server. Het wordt geregistreerd in het ontwikkelaarsportaal en…
- Discord-forumkanaalEen Discord-kanaaltype (2022) waarin elk nieuw bericht een eigen thread met titel en tags wordt, in plaats van een…
- Discord-serverDe basiseenheid van een Discord-community. Intern heet die 'guild' (erfenis van de gamingroots) en bevat kanalen (tekst en…
- Discord-threadZijgesprek binnen een Discord-kanaal; gelanceerd in 2021 en in 2022 uitgebreid met ‘forumkanalen’.
- DiscourseModerne forumsoftware: de poging van Atwood (medeoprichter van Stack Overflow) om het phpBB-tijdperk te moderniseren.
- Discworld MUDTerry Pratchetts Schijfwereld als tekstspel via telnet, sinds 1991 in de lucht met de zegen van de auteur.
- DiskmagEen tijdschrift op een floppy, op het scherm gelezen via een eigen lezer met menu, chipmuziek en lopende tekst.
- DISPLAY (X11)De omgevingsvariabele die elk X-programma vertelt op welk scherm het moet tekenen, in de vorm host:display.scherm.
- Display GhostscriptHet vrije alternatief van het GNU-project voor Display PostScript van Adobe, gebouwd op Ghostscript, zodat DPS-programma's…
- Display managerHet programma dat de X-server of compositor start, het inlogscherm tekent en het beeldscherm overdraagt aan een grafische…
- Display PostScriptHet systeem van Adobe om het scherm te tekenen in dezelfde taal die printers spraken, zodat wat je zag ook echt kreeg wat je…
- DisplayPortDe moderne standaard voor monitoraansluitingen: hoge verversingssnelheden en MST (meerdere monitoren via één kabel).
- DispoFotodel-app die wegwerpcamera’s nabootst: foto nu maken, pas de volgende ochtend zien. Startup rond David Dobrik, 2020…
- Distracted BoyfriendDe stockfoto van een man die omkijkt naar een passerende vrouw terwijl zijn vriendin geschokt toekijkt. Misschien wel het…
- Distribution (Usenet)Een Usenet-header die servers vraagt een bericht binnen een bepaald gebied te houden — een verzoek dat de rest van de wereld…
- DistrolessContainerimages zonder besturingssysteemdistributie: alleen de applicatie, de runtime en de strikt noodzakelijke…
- DitheringBewust ruis toevoegen om het oog meer kleuren te laten zien dan er werkelijk aanwezig zijn.
- Divider/square-rooter (ENIAC)Eén kast deed zowel delen als worteltrekken, en beide door steeds opnieuw af te trekken tot er geen ruimte meer was.
- Division propertyEen generalisatie van de balanseigenschappen van de integrale aanval, die bijhoudt welke algebraïsche graden de rondes van…
- DIX en DDXDe splitsing van de X-server in een machine-onafhankelijke kern die het protocol spreekt en een hardware-afhankelijke laag…
- DKIMDomainKeys Identified Mail: een methode waarbij uitgaande e-mail cryptografisch wordt ondertekend met de privésleutel van…
- DLL-sideloadingEigen code in een bestand met de juiste naam naast een ondertekende, vertrouwde binary zetten en die binary het laten…
- DLPData Loss Prevention: technologie en beleid om te voorkomen dat gevoelige gegevens de organisatie verlaten, bewust of per…
- DLQEen aparte wachtrij voor berichten die te vaak zijn mislukt, zodat ze handmatig onderzocht kunnen worden in plaats van…
- DLSSNvidia's techniek om op lagere resolutie te renderen en een neuraal netwerk het beeld te laten opschalen — meer frames…
- DLT (Digital Linear Tape)Halve-inchtape met lineair serpentine-opnamen die in de jaren negentig de serverback-up beheerste, tot LTO het verdrong.
- DMARandapparatuur die zelfstandig het systeemgeheugen leest en beschrijft, zonder dat de processor elke byte kopieert. Zonder…
- DMA-engine (Direct Memory Access)Een hardwarecomponent waarmee randapparatuur (schijven, netwerkkaarten, GPU's) gegevens rechtstreeks van en naar het RAM…
- DMARCEen DNS-regel die zegt: ‘als mail van mijn domein niet door SPF of DKIM komt, weg ermee’.
- dmenuEen dynamisch menu dat regels van de standaardinvoer inleest, de gebruiker via het toetsenbord laat filteren en de keuze…
- DMF (Distribution Media Format)Het floppyformaat van Microsoft dat 1,68 MB op een gewone diskette van 1,44 MB perste door meer sectoren per spoor te…
- Dmitri AlperovitchIn Rusland geboren Amerikaanse beveiligingsonderzoeker die CrowdStrike mede oprichtte en attributie van staatshackers tot…
- Dmitry SklyarovRussische programmeur die door de FBI werd gearresteerd nadat hij een lezing had gegeven over de zwakke plekken in Adobes…
- DMS (DiskMasher)Amiga-formaat dat een hele floppy in één bestand verpakt: bootblock, eigen tracks en alles.
- DMZEen ‘bufferzone’ in het netwerk waar extern bereikbare diensten staan, tussen internet en het interne netwerk.
- DNSHet telefoonboek van het internet: vertaalt thern.io naar een IP-adres zoals 185.97.7.85.
- DNS over HTTPSDNS-queries die versleuteld via HTTPS worden verstuurd, zodat providers en meekijkers op wifi niet zien welke sites je…
- DNS-amplificatieDDoS-techniek: kleine DNS-queries met een vervalst bronadres worden naar een open resolver gestuurd, die GROTE antwoorden…
- DNS-rebindingEen pagina wordt geladen van attacker.com, maar de DNS-server van de aanvaller geeft op verschillende momenten verschillende…
- DNS-tunnelingEen techniek om data of C2-verkeer door DNS-queries te smokkelen, door de informatie in subdomeinnamen en antwoorden te…
- DNS64Een resolver die behulpzaam liegt: bestaat er geen AAAA-record, dan verzint hij er een door het IPv4-adres in een…
- DNSSECCryptografische handtekeningen op DNS-antwoorden: bewijst dat het antwoord van de juiste bron komt en niet is aangepast.
- Do-notatieHaskells syntactische suiker voor aaneengeschakelde bind-aanroepen, waardoor monadische code imperatief oogt: do { x <…
- DockDe rij applicatie-iconen langs de schermrand die NeXTSTEP in 1989 introduceerde en macOS wereldberoemd maakte: half starter…
- DockappPiepkleine X-programma's van 64 bij 64 pixels die een klok, processorbelasting, netwerkverkeer of het weer tonen en bedoeld…
- DockerHet populairste gereedschap om containers te bouwen en te draaien.
- Docker ComposeMulticontainer-applicaties definiëren en draaien vanuit één YAML-bestand. Oorspronkelijk "Fig" (Orchard Labs, 2013); Docker…
- Docker SwarmDe ingebouwde containerorkestratie van Docker. Gelanceerd in 2014 als alternatief voor Kubernetes met "Docker-eenvoud"…
- Docker-volumeMechanisme voor persistente opslag in Docker-containers. Drie typen: named volumes (door Docker beheerd), bind mounts…
- DockerfileTekstbestand met instructies voor het bouwen van een Docker-image.
- DOCSISDe standaard waarmee het coaxkabelnet van de kabel-tv ook breedbandinternet levert.
- DocstringIngebouwde documentatie in de code: Python """triple quotes""", JSDoc in JS, doc-comments in Rust.
- DOCTYPEEerste regel van een HTML-bestand: <!DOCTYPE html> — vertelt de browser: dit is HTML5, werk in standaardmodus.
- DocusaurusEen generator voor documentatiesites, gebouwd door Meta en uitgebracht in 2017. De standaardkeuze geworden voor…
- DogfoodingHet product dat je bouwt zelf gebruiken — "eat your own dog food".
- DogpileMassale reactie tegen één bericht of persoon, vaak na een quote-tweet of platformoverstijgende link: duizenden reacties…
- DoHDNS over HTTPS — DNS-queries via met TLS versleutelde HTTPS in plaats van leesbaar UDP 53. RFC 8484 (2018). Gedreven door…
- Dolby VisionPropriëtair HDR-formaat (High Dynamic Range). 12 bit per kanaal (tegenover 10 bit bij HDR10) en dynamische metadata per…
- Dollis HillHet onderzoeksstation van de Post Office in het noordwesten van Londen, waar een telefoonmonteur de eerste programmeerbare…
- DolphinDOSEen Duits versnellingssysteem voor de Commodore 1541 dat via een parallelle kabel tussen computer en drive het laden van…
- DoltMySQL-compatibele database met Git-semantiek — branchen, mergen, diff en blame op tabelrijen.
- DOMDe boom van objecten die de browser uit HTML opbouwt — waarmee JavaScript de pagina aanpast.
- DOM-gebaseerde XSSXSS-variant waarbij de exploit de server nooit raakt: kwetsbare JavaScript in de client leest gebruikersinvoer (URL-hash…
- DOMAIN (Postgres)Een PostgreSQL-functie waarmee een eigen type met ingebouwde constraint wordt gemaakt: CREATE DOMAIN email AS TEXT CHECK…
- DomeinscheidingElk gebruik van een cryptografische primitief van een uniek label voorzien, zodat uitvoer uit de ene context nooit voor…
- Don CoppersmithCryptograaf bij IBM in het DES-team, wiens verslag uit 1994 onthulde dat de ontwerpers in 1974 al van differentiële…
- Donald KnuthSchrijft sinds 1962 aan een boek over algoritmen dat nog steeds niet af is, en bouwde een compleet zetsysteem om het…
- Donald MichieDe Bletchley-veteraan die een stapel lucifersdoosjes leerde boter-kaas-en-eieren te spelen — en de Britse machine learning…
- DongleEen fysieke sleutel die in de computer moest zitten om het programma te laten starten: de hardwarevariant van…
- Donkere modusEen donker kleurenpalet — prettiger voor de ogen bij weinig licht en zuiniger op OLED-schermen.
- DoomHet spel dat zich als shareware verspreidde, deathmatch uitvond en vervolgens de standaardtest van programmeurs werd voor de…
- DoomscrollenDwangmatig blijven scrollen door sombere en verontrustende berichten, terwijl je je er slecht bij voelt; tijdens de pandemie…
- DoorDashAmerikaanse marktleider in maaltijdbezorging — ~65 % marktaandeel in de VS — die inmiddels ook van alles anders bezorgt…
- DoorgameHet bbs-spel dat via een ‘deur’ buiten het systeem draaide — beurtgebaseerd, met een handvol zetten per dag tegen andere…
- Doorkopiëren (print-through)Het veld van een sterk opgenomen laag opgewonden band drukt een zwak spoor af op de naastgelegen windingen, hoorbaar als…
- Doorlopend papierEen eindeloze papierbaan met geperforeerde vouwen en transportgaten langs de randen: het voer van de tractorprinter…
- DoorvoerHoeveel werk er per tijdseenheid daadwerkelijk doorheen komt, niet hoe snel één afzonderlijk stuk werk klaar is.
- Dope (demo)Pc-demo van de Finse groep Complex die in 1995 de demowedstrijd van The Gathering won.
- DoQ (DNS over QUIC)DNS over QUIC: RFC 9250 (2022). DNS via versleuteld QUIC-transport op poort 853. Sneller dan DoT (minder handshake-overhead)…
- Dorabella-cijferEen kort briefje van componist Edward Elgar uit 1897, geschreven in kleine halve cirkels, dat sindsdien niemand heeft kunnen…
- Dorothy DenningDe onderzoekster achter twee fundamentele modellen uit de computerbeveiliging, en een van de weinige academici die de…
- Dorr FeltDe uitvinder die de eerste praktische toetsgestuurde rekenmachine bouwde van een macaronidoos.
- DoTDNS over TLS: DNS via een met TLS versleutelde TCP-verbinding op poort 853. RFC 7858 (2016), ouder dan DoH. Voor bedrijven…
- Dot flagEen raster van stippen dat golft als een vlag in de wind, vaak in de kleuren van het groepslogo: een klassiek…
- Dot morphingDemo-effect waarbij een wolk van puntjes van de ene 3D-vorm naar de andere glijdt: kubus wordt bol wordt groepslogo.
- Dotenv-bestand (.env)Tekstbestand met omgevingsvariabelen voor lokale ontwikkeling: DATABASE_URL=postgres://....
- DotfilesConfiguratiebestanden in de homedirectory waarvan de naam met een punt begint: .bashrc, .vimrc, .gitconfig.
- DottunnelEen tunnel opgebouwd uit voorbijvliegende punten in plaats van een getextureerd oppervlak — goedkoop genoeg voor machines…
- Double density (DD)De floppyklasse die dankzij MFM-codering twee keer zoveel opsloeg als single-density FM: 360 KB op 5,25" en 720 KB op 3,5".
- Double patterningEén laag over twee maskers verdelen om fijnere patronen te tekenen dan één belichting bij die golflengte toelaat. Hoe de…
- Double RatchetAlgoritme in het Signal-protocol dat voor elk bericht een nieuwe versleutelingssleutel genereert; ontworpen in 2014 door…
- Double steppingEen eigenaardigheid in de Enigma waardoor de middelste rotor twee keer achter elkaar kon doorschuiven, waardoor de…
- Double taggingEen VLAN-hopping-techniek waarbij de aanvaller twee 802.1Q-tags op een frame zet. De eerste switch verwijdert de buitenste…
- Double-spendingHetzelfde digitale "geld" twee keer uitgeven — het kernprobleem dat cryptovaluta met de blockchain oplossen.
- Double-write bufferEen MySQL/InnoDB-mechanisme dat beschermt tegen "torn pages", pagina's die bij een stroomuitval maar half zijn geschreven…
- Douglas EngelbartDemonstreerde in 1968 de muis, hypertext, videoconferencing en gezamenlijk bewerken in realtime, alles in één sessie, negen…
- Douglas HartreeDe natuurkundige die de eerste Britse differentiaalanalysator bouwde — deels van Meccano.
- DoveNetHet berichtennetwerk dat BBS'en met Synchronet verbindt, met Rob Swindells Vertrauen als knooppunt.
- DoxxingHet online publiceren van persoonlijke gegevens van iemand, zoals echte naam, adres, telefoonnummer of werkgever, zonder…
- Doze-modusDe batterijbesparende toestand van Android die het achtergrondwerk van apps stillegt zodra de telefoon een tijd stilligt.
- DPAPIDe Data Protection API is de ingebouwde manier van Windows om geheimen te versleutelen met sleutels die aan de aanmelding…
- DPDKEen bibliotheek die alle pakketverwerking uit de kernel haalt en in de applicatie onderbrengt. In 2010 gestart door Intel om…
- DPIMaat voor resolutie — dots per inch. Printers: 600–2400 DPI. Beeldschermen (juister: PPI, pixels per inch): 100 PPI (24" bij…
- DPMSDe VESA-standaard uit 1993 waarmee een videokaart de monitor kan laten weten dat die mag slapen, en de X11-extensie met…
- DPOEenvoudiger alternatief voor RLHF — rechtstreeks trainen op voorkeursparen zonder apart beloningsmodel.
- DPO (Direct Preference Optimization)Een methode (2023) om een LLM af te stemmen op menselijke voorkeuren, rechtstreeks uit paren van…
- DPUEen kleine complete computer op de netwerkkaart die netwerk, opslag en beveiliging van de host-CPU overneemt — en daarvan…
- DraftmodelKlein taalmodel dat kandidaat-tokens genereert, die een groter ‘doelmodel’ parallel controleert; de basis van speculatief…
- Dragon 32Een Welshe thuiscomputer uit 1982 met een ongewoon elegante processor en een ongewoon kort leven.
- Dragos RuiuCanadese conferentie-organisator die het zoeken naar kwetsbaarheden tot kijksport maakte en later beweerde malware te hebben…
- DRAMHet meest gebruikte type computergeheugen — goedkoop en compact, maar het moet duizenden keren per seconde worden "ververst"…
- DRAM-refreshElke bit in DRAM is lading op een minuscule condensator die weglekt. Het hele geheugen moet daarom meerdere keren per…
- Drama / Tea‘Drama’ is een lopend conflict of schandaal in een community; ‘tea’ is roddel, vaak met ‘receipts’ (screenshots als bewijs)…
- Drawable (X11)De verzamelnaam in het X-protocol voor alles waarop getekend kan worden: een venster of een pixmap, door elk tekenverzoek op…
- DREADRisicobeoordelingsmodel voor beveiligingsdreigingen: Damage, Reproducibility, Exploitability, Affected users…
- DreamHackEen Zweeds computerfeest dat in 1994 in een schoolkelder in Malung begon en uitgroeide tot een wereldwijd esportsmerk.
- DreigingsmodelGestructureerd uitzoeken wie ons zou kunnen aanvallen, hoe, en wat we daaraan doen.
- DremelGoogles interne systeem voor interactieve ad-hocqueries over biljoenen rijen, beschreven in een paper uit 2010. De motor…
- DRI (Direct Rendering Infrastructure)De architectuur waarmee X-programma's onder Linux rechtstreeks met de grafische kaart konden praten, langs de X-server heen…
- DRI2De tweede generatie directe rendering onder X, die elk venster eigen buffers gaf en 3D-programma's eindelijk liet…
- DRI3Keith Packards vereenvoudiging uit 2013: de client reserveert zelf zijn grafische buffers en geeft ze als…
- Drijvende kommaHoe de computer decimale getallen weergeeft — de IEEE 754-standaard. Klassieke oorzaak van de bug "0,1 + 0,2 ≠ 0,3".
- DrinkOrDieWarezgroep uit de jaren negentig, vooral bekend om twee dingen: Windows 95 vóór de winkels het hadden, en het belangrijkste…
- DrivecodeCode die op de eigen processor van de diskdrive draait — de 1541 is een complete computer, en demo’s buitten dat uit.
- DriverSoftwarecomponent waarmee het besturingssysteem met specifieke hardware kan praten. Vertaalt tussen algemene API-aanroepen…
- DrizzleLichtgewicht TypeScript-ORM dat dicht bij SQL blijft — het schema is een TS-bestand, queries lijken op SQL en er is geen…
- Drizzle ORMSQL-first ORM voor TypeScript. Dimitri Dunin en Andrew Sherman, 2022. Getypeerde query builder die op SQL lijkt…
- DRMTechnologie die beperkt wat je mag doen met content waarvoor je betaald hebt.
- DrMOS / Integrated Power StageGeïntegreerde vermogenstrap: high-side-MOSFET, low-side-MOSFET en gate-driver in één behuizing. Vervangt losse MOSFET’s op…
- Drop-on-demandDe inkjetmethode die elke druppel pas afvuurt op het moment dat hij nodig is — het tegendeel van een continue straal.
- DropboxPionier van cloudsynchronisatie — "zet een bestand in een map en het staat op al je apparaten". Y Combinator 2007.
- DropfileEen klein tekstbestand dat de bbs-software naar schijf schreef vlak voordat de beller aan een extern programma werd…
- DropoutTrainingstechniek: schakel bij elke trainingsstap willekeurig neuronen uit — dwingt het netwerk om niet op afzonderlijke…
- DROWN-aanvalDROWN ontsleutelt moderne TLS-sessies door gebruik te maken van een oude SSLv2-dienst die dezelfde RSA-sleutel deelt.
- DrukhamerDe door een solenoïde aangedreven hamer in een impactprinter die papier en lint tegen de juiste letter slaat op het moment…
- DrukrolDe harde rol achter het papier waartegen hamers of printkop slaan — en die het vel regel voor regel voortbeweegt.
- DRYPrincipe: dezelfde logica hoort op één plek in de code te staan.
- DSCPDifferentiated Services Code Point: een veld van 6 bits in de IP-header voor QoS-markering, dat het ToS-veld verving (RFC…
- DSPyFramework van Stanford dat prompts behandelt als compileerbare code — je declareert input/output-signatures, levert…
- dtactionDe actiedatabase van CDE en het commando dat een actie op naam uitvoert — de laag waardoor een dubbelklik, een paneelknop en…
- dtappmgr (Application Manager)De programmastarter van CDE: een bestandsbeheervenster vol pictogrammen die in werkelijkheid acties zijn, bij elke login…
- dtbuilderDe Application Builder van CDE, waarmee een Motif-interface met de muis in elkaar werd gezet en een codegenerator het C-werk…
- dtcalcDe rekenmachine van CDE, een directe afstammeling van Rich Burridges calctool uit SunView, met wetenschappelijke, financiële…
- dtcmDe agenda van CDE, een netwerkplanner op basis van een RPC-daemon die in elk Unix-werkstationpark uit de jaren negentig een…
- dtcreateCreate Action van CDE: het formulier waarmee een gewone gebruiker van een commando een pictogram kon maken, zonder de…
- dtfileDe bestandsbeheerder van CDE, die mappen toonde als iconen in Motif-grijze vensters en bestanden naar het paneel, de…
- dthelp (CDE-helpsysteem)Het helpsysteem van CDE, waarin handleidingen werden geschreven in het SGML-dialect HelpTag, tot volumes gecompileerd en…
- dticonDe pictogrammenbewerker van CDE: een raster van dikke pixels, een palet opgebouwd uit de kleurrollen van het bureaublad…
- dtinfoDe Information Manager van CDE uit 1997: een op SGML gebaseerde lezer voor complete handleidingen met full-text zoeken…
- dtkshDe desktop-KornShell van CDE: een gewone Unix-shell met ingebouwde commando's om Motif-vensters te bouwen.
- dtloginHet inlogscherm van CDE, een afstammeling van XDM die zowel lokale gebruikers als X-terminals via XDMCP bediende.
- dtmailDe mailclient van CDE, een in Motif gestoken afstammeling van Suns Mail Tool die de mailbox rechtstreeks van schijf las en…
- dtpadDe teksteditor van CDE — Motif-grijs, met menubalk, spellingcontrole en regelafbreking, bedoeld voor mail en…
- dtprintinfoHet printbeheer van CDE: een venster met elke lp-printer als pictogram en de wachtrij als lijst, waarheen men bestanden…
- dtscreenDe schermbeveiliging van CDE: in wezen de animaties van xlock, losgemaakt tot een eigen programma dat de sessiebeheerder…
- dtsessionDe sessiemanager van CDE, die na het inloggen het bureaublad opbouwt en onthoudt welke programma's open stonden.
- dtspcdDe Subprocess Control Daemon van CDE, de dienst die programma's voor het bureaublad op andere machines startte en het lek…
- dtstyleDe Style Manager van CDE: een venster met knoppen voor kleur, lettertype, achtergrond, muis en focus waarmee het hele…
- dttermHet terminalvenster van CDE, gebouwd op Motif en in de jaren negentig de standaardterminal op commerciële Unix-werkstations.
- dtwmDe window manager van CDE: mwm plus werkruimtes en dat brede frontpaneel onderaan het scherm.
- dtwmrcHet configuratiebestand van de vensterbeheerder van CDE: .mwmrc met werkruimtes, een haak naar de actiedatabase en een reeks…
- Dual actuatorEen harde schijf met twee onafhankelijke armconstructies op één as, die elk over hun eigen helft van de platters zoeken en…
- Dual channelEen geheugencontroller met twee afzonderlijke kanalen naar de ram-modules in plaats van één. Het verdubbelt de theoretische…
- Dual controlEen principe waarbij een gevoelige handeling twee personen vereist en geen van beiden haar alleen kan voltooien.
- Dual licensingDezelfde code uitbrengen onder twee licenties: een copyleftlicentie die gratis maar besmettelijk is, en een commerciële…
- Dual playfieldDe hardwaretruc van de Amiga om twee onafhankelijk scrollende beeldlagen op elkaar te leggen: parallax zonder dat de CPU een…
- Dual_EC_DRBGDe generator van willekeurige getallen die trager en slechter was dan de alternatieven, toch een standaard werd en ruimte…
- Dubbele DESDES twee keer toepassen leek een eenvoudige verdubbeling, maar leverde niet de beveiliging op waarop men hoopte.
- Dubbele transpositieDubbele transpositie voert twee rondes kolomtranspositie uit met verschillende sleutels, waardoor het met de hand lastig te…
- Dubbele versleutelingTwee keer versleutelen met twee sleutels verdubbelt de veiligheid niet, en dat wist men al in 1977.
- Duck typing"Als het loopt als een eend en kwaakt als een eend, is het een eend" — in dynamische talen volstaat het dat een object de…
- DuckDB"SQLite voor analytics" — een kolomgeoriënteerde in-process OLAP-database die als bibliotheek draait, niet als server.
- DuckDB-WasmDuckDB gecompileerd naar WebAssembly — draait complete analytische queries rechtstreeks in de browser. Aandrijving van o.a…
- Duet (TikTok)Een TikTok-formaat waarbij jouw video naast de originele video van een ander afspeelt op een gesplitst scherm. Bedoeld om…
- Dug SongDe hacker die als eerste liet zien hoe eenvoudig een netwerk is af te luisteren, en daarna een miljardenbedrijf bouwde dat…
- DUKPTEen standaard om per transactie een unieke sleutel af te leiden uit een basissleutel die alleen in een HSM bestaat.
- DunnefilmkopEen lees-/schrijfkop waarvan spoel en polen als dunne films zijn gefotolithografeerd, de opvolger van met de hand gewikkelde…
- DuolingoGamified app om talen te leren — streaks, hartjes, "de uil krijgt je wel". Meer dan 100 miljoen maandelijkse gebruikers.
- DupecheckDe controle die de releasescene uitvoert voordat een release uitkomt: is precies dit al eerder uitgebracht?
- Duplex printenOp beide zijden van een vel printen, automatisch met een draaimechanisme of handmatig in twee gangen.
- DVDDe optische schijf die de videoband verdrong: 4,7 GB per laag, 8,5 GB bij twee lagen.
- DVFSEnergiebeheertechniek die spanning en kloksnelheid van een CPU/GPU op de belasting afstemt — spaart accu en houdt de…
- DwitterEen site om visuele JavaScript-effecten van hooguit 140 tekens te delen.
- dwmEen tiling window manager in een paar duizend regels C, die je configureert door de broncode aan te passen en opnieuw te…
- dxpcCompressor voor het X-protocol uit 1995 die aan beide kanten van de modemlijn een proxy plaatste en alleen verstuurde wat…
- DXVKEen vertaallaag die Direct3D 9, 10 en 11 implementeert bovenop Vulkan. Geschreven door Philip Rebohle, vanaf 2018. Een van…
- dxwmDe eigen window manager van DECwindows, gebouwd op de XUI-toolkit en degene waar VMS- en Ultrix-gebruikers mee leefden…
- DYCPEen C64-scroller waarbij elk teken op een eigen hoogte staat, zodat platte tekst een rollende sinusgolf wordt.
- DYMOHet handtangetje dat verhoogde letters in plastic tape drukte — later een merk van labelprinters.
- Dynamic ARP Inspection (DAI)Een beveiligingsfunctie in switches die ARP-pakketten inspecteert en pakketten laat vallen die niet overeenkomen met een…
- Dynamic WindowsHet vensterssysteem van Symbolics in Genera 7, waarin alles wat ooit op het scherm was getoond een aanklikbaar object van…
- Dynamisch programmeren (DP)Optimalisatietechniek: los recursieve deelproblemen één keer op en bewaar de uitkomsten in plaats van ze opnieuw te…
- Dynamische importEen JavaScript-module tijdens runtime laden met import("./module.js") als functie, in plaats van een statische import…
- DynamoDB StreamsAWS-functie waarmee DynamoDB een wijzigingslog (insert, modify, remove) als stroom beschikbaar stelt; gebruikt voor…
- DynatraceAPM- en observability-platform voor bedrijven, in 2005 opgericht door Bernd Greifeneder en een Oostenrijks team; één agent…
- DYPPDe veeleisender broer van DYCP: in plaats van dat elke letter zelf op en neer beweegt, krijgt elke pixelkolom een eigen…
- SchijfbufferHet kleine DRAM op het printplaatje van een schijf dat de mechaniek van de bus loskoppelt — vooruitlezen, schrijfacties…
- Verdeel en heersAlgoritmische strategie: splits het probleem in kleinere deelproblemen, los die recursief op en combineer de uitkomsten…
- VerdunningskoelerDe koelinstallatie die supergeleidende qubits op ongeveer 15 millikelvin houdt, kouder dan de intergalactische ruimte.
- Verschilverdelingstabel (DDT)Een tabel die laat zien hoe vaak een S-box een bepaald invoerverschil omzet in een bepaald uitvoerverschil.
E
- E InkMicrocapsules met zwarte en witte deeltjes die door elektrische velden worden verplaatst: alleen stroomverbruik wanneer het…
- E-13BHet hoekige cijferlettertype onderaan een bankcheque, zo gevormd dat een magnetische lezer elk teken herkent aan zijn…
- E-core (Efficiency core)Het kleine, energiezuinige kerntype in een heterogene chip, geoptimaliseerd voor laag verbruik en hoge doorvoer per…
- E-mailDe oudste nog levende toepassing van het internet. Ray Tomlinson verstuurde de eerste in 1971 tussen twee ARPANET-computers…
- E-zineEen elektronisch tijdschrift, verspreid als tekstbestanden via bbs'en en later het internet: de fanzine zonder…
- E0Het stroomcijfer dat Bluetooth BR/EDR-verkeer beschermt en dat cryptanalisten in theorie allang braken voordat de standaard…
- E2E-testEen test die de hele applicatie vanuit het perspectief van de gebruiker draait: een browser starten, klikken, formulieren…
- E2EEVersleuteling waarbij alleen de afzender en de ontvanger de sleutels hebben: de server ertussen kan niets lezen.
- EAGLESpeculatief decoderen dat de interne features van het model voorspelt in plaats van het volgende token, wat aanzienlijk…
- EANDe streepjescode van dertien cijfers waarop de rest van de wereld zijn winkelproducten baseert.
- EAPRaamwerk voor uiteenlopende authenticatiemethoden over 802.1X — zakelijke wifi (WPA2-Enterprise) en bedraad LAN.
- EAP-TLSDe veiligste EAP-methode: wederzijdse certificaatauthenticatie, zonder wachtwoorden. Vaak verplicht voor gereguleerde…
- Early HintsEen respons die de server vóór de echte respons verstuurt, alleen om te melden welke bestanden de browser alvast kan ophalen…
- EARNDe Europese tak van BITNET, die Europese universiteiten e-mail en mailinglijsten bezorgde lang voordat het internet er was.
- EarthlyBuildautomatisering die concepten van Dockerfile en Makefile combineert. Earthfile-syntaxis: build: FROM golang ... RUN go…
- EasyFlashEen herschrijfbare C64-cartridge met een megabyte flash die diskettespellen in direct ladende cartridges veranderde.
- EAX-modusEen modus voor geauthenticeerde versleuteling die CTR combineert met CMAC, in 2003 gepresenteerd door Bellare, Rogaway en…
- EazelDe dotcom die in 1999 Macintosh-veteranen aan de bestandsbeheerder van GNOME zette en twee maanden na versie 1.0 zonder geld…
- eBayDe oorspronkelijke veilingsite van consument tot consument: begonnen als "AuctionWeb" in 1995. Er werden voorwerpen van vijf…
- eBPFVeilige miniprogramma’s in de Linux-kernel draaien zonder een kernelmodule te schrijven, voor observability, netwerken en…
- eBPF-beveiligingeBPF gebruiken voor beveiligingsmonitoring en handhaving. Tetragon, Falco, Cilium-netwerkbeleid, BPF-LSM. Modern alternatief…
- eBPF-toolsEcosysteem van tools op basis van eBPF (extended Berkeley Packet Filter): bcc (op Python), bpftrace (DSL op hoog niveau)…
- EC2De virtuele servers van AWS: opstarten en betalen per uur of per seconde.
- ECBElk blok afzonderlijk versleutelen. Het resultaat is een plaatje van een pinguïn dat nog steeds op een pinguïn lijkt.
- ECB cut-and-pasteEen aanval die blokken in een met ECB versleuteld bericht verplaatst en verwisselt zonder de sleutel te kennen.
- ECB-pinguïnDe mascotte van Linux, versleuteld met AES in ECB-modus en nog steeds gemakkelijk te herkennen.
- ECC- vs. non-ECC-RAMECC (Error-Correcting Code) RAM detecteert en corrigeert enkelvoudige bitfouten en detecteert tweebitsfouten. Non-ECC laat…
- ECC-geheugenRam met extra bits om geheugenfouten op te sporen en te herstellen, standaard in servers.
- ECC-scrubbingEen achtergrondproces in ECC-geheugensystemen dat periodiek al het RAM doorleest en enkelvoudige bitfouten opspoort en…
- Eccles-Jordan-triggerTwee buizen die elkaar wederzijds onderdrukken: de schakeling uit 1919 die het kleinste thuis van de elektronische bit werd.
- ECDSADigitale handtekening op basis van elliptische krommen: kleinere sleutels dan RSA bij dezelfde veiligheid.
- ECH (Encrypted Client Hello)Een TLS 1.3-extensie die het SNI-veld (hostnaam) in de ClientHello versleutelt. Normaal is de ClientHello leesbaar, waardoor…
- ECHO (East Coast Hang Out)Het New Yorkse antwoord op The WELL: een inbelsysteem voor conferenties dat Stacy Horn in 1990 lanceerde, bekend om het…
- Echo ProtocolDe eenvoudigste dienst op het netwerk: wat je naar poort 7 stuurt, komt meteen terug.
- EchomailHet openbare conferentiesysteem van FidoNet: gedeelde onderwerpdraden die 's nachts van node naar node werden gekopieerd…
- Eckert-Mauchly Computer CorporationHet eerste computerbedrijf ter wereld bouwde twee van de belangrijkste machines uit de geschiedenis en ging ten onder…
- ECMAScriptDe officiële standaard waar JavaScript zich aan houdt.
- ECMPEqual-Cost Multi-Path: als meerdere paden naar dezelfde bestemming even duur zijn, verdeelt de router het verkeer over alle…
- ECNExplicit Congestion Notification: routers markeren IP-pakketten bij beginnende congestie in plaats van ze te droppen. De…
- Ed FeltenDe Princeton-hoogleraar die de watermerken van de muziekindustrie brak en vervolgens met een rechtszaak werd bedreigd omdat…
- Ed25519Snel, deterministisch handtekeningschema op de Edwards-kromme Curve25519: publieke sleutels van 32 bytes, handtekeningen van…
- EDE (Equinox Desktop Environment)Een kleine desktopomgeving uit 2000, gebouwd op FLTK, met een paneel en startmenu die op Windows 9x lijken en die opstart op…
- Edgar Allan PoePoe beweerde in 1841 dat elk cijfer te kraken was en schreef daarna een verhaal waarin een cijfer sneuvelt door…
- Edge AIML-inferentie draaien op het apparaat zelf (telefoon, IoT, auto) in plaats van in de cloud.
- Edge flippingVan virtueel bureaublad wisselen door de muisaanwijzer tegen de rand van het scherm te duwen: handig voor wie het weet…
- Edge of DisgraceDe C64-demo uit 2008 die liet zien dat een machine van 25 jaar oud nog kon verrassen wie dacht alles al gezien te hebben.
- Edge renderingServercode renderen en uitvoeren op de "edge"-nodes van een CDN, geografisch dicht bij de gebruiker, in plaats van in één…
- Edge resistanceDe functie van een vensterbeheerder waardoor een versleept venster een paar pixels blijft haperen bij de schermrand of tegen…
- EdgeDBSchema-first database bovenop Postgres, met een eigen querytaal (EdgeQL/GelQL) die SQL vervangt.
- editresHet gereedschap en protocol uit X11R5 om in de widgetboom van een draaiend Xt-programma te kijken en de resources ervan te…
- EDREndpoint Detection and Response: beveiligingssoftware op computers en servers (endpoints) die voortdurend gedrag bewaakt…
- EDSACDe Cambridge-machine die als eerste echt werk deed voor echte gebruikers en onderweg de subroutine uitvond.
- Edsger DijkstraDe Nederlander die van programmeren een wiskundige discipline maakte — en dat zo scherp zei dat hij er zowel om geciteerd…
- EDVACDe machine die haar naam leende aan het rapport dat de moderne computer definieerde, en er daarna zes jaar over deed om aan…
- Edward HebernAmerikaanse uitvinder (1869–1952) die een van de eerste elektrische rotormachines bouwde – en toekeek hoe anderen er het…
- Edward KleinschmidtDuits-Amerikaanse uitvinder wiens teleprinter de basis werd van de Teletype Corporation.
- Edward SnowdenDe klokkenluider wiens lekken in 2013 versleuteling van uitzondering tot standaard maakten.
- EenrichtingsfunctieEen functie die voorwaarts eenvoudig te berekenen is, maar in de praktijk niet om te keren.
- Eenvoudige vermogensanalyseGeheimen aflezen uit één enkel stroomverbruiksspoor, op het oog in plaats van met statistiek.
- EEPROMProgrammeerbaar niet-vluchtig geheugen dat elektrisch kan worden beschreven en gewist, byte voor byte.
- EFAILEen aanvalsfamilie uit 2018 die e-mailclients ertoe bracht de platte tekst van versleutelde OpenPGP- en S/MIME-berichten…
- EffectcommandoDe kleine hexcode aan de rechterrand van een trackercel waarmee een statische sample gaat glijden, trillen of verstommen.
- EFL (Enlightenment Foundation Libraries)De bibliotheekstapel die het Enlightenment-project bouwde tijdens de twaalf jaar durende weg naar E17: een eigen canvas…
- EFM (eight-to-fourteen modulation)De kanaalcode op een cd die elke databyte op 14 kanaalbits afbeeldt, zodat de pits een lengte houden die de laser…
- EFnetHet oorspronkelijke grote IRC-netwerk, ontstaan in 1990 toen het merendeel van de servers eris.berkeley.edu afkoppelde, waar…
- EggdropDe oudste nog onderhouden IRC-bot ter wereld, in 1993 geschreven door Robey Pointer. Hij zit dag en nacht in het kanaal en…
- eGPUEen desktopvideokaart in een externe behuizing, via Thunderbolt of OCuLink op een laptop aangesloten. Geeft dunne laptops…
- Ehud TenenbaumIsraëlische hacker bekend als The Analyzer, wiens inbraken in Amerikaanse militaire systemen in 1998 eerst voor een Iraakse…
- EIESElectronic Information Exchange System: het onderzoekssysteem van het NJIT waar computerconferenties als sociaal…
- Eigen emojiZelf geüploade emoji die een werkplek of community toevoegt aan de standaardset — een onmisbaar stuk cultuur in Slack en…
- Eigenschap (X11)Benoemde blokken data die de X-server op een venster bewaart voor iedereen die ze wil lezen: het prikbord waarop…
- EIGRPEnhanced Interior Gateway Routing Protocol: het interne routeringsprotocol van Cisco. Propriëtair van 1992 tot 2013, daarna…
- Eindige-toestandsmachineModel waarin het systeem zich in één van N toestanden bevindt en slechts bepaalde overgangen zijn toegestaan.
- El AjedrecistaEen machine uit 1912 die het eindspel koning en toren tegen blote koning speelde, niet elegant, maar altijd tot mat.
- El ToritoDe specificatie uit 1994 die cd's bootbaar maakte door de BIOS voor te houden dat ze een diskette of een harde schijf waren.
- ElasticsearchGedistribueerde zoekmachine op basis van Apache Lucene, van Shay Banon (2010, Elastic NV). RESTful API, JSON-documenten en…
- ElectricSQLLocal-first synchronisatie tussen client-SQLite/PGlite en een centrale PostgreSQL: apps die offline werken en online vanzelf…
- ElectronDesktopapps bouwen met webtechniek (HTML/CSS/JS). Verpakt Chromium en de Node.js-runtime. Cheng Zhao, GitHub, 2013…
- Electronic Frontier FoundationDe non-profitorganisatie die in 1990 werd opgericht om burgerrechten online te verdedigen, met de hackerrazzia's van dat…
- Elektromagnetische analyseMeet de elektromagnetische straling van een schakeling in plaats van het stroomverbruik, en kan de meting op één klein…
- Elektromechanisch relaisEen elektrisch bediende schakelaar, waarbij een spoel een anker aantrekt dat contacten opent of sluit, en de eerste techniek…
- ElektronenbuisDe eerste schakelaar van de computer: een gloeilamp die ja of nee kon zeggen en ongeveer even vaak kapotging.
- Elektronisch breinHet krantenwoord uit de jaren veertig voor een computer: gehaat door de bouwers, bemind door de rest, en bijna letterlijk…
- Elektrostatische printerEen printer die met een vaste rij piepkleine elektroden een ladingspatroon op gecoat papier aanbrengt en er toner naartoe…
- ElementDe toonaangevende client voor het Matrix-protocol. Heette eerst Vector, toen Riot.im en werd in 2020 Element om af te komen…
- ElementInternalsDe API waarmee een custom element zich kan gedragen als een echt ingebouwd element in plaats van als een vermomde div.
- Elephant flowEen verkeersstroom met groot volume en lange duur: datacenterreplicatie, video-upload, back-ups. Tegenhanger: mice flows…
- Elephant-diffuserDe oorspronkelijke toevoeging van BitLocker aan AES-CBC, die elke sector zo door elkaar roerde dat één omgeklapte bit het…
- ElevatedEen 4k-intro uit 2009 met besneeuwde berglandschappen, nog steeds het standaardvoorbeeld van hoe ver 4096 bytes reiken.
- ElevenLabsAI-bedrijf met Poolse oprichters: de beste tekst-naar-spraakkwaliteit op de markt, kan een stem klonen uit een sample van…
- EleventyEen statische sitegenerator in JavaScript, in 2018 gestart door Zach Leatherman. Standaard levert hij geen JavaScript aan de…
- ELFStandaard binair bestandsformaat voor Linux, BSD, Solaris en mobiele besturingssystemen. Verving a.out en COFF in Unix…
- ElGamalDiffie-Hellman, opgewaardeerd van sleuteluitwisseling tot volwaardige versleuteling, tegen de prijs van een verdubbeling van…
- Eli BihamDe promovendus van Shamir die de differentiële cryptanalyse mede uitvond en daarna zijn loopbaan besteedde aan het toepassen…
- Elias Levy (Aleph One)Auteur van de tekst die een hele generatie leerde hoe je bufferoverflows uitbuit.
- Elite-toegangHet hoogste toegangsniveau op een BBS, waar de nieuwste bestanden en verborgen gebieden te vinden waren, en de oorsprong van…
- ElixirFunctionele taal op de BEAM (de VM van Erlang), van José Valim (2011). Moderne syntaxis en macro’s, met alle concurrency en…
- ELIZADe eerste chatbot, geschreven door Joseph Weizenbaum aan het MIT tussen 1964 en 1966. Het beroemde DOCTOR-script bootst een…
- Elizabeth FeinlerDe scheikundige die zeventien jaar lang het informatiecentrum van ARPANET leidde en wier groep het internet .com, .edu en…
- Elizebeth FriedmanDe codebreker die rumsmokkelaars en nazispionagenetwerken te grazen nam, en wier werk J. Edgar Hoover maar al te graag op…
- ElkEen moderne, snelle webclient voor Mastodon, gebouwd in Vue/Nuxt door leden van de Vue/Vite-community. Geliefd om de…
- Elliptische-curvecryptografiePublic-keycryptografie op basis van punten op een curve in plaats van grote priemgetallen — dezelfde veiligheid met een…
- Elm (mailclient)Een van de eerste schermvullende e-mailclients op Unix, in 1986 geschreven bij HP en op veel universiteiten de standaard tot…
- ElysiaJSBun-native webframework. SaltyAom, 2022. ~200k verzoeken/sec (snelste JS-framework). Typeveiligheid via…
- EmacsEen volledig uitbreidbare editor: in de kern een Lisp-interpreter die toevallig tekst toont. GNU Emacs (Richard Stallman…
- Embedded servoPositie-informatie verweven in korte servozones tussen de datasectoren, zodat de kop zijn positie vele malen per omwenteling…
- EmbeddingEen woord, zin of afbeelding vertaald naar een lijst getallen die de betekenis vastlegt.
- Embedding driftHet probleem dat embeddings van verschillende modellen (of modelversies) niet vergelijkbaar zijn — dus wie van…
- EmbeddingmodelEen model dat tekst (woorden, zinnen, documenten) omzet in een vector van getallen die de betekenis vastlegt, zodat…
- Ember.jsJS-framework volgens het principe conventie boven configuratie, de "Ruby on Rails van de frontend". Yehuda Katz en Tom Dale…
- EME-modusEen wide-block-modus op basis van ECB met een mengstap ertussen, zodat een wijziging in één blok zich over het hele blok…
- EmeraldDe vensterdecorator van Beryl uit 2006: het programma dat titelbalken en kaders met een eigen thema-engine tekende, en het…
- EMIBEen kleine siliciumbrug, ingebed in het pakketsubstraat, die twee naast elkaar liggende dies verbindt, in plaats van een…
- Emil PostDe logicus die berekenbaarheid hetzelfde jaar en onafhankelijk van Turing formuleerde en uiteindelijk de eerste helft werd…
- Emily PostnewsBrad Templetons satirische adviesrubriek uit de jaren tachtig, die Usenet-etiquette leerde door met totale overtuiging…
- eMMC‘Een sd-kaart op het moederbord’: goedkope flashopslag voor budgettelefoons, Chromebooks en IoT-apparaten.
- EmojiPictogrammen die in Unicode zijn gecodeerd: elke emoji bestaat uit één of meer ‘codepoints’.
- Emoji-reactieOp een bericht reageren met een emoji in plaats van een nieuw bericht te typen. Slack maakte het gangbaar in chat (2014)…
- EmoteEen klein plaatje dat in de chat met een tekstnaam wordt getypt. Het verschilt van een emoji doordat het niet…
- EmoticonEen gezicht van leestekens, te lezen met gekanteld hoofd — de kleinste en meest verspreide vorm van ASCII-art.
- EmotionCSS-in-JS-bibliotheek uit 2017 van Kye Hohenberger. Biedt zowel de styled.div-API die styled-components populair maakte als…
- EMSIDe handdruk waarmee twee FidoNet-mailers zich aan elkaar voorstelden, protocollen afspraken en wachtwoorden toonden in één…
- Emulate3ButtonsDe instelling die een tweeknops-muis een gesimuleerde middelste knop gaf, in te schakelen door beide knoppen tegelijk in te…
- EmulatorSoftware die de hardware van een andere computer zo goed nabootst dat de oorspronkelijke programma's het verschil niet…
- EncapsulatieOOP-principe: interne details verbergen achter een eenvoudige interface.
- Encrypt-and-MACDe volgorde waarbij de platte tekst afzonderlijk wordt versleuteld en van een MAC wordt voorzien, waarna de tag naast de…
- Encrypt-then-MACDe volgorde die bepaalt of versleuteling en integriteitsbescherming daadwerkelijk bij elkaar optellen.
- EndiannessDe volgorde waarin de bytes van een waarde van meerdere bytes in het geheugen staan. Little-endian: minst significante byte…
- EndpartHet slotdeel van een demo: een lange scrolltekst met groeten, credits en scenegeroddel over de muziek.
- Engagement baitContent die uitsluitend bedoeld is om interacties (likes, reacties, shares) uit te lokken om het algoritme te misleiden en…
- Engagement rateMaatstaf voor de invloed van een creator: (likes + reacties + shares) / volgers per post, meestal als percentage. Voor een…
- Engineering Research AssociatesEen team van codebrekers dat in 1946 een leegstaande zweefvliegtuigfabriek betrok en uitgroeide tot de belangrijkste…
- ENIACDertig ton elektronica, gebouwd om ballistische tabellen door te rekenen en met de hand geprogrammeerd door kabels om te…
- ENIAC-programmeursZes vrouwen kregen een machine zonder handleiding en vonden onderweg het beroep van programmeur uit.
- EnigmaDe Duitse rotormachine die ten val kwam door één ontwerpfout: geen enkele letter kon ooit in zichzelf worden versleuteld.
- Enigma (demo)De Amiga-demo van de Zweedse groep Phenomena uit 1991, even beroemd om de soundtrack als om de gevulde vectoren.
- Enigma M4De Enigma-variant met vier rotoren voor onderzeeërs, die Bletchley Park zijn zwaarste periode bezorgde.
- EnlightenmentDe vensterbeheerder die bewees dat Linux er goed uit kon zien — en waarvan de volgende versie twaalf jaar op zich liet…
- EnsembleMeerdere ML-modellen combineren voor betere resultaten dan elk model afzonderlijk.
- Entity Component SystemEen architectuur waarin objecten kale ID's zijn, data in componenten zit en alle logica in systemen die over die componenten…
- Entity FrameworkMicrosofts oorspronkelijke ORM voor .NET. Gelanceerd in 2008 als onderdeel van .NET Framework 3.5. Drie ontwerpmodellen…
- Entity Framework CoreMicrosofts ORM voor .NET: een moderne herschrijving van het oude Entity Framework. Platformonafhankelijk, met ondersteuning…
- EntropieEen maat voor onvoorspelbaarheid in bits: hoeveel pogingen een aanvaller gemiddeld nodig heeft.
- EntscheidungsproblemDe vraag of een mechanische procedure kan beslissen welke wiskundige uitspraken uit de axioma's volgen, en het nee dat per…
- EnumEen type dat slechts één waarde uit een vaste verzameling benoemde waarden kan aannemen: Status = OPEN | CLOSED | PENDING.
- ENUM-typeSQL-type voor vaste waardelijsten: CREATE TYPE status AS ENUM ('active','pending','closed'). Typeveilig en zuinig opgeslagen…
- Enumeratie-aanvalGeldige gebruikersnamen, e-mailadressen of andere resources achterhalen door systematisch te proberen.
- Envelope-versleutelingGegevens worden versleuteld met een willekeurige datasleutel, die op zijn beurt wordt versleuteld met een hoofdsleutel die…
- Environment mappingEen truc om spiegelende oppervlakken na te bootsen door een vooraf berekend beeld van de omgeving op te zoeken in plaats van…
- EnvoyHoogwaardige L7-proxy. Matt Klein, Lyft, 2016. CNCF Graduated in 2018. Standaard dataplane in service meshes (Istio, Consul…
- EPaxosEen consensusprotocol zonder leider, waarin elke node rechtstreeks kan voorstellen en de volgorde tussen operaties pas wordt…
- Ephemeral containerEen tijdelijke container die voor debuggen in een al draaiende pod wordt geïnjecteerd, zonder die te herstarten. De…
- Ephemeral portDe tijdelijke bronpoort die het besturingssysteem toewijst aan een uitgaande verbinding. De server luistert op een bekende…
- EPLDe commandotaal van Eltron voor labelprinters: ouder en eenvoudiger dan ZPL, maar nog altijd gangbaar in desktopmodellen.
- EpochEén volledige doorloop van de complete trainingsdataset tijdens het trainen van een ML-model.
- epollHet Linux-mechanisme waarmee één thread duizenden verbindingen in de gaten houdt — de basis onder nginx, Node en elke…
- EPRMLExtended PRML: een leeskanaal dat PRML uitbreidt met een langer doelpolynoom om een dichtere pakking aan te kunnen.
- EpsonDe printerfabrikant die als horlogefabriek begon. De naam betekent letterlijk «zoon van EP», de printer waarmee alles begon.
- Epson MX-80Epsons 9-naalds matrixprinter uit 1980, die een van de bestverkochte printers ter wereld werd en van Epson een bekende naam…
- EPYCAMD's server-cpu — tot 192 cores per socket, heeft Intels datacentermarkt flink aangevreten.
- Epyx Fast LoadDe cartridge die de pijnlijk trage diskdrive van de C64 draaglijk maakte.
- EquatoriumEen instrument dat de posities van de planeten uit het Ptolemaïsche model bepaalde door het op de juiste stand te draaien…
- Equifax-datalek 2017Enorm datalek: tussen mei en juli 2017 werden van 143 tot 147 miljoen Amerikanen het sofinummer-equivalent (SSN)…
- Equivalente sleutelsVerschillende sleutels die precies hetzelfde cijfer opleveren: ze verkleinen stilletjes de sleutelruimte en zijn funest…
- Eran TromerIsraëlische cryptograaf die RSA-sleutels uit het geluid van een laptop wist te halen en meehielp Spectre te ontdekken.
- ERC-20De standaardinterface voor fungibele tokens op Ethereum — zes functies waardoor ineens elke wallet met elk token overweg kan.
- Eric CorleyBeter bekend als Emmanuel Goldstein — oprichter van 2600: The Hacker Quarterly en sinds 1984 de volhardendste woordvoerder…
- Eric HughesDe wiskundige die het cypherpunk-manifest schreef en het samenvatte in drie woorden: cypherpunks write code.
- Eric RescorlaDe man wiens naam alleen op RFC 8446 staat: de specificatie van TLS 1.3.
- Eric YoungDe Australiër wiens hobbyproject SSLeay uitgroeide tot OpenSSL — en daarmee tot de versleuteling onder een groot deel van…
- ErlangFunctionele taal voor fouttolerante gedistribueerde systemen — ontwikkeld door Joe Armstrong en collega's bij Ericsson in…
- Error boundaryReact-patroon: een klassecomponent die JavaScript-fouten in zijn deelboom opvangt en een terugval-UI toont in plaats van de…
- ES-modules in de browserDe ingebouwde ondersteuning van de browser voor JavaScript-modules via <script type="module"> en import/export. Daarmee…
- eSATAExterne SATA: een SATA-aansluiting voor externe schijven met 6 Gb/s, net als intern SATA3. Uitgebracht in 2004, hoogtepunt…
- esbuildJavaScript/TypeScript-bundler geschreven in Go. 10–100× sneller dan Webpack. Evan Wallace (CTO van Figma), 2020. Basis van…
- ESC/PEpsons besturingstaal voor matrixprinters, waarbij elk commando met het ESC-teken begint: twee decennia lang een…
- ESC/POSHet commandodialect van Epson voor kassabonprinters, de feitelijke standaard die elk kassasysteem met een thermische printer…
- ESD (Enlightened Sound Daemon)De geluidsserver uit 1998 waarmee meerdere programma's tegelijk geluid konden maken op een Linux waarvan de geluidskaart…
- ESDI (Enhanced Small Disk Interface)Een snellere opvolger van ST-506 die de codering naar de schijf zelf verplaatste en een echte commandoset toevoegde.
- eSIMEmbedded SIM: een programmeerbare sim-chip die direct op het moederbord is gesoldeerd. Het providerprofiel wordt op afstand…
- ESLintDe standaardlinter voor JavaScript en TypeScript: vangt bugs en stijlfouten af voordat de code draait.
- ESMHet officiële modulesysteem van JavaScript — import en export.
- ESM (ES-modules)Het native modulesysteem van JS, met de syntaxis import / export. Gestandaardiseerd in ES2015 (ES6). Browserondersteuning in…
- ESP32Goedkope MCU met ingebouwde wifi en Bluetooth — de favoriet van IoT-hobbyisten, zo'n 3 dollar per chip.
- EsportsGeorganiseerd competitief gamen met teams, competities, coaches en prijzenpotten die soms groter zijn dan die van grote…
- Essays on AutomaticsLeonardo Torres Quevedo's artikel uit 1914, dat een elektromechanische analytical engine met drijvendekommarekenen schetste…
- ESSIVEen manier om onvoorspelbare initialisatievectoren voor schijfversleuteling af te leiden uit het sectornummer en een hash…
- ETagEen HTTP-header met een "vingerafdruk" van het antwoord. De client stuurt die de volgende keer terug in If-None-Match — de…
- ETAOIN SHRDLUDe twaalf meest voorkomende letters in het Engels, in de volgorde waarin ze op een Linotype-toetsenbord stonden.
- etcdGedistribueerde key-valuestore op basis van Raft-consensus. CoreOS, 2013, geschreven in Go. Vormt de controlelaag van…
- Eternal SeptemberSeptember 1993, toen AOL zijn abonnees toegang tot Usenet gaf en de instroom van nieuwe gebruikers nooit meer ophield. De…
- EtherChannelHet bundelen van meerdere fysieke switchlinks tot één logische link (een „port channel”) voor meer bandbreedte en…
- EthereumBlockchain met een ingebouwde "wereldcomputer": smart contracts via de Ethereum Virtual Machine. Vitalik Buterin, whitepaper…
- EthernetDe dominante standaard voor bedrade netwerken — de RJ45-aansluitingen op je router.
- ETLHet proces dat gegevens uit bronsystemen haalt, omvormt en laadt in een datawarehouse.
- ÉtoiléEen desktopproject op GNUstep, gestart in 2004, dat applicaties en bestanden wilde vervangen door documenten en componenten…
- EtsyStartup uit Brooklyn die uitgroeide tot dé wereldwijde marktplaats voor handgemaakte spullen — is steeds "Amazon-achtiger"…
- ETW-patchingHet overschrijven van de functie in het eigen proces die traceergebeurtenissen naar Windows stuurt, zodat het proces niet…
- EudoraDe e-mailclient waarmee gewone Mac- en pc-gebruikers hun post naar de eigen machine konden ophalen, in plaats van in te…
- Eugene KasperskyRussische virusjager wiens antivirusbedrijf enkele van de geavanceerdste staatsspionagetools ooit blootlegde — en er…
- EUnetHet Europese Unix-netwerk dat e-mail en Usenet over het continent vervoerde, lang voordat het commerciële internet daar…
- EURion-constellatieHet patroon van vijf kleine ringen op bankbiljetten waardoor kopieerapparaten en beeldbewerkers weigeren mee te werken.
- EUV-lithografieHet afdrukken van schakelingspatronen met licht met een golflengte van 13,5 nanometer. Het Nederlandse ASML is de enige…
- Eva GalperinDirecteur cyberbeveiliging bij de EFF, die de antivirusbranche ertoe bracht stalkerware te behandelen als de malware die het…
- Eval harnessEen gestandaardiseerd raamwerk om een taalmodel automatisch en reproduceerbaar tegen een reeks benchmarks te draaien en de…
- EvalsTests voor LLM-systemen — geautomatiseerde kwaliteitsmetingen van prompts, modellen en agentische workflows.
- Even–Mansour-constructieHet kleinste blokcijfer dat serieus te nemen valt: een openbare permutatie tussen twee XOR-bewerkingen met sleutelmateriaal.
- EventIets wat "gebeurt" en waarop de code wil reageren: een klik, toetsaanslag, netwerkrespons, timertik of binnenkomend bericht…
- Event mask (X11)Het bitmasker dat elke X-client per venster instelt om aan te geven welke gebeurtenissen de server moet sturen (toetsen…
- Event sourcingEen patroon waarbij alle wijzigingen worden opgeslagen als een onveranderlijke reeks events in plaats van alleen de huidige…
- EventbusCentrale bemiddelaar waarop componenten events publiceren en anderen zich abonneren — zonder van elkaar te weten. Pub-sub…
- Eventgedreven architectuurArchitectuur waarin componenten reageren op "events" in plaats van elkaar rechtstreeks aan te roepen.
- EventloopHet mechanisme waardoor JavaScript single-threaded en toch asynchroon is — doet één ding tegelijk en controleert tussen de…
- EventStoreDBDatabase speciaal gebouwd voor Event Sourcing en CQRS: onveranderlijke, append-only eventstreams. Gemaakt door Greg Young in…
- Eventual consistency (DB)De zwakste gangbare consistentiegarantie: als er geen nieuwe schrijfacties plaatsvinden, convergeren alle replica's…
- Everything2Samenwerkende encyclopedie uit 1999 die het tegenovergestelde pad van Wikipedia koos: meerdere persoonlijke stukken over…
- Evgeniy BogachevRussische staatsburger die volgens de FBI het GameOver Zeus-bankingbotnet runde en jarenlang de hoogste premie ooit op een…
- Evil Maid-aanvalEen aanvaller met fysieke toegang tot een laptop die onbeheerd achterblijft (hotelkamer, kantoor) past firmware of…
- evilwmEen vensterbeheerder zonder titelbalken, knoppen of menu's: een rand van één pixel, het toetsenbord voor alles en niets wat…
- EvokeEen van de grootste jaarlijkse demoparty's van Europa, sinds 2000 in Berlijn, waar demoscene-artiesten strijden en realtime…
- EVP_BytesToKeyDe verouderde OpenSSL-functie die van een wachtwoord een sleutel en IV maakt — snel en simpel, en juist daarom ongeschikt.
- EVPNEthernet VPN (RFC 7432): een op BGP gebaseerd control plane voor het verspreiden van MAC-adressen en L2/L3-informatie in…
- EVPN-multihomingDe manier om een server of switch tegelijk op twee leaf-switches aan te sluiten zonder propriëtaire verbinding ertussen. De…
- EWMHDe aanvullende afspraken waardoor taakbalken, pagers en window managers uit verschillende projecten elkaar onder X11…
- EXADe versnellingslaag die in 2005 XAA verving in X.Org, gebouwd rond XRender-compositing in plaats van blitterbewerkingen uit…
- ExabyteDe back-uptape die de 8mm-techniek van een camcorder de serverruimte in sleepte en 2,5 GB bevatte in een tijd dat harde…
- Exactly-once-semantiekGarantie in gedistribueerde berichtensystemen: elk bericht wordt precies één keer verwerkt, nooit dubbel en nooit verloren…
- ExcalidrawWhiteboardtool met een kenmerkende handgetekende uitstraling. Gemaakt in 2020 door Christopher Chedeau (Facebook). Open…
- ExceptionEen fout die wordt "gegooid" en door de aanroepstack omhoog borrelt tot iets hem opvangt met try/catch.
- Excess-3De BCD-variant die bij elk cijfer drie optelt en daar aftrekken bijna gratis voor terugkrijgt.
- Exclusion constraintDe generalisatie van uniciteit: in plaats van te eisen dat twee rijen niet dezelfde waarde hebben, kun je eisen dat ze niet…
- execDe systeemaanroep die de inhoud van een proces vervangt door een ander programma: hetzelfde proces, nieuwe code.
- Executable graphicsEen compocategorie waarin de inzending een stilstaand beeld is, maar dat beeld moet worden gegenereerd door een uitvoerbaar…
- ExfiltratieGestolen gegevens uit een gecompromitteerd netwerk smokkelen: de laatste stap van de meeste inbraken.
- Exhaustive matchCompilerfunctie: bij een match op een uniontype moet elke variant expliciet worden afgehandeld. Rust match, Haskell case…
- ExifMetadatastandaard die camera's in JPEG- en TIFF-bestanden opslaan. Gespecificeerd door JEIDA/JEITA, eerste versie uit 1995…
- Existential forgeryHet maken van een geldige handtekening of MAC voor welk bericht dan ook, al is het onzin, geldt al als een beveiligingsfalen.
- ExomizerEen platformonafhankelijke cruncher die data en uitvoerbare bestanden voor de hele 6502-familie comprimeert en ze op de…
- ExoticaEen archief dat de game- en demomuziek van de Amiga bewaart in de oorspronkelijke formaten — de HVSC van de C64-scene, maar…
- Expanded memory (EMS)De truc waarmee DOS voorbij de 640 kilobyte kwam door stukken van een groter geheugen door een klein venster heen te…
- Expedia GroupAmerikaans OTA-concern: Expedia, Hotels.com, Vrbo (concurrent van Airbnb), Trivago, Hotwire en Travelocity. Afsplitsing van…
- Expert routerKlein neuraal netwerk dat in een MoE bepaalt naar welke expert elk token gaat. Meestal een lineaire laag plus softmax met…
- Expert routingMechanisme in MoE-modellen: een gatingfunctie kiest per token welke 1-2 van de N experts worden geactiveerd. Onmisbaar voor…
- ExpertparallellismeDe experts van een MoE-model verdelen over verschillende GPU's, zodat elke kaart er maar een paar hoeft te bewaren. De vorm…
- ExpertsysteemAI uit de jaren tachtig: duizenden met de hand geschreven als-dan-regels die prachtig werkten tot aan de rand van hun…
- EXPLAIN ANALYZESQL-commando dat het uitvoeringsplan van de database toont, plus de werkelijke looptijd per stap. Het standaardgereedschap…
- EXPLAIN-planHet commando EXPLAIN toont hoe de database een query denkt uit te voeren: welke indexen, joins en scans.
- ExploitCode of techniek die misbruik maakt van een kwetsbaarheid om iets te doen wat niet de bedoeling is.
- Explore page / FYPDe algoritmisch samengestelde pagina met content van accounts die je niet volgt: «Explore» van Instagram, de «For You Page»…
- ExpoEen tooling-laag bovenop React Native waardoor Xcode en Android Studio in de meeste gevallen overbodig worden.
- EXPO-profielEXtended Profiles for Overclocking: het equivalent van AMD voor Intels XMP bij DDR5-geheugen. Activeert in het BIOS met één…
- Exponentiële backoffRetrystrategie waarbij de wachttijd tussen pogingen verdubbelt: 1 s, 2, 4, 8, 16… Voorkomt dat alle clients na een…
- ExportcryptografieBewust verzwakte cijfers en sleutellengtes die de Amerikaanse exportregels in de jaren negentig toestonden.
- Exposé (macOS)Het vensteroverzicht van Panther uit 2003: één druk op F9 en elk open venster krimpt tot een nette mozaïek — het effect dat…
- Expose-eventDe melding van de X-server aan een programma dat een deel van zijn venster net zichtbaar is geworden en nu getekend moet…
- Express.jsMinimalistisch webserverframework voor Node.js. TJ Holowaychuk, 2010. Een decennium lang de de-factostandaard, gebouwd op…
- ExpressieEen codeconstructie die een waarde oplevert, zoals 2 + 3, foo() of x ? a : b. Het tegenovergestelde is een statement.
- Expressie-indexEen index op het resultaat van een expressie of functie in plaats van direct op een kolom. CREATE INDEX ON users…
- ext4Het standaardbestandssysteem van de meeste Linux-distributies (Ubuntu, Debian, Arch) en opvolger van ext3 (2008)…
- Extended Color Mode (ECM)Een tekstmodus in de VIC-II van de C64 waarin elk teken zijn achtergrond uit vier registers kiest — ten koste van een…
- External Secrets OperatorKubernetes-operator die secrets ophaalt uit een externe opslag (Vault, AWS Secrets Manager, GCP Secret Manager, Azure Key…
- ExternalDNSKubernetes-controller die automatisch DNS-records aanmaakt op basis van Service- en Ingress-objecten. Een Ingress met de…
- Extra Half-BriteEen weergavemodus van de Amiga die 32 palletkleuren tot 64 maakt door dezelfde kleuren op halve helderheid toe te voegen.
- Verdwijnend berichtBerichten die na een timer automatisch worden gewist: 5 seconden, 1 dag, 1 week. Snapchat begon de categorie (2011). Signal…
- Vluchtige sleutelEen sleutel die voor één sessie wordt gegenereerd en daarna wordt weggegooid, en de basis van forward secrecy.
F
- .forwardEen tekstbestand in je homedirectory dat de mailserver opdraagt je post ergens anders naartoe te sturen.
- Bestandsloze malwareSchadelijke code die volledig in het geheugen draait zonder een uitvoerbaar bestand naar schijf te schrijven — waardoor ze…
- F#Een functioneel georiënteerde taal op .NET, gebouwd door dezelfde persoon die generics in C# kreeg.
- F1-scoreHet harmonisch gemiddelde van precisie en recall: een evenwichtige maat voor classificatiemodellen.
- fa.*De Usenet-groepen die ARPANET-mailinglijsten spiegelden, zodat mensen zonder ARPANET-account tenminste konden meelezen.
- FAANGAcroniem voor vijf dominante Amerikaanse techbedrijven: Facebook (Meta), Apple, Amazon, Netflix, Google. Bedacht door Jim…
- Fabian GiesenDuitse coder, op de scene bekend als ryg, die de packer en de opnametool van Farbrausch bouwde en zijn compressiekennis…
- Face IDApples gezichtsontgrendeling, in 2017 geïntroduceerd met de iPhone X — projecteert 30.000 infraroodstippen en meet vorm…
- FacebookHet grootste sociale netwerk ter wereld: in februari 2004 gestart door Mark Zuckerberg op zijn Harvard-studentenkamer…
- Facebook MarketplaceDe ingebouwde peer-to-peer-marktplaats van Meta — gelanceerd in 2016. Dankzij 3 miljard Facebook-accounts snel de grootste…
- FacitHet Zweedse bedrijf dat de tandwielrekenmachine tot exportindustrie maakte en daarna het schoolvoorbeeld werd van wat er…
- Factory-patroonCreational patroon van de Gang of Four: het aanmaken van objecten verhuist uit de client naar een “fabriek”, zodat de client…
- Fail-fastCrash bij het eerste teken dat er iets mis is, in plaats van door te gaan in een toestand die niemand meer begrijpt.
- Fail2banLeest logbestanden, zoekt patronen die lijken op mislukte inlogpogingen en blokkeert het bron-IP een tijd lang in de…
- FailoverAutomatische overschakeling naar een reservecomponent wanneer de primaire uitvalt. Standaard in systemen met hoge…
- Fair queueingPakketplanning die elke stroom (TCP-verbinding) een gelijk deel van de bandbreedte geeft, in plaats van FIFO, dat agressieve…
- FairlightEen van de oudste en langstlevende groepen van de scene — begon in 1987 met kraken op de C64 en maakt nog altijd demo's.
- FAISSEen bibliotheek voor snel zoeken naar overeenkomsten in enorme verzamelingen vectoren, in 2017 uitgebracht door Meta. De…
- FalcoOpensource runtimebeveiliging voor Linux en Kubernetes: Sysdig, 2016, sinds 2024 CNCF Graduated, gebaseerd op eBPF.
- Falco-regelsYAML-configuratie voor Falco-runtimebeveiliging. Regels bepalen voorwaarden (syscallpatroon, procesnaam, bestandspad), de…
- False sharingTwee threads schrijven naar verschillende variabelen die toevallig in dezelfde cacheline staan. Het coherentieprotocol maakt…
- FamiTrackerDe Windows-tracker om authentieke NES-muziek te schrijven — de geluidschip uit een Nintendo van 1983, bediend vanuit een…
- Fan-out packagingVerpakkingstechniek waarbij dies in een kunstmatige wafer met tussenruimte worden gegoten, zodat de verbindingen buiten de…
- Fan-out-on-writeEen strategie voor feeds waarbij een bericht bij publicatie wordt gekopieerd naar de vooraf berekende "inbox" van alle…
- Fantasy consoleEen denkbeeldige computer die alleen in software bestaat, met bewust gekozen beperkingen om aan te voelen als een…
- FAQEen lijst antwoorden op vragen die niemand nog één keer wilde beantwoorden, geboren op Usenet en mailinglijsten lang voordat…
- FAR-formaatHet modulebestandsformaat van Farandole Composer, een DOS-tracker met 16 kanalen uit het midden van de jaren negentig.
- FarbrauschEen Duitse demogroep die procedurele generatie tot het uiterste dreef — een complete first-person shooter in 96 kilobyte.
- FarkNieuwsaggregator uit 1999 waar elke link een sarcastisch herschreven kop krijgt en een tag die zegt wat je ervan moet…
- FasewisselgeheugenNiet-vluchtig geheugen waarin bits worden opgeslagen als amorfe of kristallijne toestand van een chalcogenidelegering…
- Fast retransmitEen verloren segment opnieuw verzenden zodra drie dubbele bevestigingen binnenkomen, in plaats van de retransmissietimeout…
- FastifySnel Node.js-framework met weinig overhead: validatie via JSON Schema, ongeveer 30.000 verzoeken per seconde op één kern.
- FastloaderDe snelle loader die de pijnlijk trage diskdrive van de C64 draaglijk maakte — door het laadprotocol zelf te herschrijven.
- FastmailOnafhankelijke Australische e-mailprovider: uitsluitend betaald (vanaf $3 per maand), snelle webclient, geliefd bij…
- FastTracker IIDe dominante tracker van de pc-scene in de jaren negentig — tweeëndertig kanalen, het XM-formaat en een interface die de…
- FATHet bestandssysteem uit 1977 dat nog altijd op elke usb-stick, sd-kaart en EFI-partitie zit.
- Father Christmas-wormEen DECnet-worm die in december 1988 door SPAN en HEPnet kroop met als enig doel op kerstavond een kerstgroet bij elke…
- FaviconHet kleine pictogram in het browsertabblad en in bladwijzers.
- FaxDe machine die een pagina scande, als geluid over een telefoonlijn verstuurde en aan de andere kant een kopie uitprintte.
- FCMGoogles pushdienst — Firebase Cloud Messaging, opvolger van GCM en het Android-equivalent van APNs.
- FDEAlle gegevens op de schijf worden automatisch versleuteld. De sleutel wordt bij het opstarten vrijgegeven (wachtwoord, TPM…
- FDWForeign Data Wrapper: een PostgreSQL-functie waarmee SQL-query's externe bronnen (MySQL-server, csv-bestand, REST-API…
- FEALHet snelle DES-alternatief van NTT uit 1987, vooral bekend als de stootzak waarop vrijwel elke nieuwe cryptanalysetechniek…
- Feature engineeringHet samenstellen van betere invoer (features) voor ML-modellen: van oudsher zo’n 80% van het werk in klassieke machine…
- Feature flagEen schakelaar tijdens runtime die functies aan- of uitzet zonder nieuwe deploy: de basis voor trunk-based development…
- Feature flag (ops)Een schakelaar in de code waarmee een functie tijdens runtime aan of uit gaat, zonder nieuwe code uit te rollen. Zo staat…
- FederatieServer-naar-serverprotocol waarbij verschillende instanties met elkaar praten zonder centrale autoriteit. E-mail is het…
- FediBlockEen hashtag en informele praktijk in het Fediverse waarmee instantiebeheerders informatie delen over problematische servers…
- FediPactEen collectieve belofte (2023) van beheerders van Mastodon-instances om Meta's Threads preventief te blokkeren zodra het via…
- FediverseVerzamelnaam voor gefedereerde sociale platforms die ActivityPub spreken: Mastodon, Pleroma, PeerTube (video), Pixelfed…
- Fediverse-softwareVerschillende servers die het ActivityPub-protocol spreken en daardoor met elkaar kunnen federeren. Mastodon domineert…
- FedoraDe communitydistributie van Red Hat — voorloper van latere RHEL-versies. Kent Fedora Workstation, Server, CoreOS en…
- Feedgenerator (Bluesky)Een externe dienst in Bluesky die volgens willekeurige logica een eigen feed van berichten samenstelt. Iedereen kan een…
- FeedlyEen rss-reader uit 2008, vooral bekend van de zomer van 2013: Google hief Google Reader op en Feedly ving binnen enkele…
- Feistel-netwerkDe constructie waarmee uit een niet-omkeerbare functie toch een omkeerbaar cijfer te bouwen is.
- Félix DelastelleFranse cryptograaf die rond de overgang naar de twintigste eeuw het Bifid- en het Trifid-cijfer uitvond.
- Felix LindnerBerlijnse hacker, beter bekend als FX, die in de jaren 2000 liet zien dat routers ook gewoon computers zijn.
- Fenced framesEen ingebed frame dat bewust van alle communicatie met de omliggende pagina is ontdaan. Gebouwd om iets te tonen dat gekozen…
- FeRAMNiet-vluchtig geheugen op basis van ferro-elektrische polarisatie van een dunne PZT-laag. Sneller dan flash en zuiniger…
- Fermi Paradox (demo)De ruimtedemo van Mercury die de pc-democompetitie op Revision 2016 won en liet zien dat een demo iets kan zeggen, niet…
- Ferranti Mark 1De eerste computer die een gewone klant kon kopen: het prototype uit Manchester omgebouwd tot product.
- FerrietkopDe vroege lees-schrijfkop — een piepkleine ferrietkern met een draadwikkeling — die harde schijven en diskettes droeg…
- Fetch APIModerne web-API voor HTTP-verzoeken. Op promises gebaseerd en de opvolger van XMLHttpRequest. WHATWG-standaard, sinds 2017…
- Fetch streamingEen fetch-respons stukje voor stukje lezen terwijl die binnenkomt, in plaats van te wachten tot alles is geladen. Via…
- fetch()Moderne JS-API voor HTTP-aanroepen, de opvolger van het oude XMLHttpRequest.
- fetchpriorityHTML-attribuut (fetchpriority="high|low|auto") dat de browser laat weten welke resources het zwaarst wegen, handig om de…
- Few-shot promptingEen LLM in de prompt een paar voorbeelden geven voordat je de eigenlijke vraag stelt: het model volgt het patroon.
- FF1De standaardmethode van NIST om een getal of tekenreeks zo te versleutelen dat het resultaat dezelfde lengte en hetzelfde…
- FF3Het snellere zusje van FF1 in NIST's standaard voor formaatbehoudende versleuteling — gebroken, gerepareerd en weer gebroken.
- FFmpegZwitsers zakmes voor video- en audioverwerking. Gestart door Fabrice Bellard in 2000. Converteert, knipt, codeert en…
- FialkaDe Sovjet-rotormachine M-125, die het grootste deel van de Koude Oorlog het verkeer van het Warschaupact beveiligde.
- FIDO2Het duo WebAuthn (browser-API) en CTAP (protocol tussen client en authenticator) dat wachtwoordloos, phishingbestendig…
- FIDO2 / passkeyDe open standaard achter wachtwoordloos, phishingbestendig inloggen. Bij registratie ontstaat een cryptografisch…
- FidoGateEen Unix-pakket dat vertaalde tussen FidoNet en internet: netmail naar e-mail, echomail naar Usenet-groepen en weer terug.
- FidoNetWereldwijd berichtennetwerk tussen bbs’en, in 1984 gebouwd door Tom Jennings op de constatering dat interlokaal bellen ’s…
- FidoNewsDe wekelijkse nieuwsbrief van FidoNet: een tekstbestand dat van node naar node werd doorgegeven en waarin sysops ruziën over…
- field-sizingCSS-eigenschap waarmee een formulierelement zijn grootte naar de inhoud laat bepalen in plaats van een vaste…
- FIGletEen programma dat gewone tekst omzet in grote letters opgebouwd uit ASCII-tekens.
- FigmaOntwerptool in de browser die Sketch van de troon stootte: “Google Docs voor ontwerpers” met meerdere gebruikers tegelijk…
- FILE_ID.DIZEen tekstbestand van tien regels in een archief, waarmee een BBS automatisch een gestandaardiseerde beschrijving van de…
- File-echoDe manier waarop FidoNet bestanden verspreidde — in wezen echomail, maar dan met programma's en archieven in plaats van…
- filemgrDe bestandsbeheerder van OpenWindows in DeskSet: pictogramweergave, prullenmand en slepen en neerzetten naar de andere…
- Filippo ValsordaDe Italiaanse cryptograaf die saaie, moeilijk verkeerd te gebruiken cryptocode schrijft — en vindt dat dat de norm hoort te…
- FillfactorEen instelling die bepaalt hoe vol een index- of datapagina bij het aanmaken wordt gepakt, zodat de rest vrij blijft voor…
- FilmscannerEen scanner die licht door film heen laat vallen in plaats van op papier: gebouwd voor dia's en negatieven, niet voor…
- FilterbubbelHet idee dat gepersonaliseerde algoritmen je steeds meer tonen van wat je al leuk vindt en zo ongemerkt je beeld van de…
- Final Cartridge IIIEen alles-in-één cartridge voor de Commodore 64 met een fastloader, een freezer en een bureaubladomgeving.
- FinderHet bureaubladprogramma van de Macintosh uit 1984, dat het bestandssysteem veranderde in pictogrammen in vensters en drie…
- Fine-tuningEen al getraind AI-model verder trainen op eigen gegevens.
- Fine-tuning (LLM)Een al voorgetraind taalmodel verder trainen op eigen, specifiekere data om het aan te passen aan een taak, domein of stijl…
- FinFETHet transistortype dat de chipproductie sinds circa 2011 domineert: het kanaal staat rechtop als een ‘vin’ en de gate…
- FingerHet protocol waarmee iedereen een machine kon vragen wie er was ingelogd en hoe lang geleden diegene het toetsenbord voor…
- Finn.noHet Blocket van Noorwegen — zusje binnen Schibsted met dezelfde codehistorie. Domineert de Noorse advertentiemarkt: auto's…
- Finsta"Fake Instagram": een tweede, meestal besloten account waarop gebruikers authentieker posten: onbewerkte selfies…
- Finstagram (finsta)Een tweede, privé en anoniem Instagramaccount ("nep-Insta") dat alleen een kleine kring goede vrienden volgt, en waar…
- FIPS 140FIPS 140 is de NIST-standaard voor het valideren van cryptografische modules, en wie een HSM koopt, vraagt eerst naar het…
- FirebaseGoogles BaaS-platform (Backend-as-a-Service) — authenticatie, database (Realtime DB en Firestore), hosting, pushmeldingen en…
- FireboltCloud-datawarehouse dat zich presenteert als 'Snowflake, maar sneller voor analysedashboards'. Israëlische startup…
- FirecrackerMinimalistische VMM van AWS, geschreven in Rust: start een KVM-micro-vm in minder dan 125 ms met minder dan 5 MiB geheugen.
- FirefishDe Misskey-fork die vroeger Calckey heette en in 2023 hernoemd werd. Een tijd lang de populairste westerse Misskey-variant…
- FirestoreBeheerde NoSQL-documentdatabase van Google: opvolger van Firebase Realtime Database, met realtime listeners.
- FirewallEen poortwachter die netwerkverkeer inspecteert en doorlaat wat aan de regels voldoet.
- FirmwareSoftware die in hardware is ingebouwd: zit in routers, printers, SSD’s en IoT-apparaten.
- First Draft of a Report on the EDVACEen onafgemaakt manuscript van 101 pagina's uit juni 1945 dat de moderne computer definieerde — en hem in één klap…
- First-hop redundancy (FHRP)Verzamelnaam voor protocollen die de standaardgateway redundant maken: meerdere routers delen een virtueel IP- en MAC-adres…
- Fish shell"Friendly Interactive SHell" — fish kleurt syntaxis, suggereert uit de geschiedenis en vult met tab aan zonder configuratie…
- FivetranVolledig beheerde ELT-dienst: ruim 500 connectoren van SaaS-apps en databases naar Snowflake, BigQuery of Redshift, zonder…
- FIX (Federal Internet Exchange)De twee ontmoetingspunten waar Amerikaanse overheidsnetwerken rond 1990 verkeer uitwisselden.
- fj.*De Japanse Usenet-hiërarchie, "from Japan": de plek waar Japanse tekst leerde door te dringen in een netwerk dat voor…
- FLACVerliesvrije audiocompressie: ongeveer de helft van de bestandsgrootte van WAV, met bit voor bit identieke weergave.
- Flag day (1983)1 januari 1983: de dag waarop ARPANET in één klap van NCP op TCP/IP overstapte.
- FlaggerEen operator die canary-uitrol automatisch uitvoert: verschuift verkeer in kleine stappen, controleert of foutpercentage en…
- Flair (Reddit)Kleine labels of badges op Reddit, ingesteld op berichten (categorie, zoals ‘Vraag’, ‘Nieuws’, ‘Spoiler’) of naast de naam…
- FlamewarEen onlineruzie die niet meer over het onderwerp gaat maar een uithoudingswedstrijd is geworden tussen twee mensen die…
- FlannelDe oorspronkelijke "simpele Kubernetes-CNI": geeft elke node een subnet en vervoert podverkeer tussen nodes via een…
- Flash AttentionSlimme implementatie van het attention-mechanisme: benut het snelle gpu-geheugen efficiënt, 2–4 keer sneller met hetzelfde…
- Flash Translation Layer (FTL)De software in een ssd-controller die de logische adressen van het besturingssysteem vertaalt naar fysieke NAND-adressen. De…
- FlashAttention-2Geheugenzuinige implementatie van attention. Tri Dao, 2023 (FA-1 in 2022). Herformuleert self-attention voor een beter…
- FlashgeheugenNiet-vluchtig geheugen dat zijn gegevens zonder stroom behoudt: de basis van ssd’s, usb-sticks, sd-kaarten en opslag in…
- FlatbedplotterEen plotter waarbij het papier stilligt op een vlak bed terwijl een penarm in zowel X- als Y-richting over het oppervlak…
- FlatbedscannerEen bureauscanner waarbij het document stilligt op een glasplaat terwijl een sensorbalk eronder voorbij glijdt.
- FlatBuffersSerialisatieformaat van Google (2014): lijkt op Protobuf, maar zonder parseerstap. Veldwaarden lees je rechtstreeks uit de…
- Flatcar Container LinuxMinimale Linux-distributie met één taak: containers draaien. Begonnen in 2018 door Kinvolk als fork van CoreOS Container…
- FlatpakLinux-pakketsysteem voor desktopapplicaties: gesandboxt via bubblewrap, met gedeelde runtimes zodat bibliotheken niet dubbel…
- FLDEen C64-truc die het beeld regel voor regel naar beneden duwt door de VIC-II om de tuin te leiden met bad lines.
- Fleißner-roosterEen draaiend roostercijfer dat de klaartekst door gaten in een vier keer gedraaid sjabloon schrijft.
- FlexboxCSS-opmaakmodel voor eendimensionale indelingen, in rijen of kolommen. display: flex op de container. Loste het probleem van…
- FlexowriterDe door ponsband aangedreven typemachine die voor veel vroege computers als in- en uitvoer diende.
- FLI (grafische modus)Een C64-truc die de VIC-II dwingt bij elke rasterlijn nieuwe kleurdata op te halen, waardoor er veel meer kleuren mogelijk…
- FlickrFotodeelsite uit het web 2.0-tijdperk: verkocht aan Yahoo, verwaarloosd en in 2018 gered door SmugMug.
- Flip-flopDe schakeling die een één onthoudt: twee elementen die elkaar uitgeschakeld houden totdat iets ze omduwt.
- Flippy diskEen enkelzijdige floppy die gebruikers omdraaiden om op de achterkant te schrijven — een goedkope manier om de capaciteit te…
- FloatBenadering van reële getallen via IEEE 754, met verschillende precisies: float16 (16 bit, ML), float32 (enkel, standaard)…
- Floating IPEen IP-adres dat tussen servers kan worden verplaatst, voor failover zonder DNS-wijzigingen.
- Floating static routeEen statische back-uproute met bewust hoge administrative distance, die slaapt tot de primaire route verdwijnt. Valt de…
- Floating-point unit (FPU)Het deel van de processor dat berekeningen uitvoert op floating-pointgetallen (kommagetallen met een verschuifbare komma)…
- FloodgapDe Gopher-server die het protocol in leven hield nadat vrijwel iedereen was afgehaakt, en thuisbasis van de zoekmachine…
- FloppydiskHield dertig jaar stand, bood plaats aan 1,44 megabyte en is nog steeds het ‘opslaan’-icoon in software van mensen die er…
- FloppyformatenDe wildgroei aan capaciteiten — 160 KB, 360 KB, 720 KB, 1,2 MB, 1,44 MB — die voortkwam uit dichtheid, aantal zijden en…
- FlopticalFloppydrive uit 1991 die optische servosporen in het medium stampte om 21 MB uit een disk van 3,5 inch te persen.
- Flow controlMechanisme dat voorkomt dat een snelle zender een trage ontvanger overspoelt. Op netwerkniveau (TCP), applicatieniveau…
- Floyd-WarshallAlgoritme voor kortste paden tussen alle paren: berekent het kortste pad tussen elk paar knopen. Robert Floyd / Stephen…
- Floyd–Steinberg-ditheringEen foutdiffusie-algoritme uit 1976 dat grijstinten weergeeft op een eenkleurige printer of monitor door de afrondingsfout…
- FLP-onmogelijkheidsstellingBewees in 1985 dat geen enkel deterministisch asynchroon consensusalgoritme zowel liveness als safety kan garanderen als ook…
- FLTKDe Fast Light Toolkit: een C++-toolkit uit 1998 die zijn eigen widgets tekent, klein genoeg is om statisch in elk programma…
- Fluent BitLichte (~5 MB) logforwarder in C, opvolger van Fluentd (Ruby) en in veel Kubernetes-clusters de standaard-DaemonSet.
- Fluentd / Fluent BitLogverzamelaar die logs uit allerlei bronnen accepteert en naar verschillende bestemmingen routeert.
- FlutterGoogles cross-platformframework — één codebase (Dart) bouwt voor iOS, Android, web en desktop. Eigen renderstack (Skia…
- FLUX (beeldmodel)Beeldmodelfamilie van de voormalige oprichters van Stability (Robin Rombach e.a.) — Schnell (open), Dev (niet-commercieel)…
- Flux (GitOps)De GitOps-tool die de term muntte — brengt een Kubernetes-cluster continu in overeenstemming met een Git-repository.
- Flux CDGitOps-operator voor Kubernetes: pollt een Git-repo, past de manifesten toe in het cluster en corrigeert afwijkingen…
- FluxboxEen Blackbox-fork uit 2001 die tabbladen, een dockvak en sneltoetsen toevoegde zonder zwaarder te worden.
- FluxovergangHet punt op het medium waar de magnetisatie van richting omkeert — de fysieke gebeurtenis die alle magnetische opslag in…
- flwmDe Fast Light Window Manager: de vensterbeheerder van Bill Spitzak, gebouwd op zijn eigen FLTK, met de verticale titelbalk…
- Fly.io‘Heroku dat wereldwijd vliegt’ — draait Docker-apps in Firecracker-microVM's in 35+ regio's met automatische…
- FlywayTool voor databasemigraties. SQL-bestanden met nummers als V1__create.sql, V2__add_index.sql. Standaard in het…
- FM-coderingDe eerste opnamecode voor floppy's — eenvoudig, robuust en verkwistend, want elke tweede fluxovergang was niets dan een klok.
- FM-codering (enkele dichtheid)De vroegste codering voor magnetische schijven, waarbij elke bitcel met een klokpuls opent — ten koste van de helft van de…
- fmapHaskell-functie uit de typeklasse Functor: pas een functie toe op de waarde(n) in een container zonder die uit te pakken…
- FMODEen game-audio-engine die begon als demoscene-bibliotheek voor trackermodules en uitgroeide tot middleware in duizenden…
- FMS-aanvalDe aanval op het sleutelschema van RC4 die het kraken van WEP veranderde van onderzoeksprobleem in hobby.
- FocusWelk element toetsenbordinvoer ontvangt, zichtbaar gemaakt door een focusring.
- Focus follows mouseHet focusbeleid waarbij toetsaanslagen naar het venster onder de muisaanwijzer gaan, zonder dat er geklikt hoeft te worden.
- Focus stealing preventionDe regels waarmee de window manager voorkomt dat een nieuw geopend venster het toetsenbordfocus naar zich toe trekt terwijl…
- Focus trapDe techniek die toetsenbordfocus binnen een actief element (meestal een modal of dialoog) houdt, zodat Tab binnen het…
- FocusIn en FocusOutHet paar gebeurtenissen dat de X-server verstuurt wanneer de toetsenbordfocus van het ene venster naar het andere gaat…
- FollinaCVE-2022-30190: remote code execution via een Word-document naar de URL-handler ms-msdt: van MSDT (Microsoft Support…
- Follow backSociale norm: wie jou volgt, volg je terug. Afgekort "FB" of "F4F" (follow for follow). Vóór 2015 de standaardverwachting op…
- Follow baitBerichten die zijn ontworpen om zoveel mogelijk volgers op te leveren in plaats van informatie. Een Twitterthread met "volg…
- Follower readEen replica leesverzoeken laten beantwoorden zonder de leader te raadplegen, door alleen te lezen op een tijdstip waarvan…
- Followup-ToDe Usenet-header die bepaalde waar reacties op een bericht terechtkwamen, ongeacht waar het bericht zelf verscheen.
- Font AwesomeIconen die als lettertype binnengesmokkeld werden, zodat ze met gewone CSS gekleurd en geschaald konden worden.
- font-display: swapCSS-descriptor (in @font-face) die bepaalt hoe tekst wordt getoond terwijl een webfont laadt. swap toont de tekst direct in…
- FontconfigDe bibliotheek die antwoord geeft op "welk lettertypebestand moet ik gebruiken voor vet sans-serif met Cyrillisch?", en die…
- Fontpad (X11)De lijst met mappen en fontservers waarin de X-server zoekt als een client om een font op naam vraagt, en de meest…
- FontrenderingDe wiskundige contouren van een letter omzetten in pixels — lastiger dan het klinkt, en de reden dat tekst op elk systeem…
- Fooienpot (tip jar)Een functie om een creator als dank eenmalig een donatie (“fooi”) te sturen — Twitch Bits, YouTube Super Chat, Twitters Tip…
- For-lusDe meest gebruikte lusconstructie. Klassieke C-syntaxis: for (init; voorwaarde; increment). Moderne variant: for-each /…
- Forbidden attackEen aanval op AES-GCM die misbruik maakt van hergebruik van een nonce, waardoor de authenticatiesleutel bloot komt te liggen.
- Foreign tablesPostgreSQL-concept: een tabeldefinitie die via een FDW naar externe data verwijst. Meestal alleen-lezen, sommige FDW's…
- ForkEen kopie van een project die haar eigen weg gaat — als vriendelijke bijdragestroom of als echtscheiding.
- ForkbomEen proces dat zichzelf exponentieel kopieert: vult de processtabel in seconden en laat het systeem vastlopen.
- Form feedHet stuurteken FF (0x0C) dat een printer opdraagt de huidige pagina uit te werpen en naar de bovenkant van de volgende te…
- Formaatbehoudende versleuteling (FPE)Versleuteling waarvan de uitvoer hetzelfde formaat heeft als de invoer, zoals een 16-cijferig kaartnummer dat 16 cijfers…
- Formatteer-overheadDe ruimte die opgaat aan gaps, syncvelden, sectorkoppen en ECC — en daarom bevat een "1,44 MB"-floppy nooit 1,44 MB aan…
- FormatterHulpmiddel dat code automatisch naar een stijlstandaard opmaakt — nooit meer discussiëren over tabs of spaties in elke…
- Formele verificatieEen wiskundig bewijs dat een programma aan zijn specificatie voldoet — testen laat zien dat er bugs zijn, formele…
- FormspringEen dienst waar je openbaar vragen van anderen beantwoordde, vaak anoniem. In 2010 een hit onder tieners en later een…
- FortniteBattle-royalegame van Epic Games — Fortnite Battle Royale verscheen in 2017 en nam PUBG de wind uit de zeilen. Free-to-play…
- FortranDe eerste breed gebruikte hogere programmeertaal, in 1957 uitgebracht door IBM onder leiding van John Backus. De naam komt…
- Forward secrecyBeveiligingseigenschap: ook als de serversleutel later lekt, kan eerder onderschept verkeer niet worden ontsleuteld.
- Forwarding / bypassEen techniek die een berekend resultaat rechtstreeks van de uitvoereenheid die het produceerde naar de instructie stuurt die…
- FOSSIL-driverEen seriële driver voor DOS waarmee BBS-software en doorgames met de modem konden praten zonder zich om de onderliggende…
- FotogeleidertrommelDe lichtgevoelige trommel in een laserprinter die in het donker lading vasthoudt en die kwijtraakt waar licht op valt — het…
- Fotonische chipChip die licht gebruikt in plaats van (of naast) elektronen, voor gegevensoverdracht of voor directe optische berekeningen.
- Fotonische quantumcomputingQuantumcomputers die losse lichtdeeltjes als qubits gebruiken — en daardoor zonder koelkast kunnen.
- FotoplotterEen plotter die fotografische film belicht in plaats van met een pen te tekenen: de machine die printontwerpen omzet in echt…
- FotozetmachineEen zetmachine die letters met licht op fotopapier of film belicht in plaats van ze in lood te gieten — de brug tussen heet…
- Foundation modelEen groot "basismodel", getraind op enorme hoeveelheden data en daarna aangepast aan uiteenlopende taken via fine-tuning of…
- FoundationDBGedistribueerde, geordende key-valuedatabase met strikt serialiseerbare ACID-transacties over het hele cluster: de…
- FoutaanvalEen foutaanval laat de hardware verkeerd rekenen en leest de sleutel af uit de foute antwoorden.
- FoutbudgetHet verschil tussen je SLO (zeg 99,9%) en 100% — hoeveel uitval je mag hebben zonder de belofte te breken.
- FoutinjectieaanvalEen aanval die een cryptografische berekening opzettelijk verstoort, bijvoorbeeld met een spanningsglitch of laserpuls, en…
- FoutpropagatieHoeveel schade één omgeslagen bit in de ciphertext aanricht, hangt volledig af van de gebruikte bedrijfsmodus.
- FoverosIntels techniek om stukjes silicium op elkaar te stapelen, met een actieve basisdie die de bovenliggende tiles niet alleen…
- FP88-bits drijvendekommaformaat voor deep learning — half zo groot als FP16, dubbele tensordoorvoer op Nvidia Hopper/Ada en…
- FP8-trainingTrainen in acht-bits floating point. Grofweg twee keer zo snel als BF16, en vereist het bijhouden van schaalfactoren zodat…
- FPGAChip waarvan de logica na productie opnieuw te programmeren is — zit tussen een cpu (flexibel, traag) en een ASIC (snel…
- FPPEen C64-techniek waarbij code per rasterlijn bepaalt welke regel afbeelding de VIC-II toont, zodat een beeld verticaal kan…
- FPSAantal beelden dat per seconde wordt getoond. Filmstandaard: 24 fps. Tv: 25–30 fps. Gaming-pc, mainstream: 60 fps, gamers…
- fq_codelLinux-qdisc: Fair Queueing + Controlled Delay. Standaard sinds Linux 3.6 (2012). Combineert eerlijke wachtrijen per stroom…
- fr-041: debrisDe demo van Farbrausch uit 2007 waarin een stad zichzelf voor je ogen uit elkaar scheurt — uit een bestand van minder dan…
- fr-08: .the .productDe doorbraak van Farbrausch: een 64-kilobyte-intro uit 2000 die eruitzag als een demo van honderd keer die omvang.
- fr.*De Franstalige Usenet-hiërarchie, die de groepen van FNET opvolgde en door een eigen commissie werd beheerd.
- Fractal tree-indexEen B-tree die schrijfacties onderweg in buffers verzamelt in plaats van elke keer helemaal tot het blad af te dalen.
- Fractal zoomerEen realtime duik in de Mandelbrot- of Julia-verzameling – een effect dat lang onmogelijk was en daarom evenzeer een…
- FractioneringEen techniek waarbij elke letter van de klaartekst eerst in kleinere symbolen wordt gesplitst voordat die door elkaar worden…
- FragmentatieHet opdelen van een IP-pakket dat te groot is voor de MTU van de volgende schakel. De stukken reizen los van elkaar en…
- FragmentshaderHet programma dat voor elke kandidaat-pixel één keer draait en bepaalt welke kleur die krijgt.
- FRAMDe marketingnaam van TI voor FeRAM (dezelfde techniek), populair in hun MSP430-FRAM-microcontrollers voor extreem zuinige…
- FramerNederlandse ontwerptool die in 2022 van Figma-concurrent (prototyping) afsloeg naar websitebouwer — een Webflow-uitdager met…
- Framer MotionAnimatiebibliotheek voor React met declaratieve syntaxis via <motion.div animate={{ x: 100 }} />. Veerfysica…
- FrameworkEen kant-en-klare structuur die veelvoorkomende taken afhandelt, zodat de ontwikkelaar zich op de eigen bedrijfslogica kan…
- Francis WalsinghamEerste secretaris en spionnenmeester van Elizabeth I, die een netwerk van agenten en postonderscheppers over Europa…
- Frank McSherryMede-uitvinder van differentiële privacy die later van koers veranderde en streamingdatabases ging bouwen.
- Frank RiegerDuitse beveiligingsingenieur en woordvoerder van de Chaos Computer Club, met één been in versleutelde telefonie en het…
- Frank RowlettAmerikaans cryptanalist die in 1940 het team leidde dat de Japanse PURPLE-machine reconstrueerde.
- Frank StajanoOnderzoeker uit Cambridge die het koppelen van draadloze apparaten uitlegde met eendenkuikens en daarna oplichters…
- Freax (boek)De eerste serieuze poging om de geschiedenis van de demoscene als boek te boeken — die na deel één bleef steken.
- Fred CohenDe promovendus die in 1983 op een VAX een zichzelf verspreidend programma schreef en zijn begeleider het een virus liet…
- Fred Fish-diskettesDe genummerde reeks gratis Amiga-software die Fred Fish vanaf 1986 verzamelde en op diskette verspreidde.
- Freddie WilliamsDe radaringenieur die per toeval het eerste digitale geheugen met willekeurige toegang uitvond en het computerwerk daarna…
- Frederic WilliamsDe ingenieur wiens kathodestraalbuis het eerste random-accessgeheugen werd, en wiens testopstelling daarvoor de eerste…
- Free space mapHet bij benadering bijgehouden register van PostgreSQL met hoeveel ruimte er per tabelpagina nog over is. Het antwoord op…
- Free-NetGratis lokale inbelnetwerken die gewone inwoners e-mail, Usenet en fora gaven, nog voordat commerciële internetproviders…
- FreeBSDDe grootste afstammeling van BSD — een compleet besturingssysteem in plaats van een kernel plus een distributie.
- freedesktop.orgDe ontmoetingsplek die in 2000 GNOME en KDE op hetzelfde scherm wilde laten werken en het thuis werd van X.Org, Wayland…
- FreenodeHet IRC-netwerk dat een kwarteeuw lang de huiskamer van de vrije software was, tot een eigenaarswissel al het meubilair in…
- FreeSyncAMD's technologie voor variabele verversingssnelheid — de monitor synchroniseert zijn verversingssnelheid met de GPU…
- freeWAISDe vrije voortzetting van de WAIS-code, die het zoeken in volledige tekst op universiteitsservers in leven hield toen de…
- Freezer-cartridgeEen insteekmodule met een knop die de draaiende machine bevriest, het geheugen dumpt en vrijwel alles kan back-uppen…
- FrequentieanalyseIn het Nederlands is de e de meest voorkomende letter, en dat alleen al volstaat om elk cijfer te breken dat de statistiek…
- FrequentiemodulatiesyntheseEen synthesemethode waarbij de frequentie van de ene oscillator wordt gemoduleerd door een andere, wat rijke, complexe…
- FrescoDe poging van het X Consortium in de jaren negentig om Xt en Motif te vervangen door een objectgeoriënteerde toolkit op…
- FridenRekenmachines van een Zweedse emigrant die woedend bij Marchant wegliep en de concurrent bouwde die als eerste zonder…
- FriedmantoetsEen methode om de sleutellengte van een polyalfabetisch cijfer te schatten uit de coïncidentie-index.
- Friedrich KasiskiPruisische officier wiens methode uit 1863 de zwakte van het Vigenère-cijfer blootlegde.
- FriendicaDe oudste nog actieve Fediverse-software, gestart in 2010 (voordat ActivityPub bestond). Facebookachtige interface…
- FriendsterHet eerste sociale netwerk dat doorbrak, gelanceerd in 2002. Het ging niet ten onder aan de briljantie van een concurrent…
- Front Panel (CDE)De brede balk onderaan het CDE-scherm met klok, starters, prullenbak en de knoppen voor de vier werkruimtes: een taakbalk in…
- FrontDoorEen in Zweden ontwikkelde FidoNet-mailer voor DOS die rond 1990 de standaardkeuze werd voor duizenden BBS'en.
- FrontendHet deel van een systeem dat in de browser of app van de gebruiker draait — wat men daadwerkelijk ziet en aanklikt.
- Frustum cullingAlles wegfilteren wat buiten het gezichtsveld van de camera valt, nog voordat het naar de gpu gaat.
- FSDPDe ingebouwde manier van PyTorch om modellen te trainen die niet op één kaart passen. Het komt overeen met ZeRO-fase drie…
- FSP (File Service Protocol)Een lichtgewicht UDP-protocol voor bestandsoverdracht uit 1991, ontworpen om een server zo weinig te belasten dat niemand…
- fsxNetEen hedendaags "othernet" dat de protocollen van FidoNet tussen bbs'en over het internet draait, in 2015 gestart door de…
- fsyncDe systeemaanroep die schrijfacties uit de page cache van de kernel dwingt naar duurzame opslag. Zonder fsync staat een…
- FTN (FidoNet Technology Network)De verzamelnaam voor alle netwerken die op FidoNet-techniek draaien zonder FidoNet te zijn: dezelfde software, een eigen…
- FTPKlassiek protocol om bestanden tussen computers te verplaatsen — bedacht in 1971 en nog steeds in gebruik.
- FTPmailDiensten die bestanden van FTP-archieven ophaalden voor mensen die alleen e-mail hadden, en ze in stukken terugmailden.
- FTSCHet FidoNet Technical Standards Committee — het antwoord van het netwerk op de IETF, met genummerde documenten in plaats van…
- FTTxVerzamelnaam voor hoever het glasvezel werkelijk reikt voordat koper het overneemt; de x staat voor het eindpunt.
- full_page_writesPostgreSQL schrijft de hele pagina van acht kilobyte naar het transactielogboek bij de eerste wijziging na elk checkpoint…
- Full-stackEen ontwikkelaar die zowel de frontend als de backend beheerst.
- Full-text searchZoeken in vrije tekst met ranking, stemming en fuzzy matching, niet alleen LIKE '%foo%'.
- FunctieHerbruikbaar codeblok met een naam, parameters en (meestal) een retourwaarde.
- Functietabellen (ENIAC)Drie kasten met handmatig ingestelde schakelaars bevatten de getallen die de machine zelf niet kon uitrekenen — en maakten…
- Function callingHet vermogen van een LLM om uit een set vooraf gedefinieerde functies met schema's te kiezen welke moet worden aangeroepen…
- Functioneel programmerenParadigma waarin berekeningen worden opgebouwd uit pure functies — geen veranderlijke toestand, geen neveneffecten, waarden…
- FunctorEen datastructuur waarover je kunt mappen — implementeert map/fmap, dat een functie op de ‘inhoud’ toepast zonder de…
- FUNETHet Finse universiteitsnetwerk, op wiens FTP-server Linux voor het eerst werd gepubliceerd.
- FunkwhaleZelf gehoste muziekstreaming en -deling in het Fediverse. Gebaseerd op ActivityPub: instanties kunnen federeren, zodat je…
- FurnaceEen moderne opensource-chiptunetracker die in één interface een opvallend groot aantal geluidschips emuleert.
- FuserDe hete rol in een laserprinter die toner blijvend in het papier smelt — de reden dat de pagina warm uit de printer komt.
- FutexHet slot dat vrij is zolang niemand erom vecht — fast userspace mutex, de bouwsteen onder threadsynchronisatie in Linux.
- Future ComposerMuziekeditor en -formaat voor de Amiga dat noten opbouwde uit synthetische golfvormen in plaats van samples, met piepkleine…
- Future CrewDe Finse demogroep achter Second Reality — aantoonbaar de invloedrijkste kracht van de gouden jaren van de pc-scene.
- FuzzballDe kleine LSI-11-routers van David Mills, die in 1986 de allereerste NSFNET-backbone vormden en waar NTP is opgegroeid.
- FuzzingEen testtechniek die een programma enorme hoeveelheden willekeurige, misvormde of onverwachte invoer voorschotelt om…
- FVWMDe zuinige, eindeloos configureerbare window manager die op vroege Linux-systemen de standaard was.
- FVWM-modulesDe manier waarop FVWM kan groeien zonder op te zwellen: de pager, knoppenbalk, taakbalk en pictogrambeheerder zijn aparte…
- fvwm95FVWM opnieuw geverfd als Windows 95, met taakbalk, Start-knop en drie knoppen rechtsboven in de titelbalk, zodat Linux…
- FXPDe truc waarbij twee FTP-servers een bestand rechtstreeks onderling heen en weer schuiven terwijl de client alleen…
- Fysica-engineHet subsysteem dat uitrekent hoe dingen vallen, stuiteren en botsen: bij benadering juist, nooit exact.
- fzfEen algemene fuzzy finder voor de terminal, in Go geschreven door Junegunn Choi (2013). Neemt alles van standaardinvoer…
G
- G-SyncDe variabele-verversingstechniek van Nvidia: vroeger was er een hardwaremodule in de monitor voor nodig, tegenwoordig is het…
- G64Een schijfimage dat de ruwe GCR-bitstroom van de 1541 bewaart in plaats van afgewerkte sectoren, en zo kopieerbeveiliging…
- Gadget (Motif)Een Motif-component zonder eigen X-venster: de ouder tekent hem en geeft hem zijn events, waardoor de server niet voor elke…
- GAFAMDe Europese variant van FAANG: Google, Apple, Facebook, Amazon, Microsoft. Met Microsoft, zonder Netflix.
- Galera ClusterEen synchrone multi-masteroplossing voor MySQL/MariaDB (Codership). Alle nodes accepteren schrijfacties en een transactie…
- GalileoHet satellietnavigatiesysteem van de EU. De eerste testsatellieten gingen in 2011 de lucht in, de eerste diensten zijn sinds…
- GalliumnitrideHalfgeleidermateriaal met brede bandgap (3,4 eV tegenover 1,1 eV voor silicium): sneller schakelen, hogere spanningen…
- GaloisveldEen eindig lichaam met 2n elementen; GF(28), met 256 elementen, is de rekenkunde waarop AES is gebouwd.
- Game BoyDe slechtste technologie won: een grijs scherm zonder achtergrondverlichting, maar dertig uur op vier batterijen.
- Game crackingDe kunst van het verwijderen van kopieerbeveiliging uit games en software, zodat piraterijkopieën verspreid kunnen worden.
- Game-engineSoftwareraamwerk voor het bouwen van videogames — rendering, fysica, audio, animatie, scripting, editor. Scheelt veel tijd…
- Game-moddingAls spelers de game herbouwen, en soms iets maken dat groter wordt dan het origineel.
- GameloopDe lus die alles in een spel aandrijft: invoer lezen, de wereld bijwerken, een frame tekenen, herhalen.
- GammacorrectieDe niet-lineaire curve tussen opgeslagen pixelwaarde en werkelijke helderheid: een erfenis van beeldbuizen die achteraf…
- GANTwee neurale netwerken nemen het tegen elkaar op: de generator maakt nepdata, de discriminator probeert de vervalsing te…
- GaN-FETGalliumnitride-transistor. Een halfgeleider met brede bandgap (3,4 eV tegen 1,1 bij silicium), wat hogere…
- Gang of Four (GoF)Bijnaam van de auteurs van “Design Patterns: Elements of Reusable Object-Oriented Software” (1994) — Gamma, Helm, Johnson en…
- Gang punchDezelfde gegevens in één keer in een heel stapeltje kaarten ponsen: de standaardwaarde van het ponskaarttijdperk.
- Gap lockEen lockmechanisme in MySQL/InnoDB dat de ‘kloof’ tussen indexwaarden vergrendelt: niet alleen bestaande rijen, maar ook het…
- Garbage collectionAutomatisch geheugenbeheer: de runtime vindt geheugen dat niet meer wordt gebruikt en geeft het vrij.
- GarboHet FTP-archief van de Universiteit van Vaasa, dat de wereld in de jaren negentig vanaf de Finse westkust van DOS-software…
- GarnetDe onderzoekstoolkit van Carnegie Mellon voor grafische interfaces in Common Lisp, waarin de opmaak bestond uit formules die…
- Gary McGrawAmerikaanse onderzoeker die betoogde dat beveiliging vanaf het begin in de code moet worden ingebouwd, in plaats van…
- Gary McKinnonDe Schotse systeembeheerder die op Amerikaanse militaire computers naar bewijs van ufo's zocht en daarna een decennium vocht…
- Gary StarkweatherDe opticus die in 1969 voorstelde een laser op een kopieertrommel te richten en van het management te horen kreeg dat het…
- GasApp voor anonieme complimenten, gericht op tieners in de VS. Gelanceerd in augustus 2022 en binnen enkele maanden bovenaan…
- Gaspard de PronyDe ingenieur die Adam Smith las en concludeerde dat wiskunde net zo in massaproductie kon als spelden.
- GasvergoedingWat het kost om het Ethereum-netwerk een berekening te laten uitvoeren; de prijs wordt bepaald door drukte, niet door de…
- Gate-all-around (GAA)Een nieuwe transistorstructuur als opvolger van FinFET, waarbij de gate het kanaal aan alle vier de zijden omsluit in plaats…
- GatekeeperOp OPA gebaseerde admission controller voor Kubernetes: blokkeert of wijzigt resources die in strijd zijn met beleid dat in…
- GatewayHet apparaat waarnaar een pakket wordt gestuurd als de bestemming buiten het lokale netwerk ligt — meestal de router.
- Gateway APINieuwe Kubernetes-standaard voor verkeersroutering — opvolger van Ingress, ontworpen voor moderne eisen.
- Gateway load balancing (GLBP)Een variant van first-hop redundancy (Cisco GLBP) waarbij meerdere gateways tegelijk actief zijn en het verkeer onderling…
- GatsbyEen op React gebaseerde sitegenerator uit 2015 van Kyle Mathews. Een paar jaar lang dé manier om een snelle website met…
- Gaussian splattingEen techniek om uit gewone foto's een fotorealistische 3D-scène op te bouwen en die in realtime te renderen. In 2023…
- Gavin LoweComputerwetenschapper die in 1995 een man-in-the-middle-aanval vond in een authenticatieprotocol dat zeventien jaar…
- GBS-formaatEen bestandsformaat dat de geluidschip van de Game Boy vastlegt, zodat de muziek van een spel los kan worden afgespeeld…
- GCC (GNU Compiler Collection)De referentiecompiler van GNU — Richard Stallman, 1987. Ondersteunt C, C++, Objective-C, Fortran, Ada, D en Go. Compileert…
- GCM-SIVGCM-SIV is een AEAD-modus die overleeft dat iemand een nonce hergebruikt, een eigenschap die je liever nooit nodig hebt maar…
- GConfDe instellingendatabase van GNOME 2, een hiërarchie van getypeerde sleutels achter een daemon, waardoor programma's direct…
- GCR (group coded recording)Een codering die databits in langere codegroepen onderbrengt zodat tape of floppy nooit de klok kwijtraakt: de manier waarop…
- GDBDe standaarddebugger van de Unix-wereld, in 1986 oorspronkelijk geschreven door Richard Stallman. Doorloopt programma's stap…
- GDDR6Snel werkgeheugen voor consumenten-GPU’s — bredere bus en hogere kloksnelheid dan gewoon DDR.
- GDDR6XRazendsnel grafisch geheugen (Micron en Nvidia) dat met PAM4-signalering meer data per cyclus verstuurt dan gewone GDDR6…
- GDDR7Zevende generatie Graphics DDR: 28–32 Gb/s per pin (GDDR6: 18), met PAM3-signalering (drie niveaus in plaats van de twee van…
- GDI (Graphics Device Interface)De tekenlaag van Windows sinds 1985: dezelfde aanroepen voor lijnen, tekst en bitmaps, of het doel nu scherm, printer of…
- GDI-printerEen goedkope printer zonder eigen paginabeschrijvingstaal of processor: het Windows-stuurprogramma op de computer doet al…
- GDKDe laag van GTK die met het venstersysteem praat, zodat de widgets erboven niet hoeven te weten of ze op X11, Wayland…
- GDMDe display manager van GNOME sinds 1998, in 2007 onder luid protest herschreven en sinds GNOME 3.6 een verkapte GNOME Shell.
- Geauthenticeerde versleutelingVersleuteling waarmee de ontvanger ook kan vaststellen of iemand de cijfertekst heeft aangepast.
- Geavanceerde packagingTechnieken om meerdere chiplets op hetzelfde substraat te integreren of in 3D te stapelen: CoWoS (TSMC), Foveros en EMIB…
- GebruikersruimteWaar gewone programma's draaien — zonder directe hardwaretoegang en elk met een eigen beschermde adresruimte.
- Gedeeld geheugenDe snelste vorm van communicatie tussen processen: twee processen koppelen dezelfde fysieke geheugenpagina's aan zich en…
- Gedeeltelijke hydratatie (partial hydration)Alleen interactieve componenten hydrateren in plaats van de hele pagina, zodat bij het laden minder JavaScript en minder…
- Gedeeltelijke toepassing (partial application)Een nieuwe functie maken door een deel van de argumenten van een bestaande functie vast te zetten: add(a, b) plus…
- Gedistribueerde tracingEen request volgen door het hele gedistribueerde systeem: elke service levert een ‘span’ aan een gedeelde ‘trace’. Laat zien…
- Gedistribueerde transactieEen transactie die meerdere databases of services omvat; de klassieke oplossing is 2PC (two-phase commit) via het…
- Geffe-generatorDrie LFSR's gecombineerd via een soort multiplexer, die desondanks informatie over twee ervan lekt.
- Gefractioneerde morseMorsecode wordt in groepjes van drie tekens verdeeld en elk groepje wordt via een sleutelalfabet door een letter vervangen.
- Gegenereerde kolomEen kolom waarvan de database de waarde zelf berekent uit andere kolommen in dezelfde rij. Er valt niet naar te schrijven en…
- Geheimdeling (secret sharing)Een sleutel opdelen in vijf delen waarvan er drie volstaan om hem te reconstrueren, terwijl twee niets onthullen.
- GeheimenbeheerAPI-sleutels, databasewachtwoorden en certificaten veilig opslaan en verspreiden, en ze regelmatig roteren.
- GeheimschreiberDe Duitse ‘geheime telex’: een inline cijfermachine voor telexverkeer die de Zweden jarenlang meelazen en die de Britten…
- Geheugen van agentsDe mechanismen waarmee een LLM-agent dingen onthoudt buiten het huidige contextvenster: eerdere stappen van een taak, feiten…
- Geheugencontroller (IMC)De schakeling die alle communicatie tussen processor en RAM afhandelt — lees- en schrijfacties plannen, geheugenklok en…
- Geheugenintensieve functieEen sleutelafleidingsfunctie die veel werkgeheugen vraagt, zodat gespecialiseerde hardware wachtwoorden niet veel goedkoper…
- GeheugenlekGeheugen dat wordt gereserveerd maar nooit vrijgegeven: de applicatie groeit tot ze crasht.
- GelijktijdigheidMeerdere dingen „tegelijk” afhandelen — dat kan echt parallel (over meerdere kernen) of alleen om en om (één kern die…
- GeluidstrendEen audiofragment (een stukje van een nummer, een dialoogregel of een geluidseffect) dat een sjabloon wordt voor duizenden…
- GEMDe grafische desktop van Digital Research uit 1985, die zo veel op de Macintosh leek dat Apple er aanstoot aan nam.
- GEM AESDe helft van GEM die vensters, menu's, dialoogvensters en gebeurtenissen afhandelde — gebouwd op de tekenlaag VDI en als ROM…
- GEM VDIDe tekenlaag onder GEM: een apparaatonafhankelijke grafische API rond "workstations" voor scherm, printer en plotter…
- Gematerialiseerde viewOpgeslagen resultaat van een query: te lezen als een gewone tabel, maar (handmatig of automatisch) ververst als de…
- Gemini (Google)Googles LLM-familie aan de top — Google DeepMind, gelanceerd in december 2023. Van huis uit multimodaal (tekst, beeld, audio…
- Gemini FlashDe snelle en goedkope variant van Googles Gemini-modellen. Gelanceerd in mei 2024 (1.5 Flash), gevolgd door 2.0 Flash in…
- Gemini ProGoogles vlaggenschip onder de LLM-families — opvolger van PaLM/Bard. Van meet af aan multimodaal, met contextvensters van…
- GemmaGoogles familie van open-weights-modellen — de “kleine broertjes” van Gemini, met dezelfde onderzoekswortels maar met…
- Gemodereerde nieuwsgroepEen Usenet-groep waarin berichten niet direct verschijnen, maar naar een moderator worden gemaild die beslist wat wordt…
- GemStone IIIHet tekst-rollenspel van Simutronics op GEnie: een commerciële MUD die per uur werd afgerekend en nog altijd draait.
- Genaille-Lucas-linialenGenummerde staafjes waarop gedrukte pijlen het oog rechtstreeks naar het product leidden: Napiers staven zonder het…
- Gene KimSchreef als student de bestandsintegriteitscontrole Tripwire en werd daarna de verhalenverteller van de DevOps-beweging.
- Gene SpaffordAmerikaans informaticus, door iedereen "Spaf" genoemd, die de groepslijsten van Usenet op orde hield voordat hij een van de…
- Generator van willekeurige getallenEen programma of schakeling dat getallen voortbrengt die willekeurig moeten lijken en die in de cryptografie bovendien…
- Generic Event Extension (XGE)De X11-extensie die gebeurtenissen langer dan 32 bytes mogelijk maakte, zodat XInput 2 druk, kanteling en vingers kon…
- GenericsParametrisch polymorfisme — functies en types die over types geparametriseerd zijn. Vec<T> werkt voor T = String, T = i32 of…
- Generiek programmerenCode schrijven die voor veel typen werkt zonder de typecontrole te verliezen. List<T>, Vec<T>, HashMap<K, V>.
- GeneveGeneric Network Virtualization Encapsulation — een flexibel overlay-tunnelprotocol (RFC 8926) dat VXLAN moet opvolgen. Het…
- GEnieDe onlinedienst van General Electric, gebouwd op mainframetijd die anders elke avond ongebruikt zou zijn gebleven.
- GenlockDe techniek om het videosignaal van een computer op een extern signaal te synchroniseren, zodat beeld over bewegende video…
- GeoCitiesGratis webhosting die miljoenen mensen hun eerste homepage gaf, ingedeeld in themawijken ("neighborhoods") met…
- GeocodingEen adres omzetten in coördinaten; reverse geocoding is dezelfde reis in omgekeerde richting.
- Geoffrey HintonHield decennialang vast aan neurale netwerken toen het vakgebied ze als doodlopend beschouwde, en kreeg uiteindelijk gelijk.
- GeoJSONEen JSON-formaat voor geografische gegevens, gestandaardiseerd in RFC 7946 (2016). De voor de hand liggende manier om…
- Geometriebeheer (Xt)De regels van de X Toolkit over wie de grootte en positie van een widget bepaalt: het kind vraagt, de ouder beslist, en de…
- Geometry (X11)De string van de vorm 80x24+10+10 die elk X-programma sinds de jaren tachtig begrijpt als "zo groot, en daar", met een…
- Georg ScheutzDe Stockholmse jurist die de differentiemachine bouwde die Babbage nooit afmaakte, en hem verkocht aan een sterrenwacht in…
- George BooleSchreef een algebra van het menselijk redeneren en overleed zonder het minste vermoeden dat die zou uitgroeien tot dé…
- George DanezisDe anonimiteitsonderzoeker die al twintig jaar uitzoekt hoeveel metadata verraadt als de inhoud versleuteld is.
- George HotzHacker die als tiener de eerste iPhone ontgrendelde en later door Sony werd aangeklaagd vanwege een ondertekeningssleutel.
- George StibitzDe wiskundige die aan zijn keukentafel een binaire opteller bouwde uit afgedankte telefoonrelais en een tabaksblikje, en…
- GEOSEen grafisch besturingssysteem uit 1986 voor de Commodore 64 dat de 8-bitter vensters, een muisaanwijzer en WYSIWYG gaf.
- Gepartitioneerde tabellenDatabasefunctie waarbij één tabel logisch heel blijft maar fysiek in meerdere partities wordt opgesplitst op basis van een…
- Geprepareerde querySQL-patroon: een querysjabloon met placeholders ($1, ?) wordt verstuurd en de parameters worden apart gebonden. Twee…
- Gerber-formaatHet bestandsformaat dat elke printplatenfabrikant ter wereld verwacht, vernoemd naar de machine die het oorspronkelijk moest…
- Gereflecteerde XSSXSS-variant waarbij de kwaadaardige payload in de URL of het verzoek zit en door de server zonder opslag in het antwoord…
- Gerolamo CardanoGerolamo Cardano was een Italiaanse arts en wiskundige die het Cardano-rooster beschreef, een van de vroegste…
- Gertrude BlanchPromoveerde in de wiskunde op haar achtendertigste na veertien jaar als kantoorbediende, en leidde daarna de menselijke…
- Gesoldeerde IHS (sTIM)Wanneer de cpu-fabrikant de heatspreader (IHS) met een soldeer op indiumbasis (sTIM) aan de siliciumdie soldeert in plaats…
- Gestructureerd programmerenHet idee dat alle programmalogica uit drie bouwstenen kan bestaan — sequentie, selectie en iteratie — en dat goto dus…
- GetijdenvoorspellingsmachineFouriersynthese in messing: een draad over een dozijn katrollen die draaien op het tempo van maan en zon, en de som van hun…
- Gevulde vectorenDe scenenaam voor roterende 3D-objecten met effen gekleurde vlakken — het eerste echte 3D in demo's op homecomputers.
- GewichtenDe getallen in een neuraal netwerk die bepalen hoe het zich gedraagt — datgene wat training daadwerkelijk bijstelt.
- GGI (General Graphics Interface)De poging uit de jaren negentig om Linux een grafische laag in de kernel en één bibliotheek erbovenop te geven, zodat X, de…
- GGUFEen bestandsformaat (opvolger van GGML) om gequantiseerde taalmodellen in één bestand te verpakken, ontworpen voor llama.cpp…
- GHASHDe universele hash in GCM, die ciphertext omzet in een polynoom en dat in een geheim punt evalueert.
- GhostOpen-source blogplatform plus nieuwsbrief: ‘WordPress voor mensen die een hekel hebben aan WordPress’. Draaiend onder een…
- GhostscriptEen vrije interpreter voor PostScript en PDF die pagina's naar scherm, afbeelding of printer rendert: de onzichtbare motor…
- Giambattista della PortaNapolitaanse natuurfilosoof wiens traktaat uit 1563 een polyalfabetisch cijfer beschreef waarin de sleutelletter een van…
- GIFCompuServe, 1987. 8 bit (256 kleuren), verliesvrij, met animatie. Het LZW-patent leidde in 1996 tot het ontstaan van PNG…
- GIF delenIngesloten geanimeerde GIF's als reactie of commentaar. Tenor en Giphy zijn de dominante GIF-bibliotheken. Tenor werd in…
- GiganewsEen van de grote commerciële Usenet-providers, het soort bedrijf dat het overnam toen internetaanbieders hun eigen…
- GigascreenEen Spectrum-truc die elk beeld twee afbeeldingen afwisselt, zodat het oog ze tot meer waargenomen kleuren mengt.
- GIGOEen basiswet uit de informatica: slechte invoer geeft slechte uitvoer, hoe slim het algoritme ook is.
- Gilbert VernamDe ingenieur van AT&T die in 1917 de XOR-versleuteling patenteerde die het enige aantoonbaar onbreekbare cijfer zou worden.
- Gilles BrassardDe Montrealse cryptograaf die Stephen Wiesners kwantumgeld samen met Charles Bennett ombouwde tot een bruikbare…
- GIMPHet beroemde opensource-alternatief voor Photoshop — irritante interface, krachtig onder de motorkap. 2.10 sinds 2018; 3.0…
- GIN-indexGeneralized Inverted Index in PostgreSQL: een omgekeerde index die is geoptimaliseerd voor waarden met meerdere componenten…
- Giovan Battista BellasoItaliaanse cryptograaf die in 1553 het polyalfabetische cijfer met sleutelwoord beschreef, een methode die later de naam van…
- Giovanni PoleniDe hoogleraar uit Padua die in 1709 de eerste pinwheel-machine bouwde, aandreef met een vallend gewicht en haar vervolgens…
- GISSystemen om gegevens met een geografische locatie op te slaan, te analyseren en te visualiseren.
- GiST-indexGeneralized Search Tree: een uitbreidbaar indextype in PostgreSQL. Drijft de geometrische indexen (PostGIS), full-text…
- GitHet dominante versiebeheersysteem: houdt elke wijziging in code door de tijd heen bij.
- git bisectBinair zoeken door de commitgeschiedenis om de commit te vinden die een bug introduceerde. git bisect start, markeer…
- git cherry-pickKopieert één enkele commit van de ene branch naar de andere. Klassiek gebruik: een bugfix uit main terugportreren naar een…
- git fsmonitorIngebouwde bestandssysteemmonitor (git 2.37+, 2022): versnelt git status in enorme repo’s door te luisteren naar wijzigingen…
- Git LFSLarge File Storage: bewaart grote bestanden (video’s, ML-modellen, PSD’s) buiten git, met een tekstueel pointerbestand in…
- git rebaseDe Git-geschiedenis herschrijven: commits verplaatsen, samenvoegen of van volgorde veranderen.
- git reflogLokaal logboek van elke wijziging aan HEAD (en andere refs): het vangnet als er iets doms is gebeurd, zoals git reset --hard.
- git sparse-checkoutHaalt slechts een deel van een enorme repo uit in de werkmap — handig in monorepo's waar je maar in de map van één team…
- git stashHalf afgemaakt werk tijdelijk opbergen zonder te committen — handig om snel van branch te wisselen.
- git submoduleEen repo in een repo — verwijst naar een specifieke commit in een andere git-repo. Breed verguisd, maar een écht beter…
- git worktreeMeerdere checkouts van dezelfde repo in verschillende mappen — zonder twee keer te klonen. git worktree add ../hotfix…
- GitHubHet grootste codehostingplatform ter wereld, met meer dan 100 miljoen ontwikkelaars. Opgericht in 2008 door Tom…
- GitHub ActionsDe ingebouwde CI/CD van GitHub — YAML-workflows in .github/workflows/. Gelanceerd in november 2019 en binnen een paar jaar…
- GitHub CopilotAI-aanvulltool van GitHub die in de IDE code voorstelt op basis van de bestandscontext en opmerkingen. Oorspronkelijk…
- GitHub DiscussionsEen forumfunctie binnen GitHub-repositories, gelanceerd in 2020. Bedoeld om gesprek en werk te scheiden: issues horen te…
- GitLabOp Git gebaseerd DevOps-platform: repository, CI/CD, codereview, issuetracking en containerregister in één. Zelf te hosten…
- GitleaksCLI-tool die de Git-geschiedenis en de pre-commit-staging doorzoekt op gelekte geheimen: API-sleutels, JWT’s…
- GitOpsBeheerfilosofie waarbij de hele infrastructuur in Git is beschreven en een operator de werkelijkheid daarmee gelijk houdt.
- GitOps-reconcileDe kernlus van GitOps: een agent vergelijkt continu de WERKELIJKE toestand van het cluster met de GEWENSTE toestand…
- GladeDe grafische interfacebouwer van GTK uit 1998, waarmee knoppen en vakken in een venster worden gesleept en de beschrijving…
- GlamorDe X.Org-module die 2D tekent via OpenGL, zodat een grafische driver helemaal geen eigen versnellingscode meer nodig heeft.
- GlassubstraatDe schijf waarop de magnetische laag van een harde schijf wordt aangebracht — glas in plaats van aluminium geeft vlakkere…
- GlasvezelDatatransmissie via licht in dunne glasvezels. Singlemode (grote afstand, smalle kern) of multimode (korte afstand, brede…
- GLBPGateway Load Balancing Protocol, een Cisco-eigen protocol. Anders dan HSRP/VRRP verdeelt GLBP het verkeer over meerdere…
- Glenz-vectorEen gevuld 3D-vectorobject waarvan de vlakken doorzichtig getekend worden, zodat de achterkant als glas doorschemert.
- glibcDe libc-implementatie van GNU — de feitelijke standaard in vrijwel alle Linuxdistributies. Groot, complex en tot ver terug…
- Glide heightDe certificeringsvlieghoogte waarop een testkop wordt gevlogen om ruwheden op te sporen voordat een echte kop ze raakt.
- glitch-socEen door de community gedreven Mastodon-fork (officieel ‘glitch-soc’) met functies waar het hoofdproject terughoudend mee…
- GlobPatroonherkenning voor bestandsnamen: *.txt, photo_?.jpg, src/**/*.js.
- Global secondary index (GSI)Een secundaire index in een gedistribueerde database die onafhankelijk van de hoofdgegevens wordt gepartitioneerd — op de…
- Globale variabeleVariabele die in het hele programma zichtbaar is. In moderne programmeerpraktijk een klassiek antipatroon: het doorbreekt…
- GlobalFoundriesDerde grootste foundry — in 2009 afgesplitst van AMD met het Abu Dhabische Mubadala als eigenaar. Gaf in 2018 de race om de…
- GlusterFSGedistribueerd scale-out bestandssysteem dat de lokale schijven van servers bundelt tot één gedeelde POSIX-naamruimte. Het…
- GLXDe lijm tussen OpenGL en X11 — de reden dat een 3D-programma überhaupt een venster krijgt om in te tekenen.
- GMACGCM uitsluitend voor authenticatie, zonder dat de data zelf wordt versleuteld.
- GmailDe e-maildienst van Google — bij de lancering op 1 april 2004 met 1 GB opslag dachten iedereen dat het een aprilgrap was…
- gmc (GNOME Midnight Commander)De bestandsbeheerder en bureaubladpictogrammen van GNOME 1: de tekstmodus-Midnight Commander met een GTK-venster erop…
- GMCPGeneric MUD Communication Protocol: een onzichtbaar zijkanaal naast de tekst waarlangs de server spelstatus als JSON…
- GMR-kopEen leeskop op basis van reuzenmagnetoweerstand — de ontdekking uit 1988 waardoor de schijfcapaciteit eind jaren negentig en…
- gMSAEen serviceaccount waarvan het wachtwoord door de domeincontrollers zelf wordt gegenereerd en geroteerd en automatisch wordt…
- GNMeta-build voor Chromium — genereert Ninja-bestanden. Verving GYP in 2014. Snellere en schonere buildconfiguraties.
- GNOMEDe vrije desktopomgeving die in 1997 begon omdat KDE op een toolkit met een niet-vrije licentie was gebouwd.
- GNOME PanelHet paneel van GNOME 1 en 2: de strook met menu's, vensterlijst en applets die GNOME 3 afschafte en die door twee forks in…
- GNOME ShellDe desktopshell van GNOME 3 uit 2011, geschreven in JavaScript bovenop Mutter, die het paneel en de vensterlijst inruilde…
- GNUHet project dat een vrij Unix-achtig systeem wilde bouwen en daarin op alle onderdelen slaagde, behalve de kernel.
- GNU RocketEen synchronisatietool voor demo's die camera's, kleuren en effecten via een trackerachtige interface op de muziek laat…
- GNU ScreenDe oorspronkelijke terminalmultiplexer: je koppelt een sessie los en vindt hem bij de volgende login nog steeds draaiend…
- GNU SocialEen vroeg gefedereerd microbloggingplatform (met wortels in StatusNet, 2008) dat het Fediverse was voordat Mastodon bestond…
- gnu.*De Usenet-hiërarchie voor het GNU-project, waarin elke groep in beide richtingen met een mailinglijst van de Free Software…
- GnusDe nieuwslezer die in Emacs woont en geleidelijk uitgroeide tot een lezer voor vrijwel alles wat te lezen valt.
- GNUstepEen vrije herimplementatie van OpenStep, begonnen halverwege de jaren negentig en nog altijd gaande, bedoeld om de…
- Go (Golang)De systeemtaal van Google — Rob Pike, Ken Thompson en Robert Griesemer (2009). Ontworpen voor concurrency met weinig…
- GoatTrackerDe platformonafhankelijke tracker waarmee je echte C64-muziek op een moderne machine schrijft — SID-geluid zonder een echte…
- GodotOpen-source game-engine — explosief gegroeid na het prijsschandaal van Unity in 2023. Eigen scripttaal, GDScript, die op…
- GojekIndonesische superapp — begon als callcenter voor motortaxi's (ojek) en stapte in 2015 over op een app. Tegenwoordig eten…
- GoldEDDe eigen FidoNet-mailreader van de sysop — een teksteditor die de berichtendatabase rechtstreeks van schijf las in plaats…
- Golden imageEen vooraf gebouwd, voorgeconfigureerd en gehard sjabloon-image (voor een VM of container) waarvan alle instanties worden…
- Golden TicketEen willekeurige Kerberos-TGT in een Windows-domein vervalsen — volledige overname van het domein zodra de aanvaller de hash…
- GoodreadsHet sociale netwerk voor lezers — boeken bijhouden, waarderen, recenseren, met een teller voor de ‘reading challenge’. In…
- GoogleWon de zoekmarkt door pagina's te rangschikken op wie ernaar linkt, en bouwde daarbovenop een advertentiemachine.
- Google App EngineGoogles oorspronkelijke PaaS (2008): een Python-, Go-, Java- of Node-app uitrollen zonder aan servers te denken, met…
- Google Apps ScriptJavaScript die binnen Google Workspace draait: de macrotaal die de helft van de interne kantoorprocessen ter wereld bij…
- Google ChromeDe browser van Google, uitgebracht in 2008. Gebouwd op Chromium (open source) + Blink (rendering, in 2013 afgesplitst van…
- Google CloudDe cloud van Google, met ongeveer 12 % marktaandeel. Sterk in data (BigQuery), AI/ML (Vertex AI) en containers (Kubernetes…
- Google Cloud DataflowGoogles beheerde runner voor Apache Beam-pipelines: dezelfde code voor batch en streaming, zonder cluster om te hoeden.
- Google Cloud PrintGoogles clouddienst van 2010 tot 2020 waarmee elk apparaat naar elke printer kon afdrukken via de servers van Google.
- Google Cloud Pub/SubDe volledig beheerde pub-sub-dienst van GCP — wereldwijd, automatisch schaalbaar, at-least-once-aflevering, met pull of…
- Google Cloud RunServerloze containerdienst van GCP: push een Docker-image, en Cloud Run schaalt van 0 naar N en rekent per request-seconde…
- Google DocsRealtime samenwerkende tekstverwerking in de browser — gebouwd op Writely (overgenomen in 2006). Bepaalde het hele tijdperk…
- Google DriveCloudopslag en bestandssamenwerking van Google. Gelanceerd in april 2012 (Google Docs bestond al sinds 2006) en de basis van…
- Google FontsGratis open-sourcelettertypebibliotheek van Google. Gelanceerd in 2010, circa 1500 lettertypefamilies onder de SIL Open Font…
- Google MeetDe videovergaderdienst van Google — opvolger van Hangouts Meet en Duo, in 2020 tijdens corona gratis gemaakt om de groei van…
- Google PlayDe belangrijkste winkel van Android: opener dan de App Store, maar in de praktijk net zo moeilijk te vermijden.
- Google Vertex AIHet geïntegreerde ML/AI-platform van GCP — training, deployment, AutoML, agents en Model Garden (foundationmodellen…
- GopherDe vergeten concurrent van het web: een menugebaseerd documentsysteem uit 1991 dat verloor op licentievoorwaarden.
- Gopher+De uitbreiding die Gopher metadata, formaten en formulieren moest geven — en die verscheen toen gebruikers al naar het web…
- GophermapHet bestand dat een Gopher-menu beschrijft: één regel per item, met een typeteken, weergavetekst, selector, host en poort…
- Gordon LyonDe auteur van Nmap, de tool die poortscannen sinds 1997 tot de eerste stap van vrijwel elke beveiligingsbeoordeling heeft…
- Gordon MooreSchreef in 1965 een artikel met een waarneming over transistordichtheid die een halve eeuw lang het tijdschema van de…
- Gordon WelchmanDe man wiens toevoeging de Bombe in de praktijk bruikbaar maakte, en die veertig jaar later zijn veiligheidsmachtiging…
- GORMDe populairste Go-ORM: geketende API (db.Where("age > ?", 18).Find(&users)), automatische migraties, hooks en transacties.
- GOSIPGovernment OSI Profile: de poging van overheden om de OSI-protocollen via inkoopregels af te dwingen en TCP/IP daarmee te…
- GossipprotocolInformatieverspreiding naar epidemisch model: elke node kiest willekeurig een paar peers en deelt zijn toestand — na O(log…
- Gossipprotocol (DB)Een gedecentraliseerde manier waarop nodes in een cluster informatie verspreiden (welke nodes er zijn, hun status…
- GOST 28147-89Het Sovjetantwoord op DES: een blokcijfer met een blok van 64 bit, een sleutel van 256 bit en geheime S-boxen.
- GotekEen klein apparaat dat een floppydrive vervangt door een usb-stick vol schijfimages.
- GoToSocialLichtgewicht Fediverse-serversoftware in Go, gemaakt om op minimale hardware te draaien (een Raspberry Pi volstaat)…
- Gottfried LeibnizDe filosoof die geschillen wilde beslechten met de woorden ‘laten we rekenen’, en die zowel het talstelsel als de machine…
- Gouraud-shadingEen manier om gefacetteerde 3D-oppervlakken glad te maken door lichtwaarden tussen de hoekpunten te interpoleren in plaats…
- Government Code and Cypher SchoolDe Britse codebreekdienst, opgericht in 1919, verhuisd naar Bletchley Park en in 1946 omgedoopt tot GCHQ.
- GPGOpen-source implementatie van PGP — om bestanden te versleutelen, commits te ondertekenen en pakketten te verifiëren.
- GPIBDe parallelle instrumentbus van Hewlett-Packard uit de jaren zestig, gestandaardiseerd als IEEE-488, die onder meer plotters…
- GPIOAlgemeen inzetbare pinnen op microcontrollers en kleine computers (Raspberry Pi, Arduino).
- GPLDe copyleftlicentie van de Free Software Foundation, van Richard Stallman (1989). Afgeleide werken moeten onder de GPL…
- GPONGigabit Passive Optical Network: de dominante techniek voor glasvezelbreedband tot in de woning (FTTH). Eén vezel vanaf de…
- GPP-wachtwoordenMicrosoft liet beheerders via groepsbeleid lokale wachtwoorden instellen, versleuteld met AES-256, en publiceerde de sleutel…
- GPQAGraduate-Level Google-Proof Q&A: benchmark van 448 vragen op promovendiniveau in biologie, natuurkunde en scheikunde, in…
- GPSAmerikaanse satellietnavigatie. 31 satellieten in een middelhoge baan om de aarde. De ontvanger berekent zijn positie uit…
- GPT (Generative Pre-trained Transformer)De LLM-familie van OpenAI — GPT-1 (2018) → GPT-2 (2019) → GPT-3 (2020) → GPT-4 (2023) → GPT-4o (2024) → o1/o3 (redeneren…
- GPT-4Het vlaggenschipmodel van OpenAI van maart 2023 tot 2024. Aanzienlijk slimmer dan GPT-3.5. Legde de basis voor het debat…
- GPT-4oHet eerste ‘omni-modale’ model van OpenAI — tekst, audio en beeld in hetzelfde netwerk. Realtime stemgesprekken met een…
- GPTQPost-training-kwantisatie voor LLM's tot 3–4 bits, via per laag een benaderde, op de Hessiaan gebaseerde foutcompensatie.
- GPUEen processor die gespecialiseerd is in het parallel uitvoeren van heel veel kleine rekenbewerkingen.
- GPU-clusterHonderden tot tienduizenden onderling verbonden gpu’s voor grootschalige AI-training. Hyperscaleromvang: Meta met 24k H100…
- Gpu-driverStuurprogramma's voor videokaarten — vertalen API-aanroepen (OpenGL, Vulkan, DirectX, Metal) naar gpu-commando's. Berucht…
- GPU-koelingWarmtebeheer voor datacenter-gpu’s. Een H100 (700 W per gpu) in een 8-gpu-server is goed voor 5,6 kW in een 4U-behuizing…
- GQA (Grouped-Query Attention)Een compromis tussen multi-head attention (MHA, één KV per head) en multi-query attention (MQA, één KV in totaal) — meerdere…
- GraafKnopen + bogen. De veelzijdigste datastructuur — geschikt voor sociale netwerken, wegennetten, afhankelijkheden, neurale…
- GraalVMHet JVM-alternatief van Oracle Labs, gelanceerd in 2018. Twee kernfuncties: Native Image (Java ahead-of-time compileren naar…
- GrabDe superapp van Zuidoost-Azië — taxi's, eten, bank en bezorging. Nam in 2018 het Zuidoost-Aziatische bedrijf van Uber over…
- Grab (X11)Een X-client die alle invoer van de aanwijzer of het toetsenbord voor zichzelf opeist, ongeacht welk venster de focus heeft.
- Grace Hopper (persoon)De schout-bij-nacht die het idee doordrukte dat programma's in iets wat op Engels lijkt geschreven konden worden, en de…
- Graceful restartEen mechanisme waarmee een router zijn routeringsproces kan herstarten zonder dat het verkeer stopt, doordat de buren…
- Graceful shutdownEen proces netjes afsluiten: geen nieuwe verzoeken meer aannemen, lopende verzoeken afronden, locks vrijgeven, buffers…
- Gradient accumulationMeerdere kleine batches draaien en hun gradiënten optellen voordat de optimizer een stap zet, om een batchgrootte te…
- Gradient checkpointingGeheugen besparen tijdens het trainen door delen van de forward pass opnieuw te berekenen in plaats van alle…
- Gradient clippingEen bovengrens zetten aan hoe groot een trainingsstap mag zijn, zodat één afwijkende batch geen model verwoest waar weken…
- Gradient descentHet optimalisatie-algoritme waarmee vrijwel elk ML-model wordt getraind — kleine stapjes zetten in de richting waarin de…
- GradleHet JVM-buildsysteem dat Ant en Maven verving — Hans Dockter, 2007. Standaardbuild voor Android (sinds 2013). DSL in Groovy…
- GrafanaDe dashboardtool voor het visualiseren van metrics en logs — praat met Prometheus, Loki, InfluxDB en meer.
- Grafana Loki„Prometheus voor logs” — een goedkoper logsysteem dat alleen metadata indexeert, niet de tekst zelf.
- GrafendatabaseDatabase die is geoptimaliseerd voor grafgegevens: knopen met relaties. Query's lopen via padtraversering in plaats van…
- GrafentheorieWiskundige studie van grafen (knopen en bogen). Leonhard Euler legde in 1736 de basis met het probleem van de zeven bruggen…
- GrafX2Een pixelarteditor met 256 kleuren, in 1996 geschreven voor DOS, in wezen het antwoord op de vraag ‘waarom is er geen Deluxe…
- Grain (codering)Een stroomcodering uit het eSTREAM-project die een lineair en een niet-lineair schuifregister combineert.
- GrammarlyBrowserextensie die grammatica, toon en stijl in realtime controleert, met meer dan 30 miljoen dagelijkse gebruikers. Een…
- Grand ChiffreHet diplomatieke cijfer van Lodewijk XIV, ontworpen door vader en zoon Rossignol, dat zo'n twee eeuwen onleesbaar bleef.
- Granulair mediumDe opnamelaag van een harde schijf, opgebouwd uit duizenden microscopische magnetische korrels, elk van zijn buren…
- Graph of ThoughtsVeralgemeent Tree of Thoughts tot een DAG — gedachten kunnen samensmelten, aggregeren en elkaar verfijnen. Paper van ETH…
- Graphics context (X11)Een bundel tekeninstellingen die op de server wordt bewaard, zodat niet elke lijn zijn eigen kleur over het netwerk hoeft…
- GraphicsExpose en NoExposeDe events die een client vertellen of een kopieeractie binnen de X-server is gelukt, of gaten heeft achtergelaten die hij…
- GraphQLEen API-stijl waarbij de client een query stuurt die precies beschrijft welke velden hij terug wil.
- GraphQL SubscriptionsHet derde operatietype van GraphQL: realtimedata van server naar client pushen via WebSocket of SSE, naast queries en…
- GraphvizHet gereedschap dat grafen voor je tekent. Knopen en verbindingen worden beschreven in de DOT-taal, waarna een layout-engine…
- Gratuitous ARPEen ARP-pakket dat een host ongevraagd verstuurt om de ARP-caches van buren bij te werken. Opbouw: een ARP-request waarvan…
- Gravis UltraSoundDe geluidskaart waar de demoscene dol op was: wavetable met eigen sample-RAM die 32 kanalen in hardware mixte.
- Gravity (X11)De regels van X11 voor wat waar blijft wanneer een venster van grootte verandert.
- GravityNotifyHet X11-event voor subvensters die de server uit zichzelf heeft verplaatst omdat hun parent van grootte veranderde.
- GraycodeEen binaire reeks waarin tussen opeenvolgende waarden telkens maar één bit verandert, zodat een uitlezing nooit halverwege…
- GREEen tunnelprotocol van Cisco, gestandaardiseerd in RFC 2784. Het verpakt een willekeurig protocol in een IP-pakket en stuurt…
- GRE-tunnelGeneric Routing Encapsulation: door Cisco ontwikkelde punt-naar-punttunneling (RFC 2784). Verpakt willekeurig netwerkverkeer…
- GreaseweazleEen goedkope, open usb-kaart die floppy's op fluxniveau leest en schrijft – een KryoFlux voor wie liever geen KryoFlux koopt.
- Great RenamingDe herindeling van Usenet in 1987, waarbij de platte net.*-groepen werden gesorteerd in themahiërarchieën als comp, sci en…
- Greedy decodingSamplingstrategie voor LLM's: kies altijd het token met de hoogste waarschijnlijkheid. Gelijk aan temperature=0 plus…
- Greedy-algoritmeStrategie die bij elke stap de lokaal beste keuze maakt in de hoop dat het eindresultaat globaal optimaal is. Niet altijd…
- Green Card-spamDe advertentie die twee advocaten in 1994 naar duizenden nieuwsgroepen stuurden, en die van commerciële spam een…
- Green screen (TikTok)Een TikTok-effect dat een afbeelding, screenshot of video achter je plaatst terwijl je praat — zoals het green screen van…
- Greenbar-papierHet groen-wit gestreepte doorlopende papier waarop computeruitvoer decennialang werd afgedrukt.
- Greenfield-projectEen nieuw project zonder bestaande code om rekening mee te houden. Vrije keuze in techniek, architectuur en patronen…
- GreenplumMPP-datawarehouse (Massively Parallel Processing) gebouwd als fork van PostgreSQL: overgenomen door EMC in 2010, daarna…
- GreetingsDe groetenlijsten die demo's en cracktro's in hun scrolltekst verweefden: de sociale valuta van de scene, gericht aan…
- GreetzGroeten in leetspeak in cracktro's, intro's en NFO-bestanden: een bedankje aan bevriende groepen en personen, de…
- Greg HoglundAmerikaanse onderzoeker die Windows-rootkits tot een openbaar studiegebied maakte en wiens bedrijf later het bekendste…
- GremlinDe graafquerytaal van Apache TinkerPop: een wandeling langs knopen en bogen, stap voor stap.
- grepUnixtool om tekst met reguliere expressies te doorzoeken. Ken Thompson, 1973. De naam komt van het ed-commando g/re/p…
- GrexEen door de leden beheerde publieke Unix-machine in Ann Arbor, waar iedereen een gratis shellaccount kon krijgen en de…
- Grit wheelHP's papieraandrijving voor plotters, waarbij kleine wieltjes met schuurkorrels het vel aan de rand vastgrijpen en heen en…
- Groeps-DMEen privé-groepschat binnen een sociaal platform (Instagram, Twitter/X, Discord) — een direct bericht met meerdere…
- Groepschat een naam gevenHet sociale (meestal grappige) gebruik om een groepschat een naam te geven en die voortdurend te veranderen. Een klein maar…
- Groepsgesprek-protocolDrie topologieën voor meerdere deelnemers: mesh (peer-to-peer tussen allen, maximaal 3–4), MCU (server transcodeert en mixt…
- GrokHet taalmodel van xAI. Het AI-bedrijf van Elon Musk, opgericht in 2023 na de breuk met OpenAI. Geïntegreerd in X (voorheen…
- Gromark-cijferEen lopende-sleutelcijfer waarvan de sleutelstroom uit een korte primer van vijf cijfers groeit door optellen modulo 10.
- Gronsfeld-cijferVigenère met een reeks cijfers als sleutel, en dus slechts tien mogelijke verschuivingen per positie.
- GrootformaatprinterPrinters voor papier van ruwweg 60 cm breed en meer — posters, tekeningen, banners en borden — die het overnamen waar de…
- GroovyEen dynamische taal voor de JVM, in 2003 gestart door James Strachan. Vrijwel alle geldige Java is ook geldige Groovy, maar…
- GroqHardwarestartup met een ‘LPU’ (Language Processing Unit): een chip die speciaal is ontworpen voor LLM-inferentie en per…
- Grounding (LLM)LLM-functie die antwoorden koppelt aan externe gegevensbronnen (webzoeken, interne documenten, kennisbank) met…
- GROUP BYDe SQL-clausule die rijen met dezelfde waarde samenvoegt tot één rij per groep, zodat aggregatiefuncties als COUNT, SUM en…
- Group commitOptimalisatie waarbij meerdere gelijktijdige commits worden gebundeld en samen met één fsync worden weggeschreven. Een fsync…
- Group ReplicationDe ingebouwde oplossing van MySQL voor synchrone, op consensus gebaseerde replicatie — de basis van InnoDB Cluster. Een…
- Grouped-query attention (GQA)Een attention-variant waarbij meerdere query-heads dezelfde set key/value-heads delen in plaats van elk een eigen set te…
- GROUPING SETSEen SQL-uitbreiding op GROUP BY waarmee meerdere groeperingen in één query worden berekend. In plaats van meerdere SELECT’s…
- Grover-algoritmeDoorzoekt een ongesorteerde verzameling in een aantal stappen gelijk aan de wortel van het aantal elementen in plaats van de…
- GrøstlEen Deens ontworpen hashfunctie die de SHA-3-finale haalde en toch nooit een standaard werd.
- gRPCHet RPC-framework van Google bovenop HTTP/2: een compact binair protocol met sterke typering (Protobuf).
- GRPOHet RL-algoritme van DeepSeek voor het trainen van redeneermodellen: goedkoper dan PPO, omdat het valuemodel vervalt doordat…
- GRUBDe standaard bootloader van de Linuxwereld. Hij laadt de kernel en initramfs in het geheugen, geeft kernelparameters mee en…
- GrubhubNummer 3 onder de Amerikaanse bezorgapps — fuseerde in 2013 met Seamless, in 2021 voor $7,3 mrd gekocht door Just Eat…
- GrundstellungDe Grundstellung was de beginstand van de Enigma-rotoren, onderdeel van de dagsleutel en de eerste stap van elke…
- GS1De non-profitorganisatie achter de barcodestandaarden: EAN, UPC en de GTIN-nummers op vrijwel elk artikel in een winkelschap.
- GSAPDe oude, snelle animatiebibliotheek voor het web. Ze stamt uit het Flash-tijdperk en heeft Flash overleefd. Animeert alles…
- GSMDe Europese 2G-standaard die mobiel bellen wereldwijd maakte — en ons de simkaart en sms opleverde.
- GSO / TSOGeneric Segmentation Offload en TCP Segmentation Offload: functies in Linux en netwerkkaarten waarbij een grote…
- GsonGoogles Java-bibliotheek om objecten naar JSON om te zetten en terug, in twee methodeaanroepen en zonder één annotatie.
- GTFOBinsDe catalogus van gewone Unix-programma's die zich een shell laten ontlokken. De conclusie: "je mag find als root draaien"…
- GTID-replicatieGlobal Transaction Identifier — een systeem in MySQL waarin elke transactie een wereldwijd unieke ID krijgt. Het maakt…
- GTKEen widgetbibliotheek voor grafische interfaces, in 1998 geschreven voor de beeldbewerker GIMP en daarna een eigen project…
- GTSMEen verdediging die benut dat TTL alleen kan worden verlaagd: verzend met 255 en eis minstens 254 terug, zodat alleen iemand…
- Guard-patroonDe extra streepparen aan het begin, in het midden en aan het einde van een UPC- of EAN-code, die de scanner vertellen waar…
- GuardrailsBeschermlagen die voorkomen dat een LLM ongepaste uitvoer produceert, of ongepaste invoer accepteert.
- Guardrails (AI)Beschermlagen rond een LLM die controleren en begrenzen wat erin gaat en eruit komt — schadelijke vragen blokkeren…
- Guess-and-determine-aanvalEen aanval die een deel van de interne toestand van een cijfer raadt en de rest afleidt uit lineaire of eenvoudige verbanden.
- GUI (grafische gebruikersinterface)De interface waarin je naar dingen op een scherm wijst in plaats van te typen hoe ze heten.
- Guided decodingEen taalmodel dwingen uitvoer te produceren die een schema volgt, door bij elke stap alle tokens te maskeren die de…
- Guido van RossumBegon in de kerstvakantie van 1989 uit hobby aan Python en stuurde de taal daarna drie decennia lang als haar 'welwillende…
- GumroadPlatform voor de verkoop van digitale producten (e-books, Notion-templates, Lightroom-presets, cursussen) met minimale opzet.
- GumtreeBrits advertentieplatform — in 2005 gekocht door eBay, in 2020 verkocht aan Adevinta (het moederbedrijf van Blocket). De…
- Gunters schaalEen logaritmische schaal op een liniaal die vermenigvuldigen veranderde in het optellen van twee lengtes met een passer: de…
- Guru MeditationHet crashscherm van de Amiga: een knipperend rood kader met twee hexgetallen, genoemd naar een interne yogagrap.
- Gus SimmonsWiskundige bij Sandia die ontdekte dat een digitale handtekening ongemerkt verborgen berichten kan smokkelen.
- GutenprintEen open verzameling stuurprogramma's waarmee honderden inkjet- en laserprinters werken op Linux, macOS en andere…
- gVisorDe userspace-kernel van Google: onderschept syscalls uit de container en implementeert ze opnieuw in een afgeschermd…
- GWMDe Generic Window Manager, de programmeerbare window manager van Bull uit 1989, waarin frames, menu's en gedrag in een eigen…
- gzipHet compressiealgoritme dat al 25 jaar de standaard van het web is: verkleint HTML/CSS/JS met ongeveer 70 %.
- The Gold-BugHet verhaal van Edgar Allan Poe uit 1843, waarin een eenvoudig substitutiecijfer met letterfrequenties wordt opgelost.
H
- :has()-selectorCSS-selector die een element selecteert op basis van zijn kinderen: de lang verwachte ‘ouderselector’.
- .htaccessHet configuratiebestand per map van Apache: de plek voor redirects, wachtwoordbeveiliging en rewrite-regels als de server…
- Differentiële aanval van hogere ordeEen differentiële aanval die kijkt naar verschillen van hogere orde in de cijfertekst over een verzameling klaartekstblokken.
- H. D. MooreMaker van Metasploit, het framework dat van exploits uitwisselbare modules maakte in plaats van losse scripts voor obscure…
- H.264De videocodec die universeel werd: twintig jaar oud, slechter comprimerend dan alles wat nieuwer is, en nog steeds de keuze…
- H.265 (HEVC)De opvolger van H.264 die de bitrate halveerde — en vervolgens struikelde over zijn eigen licenties.
- HabitatLucasfilms grafische online wereld voor de Commodore 64, waar de spelers de ontwerpers leerden dat een virtuele wereld zich…
- Hacker NewsOranje techforum van Y Combinator: een van de weinige overgebleven plekken van het ‘oude internet’ waar techmensen echt met…
- Hadamard-poortDe poort die een qubit van een vaste waarde in een gelijkmatige superpositie brengt: de openingszet van vrijwel elk…
- HafniumMicrosofts naam voor een door een staat gesteunde APT-groep, toegeschreven aan China. Ontdekt als dader achter de massale…
- Hagelin M-209De tactische codeermachine van het Amerikaanse leger in de Tweede Wereldoorlog, ontworpen in Stockholm en gebouwd door een…
- Hal FinneyDe cypherpunk die meebouwde aan PGP, herbruikbare proofs of work bedacht en de allereerste bitcointransactie ontving.
- Half-LifeDe game die haar verhaal vertelde zonder de speler ooit de controle te ontnemen — en de voedingsbodem werd voor de…
- Half-trackingEen kopieerbeveiligingstruc voor de Commodore 1541 die data verstopte tussen de normale sporen van de drive.
- HalfblokDe tekens ▀ en ▄ gebruiken om elke tekstcel in twee gekleurde pixels te splitsen, waardoor de verticale resolutie verdubbelt.
- HalftoonGrijstinten weergeven met stippen van wisselende grootte — zo drukt een printer of pers een foto met één kleur inkt.
- Hallucinatie (AI)Wanneer een AI met veel zelfvertrouwen feiten verzint die niet kloppen.
- HallucinatiebeperkingDe verzameling technieken om te verminderen dat een LLM aannemelijk klinkende maar onjuiste dingen verzint. Geen methode…
- Halvering (halving)De ingebouwde regel van Bitcoin dat de beloning per blok elke 210.000 blokken halveert, ongeveer elke vier jaar.
- HamlHTML zonder sluittags: de inspringing bepaalt de nesting, en %div.card is een volledige elementdeclaratie.
- Hampster DanceEen GeoCities-pagina met dansende hamster-gifjes en een versnelde geluidsloop. Een van de allereerste dingen die op het web…
- HAMR (heat-assisted magnetic recording)Warmtegeassisteerde magnetische opslag, waarbij een laser een punt kortstondig verhit zodat een hard magnetisch korrel…
- HandleEen unieke gebruikers-ID binnen een platform, meestal met een @ ervoor.
- HandlebarsEen templateengine op basis van dubbele accolades, die Mustache uitbreidt met helpers en blokexpressies.
- HandoverEen actieve verbinding van de ene cel naar de volgende overdragen terwijl de gebruiker zich verplaatst: de kern van mobiele…
- HandscannerDe handscanner die je met de hand over de pagina sleepte — goedkoop, fummelig, en slechts zo stabiel als je pols.
- Handtekeningblok (.signature)Het tekstblok dat onder elk bericht en elke mail werd geplakt, met een eigen scheidingsteken en een ongeschreven…
- Hans DobbertinDuitse cryptograaf die MD4 brak en als eerste voor MD5 waarschuwde, bijna tien jaar voordat iemand luisterde.
- Hans-Thilo SchmidtDuitse ambtenaar bij het cijferbureau die in 1931 Enigma-documentatie verkocht aan de Franse inlichtingendienst.
- Happy EyeballsHet algoritme waarmee een dual-stackclient IPv6 en IPv4 parallel probeert, in plaats van een minuut te blijven hangen als…
- Haptische feedbackDe interface die via aanraking antwoordt: kleine, precieze trillingen die een druk op een vlak oppervlak zonder bewegende…
- Hard restart (SID)Een trucje in C64-playerroutines dat de envelope-generator van de SID een paar frames voor een noot reset, zodat de attack…
- Hard-sectored schijfVroege floppy's die het begin van elke sector markeerden met een fysiek gat in het medium, in plaats van de controller de…
- Hardcoded inloggegevensInloggegevens die permanent in een applicatie, firmware of apparaat zijn ingebakken — vaak identiek op elk exemplaar en niet…
- Hardsync (oscillatorsynchronisatie)Een oscillator zet de fase van een andere terug telkens wanneer hij aan een nieuwe cyclus begint, wat een toon oplevert die…
- HardwareDe fysieke onderdelen van een computer: cpu, ram, opslag, gpu, moederbord, randapparatuur. Het tegenovergestelde van…
- Hardware root of trustEen sleutel of codefragment in silicium waar de rest van de bootketen op moet vertrouwen, omdat het in het veld niet te…
- Hardware-keyloggerEen klein fysiek apparaatje tussen toetsenbord en computer dat elke toetsaanslag vastlegt, onzichtbaar voor het…
- Hardware-RAIDEen aparte RAID-controllerkaart (LSI MegaRAID, Dell PERC, HPE Smart Array) die de RAID-berekeningen van de CPU overneemt.
- HardwaretokenFysiek apparaat dat nodig is om in te loggen: usb- of nfc-sleutel, smartcard, RSA-token.
- HardwiredEen Amigademo uit 1991 van Crionics en The Silents, en een van de meestbesproken producties uit de bloeiperiode van de Amiga.
- Harlem ShakeHet videoformat uit 2013 waarin één persoon alleen danst temidden van mensen die hem negeren, tot de bas invalt en iedereen…
- Harmonische analysatorDe machine die de getijdenvoorspeller achterstevoren liet draaien: voer een gemeten kromme in en de amplitudes van de…
- Harmony (Qt-kloon)De poging om Qt van de grond af opnieuw te schrijven onder een vrije licentie, zodat KDE zonder de voorwaarden van Trolltech…
- Harri HurstiFinse programmeur die in 2005 de uitslag van een verkiezing op een echte Amerikaanse stemmachine veranderde door alleen de…
- Harvard Mark IVijftien meter tandwielen, relais en één doorlopende aandrijfas — de machine die de Harvard-architectuur haar naam gaf en…
- Harvard Mark IIAikens tweede machine kon rekenen met drijvende komma en zichzelf in tweeën splitsen — maar wordt vooral herinnerd om een…
- Harvard Mark IIIAikens derde machine, ook wel ADEC genoemd: elektronenbuizen in de rekeneenheid, magneettrommels voor opslag — en…
- Harvard-architectuurInstructies in het ene geheugen, data in het andere — een scheiding die Aiken niet uit principe koos, maar omdat ponsband…
- Hash joinJoinalgoritme dat van de kleinste tabel een hashtabel bouwt en daarin de rijen van de grootste opzoekt.
- HashbotsingWanneer twee verschillende invoeren dezelfde hashwaarde opleveren: wiskundig onvermijdelijk (ladenprincipe), in de praktijk…
- Hashes krakenDe oorspronkelijke invoer achterhalen uit een hash door kandidaten te raden en hun hashes te vergelijken.
- HashfunctieDeterministische functie die willekeurige invoer afbeeldt op uitvoer van vaste lengte. Twee hoofdcategorieën: snelle hashing…
- HashiCorpHet bedrijf achter Terraform, Vault, Consul en Vagrant: de gereedschapskist die van ‘infrastructure as code’ de standaard…
- HashiCorp VaultOpensourcebeheerder voor geheimen — centrale opslag, dynamische inloggegevens en cryptografie als dienst.
- HashingEen eenrichtingsfunctie die voor dezelfde invoer altijd dezelfde uitvoer geeft, maar waarvan je niet terug kunt rekenen.
- HashpartitiePartitioneringsstrategie: een hashfunctie over de partitiesleutel, modulo N, bepaalt de partitie.
- Hashtabel (hashmap)Datastructuur die sleutels aan waarden koppelt in geamortiseerd O(1): de bouwsteen achter dict, HashMap en object in vrijwel…
- HashtagEen woord met een hekje ervoor waardoor een bericht op onderwerp te vinden is: bedacht door een gebruiker, niet door het…
- Hashtag volgenEen hashtag volgen (niet alleen een account), zodat berichten met die tag in de feed verschijnen. Zo wordt de hashtag van…
- HaskellLazy, pure, statisch getypeerde functionele programmeertaal, vernoemd naar Haskell Curry. Eerste standaard in 1990 en nog…
- Håstads broadcast-aanvalEen aanval op RSA waarbij hetzelfde bericht met een kleine publieke exponent voor meerdere ontvangers is versleuteld en met…
- Hasura“PostgREST voor GraphQL”: richt het op Postgres en er wordt een complete GraphQL-API met realtime subscriptions gegenereerd.
- HatariEen open-source emulator voor Atari's 16- en 32-bitsmachines — ST, STE, TT en Falcon — en binnen de Atari-scene wat WinUAE…
- HaujobbDemogroep met Duitse wortels uit het begin van de jaren negentig, ruim dertig jaar actief op zowel Amiga als pc.
- HAVALEen hashfunctie uit 1992 die vingerafdrukken van 128 tot 256 bit kon maken, waarbij de gebruiker zelf koos hoeveel rekenwerk…
- Havoc PenningtonDe Red Hat-ontwikkelaar achter Metacity, GConf en D-Bus, en een van de initiatiefnemers van freedesktop.org, zodat GNOME en…
- Hayes-commandoset (AT)De tekstcommando's met het voorvoegsel AT waarmee modems al veertig jaar worden verteld te bellen, op te hangen en over…
- Hazard pointersEen manier om te weten wanneer geheugen veilig vrijgegeven kan worden in een lock-free datastructuur: elke thread maakt…
- HBAHost Bus Adapter: een uitbreidingskaart die de host met opslagapparaten verbindt.
- HBaseGedistribueerde wide-column-NoSQL-database, geïnspireerd op Google Bigtable (2006).
- HBMVerticaal gestapeld werkgeheugen direct naast de GPU of AI-versneller, met een bandbreedte in de terabytes per seconde.
- HBM3eVerbeterde HBM3: 1,2 TB/s per stack (tegen 819 GB/s bij HBM3), 24–36 GB per stack.
- HBM4Vierde generatie HBM — JEDEC-specificatie 2024, eerste leveringen in 2026. Dubbele interfacebreedte (2048 bit tegenover 1024…
- HC-128Een stroomcijfer uit 2004 met een sleutel van 128 bit, geschreven voor software en aangedreven door grote tabellen in het…
- HCL (HashiCorp Configuration Language)De declaratieve configuratietaal van HashiCorp: als JSON, maar voor mensen. Aangedreven door Terraform, Packer, Nomad…
- HCTREen brede-blokmodus met aan weerszijden van een counter-mode-kern een hash, ontworpen voor hele schijfsectoren.
- HDCPDRM-systeem in HDMI en DisplayPort: versleutelt beeld van bron tot scherm, zodat opnemen onmogelijk wordt.
- HDDMechanische opslag met draaiende platters en leeskoppen: oude techniek, nog steeds in gebruik voor goedkope massaopslag.
- HDFS (Hadoop Distributed File System)Het gedistribueerde bestandssysteem van Hadoop: grote blokken, drievoudige replicatie, gebouwd voor doorvoer in plaats van…
- HDMIDe standaard digitale aansluiting voor beeld en geluid: tv, monitor, beamer.
- HDMI 2.1De HDMI-versie die 4K op 120 Hz, 8K op 60 Hz, VRR en eARC mogelijk maakt. Vereist voor de volledige uitvoer van PS5 en Xbox…
- HDMI-CECConsumer Electronics Control: een extra signaaldraad in de HDMI-kabel waarmee apparaten elkaar bedienen.
- HDR (High Dynamic Range)Beeld en video met een grotere afstand tussen het donkerste en het helderste punt dan traditionele SDR, plus meer kleuren…
- HDR10Open standaard voor hdr-video: 10-bit kleur, Rec.2020-kleurruimte, PQ-overdrachtsfunctie (Perceptual Quantizer) en statische…
- Head skewEen verschuiving in de sectornummering tussen sporen onder verschillende koppen in dezelfde cilinder, zodat een kopwissel…
- HeadcrashHet moment waarop de lees-/schrijfkop de draaiende platter raakt en in een fractie van een omwenteling de magnetische laag…
- Header-PeopleDe ARPANET-lijst waar het e-mailheaderformaat bij elkaar is geruziet, meestal in zeer lange berichten.
- HeadlampOpen-source-gebruikersinterface voor Kubernetes, sinds 2022 CNCF Sandbox.
- Headless browserEen browser zonder grafisch venster, programmatisch aangestuurd voor testen, scrapen, screenshots en pdf-weergave.
- Headless CMSContentmanagementsysteem zonder ingebouwde presentatielaag. Levert content via REST of GraphQL, waarna de frontend die los…
- Headless UIOngestileerde maar volledig toegankelijke componenten voor React en Vue, gemaakt door Tailwind Labs (2020). Het gedrag…
- Health-check-endpointEen speciale URL (vaak /healthz of /readyz) die een service uitsluitend aanbiedt om haar eigen gezondheid te melden. Load…
- HeapHet geheugengebied voor dynamische toewijzing, waar new of malloc zijn ruimte vandaan haalt.
- HeaptabelEen tabel zonder clustered index: rijen staan ongeordend waar plek is, niet gesorteerd op een sleutel. PostgreSQL slaat…
- HeartbleedCVE-2014-0160 in de TLS-heartbeatextensie van OpenSSL. Een geheugenlek: wie de server om 64 KB "heartbeat-data" vraagt met…
- Heath RobinsonDe eerste machine van Bletchley Park die op de Lorenz-codering werd losgelaten, genoemd naar een tekenaar die bekendstond om…
- HeatpipeEen afgesloten koperen buis met een werkvloeistof (meestal water) en een capillaire structuur: de warme kant verdampt de…
- HeatspreaderHet metalen deksel bovenop een processor waar de koeler daadwerkelijk contact mee maakt. Verspreidt warmte van een klein…
- heaven7Een 64k-intro van Exceed (2000) die reflecterende bollen in realtime raytracete, lang voordat videokaarten dat konden.
- Hebbiaans leren‘Cells that fire together wire together’ — de regel die verklaarde hoe neuronen leren.
- Hebern-machineEen van de eerste rotormachines, en een herinnering dat Enigma niet de enige was met dit idee.
- Hector MonsegurLulzSec-leider ‘Sabu’, in 2011 gearresteerd, die daarna maandenlang de groep aanvoerde in opdracht van de FBI.
- Heen-en-terugreis (X11)Een verzoek waarvoor eerst het antwoord van de server moet komen voordat het programma verder kan: de duurste bewerking in…
- Helen NissenbaumFilosoof die de vraag 'is dit openbaar of privé?' verving door de veel bruikbaardere vraag 'past deze informatiestroom bij…
- Helical scanDraaiende koppen op een scheefgeplaatste trommel schrijven schuine sporen — hoge relatieve snelheid zonder dat de tape heen…
- HeliconeLLM-observability via een proxy: wijzig je OPENAI_BASE_URL naar Helicone en alles wordt automatisch gelogd. Of gebruik de…
- HeliumschijfEen harde schijf die hermetisch is afgesloten en met helium in plaats van lucht is gevuld, om meer en dunnere platters te…
- HelixEen modale editor in Rust, voor het eerst uitgebracht in 2021. Draait de grammatica van Vim om: eerst selecteren, dan…
- HellthreadVerschijnsel op Mastodon/het Fediverse: een draad die ongecontroleerd groeit doordat steeds meer mensen worden ge-@-vermeld…
- HelmPakketbeheerder voor Kubernetes: een ‘Helm chart’ is een sjabloon voor het installeren van een applicatie.
- Helm chartVerpakt sjabloon voor een Kubernetes-applicatie: YAML met variabelen die je zelf invult.
- HelmfileDeclaratieve wrapper om Helm: alle releases in één YAML-bestand, in één keer toe te passen. Roboll, 2017. De pitch: wat…
- Helmut SchreyerWilde Zuses machine met elektronenbuizen in plaats van relais bouwen, werd afgewezen door de Duitse autoriteiten en zag…
- Henry SpencerDe programmeur uit Toronto achter C News, een van de meest gekopieerde regex-bibliotheken en het oudste overgebleven…
- Henryk ZygalskiEen van de drie Poolse wiskundigen die Enigma braken; uitvinder van de geperforeerde vellen die zijn naam dragen.
- HEPnetHet eigen computernetwerk van deeltjesfysici in de jaren tachtig, gebouwd op DECnet en verbonden met laboratoria aan beide…
- Herbert SimonDe enige persoon met zowel de Turing Award als de Nobelprijs voor de Economie, voor in wezen hetzelfde idee: dat beslissers…
- Herbert YardleyOprichter van Amerika's eerste codebreekbureau in vredestijd, die op de sluiting ervan reageerde met een bestseller over…
- herbstluftwmEen handmatige tiling windowmanager die het scherm verdeelt in frames die de gebruiker zelf splitst, met alle configuratie…
- Herding-aanvalEen aanval waarbij je eerst een hashwaarde publiceert en achteraf een bericht met een willekeurig voorvoegsel fabriceert dat…
- Herman GoldstineDe wiskundige van het leger op de Moore School, en de man die op een perron toevallig von Neumann tegenkwam.
- Herman HollerithDe ingenieur die statistiek tot machinewerk maakte — en een verdienmodel bedacht dat hem een eeuw overleefde.
- HerokuDe oorspronkelijke “git push heroku”-PaaS, die de Twelve-Factor App definieerde. Salesforce nam het in 2010 over; het gratis…
- Hershey-lettertypenLettertypen die zijn gedefinieerd als rechte lijnen tussen coördinaten, getekend voor machines die een pen vasthouden in…
- Herstelzin (seed phrase)Twaalf of vierentwintig woorden die de hele wallet vormen — wie de woorden heeft, heeft het geld, ongeacht wie het kocht.
- HesiodDe manier waarop Project Athena DNS vragen liet beantwoorden die niet over computernamen gingen: waar gebruikers, groepen en…
- Het ABA-probleemEen thread leest de waarde A, wordt onderbroken, en bij terugkomst is de waarde weer A, maar ertussen was het B en de wereld…
- Heterogene coresEen cpu-ontwerp waarbij verschillende coretypes met verschillende sterktes op dezelfde chip zitten — meestal een paar grote…
- HetznerDuits hostingbedrijf dat bekendstaat om drastisch lagere prijzen dan AWS/Azure: € 4 per maand voor een cloud-VPS, € 40 per…
- HexTalstelsel met grondtal 16: de cijfers 0–9 plus de letters A–F. Elk hexteken staat voor 4 bits (een nibble), twee hextekens…
- Hexagonale architectuurDomeinlogica in het midden, omgeven door ringen van ‘poorten’ (interfaces) en ‘adapters’ die vertalen naar database, HTTP…
- HexChatEen grafische IRC-client voor Linux en Windows, in 2011 begonnen als fork van X-Chat toen het origineel geen updates meer…
- Hi-MDSony's laatste MiniDisc-upgrade uit 2004 — 1 GB per disc, bestanden slepen via USB en ongecomprimeerde audio.
- HibernateDe dominante ORM van Java — Gavin King, 2001. Gestandaardiseerd als JPA (Java Persistence API). Standaard in Spring Boot en…
- Hidden partEen verborgen onderdeel van een demo dat pas verschijnt als je de juiste toetsencombinatie indrukt of iets onverwachts doet.
- hidden="until-found"HTML-waarde die inhoud verbergt maar de zoekfunctie van de browser toch laat vinden — en de inhoud automatisch toont wanneer…
- HiFDDe 200 MB-floppy van Sony en Fujifilm die de diskette moest opvolgen — geveld door een head crash en de usb-stick.
- High-NA EUVDe volgende generatie EUV-lithografie met een hogere numerieke apertuur (NA 0,55 tegen de huidige 0,33), waarmee nog fijnere…
- HighchartsCommerciële JavaScript-bibliotheek voor grafieken. Torstein Hønsi (Noorwegen), 2009. Gratis voor persoonlijk en…
- Hill climbing (cryptanalyse)Een zoekmethode die twee letters in een geraden sleutel verwisselt en de ruil behoudt als de klaartekst daardoor meer op…
- Hill-cijferVersleutelt blokken letters met een matrixvermenigvuldiging modulo 26. Elegante algebra, en juist daardoor doorzichtig voor…
- Hinted handoffAls een replica niet bereikbaar is, bewaart een naburige node de schrijfactie als ‘hint’; zodra de replica terugkeert worden…
- HipCrimeHet pseudoniem achter een van de meest omvangrijke aanvallen op Usenet eind jaren negentig, met overstromingen van berichten…
- Hires (C64)De bitmapmodus met hoge resolutie van de Commodore 64: 320×200 pixels, maar slechts twee kleuren per 8×8-cel.
- Hirose-constructieEen compressiefunctie met dubbele bloklengte waarin twee versleutelingen één sleutel delen en door een constante van elkaar…
- Hive MetastoreCentrale catalogus voor datalake-tabellen: welke tabellen er zijn, hun schema, partitiestructuur, bestandsformaat en…
- HivelyTrackerEen opensourcetracker uit 2006 die voortbouwt op het AHX-formaat van de Amiga om op moderne machines piepkleine, synthetisch…
- HKDFHMAC-based Key Derivation Function (RFC 5869): maakt uit sleutelmateriaal een willekeurig aantal deterministische…
- HKDF-Expand-LabelDe dunne laag rond HKDF-Expand waarmee TLS 1.3 elke afzonderlijke sleutel, IV en elk geheim afleidt.
- HKT (Higher-Kinded Types)Typesysteemfunctie waarmee je kunt abstraheren over typeconstructors, oftewel types die andere types als parameter nemen.
- HMACEen manier om berichten te ondertekenen met een gedeeld geheim: de ontvanger kan nagaan dat het bericht niet is gewijzigd en…
- HNSW (Hierarchical Navigable Small World)Hierarchical Navigable Small World — het dominante graafgebaseerde algoritme voor benaderd zoeken naar nabije buren…
- HOCON"Human-Optimized Config Object Notation". Typesafe (later Lightbend), 2011. Een superset van JSON met commentaar, includes…
- Hoge beschikbaarheidEen systeemarchitectuur die het uitvallen van afzonderlijke componenten overleeft zonder downtime.
- Hoge dichtheid (HD)De floppyklasse die de capaciteit verdubbelde tot 1,44 MB met een hardere magnetische laag en twee keer zoveel sectoren per…
- Hogere-orde functieEen functie die een of meer functies als argument neemt of een functie teruggeeft; map, filter en reduce zijn de klassiekers.
- HoistingJavaScript-verschijnsel: variabele- en functiedeclaraties worden bij het compileren naar boven in hun scope ‘gehesen’.
- Hold-and-Modify (HAM)De vermomde modus van de Amiga die alle 4096 kleuren tegelijk toonde, doordat elke pixel slechts één kleurcomponent van zijn…
- Hollerith-codeDe tekencodering op een ponskaart: twaalf posities per kolom, waarbij één gat een cijfer is en twee gaten een letter — en…
- Hollerith-machineDe tabulator die de Amerikaanse volkstelling van 1890 telde en via een bedrijfsnaam IBM werd.
- HomebrewDe de-factopakketbeheerder voor macOS: brew install postgresql. Eigen formulas (Ruby) per pakket, geïnstalleerd in een…
- Homestar RunnerEen komische Flash-tekenfilmsite van twee broers uit Georgia, volledig zonder reclame, die in de vroege jaren nul een van de…
- HometownEen Mastodon-fork (Darius Kazemi) met als kenmerk ‘alleen-lokaal posten’: berichten schrijven die op de eigen instance…
- Homofoon substitutiecijferEen substitutiecijfer dat veelvoorkomende letters meerdere cijfersymbolen geeft, zodat frequentieanalyse geen pieken meer…
- Homogene coördinatenEen weergave van 3D-punten met vier componenten die rotatie, translatie en perspectiefprojectie samenbrengt in enkelvoudige…
- HoneycombObservability-platform gericht op gedistribueerde tracing en events met hoge cardinaliteit, van Charity Majors en Christine…
- HoneypotEen nepserver of -bron die aanvallers moet aantrekken en hun gedrag vastlegt.
- HonoUltrasnel webframework van Yusuke Wada (2022). Draait op Cloudflare Workers, Bun, Deno, Node.js en AWS Lambda: een modern…
- Hoofdpersoon van TwitterDegene die op een bepaalde dag het Twittergesprek domineert, door virale domheid, controverse of plotselinge roem.
- HoofdsleutelDe wortelsleutel van een sleutelhiërarchie, zelden direct gebruikt voor versleuteling.
- Hopper (H100)Nvidia’s datacenter-GPU-generatie uit 2022; de H100 (80 GB HBM3) dreef de hele AI-boom van 2023–2024.
- Horizontaal scrollenGrafische techniek waarbij de inhoud naar links of rechts schuift en zo een grotere wereld toont dan het scherm in één keer…
- Horizontal Pod Autoscaler (HPA)Een Kubernetes-mechanisme dat het AANTAL pod-replica's automatisch aanpast op basis van belasting, zoals cpu, geheugen of…
- Hornet ArchiveHet belangrijkste bestandsarchief van de pc-demoscene in de jaren negentig, op hornet.org, waar demo's, muziek en diskmags…
- Horst FeistelDe Duits-Amerikaan bij IBM die het blokcijfer zijn structuur gaf, en daarmee DES, en daarmee twintig jaar bankversleuteling.
- Horton-principeAuthenticeer wat bedoeld wordt, niet alleen wat gezegd wordt: een MAC moet de hele interpretatie van een bericht afdekken…
- HostmaskDe manier waarop IRC een gebruiker identificeert: nickname, gebruikersnaam en host in de vorm nick!user@host, wildcards…
- HOSTS.TXTDe complete naamresolutie van ARPANET in één tekstbestand, dat elke machine periodiek van dezelfde plek downloadde.
- HOT (Heap-Only Tuple)De PostgreSQL-optimalisatie waarmee een update kan voorkomen dat er nieuwe vermeldingen in elke index worden geschreven. Het…
- Hot cornerEen schermhoek die iets activeert zodra de aanwijzer erin wordt gedreven (een overzicht, een screensaver, een…
- Hot partitionOngelijke belastingverdeling waarbij één partitie (of enkele) onevenredig veel verkeer krijgt. Klassieke oorzaken: een…
- Hot reloadJe slaat een codebestand op en de app wordt direct in de browser bijgewerkt, zonder dat de toestand verloren gaat.
- Hot standbyEen replicadatabase die klaarstaat om het over te nemen (failover) en tegelijk bruikbaar is voor leesopdrachten.
- hot_standby_feedbackDe instelling waarmee een leesreplica de primary laat weten wat hij nog nodig heeft, zodat lange queries niet halverwege…
- Hotels.comHotelboekingssite van Expedia — bekend van mascotte ‘Captain Obvious’ en de actie ‘blijf 10 nachten, krijg er 1 gratis’…
- HotlinkRechtstreeks verwijzen naar een bestand (vaak een afbeelding) op andermans server vanaf je eigen pagina: <img…
- Hotwire“HTML Over The Wire”: de Rails-stack achter Hey en Basecamp, zonder SPA-framework.
- Hovav ShachamDe onderzoeker die liet zien dat je geen code hoeft te injecteren om een programma te kapen — de code die er al is volstaat.
- Howard AikenDe natuurkundige die IBM zijn rekenmachine liet bouwen en ze bij de onthulling vervolgens vergat te noemen.
- Howard RheingoldDe schrijver die „virtual community” zijn betekenis gaf, in een boek gebaseerd op zijn jaren op The WELL.
- HP DeskJetHP's inkjet uit 1988, die thermisch inkjetprinten naar huis en klein kantoor bracht.
- HP LaserJetHP's laserprinter uit 1984, die de technologie van de machinekamer naar het bureau bracht.
- HP NewWaveDe objectgeoriënteerde desktop die Hewlett-Packard in 1988 over Windows 2 heen legde, vooral bekend omdat Apple er een…
- HP ThinkJetDe eerste thermische inkjetprinter voor de massamarkt — de naam is de technologie, ingekort.
- HP VUEDe op Motif gebaseerde desktop van Hewlett-Packard voor HP-UX, die de blauwdruk voor CDE werd.
- HP-GLHewlett-Packards vectortaal voor plotters, waarin het beeld wordt beschreven als penbewegingen in plaats van stippen.
- HPAHorizontal Pod Autoscaler: Kubernetes-controller die het aantal pod-replica’s aanpast op basis van metrics.
- hpwmDe windowmanager voor X van Hewlett-Packard uit de late jaren tachtig, waarvan OSF de afgeschuinde kozijnen koos als gezicht…
- hreflangHTML-attribuut dat Google vertelt: “deze pagina bestaat ook in deze andere talen”.
- HSMEen kast waarvan het hele bestaansrecht is dat de sleutel er nooit uit komt, ook niet voor jou.
- HSM-API-aanvalSleutels uit een security module halen door aanroepen aan elkaar te rijgen die stuk voor stuk volkomen legitiem zijn.
- HSRPHot Standby Router Protocol: Cisco’s propriëtaire failoverprotocol voor gateways.
- HSTSHTTP-header die de browser vertelt: “deze site mag nooit onversleuteld worden bezocht”.
- HSTS-preloadLijst met domeinen die alle grote browsers (Chrome, Firefox, Safari, Edge) vastleggen als ‘altijd HTTPS, nooit HTTP’.
- HTAPHybrid Transactional/Analytical Processing — een database-architectuur die zowel transacties (OLTP) als analyse (OLAP) op…
- HTB (Hierarchical Token Bucket)Linux-tc-qdisc voor hiërarchische bandbreedteverdeling met een root en kindklassen, elk met rate en ceil.
- HTMLDe structuur van een webpagina: wat een kop, een alinea, een link of een afbeelding is.
- HTML-templatesNative HTML-element om inerte DOM-fragmenten te declareren: ze worden geparsed maar pas getoond na het klonen via…
- HTML5Vijfde hoofdversie van HTML. W3C-aanbeveling in 2014. Voegde semantische elementen, canvas, video/audio, web storage, web…
- HTMXBibliotheek waarmee een dynamische interface kan worden gebouwd met alleen HTML-attributen, zonder React en zonder JS-state.
- htmx 2.0Grote 2.0-release (juni 2024): ondersteuning voor IE vervallen, WebSocket en SSE omgezet naar "extensies". Carson Gross…
- htmx-triggersHet htmx-attribuut hx-trigger bepaalt wanneer een AJAX-verzoek wordt verstuurd.
- htopEen interactieve procesweergave voor de terminal, in 2004 geschreven door Hisham Muhammad als bruikbaar alternatief voor…
- HTTPHet protocol waarmee browsers en webservers met elkaar praten.
- HTTP Request SmugglingAanval die misbruikt dat een front-endproxy en een back-endserver het oneens zijn over waar een HTTP-bericht begint en…
- HTTP/2Tweede hoofdversie van HTTP. RFC 7540 (2015). Gebaseerd op Google's SPDY-experiment. Binair (geen tekst), gemultiplexed over…
- HTTP/3HTTP over QUIC — RFC 9114 (2022): versleuteld transport over UDP-poort 443, zonder head-of-line blocking van TCP en met een…
- HTTPSHTTP, maar versleuteld met TLS, zodat niemand het verkeer kan afluisteren of manipuleren.
- HubbleDe observability-laag bovenop Cilium, die laat zien welk verkeer er werkelijk door het cluster stroomt — en welke regel het…
- HubzillaEen gefedereerd platform (Mike Macgirvin) dat bekendstaat om ‘nomadische identiteit’: de identiteit zit niet vast aan één…
- Huddle (Slack)Een lichtgewicht, spontaan audiogesprek in Slack dat met één klik in een kanaal of DM start — bedoeld om de lage drempel van…
- Hudson-berichtenbasisHet berichtenformaat uit het QuickBBS-tijdperk, waarin elke conferentie van het board in dezelfde vijf bestanden werd…
- Huge pageGeheugenpagina groter dan de standaard 4 KB: 2 MB of 1 GB.
- Huge page (TLB)Het gebruik van grote geheugenpagina's (2 MB of 1 GB in plaats van de standaard 4 kB) om de druk op de TLB te verlagen. Elk…
- Huge pagesGeheugenpagina's die veel groter zijn dan de standaard 4 KB — meestal 2 MB of 1 GB. Minder, grotere pagina's ontlasten de…
- Hugging Face“GitHub voor AI”: een modelhub met meer dan een miljoen open-weight-modellen, de transformers-bibliotheek, datasets en…
- HugiLanglopend diskmagazine voor de pc-demoscene, aangedreven door redacteur Adok.
- HugoEen statische sitegenerator in Go, begonnen in 2013 door Steve Francia. Profileert zich op snelheid en levert die ook…
- Hugo KrawczykDe cryptograaf achter HMAC en HKDF: twee constructies die draaien telkens wanneer een browser TLS spreekt.
- Human-NetsEen ARPANET-lijst uit de late jaren zeventig over de invloed van computernetwerken op mensen, gevoerd via een…
- humanities.*De achtste en laatste officiële Usenet-hiërarchie, in 1995 toegevoegd voor literatuur, kunst, filosofie en de rest van de…
- Hummingbird ExceedDe commerciële X-server voor Windows die de kantoor-pc in de jaren negentig veranderde in een X-terminal voor de…
- Hunk-formaatHet formaat van de Amiga voor programma's en objectbestanden — een reeks "hunks" die de loader bij het opstarten in het…
- Hut 6De barak van Bletchley Park voor Enigma-verkeer van het Duitse leger en de Duitse luchtmacht.
- Hut 8De afdeling van Bletchley Park die de Duitse marine-Enigma onder handen nam, aanvankelijk onder leiding van Alan Turing.
- HVSC (High Voltage SID Collection)Het vrijwel complete archief van Commodore 64-muziek — tienduizenden SID-tunes, verzameld sinds 1996.
- Hybrid bondingTwee stukken silicium verbinden door de oppervlakken op elkaar te drukken, zodat de koperen contacten direct samensmelten…
- Hybrid Logical Clock (HLC)Een klok die fysieke tijd (de systeemklok) combineert met een logische teller, zodat tijdstempels dicht bij echte tijd…
- Hybride appEen app die in feite een webpagina in een native omhulsel is: één codebase voor alle platforms, ten koste van het gevoel van…
- Hybride versleutelingVersleutel de data met een snelle symmetrische sleutel en die sleutel vervolgens met een asymmetrisch systeem, zodat geen…
- Hybride zoeken (RAG)Vectorzoeken (semantische gelijkenis) combineren met klassiek trefwoordzoeken (BM25) in een RAG-pijplijn en de resultaten…
- Hybride zoekopdrachtZoekstrategie die dense (vector) en sparse (BM25/lexicaal) combineert, zodat zowel semantische gelijkenis als exacte termen…
- HyDEHypothetical Document Embeddings: een retrievaltechniek waarbij een LLM eerst een verzonnen “ideaal antwoord” op de vraag…
- Hydra (bestandsoverdracht)Een bidirectioneel bestandsoverdrachtsprotocol voor FidoNet-mailers dat over één modemlijn tegelijk verzond en ontving.
- HydratatieHet proces waarbij client-side JS door de server gerenderde HTML “wakker maakt”: event listeners worden gekoppeld en…
- Hyper-GEen Oostenrijks hypertextsysteem uit het begin van de jaren negentig dat kapotte links oploste voordat het web daar goed aan…
- Hyper-VDe hypervisor van Microsoft, uitgebracht in 2008 met Windows Server 2008. Type 1, ook al lijkt hij binnen Windows te draaien…
- HyperlinkKlikbare verwijzing van het ene document naar het andere. De basis van het web. In HTML: <a href="...">. Vannevar Bush…
- HyperLogLogProbabilistische datastructuur die het aantal unieke elementen in een stroom telt met constant geheugengebruik (Flajolet…
- HyperLookEen omgeving in HyperCard-stijl voor NeWS, waarin zowel de interface als de logica ervan PostScript was, draaiend binnen de…
- HyperscriptDSL voor scripting in de browser, gemaakt door de bedenker van htmx, Carson Gross.
- HyperTerminalHet terminalprogramma dat van Windows 95 tot XP werd meegeleverd — voor velen de eerste en enige weg naar een bbs.
- HyperthreadingIntels naam voor Simultaneous Multithreading (SMT). Eén fysieke CPU-kern toont zich als twee logische kernen doordat twee…
- HypervisorSoftware die virtuele machines draait, zodat één fysieke computer meerdere besturingssystemen tegelijk kan hosten.
- HyprlandDe Wayland-compositor die animaties, afgeronde hoeken en blur tot hoofdzaak maakte in plaats van bijzaak — in 2022 begonnen…
- HysteresislusDe kromme die laat zien hoe de magnetisatie van een ferromagneet achterloopt op het aangelegde veld — en waarom een…
- HYTELNETEen hypertekstgids van alles wat via telnet bereikbaar was, geschreven toen er nog geen web was om het op te zetten.
- The Hitchhiker's Guide to the InternetEen RFC uit 1989 die het internet uitlegde aan mensen die net een account hadden gekregen en geen idee hadden wat ze ermee…
I
- #includePreprocessor-directive in C/C++ om een ander codebestand in te voegen. #include <stdio.h> (systeem) of #include "myheader.h"…
- i18nSoftware zo bouwen dat ze zich kan aanpassen aan andere talen en regio's. De afkorting staat voor: i, 18 letters, n.
- I²C-busInter-Integrated Circuit: een seriële bus (Philips, 1982) die meerdere chips met slechts twee draden verbindt: data (SDA) en…
- i3De tiling window manager die de meeste X11-gebruikers als eerste probeerden, met een leesbaar configuratiebestand en…
- i3lockDe schermvergrendeling van het i3-project: een effen kleur of afbeelding over het hele scherm, een wachtwoord dat via PAM…
- IaaSClouddiensten op het laagste abstractieniveau — virtuele machines, opslag, netwerk. Het besturingssysteem en alles erboven…
- IaCServers, databases en firewalls vastleggen in code in plaats van ze door de cloudconsole heen aan te klikken.
- IAMHet beheren van wie wat mag doen in een systeem: gebruikers, rollen, policies en tokens.
- IAM-rolEen AWS-concept: een identiteit die tijdelijk wordt aangenomen, in plaats van permanente inloggegevens.
- Ian BeerDe onderzoeker van Project Zero die liet zien dat een iPhone per radio overgenomen kan worden terwijl hij ongemoeid in de…
- Ian GoldbergCanadese cryptograaf die als student Netscapes SSL brak en later OTR bedacht, het protocol dat chatten leerde vergeten.
- IAPMIntegrity-Aware Parallelizable Mode – een van de eerste bedrijfsmodi die vertrouwelijkheid en integriteit in één doorgang…
- IAS-machineDe computer die niemand patenteerde en die daarom in een dozijn varianten over de halve wereld werd nagebouwd.
- iBGP versus eBGPDe twee manieren om BGP te draaien: eBGP tussen verschillende autonome systemen (bijvoorbeeld jouw netwerk richting je ISP)…
- IBMDe oudste reus van de branche — ponskaarten, mainframes, de personal computer en een vermogen om elke technologische…
- IBM 029Het beige meubelstuk waarop een hele generatie programmeurs zijn code schreef, kaart voor kaart en kolom voor kolom van…
- IBM 1403De kettingprinter uit 1959 die de maatstaf voor afdrukkwaliteit zette en twintig jaar in de machinekamers bleef staan.
- IBM 3480De halve-inchcartridge van IBM uit 1984 die de open 9-track-spoel uit de mainframekamer verdrong en taperobots praktisch…
- IBM 3800De eerste laserprinter die daadwerkelijk aan betalende klanten werd geleverd, een jaar vóór Xerox — en ruwweg zo groot als…
- IBM 405De tabelleermachine die letters kon afdrukken en niet alleen cijfers — de machine waar IBM vijftien jaar van leefde.
- IBM 4758IBM's pci-cryptokaart uit de late jaren negentig, het eerste product met certificering op het hoogste niveau van FIPS 140-1.
- IBM 601De ponskaartmachine die kon vermenigvuldigen — een klein klinkende stap die boekhouden van rekenen scheidde.
- IBM 604IBM's eerste in massa geproduceerde elektronische product: een rekenende ponskaartmachine met veertienhonderd buizen…
- IBM PCIBM bouwde in een jaar een computer van andermans onderdelen — en verloor daarmee de controle over de industrie die het zelf…
- IBM ProprinterIBM's matrixprinter voor de pc, vooral bekend omdat hij zonder één schroef in elkaar zat.
- IBM SelectricIBM's schrijfmachine uit 1961, waarin een draaiende typebol de traditionele typearmen verving.
- IBM SSECIBM's antwoord op het mislopen van de eer voor de Harvard Mark I — 12.500 elektronenbuizen en 21.400 relais, geplaatst…
- IBM System/360De machinefamilie die achterwaartse compatibiliteit uitvond — en waarvan de instructieset zestig jaar later nog steeds de…
- IBM WheelwriterIBM's elektronische daisywheel-schrijfmachine uit 1984, de opvolger van de Selectric met de golfbal.
- ICB (Internet Citizen's Band)Een chatsysteem uit de late jaren tachtig dat met IRC om hetzelfde idee streed, verloor en toch nooit helemaal verdween.
- ICCCMHet regelboek voor hoe X-applicaties en vensterbeheerders met elkaar praten, naar verluidt zowel onmisbaar als vrijwel…
- ICEHet protocol dat een route vindt tussen twee peers achter aparte NAT's door alle denkbare routes tegelijk uit te proberen.
- iCE (ANSI-groep)De ANSI-kunstgroep die in de bloeitijd van het bbs-tijdperk de grootste rivaal van ACiD was, met eigen maandelijkse artpacks.
- ICE (Inter-Client Exchange)Het algemene transport van X11R6 voor X-programma's die met elkaar moeten praten zonder via de X-server te gaan — vooral…
- iCE colorsEen ANSI-arttechniek die het knipperen van tekst uitschakelt, zodat alle 16 kleuren ook als achtergrond beschikbaar komen.
- Ice CubesEen moderne, opensource Mastodon-client voor iOS, gebouwd in SwiftUI (Thomas Ricouard). Gratis, snel ontwikkeld en vaak…
- iceauthDe tweelingbroer van Xauth voor ICE-verbindingen: beheert het bestand met cookies waarmee sessiemanagers en hun clients…
- iCEDrawANSI-editor voor DOS van artgroep iCE, gemaakt voor kunstenaars die TheDraw ontgroeid waren.
- IceshrimpFediverse-serversoftware die begon als fork van Misskey/Firefish, maar daarna is herschreven om beter onderhoudbaar en…
- IceWMEen lichtgewicht windowmanager met taakbalk en startmenu, voor wie Windows 95-gemak wilde op een Linux-machine met 8 MB…
- ICMPHet protocol achter ping en netwerkfoutmeldingen.
- ICMP RedirectICMP-type 5 — een router meldt de host: ‘stuur niet via mij, maar rechtstreeks naar die andere router’…
- ICMP-floodEen DDoS-aanval met enorme hoeveelheden ICMP Echo Requests (ping); klassiek maar verouderd, want moderne infrastructuur…
- Icon box (mwm)Het optionele venster van mwm dat de pictogrammen van alle geïconiseerde vensters in één schuifbare doos verzamelt in plaats…
- Icon manager (twm)De lijst van alle vensters op het scherm in twm, waar één klik een programma verkleint of terughaalt — een taakbalk acht…
- IconifyHet X11-woord voor minimaliseren: het venster verdwijnt van het scherm en wordt vervangen door een icoon, of een regel in…
- ICQDe eerste massaal populaire instant messenger: in 1996 uitgebracht door het Israëlische Mirabilis, met een naam die klinkt…
- id SoftwareEen handvol programmeurs in Texas die zowel de first-person shooter uitvonden als het verdienmodel om hem te verspreiden.
- IDETeksteditor, compiler, debugger, autocomplete en nog honderd andere dingen in één programma.
- IDE versus editorEen IDE is „zwaar” en bevat alles (debugger, refactoring, testrunner); een editor is „licht” en uit te breiden met plugins.
- IDEAInternational Data Encryption Algorithm: het blokcijfer dat PGP koos toen DES te kwetsbaar leek.
- Ideal-cipher-modelEen bewijsmodel waarin het blokcijfer voor elke sleutel wordt behandeld als een onafhankelijke willekeurige permutatie die…
- IdempotentEen bewerking die hetzelfde resultaat oplevert, hoe vaak ze ook wordt uitgevoerd.
- Idempotente schrijfactieEen bewerking die hetzelfde effect heeft, hoe vaak ze ook wordt uitgevoerd. UPDATE users SET email='x' WHERE id=1 is…
- IdempotentieEen bewerking die hetzelfde resultaat geeft, of ze nu één keer of vaker wordt uitgevoerd; cruciaal in gedistribueerde…
- Ident (protocol)Een protocol waarmee een server bij de clientmachine kan navragen welke gebruiker een bepaalde TCP-verbinding bezit.
- IdentifierEen naam voor iets in het programma — variabele, functie, klasse, module. De regels voor geldige namen verschillen per taal.
- IDFADe advertentie-ID van Apple: een unieke tekenreeks per toestel waarmee adverteerders een gebruiker van app tot app konden…
- IDORInsecure Direct Object Reference: een toegangscontrolefout waarbij een applicatie object-ID's blootstelt (in de URL of de…
- IDS / IPSBewakingssysteem dat aanvallen opspoort (IDS) of actief blokkeert (IPS).
- IEEE 1284De standaard uit 1994 die de parallelle pc-poort formaliseerde en tweerichtingsverkeer mogelijk maakte.
- IEEE 754De standaard voor drijvende-kommagetallen, en de reden dat 0.1 + 0.2 in vrijwel elke programmeertaal niet gelijk is aan 0.3.
- ifcicoDe FidoNet-mailer voor Unix waarmee een Linux-machine kon inbellen en post kon uitwisselen met de bulletinboards van de…
- IFF (Interchange File Format)Het op chunks gebaseerde containerformaat van Electronic Arts uit 1985 — de voorouder van de manier waarop moderne…
- IFF ANIMHet animatieformaat van de Amiga: een openingsbeeld in ILBM gevolgd door deltaframes die alleen beschrijven wat er sinds het…
- IFLITwee FLI-beelden die om en om worden getoond, een pixel verschoven, zodat het oog kleuren en een resolutie mengt die de C64…
- IFNADe International FidoNet Association: een poging FidoNet een formele organisatie te geven, en het bewijs dat de sysops daar…
- iframeHTML-element dat een volledig andere pagina in de huidige pagina insluit.
- iframe-sandboxHTML5-attribuut op <iframe> dat sterk beperkt wat ingesloten content mag doen. <iframe sandbox> = maximaal beperkend (geen…
- IFTTTVoorloper van Zapier voor consumenten, bedenker van de formule "if this then that"; sterk in domotica en automatisering van…
- IGE-modusEen blokcijfermodus die elk blok koppelt aan zowel de vorige platte tekst als het vorige versleutelde blok, waarbij fouten…
- IGMPInternet Group Management Protocol, het IPv4-protocol voor multicastlidmaatschap: hosts melden zich via membership reports…
- ihave/sendmeHet eerst-vragen-dan-sturen-schema van Usenet: een buur kreeg een lijst met artikel-ID's en vroeg alleen de artikelen op die…
- ihnp4De AT&T-machine in Illinois die de drukste hub van het UUCP-netwerk uit de jaren tachtig was, en dus de eerste hop in…
- IJzeroxideHet bruine gamma-ijzeroxide dat de eerste praktische magnetische laag op band en floppy was – de oorspronkelijke "normale"…
- IKE / IKEv2Internet Key Exchange, het protocol voor sleutelbeheer in IPsec, dat Security Associations (SA's) tussen peers opzet; IKEv2…
- ILBMHet standaard beeldformaat van de Amiga: een rasterformaat op IFF-basis dat bitplanes regel voor regel verweven opslaat.
- Illegale opcodesOngedocumenteerde instructies in de MOS 6502/6510 die scenecoders uitbuitten voor strakkere, snellere code dan de maker ooit…
- IMA (Linux Integrity Measurement)Linux Integrity Measurement Architecture. Kernelfunctie: alle uitgevoerde bestanden hashen en dat in de TPM loggen…
- ImageEen verpakte, onveranderlijke momentopname van een applicatie met zijn afhankelijkheden — het sjabloon waaruit een container…
- Image digestEen cryptografische hash (SHA-256) die een exact containerimage uniek en onveranderlijk identificeert. Anders dan een tag…
- Image layerEen containerimage is opgebouwd uit gestapelde, onveranderlijke lagen, waarbij elke laag het verschil (diff) is dat een…
- ImageText en PolyTextDe twee manieren waarop X11 tekst tekent met de eigen lettertypen van de server: met een achtergrond, of zonder.
- ImageWriterApple's negennaalds matrixprinter uit 1983, de standaarduitvoer van de Apple II en de vroege Macintosh voordat de laser het…
- imakeHet eigen buildsysteem van X11, waarbij de C-preprocessor Makefiles schreef op basis van een Imakefile: overdraagbaar naar…
- IMAPProtocol om e-mail te lezen, waarbij de berichten op de server blijven staan (anders dan bij het oudere POP3).
- IMEIHet unieke hardwarenummer van de telefoon: vijftien cijfers die het toestel identificeren, niet het abonnement.
- iMessageApples versleutelde berichtendienst — blauwe bubbels tussen iPhones, groene zodra er op sms wordt teruggevallen.
- ImlibDe afbeeldingenbibliotheek van Rasterman, die plaatjes laadde, schaalde en dithert naar X-pixmaps, Enlightenment en heel…
- ImmersiekoelingComplete servers onderdompelen in een niet-geleidende vloeistof. Klinkt als een grap, tot de rackdichtheid boven de vijftig…
- Immutable infrastructurePrincipe: een server na de uitrol nooit meer aanpassen — bouw een nieuwe image, rol die uit en vervang de oude.
- IMP (Interface Message Processor)De koelkastgrote minicomputer die op elke ARPANET-locatie stond en pakketten doorstuurde — feitelijk de eerste router ter…
- ImpacketPython-bibliotheek met nette implementaties van Windows-netwerkprotocollen. De standaardgereedschapskist voor alles wat…
- ImpactprinterVerzamelnaam voor printers die tekens vormen door met mechanische kracht een inktlint tegen het papier te slaan.
- Imperatief programmerenParadigma waarin je beschrijft hoe een programma stap voor stap moet verlopen. Tegenpool: declaratief. C, Java, Python en…
- ImphobiaBelgisch pc-diskmag uit de vroege tot midden jaren negentig en een van de meest gelezen publicaties van de jonge pc-scene.
- ImploderEen van de vroege executable-packers van de Amiga — hij comprimeerde programma’s zodat ze zichzelf bij het starten uitpakten.
- Import mapsEen browserfunctie (<script type="importmap">) die «kale» imports (import x from "lodash") koppelt aan echte URL's. Zo…
- Impulse TrackerDe best klinkende DOS-tracker — 64 kanalen, resonantiefilters en het IT-formaat dat de trackeroorlogen feitelijk beëindigde.
- IMSIDe unieke identiteit van de abonnee in het mobiele netwerk, opgeslagen op de simkaart — en het gegeven dat IMSI-catchers…
- In-app-aankoopBetalen binnen de app via het systeem van de winkel — en het verdienmodel dat gratis apps tot de winstgevendste van de…
- In-context learningWanneer een LLM "leert" van voorbeelden in de prompt, zonder dat zijn gewichten veranderen.
- in-totoOpen framework voor de integriteit van de softwareketen: ondertekende "links" leggen elke pipelinestap vast (wie bouwde, uit…
- IncidentEen bevestigde beveiligingsgebeurtenis met (mogelijk) negatieve gevolgen – dus niet zomaar „er gebeurde iets geks”.
- Incident postmortemEen gestructureerde analyse na een ernstig operationeel incident: wat er gebeurde, waarom, hoe het is opgelost en wat er…
- IncidentresponsHet proces waarmee een lopend beveiligingsincident wordt afgehandeld: detecteren, indammen, opruimen, leren.
- Inclusive cacheEen cachebeleid waarbij een lager niveau (bijvoorbeeld L3) gegarandeerd alles bevat wat in de hogere niveaus (L1/L2) zit…
- INCR-overdracht (X11)De manier waarop de ICCCM een selectie aflevert die te groot is voor één property: in brokken, met een handdruk per brok en…
- Incrementele plotterEen plotter die slechts één stap tegelijk kan zetten in acht richtingen — de computer stuurt bewegingspulsen, geen…
- IND-CCA2Als IND-CPA, maar de aanvaller mag bovendien een ontsleutelorakel elke ciphertext naar keuze laten openen, behalve de…
- IND-CPAEen versleutelingsschema is IND-CPA-veilig als een aanvaller, ook met toegang tot een versleutelorakel, niet kan zien welke…
- Index (database)Datastructuur (meestal een B-tree) waarmee de database rijen vindt zonder de hele tabel te lezen.
- Index-only scanWanneer de database de hele query uit de index kan beantwoorden zonder de tabel aan te raken. De snelst mogelijke leesactie…
- IndexbloatEen index die drie keer zoveel ruimte inneemt als zou moeten, doordat verwijderde items dunbezette pagina's hebben…
- IndexedDBEen echte database ingebouwd in de browser, die honderden megabytes gestructureerde data offline kan opslaan.
- IndexgatHet kleine gat bij de naaf van een floppy dat een fotocel één keer per omwenteling afleest om te weten waar het spoor begint.
- IndexregisterEen register waarvan de waarde bij het adres van een instructie wordt opgeteld, zodat één stuk code een hele array kan…
- Indicator of compromise (IoC)Een waarneembaar spoor dat op een inbreuk wijst: een bestandshash, een IP-adres, een domeinnaam, een registerwaarde, een…
- Indigo MagicDe desktop van Silicon Graphics voor IRIX — Unix dat eruitzag alsof iemand daadwerkelijk had nagedacht over hoe het eruit…
- Indirecte syscallsNaar de systeemaanroep-instructie in ntdll springen in plaats van een eigen exemplaar mee te nemen, zodat de callstack er…
- Inductieve kopDe lees-schrijfkop op basis van inductie volgens Faraday – een spoel om een magnetische kern die met dezelfde natuurkunde…
- inertHTML-attribuut dat een hele deelboom buiten werking stelt: niet klikbaar, niet focusbaar, onzichtbaar voor schermlezers en…
- inetdDe Unix-superserver: één proces dat op alle poorten luistert en pas het juiste programma start wanneer iemand verbinding…
- inewsHet programma dat een vers geschreven Usenet-bericht nam, de verplichte headers invulde en het aan de lokale nieuwsserver…
- InferentieEen getraind ML-model daadwerkelijk laten draaien: invoer erin, uitvoer eruit. Het tegendeel van trainen.
- InferentiekostenDe kosten om een LLM een vraag te laten beantwoorden (niet om hem te trainen), bepaald door geheugenbandbreedte in plaats…
- InfiniBandKrachtige interconnect met 200 tot 800 Gbps per poort en circa 600 ns latentie, standaard in supercomputers en…
- Infinity CacheAMD's grote on-chip cache op Radeon-videokaarten (RDNA 2 en later), een soort enorme L3 voor de gpu. Doordat veel…
- Infinity FabricAMD's interne verbindingsstructuur die in de Zen-architectuur de CPU-core-complexen (CCD's), de geheugencontroller en I/O…
- InfluencerIemand die op sociale media een publiek heeft opgebouwd en wordt betaald om daar dingen aan aan te bevelen. Het beroep…
- InfluxDBTijdreeksendatabase, speciaal gebouwd voor grote hoeveelheden gegevens met tijdstempel (metrics, sensoren, beurskoersen).
- Info-MacEen Macintosh-mailinglijst en bestandsarchief, in 1984 begonnen aan Stanford, dat de belangrijkste bron van shareware voor…
- Infrastructure as Code (IaC)Infrastructuur — servers, netwerken, databases, cloudresources — definiëren en beheren met machineleesbare…
- IngressKubernetes-resource die het externe HTTP-verkeer richting het cluster regelt.
- Ingress controllerHet onderdeel dat binnenkomend HTTP(S)-verkeer van buiten naar de juiste service in een Kubernetes-cluster routeert, op…
- INI (configuratieformaat)Configuratieformaat in platte tekst: secties tussen blokhaken en sleutel=waarde-paren. Geen officiële standaard – een…
- Iñigo QuílezSpaanse grafisch programmeur, "iq" op de scene, die procedurele demoscene-graphics naar de bredere industrie bracht.
- Init-containerEen Kubernetes-container die tot het einde draait voordat de hoofdcontainer start; bedoeld om op afhankelijkheden te…
- Init-systeemHet eerste proces dat de kernel start en de voorouder van al het andere — PID 1.
- Initial ordersEenendertig instructies in telefoonschakelaars gebrand — het kleine stukje opstartcode dat EDSAC leerde zijn eigen…
- InitialisatievectorDe niet-geheime beginwaarde die ervoor zorgt dat hetzelfde bericht twee keer achter elkaar tot verschillende cijfertekst…
- Initiating unit (ENIAC)Het paneel met de startknop: het wiste de machine, bracht de voedingen in de juiste volgorde op spanning en vuurde de eerste…
- initramfsEen klein tijdelijk rootbestandssysteem dat de bootloader samen met de kernel in het geheugen laadt. Het lost een…
- InkjetprinterPrinter die tekens opbouwt uit microscopisch kleine inktdruppels die zonder contact op het papier worden gespoten.
- InkscapeOpensource vectoreditor met SVG als eigen bestandsformaat (niet omgezet, niet geabstraheerd). Het alternatief voor Adobe…
- InktcartridgeEen verwisselbare houder met vloeibare inkt voor een inkjetprinter, vaak duurder per milliliter dan je liever uitrekent.
- Inloggegevens (credential)Alles wat bewijst dat jij het bent — gebruikersnaam + wachtwoord, API-sleutel, certificaat, biometrie.
- INNInterNetNews: de nieuwsserver voor machines die permanent verbonden bleven, en die de standaard van Usenet werd toen het…
- InnoDBDe standaard storage-engine van MySQL en MariaDB, en de reden dat MySQL een echte database mag heten. Geschreven door Heikki…
- InodeDe structuur die alles over een bestand bevat behalve de naam — eigenaar, rechten, grootte, tijdstempels en waar de blokken…
- INPInteraction to Next Paint — Web Vitals-maatstaf die in maart 2024 FID verving. Meet de trage interactielatentie (klik, tik…
- InputOnly-vensterDe onzichtbare vensterklasse van X11: een venster zonder pixels dat alleen muis- en toetsenbordevents over een gebied…
- InspIRCdEen IRC-server die helemaal opnieuw in C++ is geschreven, zonder één regel van Oikarinens origineel te erven.
- InstagramFotodienst uit 2010 van Kevin Systrom en Mike Krieger, in 2012 voor 1 miljard dollar overgenomen door Facebook –…
- Instagram ReelsInstagrams TikTok-kloon: verticale video's van 15 tot 90 seconden, in 2020 wereldwijd gelanceerd na het TikTok-verbodsdrama…
- Instagram StoriesEen Instagram-functie uit 2016 die een regelrechte kopie was van Snapchat Stories: vluchtige berichten van 24 uur; Kevin…
- Instagram-bioDe tekst van 150 tekens op een Instagram-profiel, kostbaar terrein omdat de enige klikbare link van het profiel daar staat…
- Instagram-zakelijk accountEen accounttype voor bedrijven en creators, in drie varianten (Persoonlijk, Creator, Zakelijk); Zakelijk geeft toegang tot…
- InstanaPlatform voor Application Performance Monitoring. Opgericht in 2015 in Duitsland door Pål Erik Sjåtil, in 2020 overgenomen…
- Instance blockFunctie op gebruikersniveau: alle gebruikers van een bepaalde instantie met één klik blokkeren. De «domain block» van…
- InstantieEen concrete verschijningsvorm van iets algemeens — in OOP een tijdens runtime gemaakte kopie van een klasse, in de cloud…
- InstructiemodelEen LLM dat is bijgetraind om instructies op te volgen (vragen beantwoorden, doen wat je zegt) in plaats van alleen tekst…
- Instruction fetchDe eerste stap in de pipeline van de cpu: instructies worden uit het geheugen (de instructiecache) opgehaald om de rest van…
- Instruction tuningEen ruw taalmodel finetunen op een grote set (instructie, antwoord)-paren, zodat het instructies leert opvolgen in plaats…
- IntegerGeheel getal zonder decimalen: int, int32, int64, BigInt.
- Integrale aanvalEen aanval die gebruikmaakt van invoerverzamelingen waarvan de tussenresultaten bij een cijfer met minder rondes tot nul…
- IntegraphEen mechanisch instrument dat, langs een kromme geleid, de integraal ervan tekent — de hele primitieve functie, niet slechts…
- IntegratietestEen test die meerdere componenten samen aan het werk zet – vaak met een echte database of een mockserver.
- IntelVond de microprocessor uit, bezat dertig jaar lang de personal computer en raakte daarna de voorsprong in…
- Intel ArcIntels lijn van discrete GPU's: Alchemist verscheen in 2022, de tweede generatie Battlemage in 2024; ondanks slechte…
- Intel FoundryIntels comebackstrategie om chips te gaan maken voor anderen (niet alleen voor zichzelf). In 2021 gelanceerd door Pat…
- Intel OptaneHet "nieuwe geheugen tussen DRAM en NAND" van Intel en Micron: gelanceerd in 2017, stopgezet in 2022 na een tegenvallende…
- Intel SGXIntel Software Guard Extensions: een hardwarematig geïsoleerde TEE (Trusted Execution Environment). Apps draaien in een…
- IntelliJ IDEADe Java-IDE van JetBrains uit 2001, de eerste die het hele project indexeerde en de code semantisch begreep, waardoor…
- Inter-record gap (IRG)Het lege stuk tape tussen twee records, waarin de drive ruimte krijgt om tussen twee leesacties op te trekken en af te…
- Interaction to Next Paint (INP)Een Core Web Vital die meet hoe snel de pagina visueel reageert op interacties (klikken, tikken, toetsaanslagen), van invoer…
- InterBBSDoorgames waarin meerdere bbs'en één spelwereld deelden door 's nachts speldata naar elkaar te mailen.
- INTERCALEen taal waarvan het uitgesproken ontwerpdoel was op geen enkele toen bestaande taal te lijken.
- InterfaceEen contract dat beschrijft welke methoden een klasse moet implementeren, zonder vast te leggen hoe.
- Interface BuilderNeXT's gereedschap om interfaces te tekenen en met code te verbinden door lijnen tussen objecten te slepen — opgeslagen als…
- Interferentie-effectEen demo-effect waarbij twee bewegende radiale gradiënten bij elkaar worden opgeteld, zodat moiré-patronen van ringen over…
- Interlace-flikkeringDe zichtbare schittering die ontstond wanneer de Amiga zijn verticale resolutie verdubbelde door elk beeld om de andere…
- InterlacingTelkens om de andere beeldlijn verzenden om de bandbreedte te halveren: de slimme truc van de analoge televisie, en een…
- Interleaved 2 of 5Een numerieke streepjescode waarin om de andere cijfer in de balken en het andere in de spaties zit — vandaar „interleaved”.
- Interlisp-DDe Lisp-omgeving van Xerox PARC voor de D-machines, vanaf ongeveer 1981, waarin editor, debugger en vensters allemaal in één…
- IntermecHet bedrijf uit Everett, Washington dat Code 39 uitvond en het vervolgens weggaf.
- IntermudProtocollen die onafhankelijke MUD-servers koppelden, zodat spelers tussen werelden konden chatten en berichten sturen.
- InternetWereldwijd netwerk van netwerken dat op de TCP/IP-protocollen draait. Wortels in ARPANET (1969), gecommercialiseerd in 1995…
- Internet exchange (IX)Een fysieke locatie (meestal een paar grote switches in een datacenter) waar veel netwerken — operators, contentproviders…
- Internet ExplorerDe browser van Microsoft, 1995–2022. Domineerde de markt van 1999 tot 2010 (piek: 95 % marktaandeel). IE6 geldt als de…
- Internet HuntEen maandelijkse speurtocht op het vroege internet, waar de vragen makkelijk waren en het lastige was uitvinden waar de…
- Internet ToasterEen broodrooster die John Romkey in 1990 op Interop via SNMP over het netwerk bediende, omdat een weddenschap daarom vroeg.
- InterNICDe naam die de NSF van 1993 tot 1998 gaf aan het gedeelde register van het internet — waar je een .com-domein aanvroeg en…
- InterpolatieExpressies laten evalueren binnen een stringliteral — f"Hoi {naam}" in plaats van de stukjes met de hand aan elkaar te…
- InterpolatieaanvalEen aanval die een cijfer als polynoom opschrijft, mits de algebraïsche graad laag genoeg is.
- InterposerDe plak silicium onder de chips die alleen draden legt — dichter dan een printplaat aankan en goedkoper dan nog een…
- InterpressXerox' paginabeschrijvingstaal uit 1982 — technisch zijn tijd vooruit, maar de frustratie eromheen stroomde over in…
- InterpreterProgramma dat broncode rechtstreeks uitvoert, zonder die eerst naar machinecode te compileren.
- InterruptSignaal aan de CPU om het lopende werk te onderbreken en iets dringends af te handelen — een toetsaanslag, een pakket van de…
- Interrupt (IRQ)Een signaal van hardware (of software) dat de cpu midden in zijn werk onderbreekt omdat een gebeurtenis aandacht nodig…
- Intersection ObserverEen web-API die asynchroon meldt wanneer een element de viewport (of een andere container) binnenkomt of verlaat. Ze…
- InterViewsEen objectgeoriënteerde C++-toolkit voor X van Stanford, vooral bekend om de ontwerppatronen die ze naliet en minder om de…
- IntrodiskEen elektronisch tijdschrift dat begon met een korte geprogrammeerde intro voordat de artikelen werden geladen.
- Intuition (Amiga)Het vensterbeheer en de interface van de Amiga uit 1985 — de laag die vensters, menu’s en knoppen tekende, ver onder het…
- Invalid-curve-aanvalEen aanval op sleuteluitwisseling met elliptische krommen die werkt wanneer een server punten accepteert die niet op de…
- InvariantEigenschap die in een bepaald stuk code altijd geldt. Een lusinvariant geldt bij elke iteratie, een klasse-invariant na elke…
- Invariante-deelruimteaanvalEen aanval die een verzameling klaarteksten vindt die het cijfer, bij bepaalde sleutels, ronde na ronde op zichzelf afbeeldt.
- Inversion of ControlPrincipe waarbij de besturing wordt omgekeerd: niet jouw code roept een bibliotheek aan, maar het framework roept jouw code…
- Invisible salamandersEen aanval waarbij één AES-GCM-cijfertekst afhankelijk van de sleutel naar twee verschillende afbeeldingen ontsleutelt, en…
- InvitroEen uitnodigingsintro: een demo of intro die er uitsluitend is om een komende demoparty aan te kondigen.
- io_uringDe moderne asynchrone I/O-interface van de Linux-kernel: twee ringbuffers (submission en completion) gedeeld tussen kernel…
- IoC'sTechnisch bewijs dat een systeem is gecompromitteerd: bestandshashes, IP-adressen, domeinen, registersleutels.
- Iomega JazDe cartridge van 1 GB van Iomega, gebouwd rond echte harde-schijfplaten: snel en ruim, maar duur en kwetsbaar.
- IOMMUEen Memory Management Unit voor I/O-apparaten: vertaalt DMA-adressen van apparaten naar virtuele adressen en maakt zo…
- IonEen vroege tiling-windowmanager op basis van vaste frames en tabbladen, vooral bekend om zijn licentie.
- IonicDe UI-bibliotheek die een webapp op een mobiele app laat lijken — knoppen, lijsten en overgangen die iOS en Android…
- IOPSInput/output-operaties per seconde — het meest geciteerde prestatiecijfer van opslag, en het makkelijkst om mee te misleiden.
- iOSHet mobiele besturingssysteem van Apple: dezelfde Unix-kernel als macOS, maar met aanzienlijk strakkere hekken eromheen.
- IoTAan het netwerk gekoppelde fysieke apparaten — sensoren, actuatoren, camera’s, lampen, auto’s. Kevin Ashton muntte de term…
- IP-adresNumerieke identificatie van een apparaat op een TCP/IP-netwerk. IPv4: 32 bits (4,3 miljard, praktisch op). IPv6: 128 bits…
- IP-aliasingMeerdere IP-adressen toewijzen aan dezelfde fysieke interface; klassiek eth0:0, eth0:1 (ifconfig-syntaxis), in modern Linux…
- IPAMEen systeem om bij te houden welke IP-adressen en subnets waar zijn toegewezen.
- IPC (Instructions Per Cycle)Instructions Per Clock, een prestatiemaat voor CPU's: gemiddeld aantal instructies dat per kloktik wordt afgerond; moderne…
- IPC (interprocescommunicatie)Inter-Process Communication: mechanismen om gegevens uit te wisselen tussen processen, in UNIX pipes, sockets, gedeeld…
- IPC (interprocescommunicatie)De verzamelnaam voor de manieren waarop processen met elkaar praten, ondanks hun gescheiden en afgeschermde geheugen.
- IPDSIBM's bidirectionele printerprotocol, waarin de host elke pagina aanstuurt en een ontvangstbevestiging krijgt dat er echt is…
- iperfHet standaardgereedschap om de werkelijke doorvoer tussen twee machines te meten. Start iperf3 -s aan de ene kant en iperf3…
- IPFIXIP Flow Information Export, een IETF-standaard (RFC 7011, 2013) gebaseerd op Cisco's NetFlow v9, met een templateformaat…
- IPFSPeer-to-peerprotocol voor content-geadresseerde opslag, in 2015 gestart door Juan Benet (Protocol Labs). Je vraagt naar wat…
- IPLDe eerste AI-taal ter wereld, die de gelinkte lijst introduceerde twee jaar voordat LISP het idee beroemd maakte.
- IPMI„Lights-out management” voor servers: op afstand inschakelen, remote console en BIOS-toegang, ook als het besturingssysteem…
- IPPHet netwerkprotocol dat van een printer een HTTP-adres maakt waar opdrachten naartoe gaan en waar status van op te vragen is.
- IPP EverywhereDe standaard die printerdrivers overbodig maakt: de printer beschrijft zichzelf via IPP en accepteert goed gedefinieerde…
- IPS-paneelType lcd-paneel met uitstekende kijkhoeken en kleurnauwkeurigheid – de standaard voor „goede” beeldschermen.
- IPsecKlassiek vpn- en tunnelprotocol dat IP-pakketten tussen twee gateways versleutelt.
- ipsetKernelstructuur die tienduizenden adressen in een hashtabel opslaat, zodat iptables de hele set met één regel kan…
- iptablesHet klassieke firewallgereedschap van Linux: regels die bepalen welke pakketten worden doorgelaten, genegeerd of gemaskeerd.
- IPv4De klassieke IP-versie: 32-bitsadressen, ruim 4,3 miljard in totaal en sinds 2011 officieel op.
- IPv4-uitputtingDe IPv4-adressen zijn op: IANA deelde in 2011 de laatste /8-blokken uit en de regionale registers hebben hun voorraad…
- IPv6De opvolger van IPv4: 128-bitsadressen en 340 sextiljoen adressen.
- ipvlanHetzelfde idee als macvlan, maar zonder eigen MAC-adressen: alle virtuele interfaces delen het adres van de fysieke kaart en…
- IPVSLoadbalancing op transportlaag, ingebouwd in de Linux-kernel en de kern van het LVS-project sinds 1998. Het verdeelt…
- IRC (Internet Relay Chat)Realtime chatprotocol uit 1988 (Jarkko Oikarinen, Oulu, Finland) – tekstgebaseerd, platte tekst, kanalen met het voorvoegsel…
- IRC-operatorDe gebruiker die de sleutels van de IRC-server zelf beheert in plaats van van één kanaal — in het jargon: IRCop.
- ircdHet IRC-serverprogramma: zowel het origineel van Jarkko Oikarinen uit 1988 als de familie van forks waarvan elk netwerk…
- ircd-hybridDe IRC-server waarop EFnet vanaf eind jaren negentig draaide en de stamvader van een hele familie servers.
- ircIIDe IRC-client in tekstmodus waarmee de meeste Unix-gebruikers in de jaren negentig chatten, en de stamvader van een hele…
- IRCnetDe Europese helft van de grote IRC-splitsing van 1996, toen EFnet uiteenviel over de vraag hoe de servers beheerd moesten…
- ircuUndernets eigen tak van de IRC-servercode, met een serverprotocol dat iedereen hernoemde tot korte nummers om bandbreedte te…
- IRCv3Modernisering van het IRC-protocol (RFC 1459 uit 1993), uitgevoerd door de IRCv3-werkgroep, die sinds 2014 actief is.
- IRCXMicrosofts uitbreiding van IRC uit 1998, gebruikt in MSN Chat en Exchange.
- IrDADe draadloze standaard van de jaren negentig: een infraroodpoort die zicht op de ander vereiste en zo'n meter bereik had…
- IRQHet signaal van een hardwareapparaat dat zegt: ”ik heb nu aandacht nodig” — een interrupt request.
- IRQ-coalescingEen NIC-functie die meerdere pakketten bundelt per interrupt in plaats van één interrupt per pakket; bij 10 GbE en sneller…
- IRQ-loaderC64-loader die gegevens op de achtergrond van de schijf haalt terwijl muziek en effecten gewoon doorlopen.
- IrssiEen IRC-client voor de terminal, in 1999 geschreven door Timo Sirainen. Hij verving ircII en BitchX als standaardkeuze en is…
- IS-ISIntermediate System to Intermediate System: een link-state-routeringsprotocol (IGP) uit dezelfde familie als OSPF, maar met…
- ISA (instructiesetarchitectuur)Instruction Set Architecture: het «contract» tussen hardware en software. Het legt vast welke instructies een processor…
- Island of KesmaiEen van de eerste commerciële multiplayer-rollenspellen, per uur gespeeld via CompuServe.
- Island-architectuurStatische HTML met kleine interactieve ‘eilanden’ — niet de hele pagina zoals bij een SPA.
- Islands ArchitectureWebarchitectuur met een statische pagina en geïsoleerde interactieve "eilanden"; in 2020 bedacht door Jason Miller, waarna…
- ISO 10126-paddingEen paddingschema dat het blok aanvult met willekeurige bytes en de paddinglengte in de laatste byte vastlegt.
- ISO 27001De internationale norm voor managementsystemen voor informatiebeveiliging (ISMS).
- ISO 9660De platformonafhankelijke bestandssysteemstandaard voor cd-rom, waarmee dezelfde schijf onder DOS, Mac en Unix te lezen was.
- ISO-sceneDe tak van de warezscene die complete schijfimages uitbrengt — spellen en software in het origineel — in tegenstelling tot…
- ISO/IEC 7816-4-paddingEen opvulschema dat de byte 0x80 toevoegt, gevolgd door nullen tot het blok vol is.
- IsolatieniveauDe SQL-standaardniveaus voor concurrency-isolatie: READ UNCOMMITTED, READ COMMITTED, REPEATABLE READ en SERIALIZABLE; hoger…
- IsolatieniveausVerschillende garantiesterktes voor hoe transacties elkaars gegevens zien — Read Uncommitted, Read Committed, Repeatable…
- ISPHet bedrijf dat verbinding met het internet levert — KPN, Ziggo, Comcast, AT&T, Telia, BT enzovoort.
- Issue widthHoeveel instructies (of micro-operaties) een cpu-core per klokcyclus naar zijn uitvoereenheden kan sturen. Een «8-wide» core…
- IstioService mesh voor Kubernetes — Google, IBM en Lyft, 2017. Stuurt verkeer tussen microservices met Envoy als sidecar-proxy en…
- IT-formaatHet modulebestandsformaat van Impulse Tracker, de laatste grote stap in de trackerfamilie na MOD, XM en S3M.
- ITA2De vijfbitscode waarop de telexwereld daadwerkelijk draaide: Baudots idee, Murrays herziening en het ding dat Colossus teken…
- IteratorEen object dat waarden één voor één levert — de basis van lussen over collecties.
- Iterator (Rust)De fundamentele reeksabstractie van Rust: een trait met één methode, fn next(&mut self) -> Option<Item>, standaard lazy…
- iTerm2De terminalemulator die vrijwel elke macOS-ontwikkelaar als eerste installeert. Gratis en open source, sinds 2010…
- Ivan DamgårdDeense cryptograaf aan de Universiteit van Aarhus, wiens naam staat op de constructie achter MD5, SHA-1 en SHA-2 — en die…
- Ivan KrstićIn Kroatië geboren beveiligingsarchitect die eerst beveiliging ontwierp voor kinderlaptops zonder gebruikersaccounts en…
- Ivan RistićServisch-Britse ontwikkelaar achter ModSecurity en SSL Labs, de tool die elke HTTPS-server een cijfer van A tot F gaf.
- Ivan SutherlandDe grondlegger van computergraphics: schreef Sketchpad als promovendus en bouwde vijf jaar later de eerste head-mounted…
- IVFFlatInverted File with Flat compression — een clustergebaseerd algoritme voor benaderend zoeken in vectoren. Het deelt de…
- IvoryEen verfijnde Mastodon-client voor iOS en Mac van Tapbots — dezelfde studio achter de gewaardeerde Twitter-app Tweetbot…
- iWARPRDMA bovenop gewoon TCP/IP. De concurrent van RoCE, en de variant die niet vereist dat het netwerk wordt herbouwd om…
- OnveranderlijkheidData die na het aanmaken niet meer kan worden gewijzigd; om iets te „veranderen” maak je een nieuwe versie.
J
- J. Presper EckertDe ingenieur die op zijn vierentwintigste de leiding kreeg over de elektronica van ENIAC en die dertig jaar later in de…
- Jack GoodTurings statisticus in Bletchley, die later de term "intelligentie-explosie" muntte en Kubrick adviseerde over HAL 9000.
- Jacob AppelbaumAmerikaanse beveiligingsonderzoeker en Tor-ontwikkelaar die in de jaren 2010 een van de gezichten van het surveillancedebat…
- Jacob PalmeZweedse informaticus die in 1978 het conferentiesysteem KOM schreef en later bij de IETF meehielp e-mailformaten te…
- JacquardweefgetouwHet weefgetouw dat zijn patroon van ponskaarten las – de eerste machine die werd aangestuurd met uitwisselbare instructies.
- JaegerPlatform voor gedistribueerde tracing: Uber 2015, CNCF graduated in 2019. Volgt een verzoek door tientallen microservices en…
- JailbreakEen LLM ertoe brengen de eigen veiligheidsregels te omzeilen, met „DAN” (Do Anything Now), „speel de rol van…” of…
- Jailbreak (LLM)Een LLM ertoe brengen de eigen veiligheidsregels te omzeilen en te doen wat het is aangeleerd te weigeren, met slimme…
- JAM (berichtenbasis)Een open bestandsformaat voor het opslaan van BBS-berichten, met een eigen set bestanden per conferentie in plaats van één…
- James AspnesDe promovendus die in 1989 in een paar weken TinyMUD schreef en daarna hoogleraar werd in iets heel anders.
- James EllisGCHQ-cryptograaf die in 1970 aantoonde dat public-keyversleuteling mogelijk was en overleed vlak voordat hij het mocht…
- James GoslingLeidde het werk aan Java bij Sun – de taal die bedoeld was voor settopboxen en in plaats daarvan de bedrijfsservers…
- James MasseyAmerikaanse informatietheoreticus in Zürich die ons het Berlekamp–Massey-algoritme gaf en, samen met een promovendus, het…
- James P. AndersonAmerikaanse consultant wiens twee rapporten uit 1972 en 1980 de basis legden voor zowel beveiligde besturingssystemen als…
- James PowersDe ingenieur die het Census Bureau zijn eigen tabelleermachines bouwde toen Hollerith te veel ging vragen – en die de…
- Jamie ButlerDe rootkitonderzoeker achter FU en DKOM, die processen verborg door ze simpelweg uit de eigen administratie van de kernel te…
- JAMstackArchitectuur voor moderne sites: JavaScript, API's en vooraf gebouwde Markup, geleverd via een CDN.
- Jan de WitNederlandse twintigjarige die in februari 2001 de Anna Kournikova-worm losliet, in een middag in elkaar gezet met een…
- JANETHet Britse academische netwerk, dat zeven jaar lang zijn adressen achterstevoren schreef ten opzichte van de rest van de…
- Jann HornDe Project Zero-onderzoeker die in 2017 zowel Spectre als Meltdown zelfstandig vond, parallel aan meerdere academische teams.
- Jargon FileHet eigen woordenboek van de hackercultuur — een tekstbestand dat vijftien jaar tussen Stanford en MIT rondzwierf voordat…
- Jarkko OikarinenDe Finse student die IRC in de zomer van 1988 in Oulu schreef.
- JasmineHet JavaScript-testframework dat de describe/it-syntax vestigde die iedereen daarna kopieerde.
- Jason A. DonenfeldDe ontwikkelaar die Linux een VPN gaf in een paar duizend regels code, in een vakgebied waar de concurrentie in…
- Jason ScottAmerikaans archivaris en documentairemaker, de man achter textfiles.com en een van de onvermoeibaarste pleitbezorgers van…
- JavaStatisch getypeerde objectgeoriënteerde taal voor de JVM, ontwikkeld door James Gosling c.s. (Sun Microsystems, 1995); de…
- Java Desktop SystemSuns op GNOME gebaseerde bureaublad uit 2003, verkocht als zakelijk alternatief voor Windows en vernoemd naar Java, hoewel…
- JavaScriptBrendan Eich schreef de eerste versie in tien dagen (1995), eerst onder de namen Mocha en LiveScript; tegenwoordig de enige…
- JAXML-framework van Google: de NumPy-API plus automatische differentiatie, JIT-compilatie via XLA en eersteklas…
- Jay ForresterDe ingenieur achter Whirlwind die de computer een geheugen gaf waarop te vertrouwen viel – en daarna van vakgebied wisselde.
- JBODJust a Bunch Of Disks: externe schijvenbehuizing (12 tot 90+ schijven) die losse schijven aanbiedt zonder ingebouwde RAID…
- JCH EditorDe muziekeditor van de Deen Jens-Christian Huus voor de SID-chip van de C64, de ruggengraat van de groep Vibrants en rond…
- JCLDe IBM-mainframetaal voor het beschrijven van een batchjob – berucht omdat één verkeerd teken een hele run kan laten…
- JD.comDe op een na grootste e-commercebedrijf van China (na Alibaba), met nadruk op echte producten en eigen logistiek. „Dit is…
- Jean BartikEen van de zes oorspronkelijke ENIAC-programmeurs, en degene die de ombouw leidde waarmee de machine een computer met…
- Jean-Jacques QuisquaterBelgische cryptograaf die zero-knowledge-bewijzen zo eenvoudig maakte dat kinderen ze begrijpen en zo licht dat smartcards…
- Jean-Philippe AumassonIn Zwitserland gevestigde Franse cryptograaf achter de BLAKE-hashfamilie, SipHash en de wedstrijd die de wereld Argon2…
- Jeanson AnchetaCalifornische botnetexploitant die in 2006 de eerste persoon in de VS werd die werd veroordeeld voor het verhuren van…
- Jeff ForristalBeschreef in 1998 als rain.forest.puppy SQL-injectie in Phrack – een kwetsbaarheid die nog altijd de ranglijsten aanvoert.
- Jeff MossOprichter van DEF CON en Black Hat, de twee conferenties die Las Vegas elke zomer tot de dichtste hackerconcentratie ter…
- Jefferson-schijfZesendertig houten schijven op een as, elk met een door elkaar gehusselde alfabetvolgorde. Uitgevonden door een toekomstige…
- Jeffrey HoffsteinAmerikaanse getaltheoreticus die samen met twee collega's NTRU bedacht – praktische roostercryptografie, tientallen jaren…
- JekyllDe generator voor statische sites die het concept populair maakte. In 2008 in Ruby geschreven door Tom Preston-Werner, een…
- JenkinsDe veteraan onder de CI/CD-servers — open source, op plug-ins gebaseerd en geschikt voor bijna alles.
- Jennifer GranickAmerikaanse advocaat die van het verdedigen van hackers en beveiligingsonderzoekers en het doorlichten van…
- Jensen HuangLeidt Nvidia sinds de oprichting in 1993 – ongewoon lang voor een CEO, en via een gok die tien jaar lang ongerechtvaardigd…
- Jeremiah GrossmanOprichter van WhiteHat Security en een van de twee mensen die clickjacking een naam gaven.
- Jeremy HammondDe hacktivist uit Chicago die het e-mailarchief van inlichtingenbedrijf Stratfor leegtrok, naar een server die de informant…
- Jeroen TelDe Nederlander wiens SID-deuntjes onmogelijk rijk klonken: digi drums en hard-restart-trucs die de geluidschip van de C64…
- Jerome SaltzerMIT-hoogleraar wiens acht ontwerpprincipes uit 1975 nog steeds in bijna elke beveiligingsreview opduiken.
- Jerzy RóżyckiDe jongste van het Poolse Enigma-trio; bedenker van de klokmethode, verdronken in 1942 op weg naar huis uit Noord-Afrika.
- Jeskola BuzzEen modulaire tracker voor Windows uit 1997, waarin synthesizers en effecten met kabels op het scherm aan elkaar worden…
- Jesper KydDeense componist die van de Amiga-demoscene doorgroeide naar de muziek voor Hitman en Assassin's Creed.
- JestAlles-in-eén-testrunner van Facebook die snapshottesten populair maakte en assertions, mocking en coverage meelevert.
- JetBrainsBouwt ontwikkelomgevingen die de code echt begrijpen – en schiep onderweg de taal Kotlin.
- JetDirectDe netwerkkaart en printserver van HP die een printer een eigen IP-adres gaf in plaats van hem aan de parallelle poort van…
- JetonRekenpenningen die over een gelinieerde tafel werden geschoven om met Romeinse cijfers op te tellen, voordat rekenen met pen…
- Jetpack ComposeHet declaratieve UI-toolkit van Google voor Android – beschrijf hoe de weergave er bij een bepaalde state uit moet zien…
- JetstreamVereenvoudigde firehose van Bluesky: een WebSocket-stream met alle openbare posts, likes en follows als JSON. Gelanceerd in…
- Jetstream (Bluesky)Een lichtgewicht, op JSON gebaseerde versie van de firehose van Bluesky. De ruwe firehose is binair (CBOR/CAR) en zwaar…
- JHEen SHA-3-finalist uit Singapore, ontworpen om snel te zijn zonder opzoektabellen.
- JHipsterGeneratorplatform voor full-stack applicaties met Spring Boot en Angular, React of Vue. Levert productierijpe scaffolding…
- JiffyDOSEen ROM-vervanging van CMD (1989) die Commodores beruchte trage diskdrive tot twintig keer sneller maakte.
- Jim BidzosDe zakenman die van het RSA-patent een bedrijf maakte, RSA Conference begon en VeriSign mede oprichtte.
- Jim EllisDe andere Duke-promovendus achter Usenet, die in 1979 Unix-gebruikers zonder defensiecontract iets wilde geven om over te…
- Jim GettysMedebedenker van X en auteur van Xlib, die later HTTP/1.1 redigeerde, de software bij OLPC leidde en bufferbloat zijn naam…
- JinjaDe dominante templating-engine van Python. Geschreven door Armin Ronacher (2008), ook de maker van Flask. {{ variable }}…
- JITCode tijdens het draaien naar machinecode compileren: eerst interpreteren, daarna de vaak gebruikte delen compileren.
- JIT-toegangJust-In-Time-toegang: verhoogde rechten pas toekennen wanneer ze echt nodig zijn en slechts voor beperkte tijd, in plaats…
- JitsiOpen-source stack voor videoconferenties, gelanceerd in 2003 en sinds 2018 eigendom van 8x8. Jitsi Meet (client) + Jitsi…
- JitterDe variatie in latentie: pakketten komen niet steeds even snel aan.
- JN-25De belangrijkste oorlogscode van de Japanse keizerlijke marine – een codeboek verpakt in een additieve cijfering, en de…
- Joan ClarkeEen van de weinige vrouwen met een hogere functie in Bletchley Park – en de bureaucratie wist niet hoe ze haar moest noemen.
- Joan DaemenBelgische cryptograaf die Rijndael en later Keccak mede ontwierp, het algoritme dat SHA-3 werd.
- Joan FeigenbaumAmerikaanse informatica die samen met Matt Blaze het vakgebied trust management grondvestte.
- Joanna RutkowskaPoolse beveiligingsonderzoeker die liet zien hoe een hypervisor de perfecte rootkit kon zijn, en vervolgens een…
- Job (K8s)Een Kubernetes-object voor een taak die tot het einde moet draaien en dan klaar is: een batchproces, een migratie, een…
- Jochen HippelDuitse componist, bekend als Mad Max, die de povere geluidschip van de Atari ST als iets heel anders liet klinken.
- Joe GrandHardwarehacker en jongste lid van L0pht, die tegenwoordig inbreekt op crypto-wallets waaruit de eigenaar zichzelf heeft…
- Jogeir LiljedahlNoorse trackermuzikant wiens Amiga-modules uit de vroege jaren negentig tot de meest verspreide behoren die de scene heeft…
- Johannes TrithemiusDuitse abt (1462–1516) die het eerste gedrukte boek over cryptografie schreef en het woord steganografie muntte.
- John AtanasoffDe natuurkundige die uitdacht hoe een elektronische computer eruit moest zien, er een bouwde, de interesse verloor en dertig…
- John BackusLeidde het Fortran-project en bewees daarmee dat een compiler code van voldoende kwaliteit kon maken – iets wat in 1954…
- John BardeenDe enige persoon met twee Nobelprijzen voor de natuurkunde – één voor de transistor, één voor supergeleiding.
- John CarmackLiet pc-hardware uit de jaren negentig dingen doen waarvoor ze niet gebouwd was – en gaf daarna de broncode van de engines…
- John GilmoreVroege Sun-medewerker die zijn geld stak in de oprichting van de EFF, de cypherpunks en een bedrijf dat ondersteuning voor…
- John KelseyCryptograaf van Schneiers Counterpane die meehielp Twofish en Yarrow te ontwerpen en vervolgens naar NIST verhuisde om…
- John MarkoffDe verslaggever van The New York Times die hackers op de voorpagina bracht en zelf deel werd van het meest omstreden…
- John MauchlyDe natuurkundige wiens memo over rekenmachines met elektronenbuizen uitgroeide tot ENIAC — en wiens vijf dagen in Iowa in…
- John McAfeeDe antiviruspionier wiens latere leven het naar hem genoemde bedrijf deed wensen dat het anders heette.
- John McCarthyGaf het vakgebied zowel zijn naam als zijn eerste taal – de term "kunstmatige intelligentie" en de programmeertaal Lisp zijn…
- John NapierEen landeigenaar die in zijn vrije tijd de logaritme uitvond, zijn commentaar op de Openbaring van Johannes als zijn echte…
- John Perry BarlowTekstschrijver van de Grateful Dead en veehouder uit Wyoming die de EFF mede oprichtte en het meestgeciteerde manifest van…
- John RushbyBrits computerwetenschapper die in 1981 de separation kernel voorstelde – het idee dat je een computer het veiligst deelt…
- John TiltmanBrits legerofficier en cryptanalist, een van de meest ervaren codebrekers van Bletchley Park.
- John ViegaAmerikaanse beveiligingsingenieur die het eerste boek over het bouwen van veilige software mede schreef, GCM mede ontwierp…
- John von NeumannBeschreef in 1945 de computerarchitectuur waarop vrijwel elke machine sindsdien is gebouwd – programma en data in hetzelfde…
- JolietMicrosofts uitbreiding van ISO 9660 uit 1995, waarmee cd's lange bestandsnamen in Unicode kregen.
- Jon CallasCryptograaf en ingenieur die een groot deel van de OpenPGP-standaard schreef en daarna probeerde versleutelde gesprekken tot…
- Jon Lech JohansenDe Noor die op zijn vijftiende hielp de kopieerbeveiliging van dvd's te kraken en daarvoor twee keer werd vrijgesproken.
- Jon PostelBeheerde bijna dertig jaar vrijwel eigenhandig het adresregister en de standaarddocumenten van het internet.
- Jonathan JamesDe tiener ‘c0mrade’ die inbrak bij NASA en het Pentagon en de eerste minderjarige in de VS werd die voor…
- Joseph BonneauAmerikaanse onderzoeker die mat hoe zwak wachtwoorden werkelijk zijn en daarna liet zien waarom geen van de alternatieven…
- Joseph DeschDe ingenieur die de bouw van de Bombe van de US Navy leidde – en zijn geheimhouding meenam in zijn graf, gekweld door wat…
- Joseph MauborgneAmerikaanse seinofficier die het cijfer van Vernam onbreekbaar maakte door het hergebruik van de sleutel te schrappen.
- Joseph PoppAmerikaanse bioloog die in 1989 tienduizenden floppy's met de AIDS-trojan verstuurde en daarmee geldt als maker van de…
- Joshua JaffeMede-ontdekker van differential power analysis, de naam die meestal wegvalt als men het over 'Kochers aanval' heeft.
- Jotai„Jotai” (状態, Japans voor „toestand”): atomair state-beheer. const countAtom = atom(0) + useAtom(countAtom). Lijkt op Recoil…
- JournalingEerst opschrijven wat je gaat doen en het dan pas doen, zodat het bestandssysteem na een stroomstoring hersteld kan worden.
- JoybubblesBlinde phone phreak die het Amerikaanse telefoonnetwerk bestuurde door een toon van 2600 Hz te fluiten – een blue box was…
- JPADe Java-standaard voor object-relationele mapping, oorspronkelijk JSR 220 (2006), tegenwoordig Jakarta Persistence. Een…
- JPEGDominante verliesgevende beeldcompressie, ISO-standaard uit 1992, gebaseerd op de discrete cosinustransformatie; ruim dertig…
- jqEen opdrachtregelprogramma om JSON te filteren en te hervormen. Geschreven door Stephen Dolan in 2012. Het best te…
- jQueryDe bibliotheek die JavaScript draaglijk maakte toen browsers het nergens over eens waren – en waarvan de ideeën daarna de…
- jQuery MobileHet framework dat webpagina's met data-attributen in mobiele apps moest veranderen – in 2021 met pensioen gestuurd.
- jQuery UIDe officiële widgetlaag bovenop jQuery – en in de praktijk de datumkiezer die de helft van het web een decennium lang…
- JS1kEen jaarlijkse wedstrijd om met hooguit 1024 bytes JavaScript iets indrukwekkends te maken — de groottecategorieën van de…
- JSONTekstformaat voor het uitwisselen van gestructureerde gegevens tussen systemen, goed leesbaar voor zowel mens als machine.
- JSON SchemaStandaard voor het beschrijven van JSON-structuren: typen, verplichte velden, patronen en validatie.
- JSON-LDJSON met een @context die de sleutels een wereldwijde betekenis geeft – RDF voor wie liever geen XML ziet.
- JSON-modusLLM-functie die garandeert dat de uitvoer geldige JSON is. OpenAI introduceerde haar in 2023, Anthropic en Google volgden…
- JSON-RPCEenvoudig RPC-protocol over JSON. Versie 1 (2005), versie 2.0 (2010) is het meest gebruikt. Een verzoek…
- JSON5JSON-superset voor mensen. Voegt toe: commentaar, afsluitende komma's, enkele aanhalingstekens, sleutels zonder…
- JSONBBinair opgeslagen JSON-type van Postgres: indexeerbaar, snel te doorzoeken en met schemaloze flexibiliteit binnen een…
- JSONB (Postgres)PostgreSQL-type voor JSON in binaire vorm. Sneller dan het tekstuele JSON-type (één keer geparsed, gestructureerd…
- JsonnetEen templatetaal voor data die JSON uitbreidt met variabelen, functies en overerving. Gemaakt voor het probleem van…
- JSXSyntaxisuitbreiding van JavaScript die op HTML lijkt: const el = <div className="x">Hi</div>. Babel, SWC of TypeScript…
- JTAGJoint Test Action Group (IEEE 1149.1): een standaardinterface om chips op printplaatniveau te testen, te debuggen en te…
- Jude MilhonHacker en schrijfster “St. Jude”, die in 1992 het woord cypherpunk muntte.
- JugheadLokaal zoeken voor Gopher: het indexeerde de menustructuur van één server of een handjevol, niet van het hele netwerk.
- Juice jackingEen gemanipuleerd openbaar usb-oplaadpunt dat de telefoon oplaadt en tegelijk probeert gegevens te stelen of malware te…
- JuliaWetenschappelijke taal uit 2012 die eruitziet als Python en draait als C: multiple dispatch, JIT via LLVM en typestabiele…
- Julian AssangeAustralische ex-hacker die in 2006 WikiLeaks oprichtte en daarna bijna achttien jaar grotendeels in de rechtszaal of achter…
- Juliano RizzoArgentijnse beveiligingsonderzoeker die samen met Thai Duong oude cryptografische waarschuwingen omzette in werkende…
- Jumbo frameEthernetframe groter dan de standaard 1500 bytes, meestal 9000 bytes („9K”). Verlaagt de cpu-overhead per byte (minder…
- Jumbo framesEthernetframes die groter zijn dan de standaard-MTU van 1500 bytes, doorgaans 9000 bytes; dat verlaagt de cpu-belasting per…
- Jumbo-frame-MTUEthernetframes die groter zijn dan de standaard 1500 bytes, meestal 9000 bytes („jumbo frames”). Door per frame meer data te…
- JUNETHet eerste academische computernetwerk van Japan, in 1984 begonnen als UUCP-verbinding tussen drie Tokiose universiteiten.
- JUnitHet testframework van Java en het prototype dat de hele xUnit-familie heeft nagebootst.
- JupyterNotebookomgeving waarin code, resultaten, grafieken en tekst in één document staan. In 2014 afgesplitst van IPython, dat…
- Juraj SomorovskySlowaakse onderzoeker die zich specialiseert in het aantonen dat oude cryptografische fouten nog altijd werken, in SAML…
- Justin SchuhMedeauteur van het standaardwerk voor code-auditors en tien jaar lang een van de mensen die Chrome moeilijk te kraken…
- JVMRuntime die Java-bytecode uitvoert: een stackgebaseerde VM met JIT-compilatie, garbage collection en classloading. Draait…
- JWMJoe's Window Manager: een kleine vensterbeheerder in pure Xlib met ingebouwde taakbalk, pager en klok, geconfigureerd in XML…
- JWTEen ondertekende tekenreeks die bewijst wie je bent — gangbaar voor API-authenticatie en single sign-on.
- JWT-claimsDe sleutel-waardeparen in de payload van een JWT. RFC 7519 registreert gestandaardiseerde korte namen van drie letters.
- JWT-intrekkingHoe je een JWT „uitlogt” vóór het verloopt. Een lastig technisch probleem: JWT's zijn per ontwerp stateless, dus de server…
K
- .kkriegerEen complete first-person shooter in 96 kilobyte — alle assets worden bij het opstarten berekend in plaats van opgeslagen.
- K-lineDe manier waarop een IRC-server een gebruiker volledig buitensluit — en een werkwoord voor wie het overkwam.
- k0sEen Kubernetes-distributie die uit één enkel binary bestaat, zonder afhankelijkheden van het hostsysteem. Bestand…
- K12NetEen op FidoNet gebaseerd netwerk voor scholen vanaf circa 1990, waar leraren en leerlingen discussieerden lang voordat…
- k3sLichtgewicht, CNCF-gecertificeerde Kubernetes: het hele control plane in één binary van 70 MB, met SQLite (of etcd) als…
- k8sAfkorting van Kubernetes: een K, acht letters en een s.
- K9sTerminalinterface voor Kubernetes, geschreven in Go door Fernand Serrano (2019). Vim-achtige sneltoetsen: poweruser…
- KA9Q NOSEen complete TCP/IP-stack, inclusief servers en clients, verpakt in één DOS-programma door een radioamateur die…
- KaartinterpreterDe machine die er alleen voor diende om op een kaart te drukken wat er al in geponst was, zodat een mens het pak kon lezen.
- KaartprinterEen printer die voor precies één medium is gebouwd: het 0,76 mm dikke plaatje plastic in je portemonnee.
- KaartverifierDe ponskaartmachine die niets ponst: ze controleerde alleen of een ander goed had gepunst, doordat een tweede operator alles…
- Kafka StreamsJVM-bibliotheek voor streamverwerking bovenop Apache Kafka. Topologie-DSL voor transformaties, aggregaties en joins tussen…
- KakaoTalkDe standaardapp van Zuid-Korea — 95 % van de smartphonegebruikers heeft hem. Zoals WeChat, maar dan voor Korea.
- KaleidoscopeShareware voor het klassieke Mac OS die de hele interface een nieuwe huid gaf en de Mac de thema's bracht die Apple zelf…
- Kalin–Burkhart-machineEen elektrische logicamachine uit 1947 die de waarheidswaarden van booleaanse uitdrukkingen toetste, gebouwd door twee…
- Kanaalmodi (IRC)Vlaggen van één letter die bepalen wie wat mag in een IRC-kanaal, ingesteld met /mode #kanaal +vlag.
- KanbanVisuele werkstroom met kolommen (To do, Doing, Done) waarlangs kaartjes van links naar rechts schuiven.
- KanikoGoogle-tool om Docker-images binnen Kubernetes te bouwen zonder Docker-daemon. Cruciaal voor CI/CD in containers, waar…
- Kansas City-standaardEen poging uit 1975 om computerprogramma's als geluid op gewone cassettebandjes op te slaan met één fabrikantonafhankelijke…
- KantkaartEen ponskaart waarin elk gat is geponst, zodat er zo weinig karton overblijft dat de kaart in de lezer kreukt en zichzelf…
- KaomojiJapanse tekstgezichten die rechtop worden gelezen en hun emotie in de ogen leggen in plaats van in de mond.
- KargoRegelt de promotie van wijzigingen tussen omgevingen in een GitOps-opzet, precies de stap waarover Argo CD bewust geen…
- Karl KochWest-Duitse hacker uit Hannover, bekend als "Hagbard Celine", lid van de groep die inbraken in westerse computers aan de KGB…
- Karma (Reddit)Numerieke score van een Reddit-account: het saldo (upvotes − downvotes) over alle reacties en posts. Staat op het profiel…
- KarmadaLaat veel Kubernetes-clusters werken alsof het er één is. Je dient een volstrekt gewone resource in, plus een regel over in…
- KarpenterNode-autoscaler voor Kubernetes die EC2-instances rechtstreeks aanmaakt in plaats van via ASG's: sneller en met betere…
- Karsten NohlDuitse onderzoeker die ruim tien jaar lang aantoonde dat de infrastructuur in onze broekzak draait op cryptografie die…
- Karsten ObarskiDe Duitser die Ultimate Soundtracker schreef en, zonder het echt te beogen, trackermuziek uitvond.
- Karthikeyan BhargavanOnderzoeker die cryptografische protocollen correct bewijst en daarbij ontdekt waar ze dat niet zijn.
- Kaseya VSA-aanvalRansomware-aanval van juli 2021 — REvil buitte een zero-day in Kaseya VSA (een RMM-platform) uit om via zo'n 60 MSP's circa…
- Kasiski-onderzoekDe techniek die de sleutellengte van een Vigenère-cijfer achterhaalt en daarmee Vigenères reputatie van onbreekbaarheid…
- KassaRitty bouwde hem in 1879 om te voorkomen dat zijn barpersoneel stal, en richtte daarmee NCR en de hele kassa-industrie op.
- KassaladeDe lade met het wisselgeld is een randapparaat van de bonprinter, niet van de computer — hij gaat open door een stroompuls…
- KASUMIHet blokcijfer dat het 3G-mobiele verkeer beschermde, afgeleid van MISTY1 en later aangevallen met gerelateerde sleutels.
- Kata ContainersOCI-compatibele runtime die elke container in een eigen lichtgewicht VM draait: echte kernelisolatie met het gemak van…
- Kathleen BoothSchreef in 1947 de taal die algemeen als de eerste assembleertaal geldt, voor een relaismachine in de kelder van een…
- Katie MoussourisDe hacker die Microsoft en het Pentagon ertoe bracht vreemden te betalen voor het vinden van hun beveiligingslekken.
- Kay McNultyIn Ierland geboren wiskundige, een van de zes oorspronkelijke programmeurs van ENIAC, later getrouwd met een van de twee…
- KAYAKMetazoekmachine voor reizen — doorzoekt Expedia, Booking en luchtvaartmaatschappijen en toont de laagste prijs. In 2013 voor…
- kbin / mbinFediverse-software die Reddit-stijl (linkaggregator met reactiedraden) combineert met Mastodon-stijl (microblog)…
- KDEEen Linux-desktopomgeving gebouwd op Qt, bekend om het feit dat vrijwel alles configureerbaar is.
- KDE PlasmaDe desktop van KDE sinds KDE 4 (2008): paneel, bureaublad en elk klein programma opgebouwd uit dezelfde verwisselbare…
- kdesktopHet proces dat in KDE 2 en 3 het bureaublad zelf was — achtergrond, pictogrammen, rechtsklikmenu, schermbeveiliging en…
- KDMDe display manager van KDE van KDE 1.0 tot Plasma 5, gebouwd op de code van XDM en vervangen door SDDM.
- KDriveKeith Packards uitgeklede X-server van rond de millenniumwisseling, gebouwd voor handhelds met een megabyte te makken, en nu…
- KEDAEen add-on waarmee Kubernetes schaalt op hoeveel werk er wacht in plaats van op processorbelasting, en terug naar nul pods…
- Keep-aliveEen TCP-verbinding openhouden voor meerdere verzoeken in plaats van hem telkens te sluiten en opnieuw te openen.
- KefrensEen Deense Amiga-groep die twee keer demogeschiedenis schreef: een keer met Desert Dream en een keer met een effect dat naar…
- Kefrens barsGolvende balken waarbij elke schermlijn precies één balk tekent — een effect vernoemd naar de Amiga-groep die het beroemd…
- Keith PackardDe man achter bijna alles wat X11 modern maakte — Render, Composite, RandR, Xft en fontconfig — en wiens uitsluiting uit…
- Ken BibaInformaticus bij MITRE die in 1977 het Biba-model formuleerde, het formele beveiligingsmodel voor integriteit in plaats van…
- Ken ThompsonSchreef in 1969 in een maand het eerste Unix op een afgedankte PDP-7 — en liet vijftien jaar later zien waarom geen enkele…
- KennisdistillatieEen klein "student"-model trainen om een groot "teacher"-model na te bootsen. Het kopieert niet alleen de uitvoer maar de…
- KennisgraafEen gestructureerde weergave van entiteiten en hun onderlinge relaties: knopen en bogen met betekenis.
- Kenny PatersonCryptograaf die zich specialiseert in het aantonen dat protocollen die op papier veilig zijn dat in de praktijk niet zijn.
- KerberoastingEen aanval op Active Directory waarbij een aanvaller Kerberos-servicetickets opvraagt voor accounts met een SPN (Service…
- KerberosKlassiek authenticatieprotocol van MIT: een ticketsysteem waarmee je veilig kunt inloggen zonder wachtwoorden over het…
- KerfstokInkepingen in hout of bot die schapen, schulden en dagen telden lang voordat er cijfers waren om op te schrijven.
- KermitEen bestandsoverdrachtprotocol van Columbia University, gebouwd om overal te werken in plaats van snel te zijn — en genoemd…
- Kern (core)Een zelfstandige uitvoeringseenheid binnen een CPU — een processor met 8 kernen kan 8 dingen tegelijk doen.
- KERNALHet besturingssysteem van de Commodore 64 in ROM — en een spelfout die een standaard werd.
- KernelHet hart van een besturingssysteem: draait in bevoorrechte modus (ring 0) en beheert cpu-planning, geheugen, drivers…
- Kernel Mode Setting (KMS)Het verplaatsen van de weergavemodus — resolutie, verversingssnelheid, welke uitgangen aan staan — van de drivers van de…
- KernelmoduleCode die zonder herstart in de draaiende kernel wordt geladen, vrijwel altijd een driver of een bestandssysteem.
- KernelruimteHet deel van geheugen en rechten dat alleen de kernel kan bereiken, en waar alle hardwaretoegang plaatsvindt.
- KerngeheugenGeheugen van ringetjes aan draad, onder de microscoop met de hand geweven, en de reden dat een crashdump nog altijd core…
- Kerrison PredictorEen Brits luchtafweerrekentuig uit 1939 waarbij de operator alleen het vizier op het vliegtuig hoefde te houden; de machine…
- KestrelThreat-huntingtaal van IBM (2021). Combineerbare, herbruikbare huntingflows over meerdere databronnen (EDR, SIEM, packet…
- KettingprinterEen regeldrukker waarvan de tekens op een horizontale ketting langs een rij hamers draaien.
- KEV-catalogusKnown Exploited Vulnerabilities — de CISA-catalogus van CVE's die daadwerkelijk in het wild worden misbruikt. Gelanceerd in…
- Kevin FuDe onderzoeker die in 2008 liet zien dat een geïmplanteerde defibrillator draadloos te bedienen was, en daarmee de basis…
- Kevin MandiaOprichter van Mandiant, het bedrijf dat incidentrespons tot merk maakte en publiekelijk een Chinese militaire eenheid bij…
- Kevin MitnickDe meest gezochte computerinbreker van de jaren negentig, die steeds liet zien dat mensen makkelijker te kraken zijn dan…
- Kevin PoulsenDe hacker die een Porsche won door de telefoonlijnen van een radiozender te kapen en daarna een van de beste journalisten…
- KewlersEen Finse pc-demogroep, vooral bekend van een Assembly-winst met een demo over een jaar dat het grootste deel van het…
- Key check value (KCV)Een korte vingerafdruk van een sleutel waarmee twee partijen sleutels kunnen vergelijken zonder ze prijs te geven.
- Key commitmentDe eigenschap dat een cijfertekst met precies één sleutel te openen is, wat veel moderne AEAD-cijfers niet garanderen.
- Key encryption keyEen sleutel die alleen bestaat om andere sleutels te versleutelen, zodat alleen deze ene in hardware beschermd hoeft te…
- Key ladderEen keten van sleutelafleidingen waarin elk niveau het volgende ontsluit en alleen de bovenste sleutel in beveiligde…
- Key whiteningExtra sleutels vóór en na een blokcijfer met XOR combineren om brute force te bemoeilijken, zonder het cijfer zelf aan te…
- KeybaseE2EE-chat, versleutelde bestandsdeling en identiteitsbewijzen. Opgericht in 2014 door Chris Coyne en Max Krohn. In 2020…
- KeycloakOpen-source IdP met OIDC, SAML, OAuth 2.0, LDAP/AD-koppeling, MFA, social login en gebruikersfederatie. De standaardkeuze…
- KeyframeEen beeld dat op zichzelf compleet is: alles ertussen beschrijft alleen het verschil met iets anders.
- KeygenHet programma dat geldige licentiesleutels berekent — vaak met een muziekje op de achtergrond dat in chiptune-vorm kronkelt.
- KeyloggerKwaadaardige code (of hardware) die elke toetsaanslag registreert: wachtwoorden, creditcardnummers, alles.
- KeymapNotifyEen X11-gebeurtenis die meldt welke toetsen al zijn ingedrukt wanneer een venster focus krijgt of de aanwijzer erin komt.
- KeyPress en KeyReleaseDe X11-events voor een toets die omlaag gaat en weer omhoog komt, en die een toetsnummer afleveren en het aan de client…
- KeypunchHet toetsenbord waar de invoer van een computer letterlijk uit het karton werd geslagen, teken voor teken, door iemand die…
- KeystreamDe pseudowillekeurige bitreeks die in een stroomcijfer met de klaartekst wordt ge-XOR'd.
- KeysymDe X11-term voor wat een toets betekent, in tegenstelling tot de keycode, die alleen zegt welke toets is ingedrukt.
- kfmDe bestandsbeheerder van KDE 1, die tevens webbrowser, FTP-client en bureaubladlaag was — en wiens HTML-widget de voorouder…
- Khufu en KhafreRalph Merkles tweetal blokcijfers van Xerox, vernoemd naar farao's en gepubliceerd ondanks het vriendelijke verzoek van de…
- KiboDe Usenet-gebruiker die het hele netwerk doorzocht op zijn eigen naam en iedereen antwoordde die hem noemde — en daardoor…
- KickTwitch-concurrent, gelanceerd in 2022. Verdeling 95%/5% voor streamers (tegenover 50/50 standaard bij Twitch, 70/30 voor…
- Kick AssemblerEen 6502-assembler met een ingebouwde scripttaal die data, tabellen en graphics tijdens het assembleren berekent — de…
- KickerHet paneel van KDE 2 en 3, met het K-menu uiterst links, dat het Linuxbureaublad acht jaar lang het silhouet van Windows 95…
- KickstartDe boot-ROM van de Amiga — hij wekt de hardware en laadt de kern van AmigaOS nog voordat een floppy op toeren is.
- Kill chainEen model (de "Cyber Kill Chain" van Lockheed Martin) dat de opeenvolgende stappen van een gerichte cyberaanval beschrijft…
- KillfileHet bestand van de Usenet-lezer met patronen voor dingen die je liever niet ziet. De grootvader van de blokkeerknop…
- Kim ZetterBeveiligingsjournalist die het standaardverhaal over Stuxnet schreef.
- Kimball-tagDe kleine ponskaartlabels aan kleding in winkels, aan de kassa machinaal gelezen: de voorloper van de streepjescode in de…
- kindKubernetes IN Docker — draait een Kubernetes-cluster waarvan de nodes Docker-containers zijn in plaats van VM's. Bedoeld…
- kinput2Vijftien jaar lang de standaard Japanse invoerserver onder X11: het programma dat romaji van het toetsenbord nam, een…
- KISSOntwerpprincipe: de eenvoudigste oplossing die het probleem oplost, is meestal de beste. Bedacht door vliegtuigingenieur…
- KittyEen door de GPU gerenderde terminalemulator van Kovid Goyal (2017), dezelfde ontwikkelaar als achter het e-boekprogramma…
- kkaptureEen tool die Windows-demo's foutloos als video opneemt door ze voor te liegen over de tijd.
- kkrunchyFarbrauschs executable-packer voor 64k-intro's, gebouwd om x86-code harder samen te persen dan algemene packers konden.
- KL-7De rotormachine van de NSA uit de jaren vijftig, drie decennia lang de standaard voor Amerikaans en NAVO-berichtenverkeer in…
- KlaartekstHet bericht in leesbare vorm, vóór de versleuteling, en datgene wat een aanvaller het liefst bemachtigt.
- Klára Dán von NeumannIn Hongarije geboren programmeur die in 1948 de Monte Carlo-runs van ENIAC schreef en debugde, zonder enige formele…
- KlasseSjabloon of blauwdruk voor het maken van objecten in OOP: definieert velden (toestand) en methoden (gedrag). Instanties van…
- KleurdiepteHoeveel bits er per kleurkanaal worden gebruikt, en dus hoeveel tinten kunnen worden weergegeven.
- KleurruimteDe definitie van wat de getallen in een afbeelding als kleur betekenen — zonder kleurruimte zijn RGB-waarden slechts drie…
- Klokafwijking (clock skew)Het verschijnsel dat de klokken van verschillende servers net iets anders tonen, omdat kwartskristallen afwijken en…
- Klopcode (tap code)Eenvoudige code die letters verstuurt als klopsignalen op een raster van 5×5, en waarmee krijgsgevangenen in Vietnam door…
- Kludge lineVerborgen metadataregels in FidoNet-berichten, elk beginnend met een Ctrl-A-teken dat mailreaders doorgaans uit het zicht…
- KlystrackEen chiptune-tracker die zijn geluiden synthetiseert in plaats van samplet, geschreven door de Finse ontwikkelaar kometbomb.
- KMIPEen standaardprotocol om een sleutelserver encryptiesleutels te laten aanmaken, uitgeven, roteren en intrekken.
- KnativeServerless-laag bovenop Kubernetes: scale-to-zero, autoscaling op basis van verzoeken en blue-green-deployments, allemaal…
- Knex.jsSQL-querybuilder, géén ORM: bouwt queries op via een aaneenschakelbare API zonder rijen op klassen af te beelden. Bevat een…
- Knipbuffers (X11)Het eerste en ruwste klembord van X: acht tekstvakken aan het rootvenster waar iedereen in kon schrijven en uit kon lezen.
- Knockout.jsVroeg MVVM-framework voor JavaScript — reactiviteit op basis van observables en declaratieve databinding via…
- Knowbot Information ServiceEen meta-zoekdienst over de versnipperde personenregisters van het internet, beheerd door de organisatie die Robert Kahn…
- Knowledge cutoffDe datum waarop de trainingsdata van een model eindigt. Alles wat daarna gebeurde bestaat voor het model niet — het kan niet…
- Known good dieEen onverpakt stukje silicium dat volledig is getest en gegarandeerd werkt. Een begrip dat nauwelijks telde, tot men er…
- Known-answer-test (KAT)Een zelftest waarbij een cryptografische module vaste invoer versleutelt, hasht of ondertekent en het resultaat vergelijkt…
- Known-IV-aanvalKent de aanvaller de IV vooraf en kan die de platte tekst kiezen, dan kan hij gokken blok voor blok testen. Dat is de basis…
- Known-plaintext-aanvalDe aanvaller beschikt van sommige berichten over zowel klaartekst als cijfertekst en gebruikt die om de sleutel te…
- KNXEuropese standaard voor gebouwautomatisering: verlichting, zonwering, verwarming, airco. Verving in 1999 EIB, BatiBUS en EHS.
- Ko-fi"Buy me a coffee": eenmalige donaties aan makers, ter waarde van een kop koffie van 3 dollar. Brits, indie en zonder…
- KoalaPainterHet C64-tekenprogramma waarvan het opslagformaat, KOALA, de de-facto standaard van de scene werd voor…
- Kobbi NissimIsraëlische informaticus die als eerste bewees dat "geanonimiseerde" statistieken lekken, en vervolgens meehielp aan het…
- KoelblokEen brok aluminium of koper dat warmte van een heet onderdeel naar de omringende lucht afvoert.
- Kolomgeoriënteerde opslagOpslagindeling waarbij gegevens per kolom in plaats van per rij worden bewaard; ideaal voor analyse, want SELECT AVG(price)…
- KolomtransspositieDe klaartekst wordt rij voor rij onder een sleutelwoord geschreven en kolom voor kolom uitgelezen, in de alfabetische…
- KOM (conferentiesysteem)Het Zweedse computerconferentiesysteem uit 1978, waarin gebruikers berichten plaatsten in "vergaderingen" — het Zweedse…
- KongAPI-gateway gebouwd op Nginx en OpenResty (Mashape, 2015, nu Kong Inc.). Ondersteunt rate limiting, authenticatie en…
- KonquerorDe bestandsbeheerder en webbrowser van KDE 2 in één venster, opgebouwd uit verwisselbare componenten, waarvan de HTML-engine…
- Konrad ZuseBouwde de eerste programmeerbare automatische computer ter wereld in de woonkamer van zijn ouders in Berlijn en hoorde pas…
- Kook (Usenet)Usenet-woord voor de poster met precies één theorie en onbeperkt veel tijd om die uit te leggen.
- KopieerapparaatDe kantoormachine die van alles wat op het glas ligt er nog een maakt — dertig jaar lang analoge optica, tegenwoordig een…
- KopieerbeveiligingDe trucs uit het thuiscomputertijdperk om het kopiëren van spellen te voorkomen, vrijwel allemaal binnen een week gekraakt.
- KopieerponsmachineDe ponskaartmachine met als enige taak een stapel te kopiëren — wat in die tijd een geplande machinerun was en geen commando.
- KopparkerenDe lees-/schrijfkoppen naar een veilige plek brengen voordat de schijf stopt, zodat ze niet op het databevattende oppervlak…
- Koppeling (Coupling)De mate van afhankelijkheid tussen modules of componenten. Strakke koppeling betekent dat een wijziging in één module er…
- Koppeling & cohesieTwee centrale ontwerpprincipes: losse koppeling (modules hangen weinig van elkaar af) + hoge cohesie (een module doet één…
- KopspleetDe piepkleine niet-magnetische spleet in de ringvormige kop waar het veld uitlekt om het medium te magnetiseren.
- Kostengebaseerde optimizerOntwerp van een queryplanner waarbij elk alternatief plan een geschatte “kost” (doorgaans I/O plus cpu) krijgt en het…
- KotlinHet modernere alternatief van JetBrains voor Java op de JVM (2011, versie 1.0 in 2016). Google maakte het in 2019 de…
- KPartsHet componentenframework van KDE sinds KDE 2, waarmee een applicatie de weergave van een andere — een pdf-viewer, een…
- KremvaxDe aprilgrap van 1984 waarin werd aangekondigd dat de Sovjet-Unie op Usenet was aangesloten, verstuurd vanaf een machine…
- Kristin LauterWiskundige die homomorfe encryptie en isogenie-gebaseerde cryptografie van het schoolbord naar werkende code bracht.
- Kristin PagetHardwarehacker die op DEF CON 2010 met een zelfgebouwd basisstation de telefoongesprekken van het publiek onderschepte.
- KruisvalidatieData in K delen splitsen — trainen op K-1 delen, valideren op het resterende deel, en dat roteren. Robuuster dan één enkele…
- KryhaDe met het meeste zelfvertrouwen verkochte cijfermachine van het interbellum, die in een middag te breken bleek.
- KryoFluxEen usb-kaart die de ruwe magnetische flux van een floppy uitleest, zodat zelfs kopieerbeveiligde disks bewaard blijven.
- KryptosEen koperen sculptuur bij het CIA-hoofdkwartier met vier versleutelde passages, waarvan de laatste sinds 1990 standhoudt.
- ksqlDBEen databaseachtige SQL-laag bovenop Kafka — streamingqueries schrijf je in SQL, met gematerialiseerde views en push- en…
- kube-benchVoert de CIS Kubernetes Benchmark uit op een bestaand cluster en rapporteert welke controles slagen, welke falen en wat…
- kube-proxyComponent per node dat de Kubernetes Service-abstractie implementeert. Verzorgt het virtuele ClusterIP: pakketten naar een…
- kube-vipGeeft het Kubernetes-control-plane op bare metal een zwevend virtueel IP-adres, zodat kubectl een adres heeft om mee te…
- kubeadmOfficiële Kubernetes-tool om clusters op te zetten. kubeadm init op de master, kubeadm join op de workers. Richt het control…
- KubecostRekent uit wat elke namespace, dienst en elk team werkelijk kost in een gedeeld cluster, terwijl de cloudrekening alleen…
- kubectlHet commandoregelprogramma voor Kubernetes, uitgesproken als "kube-control" of "kube-cuddle".
- kubectxCLI-tool om snel te wisselen van kubeconfig-context en namespace. Ahmet Alp Balkan, 2017. In combinatie met fzf ontstaat een…
- kubeletDe agent per node in Kubernetes. Praat met de apiserver, start containers via CRI (containerd, CRI-O), rapporteert de status…
- KubernetesEen systeem dat veel containers over vele servers coördineert: start, schaalt, herstelt en verdeelt ze.
- KubeVirtDraait virtuele machines als gewone Kubernetes-resources, in pods, naast de containers. Werd ineens zeer interessant toen de…
- KueueWachtrijsysteem voor batchjobs op Kubernetes. CNCF-project onder sig-scheduling, GA in 2024. Lost op dat de…
- KumaService mesh van de mensen achter Kong — data plane op basis van Envoy, gebouwd voor multi-zone-omgevingen.
- Kung Fu FlashEen opensource C64-cartridge met SD-sleuf die vrijwel elke andere cartridge kan nabootsen.
- Kunstmatige intelligentieDe overkoepelende term voor machines laten doen wat anders menselijk oordeel vraagt — een vakgebied waarvan de betekenis…
- Kuro5hinDiscussiesite uit 1999 waar de lezers zelf stemden over welke artikelen werden gepubliceerd: een vroeg en leerzaam…
- Kurt GödelBewees dat de wiskunde niet alles over zichzelf kan beslechten, met een codeertruc die de kern is van het idee om…
- Kurzweil Reading MachineDe eerste machine die gewone gedrukte tekst hardop voorlas — omni-font-OCR, een flatbedscanner en een spraaksynthesizer in…
- KustomizeConfiguratiebeheer voor Kubernetes via overlays: een basis plus patches in plaats van templates. Sinds versie 1.14 (2019)…
- KuznyechikHet 128-bits blokcijfer uit de Russische standaard, dat GOST 28147-89 verving in nieuwe systemen.
- KV-cacheDe cache die de "key"- en "value"-vectoren van het attentiemechanisme bewaart voor al verwerkte tokens, zodat die niet bij…
- KVMLinux-kernelmodule die de kernel verandert in een type-1-hypervisor. Samen met QEMU een volwaardige hypervisor. Opgenomen in…
- Kwantisatie (LLM)De gewichten van een model met lagere numerieke precisie opslaan (bijvoorbeeld 4 of 8 bits in plaats van 16) om…
- Kwantisatiebewuste training (QAT)Traint het model in de wetenschap dat het gekwantiseerd (INT8/INT4) gaat draaien: nep-kwantisatie in de forward pass…
- Kwantum-FouriertransformatieHet kwantumequivalent van de FFT op een kwantumregister: exponentieel sneller, maar het resultaat is niet uit te lezen.
- KwantumcircuitDe standaardmanier om een kwantumprogramma te beschrijven: qubits als horizontale lijnen, poorten als kaders, de meting…
- KwantumcryptanalyseCryptografie aanvallen met kwantumalgoritmen: dat slaat de huidige publieke-sleutelsystemen in puin en wrijft symmetrische…
- KwantumfoutcorrectieKwantuminformatie beschermen tegen ruis zonder ernaar te kijken: de voorwaarde om kwantumcomputers bruikbaar te maken.
- KwantumpoortDe basisbewerking van een kwantumcomputer: een rotatie van de qubittoestand die, anders dan klassieke poorten, altijd…
- KwantumsimulatorEen gewoon programma dat berekent wat een kwantumcomputer zou hebben gedaan: onmisbaar bij ontwikkeling en kansloos boven de…
- Kwantumsleuteluitwisseling (QKD)Een encryptiesleutel afspreken met een veiligheid die op natuurkunde berust in plaats van op wiskundige moeilijkheid.
- KwantumsuprematieHet punt waarop een kwantumcomputer iets doet wat geen klassieke computer kan bijbenen: bereikt in 2019, op een taak zonder…
- KwantumteleportatieDe toestand van een qubit overbrengen naar een andere qubit elders, zonder de qubit te versturen en zonder de lichtsnelheid…
- KWinDe window manager van KDE sinds 2000, die in de loop der jaren uitgroeide tot compositor, effectenmotor en Wayland-server.
- kwmDe windowmanager van KDE 1, die Linux een Windows 95-uiterlijk gaf en de vensterhints naliet waaruit EWMH ontstond.
- KWOKSimuleert duizenden nodes die niet bestaan, zodat je kunt testen hoe een cluster zich gedraagt op een schaal die je nooit…
- KyvernoBeleidsengine voor Kubernetes waarvan de regels als gewone K8s-resources in YAML worden geschreven: geen nieuwe DSL om te…
L
- Gelinkte lijstDatastructuur waarin elk element naar het volgende wijst; de elementen liggen verspreid over het geheugen in plaats van in…
- L0pht Heavy IndustriesHet hackerscollectief uit Boston dat de Amerikaanse Senaat in 1998 vertelde het internet in dertig minuten onderuit te…
- L1/L2/L3-cacheDe drie gangbare cacheniveaus in een moderne cpu, van snelst en kleinst (L1) tot grootst en traagst (L3). L1 en L2 zijn…
- L2TPEen tunnelprotocol uit 1999 dat frames van de datalinklaag over een IP-netwerk vervoert. Het voegt Cisco's L2F en Microsofts…
- L4SEen architectuur die de wachtrijvertraging op internet terugbrengt tot ongeveer een milliseconde, door verkeer te markeren…
- LaadschermHet plaatje dat als eerste van de band laadde en de speler gezelschap hield tijdens de minuten die de rest van het spel…
- Labeler (Bluesky)Een moderatiedienst in Bluesky die labels op berichten of accounts zet, zoals "spam", "NSFW" of "desinformatie". Gebruikers…
- LabelprinterEen printer voor zelfklevende etiketten op rol, meestal direct thermisch of thermal transfer en vaak met een barcode erop.
- labwcOpenbox voor Wayland — een stapelende compositor die de configuratiebestanden van Openbox leest, titelbalken aan de…
- LACPCombineert meerdere fysieke verbindingen tot één logisch "port channel": meer bandbreedte plus automatische failover als een…
- LACP fallbackEen functie waarmee een LACP-poort als gewone enkele link werkt zolang er geen LACP-partner antwoordt. Lost op dat een…
- Ladar LevisonOprichter van de e-maildienst Lavabit, die de hele dienst opdoekte in plaats van de sleutel af te staan die alle gebruikers…
- Lai–Massey-schemaDe derde manier om een blokcijfer te bouwen, naast Feistel en SP-netwerken: de rondefunctie krijgt het verschil tussen de…
- LakehouseEen datalake met database-eigenschappen erbovenop: goedkope objectopslag eronder, ACID-transacties en schema erboven.
- LambdaAnonieme, kortlevende functie: x => x * 2. Ook de naam van de serverloze dienst van AWS.
- LambdacalculusFormeel rekenmodel van Alonzo Church uit de jaren dertig. Drie basisregels: variabelen, abstractie (λx.body) en applicatie…
- LambdaMOOEen tekstwereld bij Xerox PARC waarin spelers de kamers niet alleen bouwden maar ook programmeerden — en daarna een eigen…
- Lambros CallimahosEen concertfluitist die de invloedrijkste cryptanalyse-docent van de NSA werd.
- LamerHet universele scheldwoord van de scene voor de onbekwame, of voor wie andermans werk steelt en er zijn eigen naam op zet.
- Lamport-klokEen logische klok zonder gesynchroniseerde tijd — telt gebeurtenissen om in gedistribueerde systemen een…
- Lance CottrellCypherpunk die Mixmaster schreef en anonieme e-mail bestand maakte tegen een tegenstander die het netwerk afluistert.
- Lance SpitznerVoormalig tankofficier die honeypots van een curiositeit tot onderzoeksmethode maakte.
- Land-and-groove-opnameData schrijven op zowel de groeven als de verhoogde stroken ertussen, waardoor de trackdichtheid van beschrijfbare optische…
- LangChainHet eerste en populairste orkestratieframework voor LLM's: bouwstenen (prompts, chains, agents, geheugen, tools) voor het…
- LangfuseOpen-source observability voor LLM's — volgt prompts, completions, kosten, latentie en tokens. Zelf te hosten of als…
- LangGraphToestandsmachine-framework voor LLM-agents — stappen (knooppunten) en overgangen (kanten) vormen een graaf met expliciete…
- Language lawyerDegene die kan zeggen wat de standaard werkelijk voorschrijft, in onderscheid van wat de compiler toevallig doet.
- LanpartyEen desktoptoren, een 21-inch crt-monitor en een stekkerdoos een sporthal in sjouwen om aan de latency van je modem te…
- LAPSHet antwoord van Microsoft op het feit dat elke machine in de organisatie hetzelfde lokale beheerderswachtwoord deelt. Elke…
- LaravelDominant PHP-framework van Taylor Otwell (2011): MVC, expressieve syntaxis, Eloquent ORM, Blade-templates en de Artisan-CLI…
- Largest Contentful Paint (LCP)Een Core Web Vital die meet hoe lang het duurt voordat het grootste zichtbare content-element van de pagina is getekend…
- Larry EllisonLas het artikel van Edgar Codd over het relationele model, besefte dat IBM niet snel zou schakelen en bouwde zelf het…
- Larry PageHet promotieproject om de linkstructuur van het web in kaart te brengen werd in plaats daarvan 's werelds zoekmachine.
- Lars KnudsenDeense cryptograaf die een groot deel van het gereedschap uit de jaren negentig voor de analyse van blokcijfers aandroeg en…
- larswmEen tegelende window manager uit 1999, gebouwd op 9wm, die het actieve venster groot links zette en de rest in een smalle…
- LaserDiscDe eerste optische schijf op de markt: zo groot als een lp, met analoge video, en niet geschikt om op op te nemen.
- LaserprinterPrinter die de pagina met een laserstraal op een geladen trommel tekent en het tonerpoeder met warmte vastbakt.
- LaserWriterApples laserprinter uit 1985 die samen met de Macintosh en PageMaker het tijdperk van desktop publishing inluidde.
- Latanya SweeneyInformatica die bewees dat "geanonimiseerde" data zelden anoniem is, door het medisch dossier van een gouverneur uit een…
- Late chunkingEen RAG-techniek (Jina AI, 2024) waarbij het hele document EERST door een embeddingmodel met lange context gaat en pas…
- LatentieDe vertraging tussen het versturen van iets en het ontvangen van het antwoord. Gemeten in milliseconden.
- LATERAL joinSQL-functie: een subquery in de FROM-clausule die naar kolommen van de linkerrelatie mag verwijzen. SELECT * FROM users u…
- Laterale bewegingWanneer een aanvaller die op één machine voet aan de grond heeft, zich verspreidt naar andere systemen in het netwerk.
- LaTeXZetsysteem bovenop TeX (Donald Knuth, 1978); LaTeX (Leslie Lamport, 1984) maakt TeX hanteerbaar met macro's voor…
- Layer 2Een netwerk bovenop de blockchain dat transacties goedkoop uitvoert en alleen het resultaat samengevat naar beneden…
- layer-shellHet protocol dat panelen, achtergronden en vergrendelschermen een plek geeft in Wayland — oppervlakken die aan een…
- LayernormalisatieNormalisatie die binnen elk afzonderlijk sample over de features wordt berekend, in plaats van over de batch. In 2016…
- Lazy loadingDingen pas laden wanneer ze nodig zijn, in plaats van allemaal vooraf.
- LBANummer de sectoren van een schijf 0, 1, 2 … in één lange rij en laat de schijf zelf weten waar ze fysiek liggen.
- LBX (Low Bandwidth X)Een X-extensie uit 1996 die vensters op afstand bruikbaar moest maken over een modem door het protocol te comprimeren, en…
- LCDDe schermtechniek die in de jaren 2000 de beeldbuis verving — vloeibare kristallen die achtergrondlicht blokkeren of…
- LCPCore Web Vital die meet wanneer het grootste zichtbare element klaar is met renderen — een maat voor "de pagina voelt…
- LDAPHiërarchische directoryservice voor gebruikers, groepen en computers in bedrijfsomgevingen.
- LDAP-injectieAls SQL-injectie, maar dan tegen LDAP-directory's: zoekfilters worden gemanipuleerd via ongezuiverde invoer.
- Leaderless replicatieEen replicatiemodel zonder aangewezen leader of primary: elke replica accepteert schrijf- en leesacties. Consistentie komt…
- LeafletEen lichtgewicht JavaScript-bibliotheek voor interactieve kaarten — zo'n 40 kB en vrijwel zonder afhankelijkheden.
- LeafnodeEen kleine NNTP-server voor individuele gebruikers en kleine netwerken die alleen de nieuwsgroepen ophaalt die iemand…
- LeboncoinDe dominante advertentiesite van Frankrijk — "le bon coin" = "het goede hoekje". Eigendom van Schibsted/Adevinta, volgens…
- LED-filterHet laagdoorlaatfilter van de Amiga, gekoppeld aan dezelfde schakelaar als het stroomlampje: gedempt geluid in ruil voor een…
- LED-printerEen elektrofotografische printer die de drum belicht met een rij leds in plaats van een scannende laser.
- Ledger-databaseEen databasetype geoptimaliseerd voor een onveranderlijke, verifieerbare transactiegeschiedenis, als een digitaal grootboek…
- LeecherEen gebruiker die alleen downloadt en nooit iets teruggeeft, het tegenovergestelde van een supplier in de scene.
- Leeroy JenkinsDe video uit 2005 waarin een speler een raid in stormt terwijl de groep nog plannen maakt, zijn eigen naam schreeuwt en…
- LeersnelheidDe stapgrootte waarmee een ML-model zijn gewichten bijwerkt — de belangrijkste hyperparameter.
- Lees-/schrijfkopDe minuscule elektromagnetische transducer die nanometers boven de schijf zweeft en magnetische patronen in bits omzet en…
- LeesbevestigingMelding aan de afzender dat de ontvanger het bericht heeft gelezen. Drie gangbare niveaus: afgeleverd (✓), gelezen (✓✓)…
- LeeskanaalDe schakelingen die uit de analoge spanning van de leeskop weer bits reconstrueren: de lastigste stap tussen het magnetische…
- LeesreplicaEen alleen-lezen kopie van een primaire database die via WAL-streaming meeloopt. Schaalt leesintensieve workloads…
- LeetspeakLetters vervangen door cijfers en symbolen (3 voor e, 4 voor a, 0 voor o), geboren op BBS'en in de jaren tachtig als…
- Legend of the Red DragonSeth Robinsons doorgame uit 1989 waarin je je naar boven vocht om uiteindelijk de rode draak te doden, en onderweg in de…
- Legion of DoomEen van de bekendste hackersgroepen van de jaren tachtig, genoemd naar de schurken uit een zaterdagochtendtekenfilm.
- Lehmer-zeefDe doelgebouwde machine van de getaltheorie: negentien fietskettingen die rondtolden tot de gaten in alle kettingen…
- LeibnizwalsDe getrapte trommel die Leibniz rond 1673 ontwierp — bijna driehonderd jaar lang het overheersende mechanisme in…
- LemmyGefedereerd Reddit-alternatief geschreven in Rust — spreekt ActivityPub, en elke server is een eigen instantie.
- Len SassamanCypherpunk en anonimiteitsonderzoeker die de Mixmaster-remailer onderhield en meehielp LangSec te formuleren.
- LengteverbergingDe grootte van een bericht geheimhouden, ook als de inhoud versleuteld is.
- Length-extensionaanvalEen aanvaller kan gegevens achter een ondertekend bericht plakken en een geldige handtekening berekenen zonder de sleutel te…
- LensDesktopapp voor het beheer van Kubernetes-clusters, gebouwd op Electron. In 2020 overgenomen door Mirantis. Met ingebouwde…
- LenseffectEen demo-effect waarbij een ronde vergrotende lens over een beeld glijdt en alles eronder vervormt, als een vergrootglas op…
- LenslokBeruchte kopieerbeveiliging waarbij de speler een plastic lens voor het scherm hield om een vervormde code te lezen voordat…
- LEOToen een Brits theehuizenbedrijf zelf een computer bouwde om gebak door te rekenen: de eerste zakelijke computer ter wereld.
- Leon Battista AlbertiRenaissancearchitect die rond 1467 een cijferschijf met verschuifbare alfabetten beschreef.
- Léon BolléeDe negentienjarige die in 1889 directe vermenigvuldiging kraakte, goud won in Parijs — en daarna de rekenmachines verruilde…
- Leonard AdlemanDe A in RSA, die het woord "computervirus" muntte en elf jaar later een wiskundig probleem in een reageerbuis oploste.
- Leonard KleinrockDe wachtrijtheoreticus van UCLA wiens lab het eerste knooppunt van het ARPANET werd en van waaruit het eerste woord van het…
- Leonardo Torres QuevedoDe Spanjaard die in 1912 een schaakautomaat bouwde en een elektromechanische analytical engine met floating point beschreef…
- LeporellopapierPrinterpapier als één lange baan, in zigzag gevouwen langs perforaties — veertig jaar lang het standaardmedium van het…
- Les EarnestDe bestuurder van Stanford die finger schreef zodat niemand meer door de gangen hoefde te lopen om collega's te zoeken — en…
- Leslie ComrieDe sterrenkundige die inzag dat boekhoudmachines ook sterrenkunde konden doen, en ontslagen werd omdat hij ze na kantoortijd…
- LessEen CSS-preprocessor uit 2009 van Alexis Sellier. Het voegde variabelen, mixins, nesting en rekenwerk toe in een tijd dat…
- LessTifEen vrije kloon van Motif, geschreven zodat Linux-gebruikers Motif-applicaties konden draaien zonder licentie te kopen.
- Lester S. HillEen Amerikaanse wiskundige die in 1929 een cijfer beschreef dat met matrixalgebra meerdere letters tegelijk versleutelt.
- Let's EncryptDe gratis, geautomatiseerde certificaatautoriteit die in zijn eentje HTTPS de standaard van het web maakte.
- Letterboxd"Goodreads voor films" — bijhouden wat je gezien hebt, beoordelen, recenseren en vrienden volgen. Geliefd bij de filmtwitter…
- LetterboxingDe zwarte balken boven en onder het beeld wanneer een breed formaat op een smaller scherm wordt getoond.
- LettertypecartridgeEen rom-module die voorin een printer paste en hem letters gaf die hij zelf niet aan boord had.
- Leveled compactionDe compactiestrategie waarbij elk niveau ongeveer tien keer groter is dan het niveau erboven en bestanden binnen een niveau…
- Levenscyclus van een service workerDe fasen die een service worker doorloopt (install, activate, daarna actief met fetch), met een bewuste "waiting"-stap…
- LexicalMetas uitbreidbare framework voor teksteditors, open source sinds 2022. Vervanger van hun eigen oude Draft.js. Draait onder…
- LexmarkIBM's afgesplitste printerdivisie, invloedrijker in het Amerikaanse intellectuele-eigendomsrecht dan in enige printtechniek.
- LFIEen kwetsbaarheid waarbij een webapplicatie gebruikersinvoer laat bepalen welk bestand wordt geladen. De klassieker is…
- LFSR (lineair teruggekoppeld schuifregister)Een schuifregister waarvan de nieuwe bit een lineaire functie is van enkele oude bits: goedkoop in hardware, en precies…
- LGA-socketLand Grid Array: een CPU-socket waarbij de pinnen op het moederbord zitten in plaats van op de processor. Intel gebruikt het…
- LHADe gratis Japanse archiver die de de-factostandaard werd voor het inpakken van bestanden op de Amiga en op inbel-BBS'en.
- libcDe standaardbibliotheek van C — printf, malloc, fopen, strlen en consorten. Ze zit bovenop de kernel en vormt "de C-API"…
- libcacaC-bibliotheek die beelden en video als gekleurde tekst weergeeft, de opvolger van de monochrome AA-lib.
- Libera.ChatHet IRC-netwerk voor open source, opgericht in mei 2021 toen vrijwel de hele vrijwilligersstaf van Freenode van de ene op de…
- libGDXEen Java-gameframework dat vanuit één codebase draait op desktop, Android en het web, bewust zonder visuele editor.
- libinputDe bibliotheek die muizen, touchpads, aanraakschermen en tablets interpreteert voor Wayland-compositors en de X-server…
- libsodiumModerne cryptobibliotheek: een draagbare fork van Bernsteins NaCl. C met bindings voor ruim 25 talen en een high-level API…
- libSQLFork van SQLite die openstaat voor bijdragen — in 2022 gestart door Turso, nadat SQLite-auteur Richard Hipp externe pull…
- libvirtEen abstractielaag boven hypervisors — één API en één XML-definitie, of er nu KVM, Xen of LXC onder zit.
- LichtpenHet aanwijsapparaat dat je tegen het scherm hield: een lichtsensor die verraadde waar de elektronenstraal zich toevallig…
- LifeforceEen pc-demo van de Griekse groep ASD die Assembly 2007 won en liet zien hoeveel sfeer realtime 3D kan dragen.
- Lifetimes (Rust)Rust-annotatie bij compilatie die beschrijft hoe lang een referentie geldig is, geschreven als 'a. De borrow checker…
- Lift (OPEN LOOK)De OPEN LOOK-schuifbalk, waarin de pijlen en het handvat samen één liftje vormden dat langs een kabel reed: een ontwerp dat…
- LightDMDe display manager van Canonical uit 2010, gebouwd zodat het inlogscherm een verwisselbaar programma is — waardoor Ubuntu…
- LighthouseGoogles tool om een webpagina te auditen — prestaties, toegankelijkheid, SEO en best practices.
- Lightning CSSCSS-parser, -transformer en -minifier in Rust van Devon Govett (maker van Parcel), 2022. Standaard CSS-toolchain in Parcel…
- Lightning NetworkEen betaallaag bovenop Bitcoin, live sinds 2018. Ze lost op dat de blockchain zeven transacties per seconde aankan en dat…
- LijnmatrixprinterDe snelheid van een regeldrukker met de vrijheid van een matrixprinter: een heen en weer bewegende rij hamers die de volle…
- Lijst met laatste bellersHet BBS-scherm dat toonde wie er vóór jou had ingebeld — gastenboek, statusbord en bewakingslogboek in één.
- Lijstpartitie (list partition)Partitioneringsstrategie met een expliciete lijst van waarden per partitie: PARTITION p_emea VALUES IN…
- LimaLinux-virtuele machines op macOS: QEMU, Linux en Docker/containerd voorgeconfigureerd. Een WSL-achtige ervaring op de Mac…
- LimitRangeKubernetes-object dat per namespace standaard resource-requests en -limits plus minimum en maximum per pod of container…
- LINEDominante messenger in Japan, Taiwan en Thailand, ontstaan na de tsunami van 2011, toen het telefoonnetwerk uitviel.
- Lineair spoorEen keten van lineaire benaderingen, één per ronde, die samen beschrijft hoe een bitmasker op de platte tekst correleert met…
- Lineaire benaderingEen verband tussen invoer- en uitvoerbits dat iets vaker opgaat dan louter toeval zou verklaren.
- Lineaire benaderingstabel (LAT)Een tabel die laat zien hoe goed elke lineaire combinatie van de invoerbits van een S-box elke combinatie van de uitvoerbits…
- Lineaire cryptanalyseZoekt verbanden die net iets vaker dan de helft van de tijd opgaan, en zet die afwijking om in sleutelbits.
- Lineaire dichtheid (BPI)Het aantal bits dat op een inch track past, een van de twee assen waarvan het product de oppervlaktedichtheid is.
- Lineaire hullDe verzameling van alle lineaire paden door een cipher, waarvan de biases bij elkaar worden opgeteld in plaats van één voor…
- Lineaire regressieHet simpelste ML-model: y = mx + b. Zoek de best passende lijn door een verzameling datapunten.
- Lineaire serpentine-opnameTape beschrijven in rechte sporen die in de lengte heen en weer vouwen, als een ploeg die aan de kant van het veld keert; de…
- LineariseerbaarheidHet strengste consistentiemodel voor losse operaties: elke operatie lijkt atomair te gelden op één enkel moment tussen…
- LinecrunchEen C64-truc die midden in een frame tekenrijen herhaalt of overslaat om het tekstscherm vloeiender te scrollen dan de…
- Link aggregationMeerdere fysieke netwerkverbindingen bundelen tot één logische: meer bandbreedte en redundantie.
- Link in bioTrend die ontstond door Instagrams beperking tot één biolink. Drijft de hele markt van aggregators (Linktree, Beacons)…
- Link-local-adressenIP-adressen die alleen binnen één netwerksegment werken: IPv4 169.254.0.0/16, IPv6 fe80::/10. Worden automatisch toegekend…
- LinkedInProfessioneel netwerk: opgericht in 2003 door Reid Hoffman, in 2016 voor 26 miljard dollar overgenomen door Microsoft…
- LinkerHet programma dat de objectbestanden van de compiler aan elkaar knoopt tot een uitvoerbaar bestand en elk symbool oplost dat…
- LinkerdDe service mesh die de term muntte: Buoyant 2016, CNCF graduated in 2021. Linkerd 2 (2018) is herschreven in Rust voor…
- Linktree"Link in bio"-dienst: één URL die naar een pagina met meerdere links leidt. In 2016 gebouwd door Australische broers, 50…
- LinotypeDe machine die hele tekstregels in gesmolten lood goot en bijna een eeuw lang de kranten van de wereld vormgaf.
- Lint (printerlint)Een met inkt gedrenkte stoffen strook waartegen impactprinters en typemachines slaan om inkt op het papier over te brengen.
- LinterHulpmiddel dat code statisch doorzoekt op bugs, verdachte patronen en stijlovertredingen.
- Linus ÅkessonZweedse scener, bekend als lft, die demo's maakt op hardware die verder niemand serieus nam.
- Linus TorvaldsFins-Zweedse programmeur die in 1991 Linux en in 2005 Git creëerde. Twee van de meest gebruikte stukken software ter wereld…
- LinuxOpen-sourcekernel die vrijwel elke server, Android-telefoon, embedded apparaat en supercomputer aandrijft.
- Linux-kernelDe monolithische kernel die Linus Torvalds in 1991 begon. De meest geïnstalleerde software ter wereld — Android, vrijwel…
- LionEen optimizer die Google vond door een zoekalgoritme de ruimte van mogelijke optimizers te laten uitkammen in plaats van er…
- LiquibaseTool voor databasemigraties van Nathan Voxland (2006): schemawijzigingen als changesets in XML, YAML, JSON of SQL, in…
- LiquidSjabloontaal die Shopify in 2006 maakte. Veilig (gesandboxt): klanten kunnen sjablonen schrijven zonder willekeurige code…
- LiquiditeitspoolEen gedeelde reserve van twee activa die volgens een formule tegen elkaar worden verhandeld: de motor van gedecentraliseerde…
- LispEen van de oudste programmeertalen ter wereld — John McCarthy, MIT, 1958. Beroemd om zijn haakjes en om code = data…
- Listen backlogWachtrijgrootte voor volledig opgezette maar nog niet geaccepteerde TCP-verbindingen. Zit de rij vol, dan wordt een nieuwe…
- LISTEN/NOTIFYDe ingebouwde pub/sub van PostgreSQL: een transactie kan andere verbindingen wakker maken zonder dat die hoeven te pollen…
- ListProcEen Unix-lijstbeheerder uit het begin van de jaren negentig waarmee universiteiten mailinglijsten in LISTSERV-stijl konden…
- LISTSERVDe eerste software die mailinglijsten automatisch draaide: aanmelden, afmelden en verspreiding verliepen allemaal via…
- LitGoogles bibliotheek voor webcomponenten, opvolger van Polymer. Licht (5 KB), TypeScript-first, met reactieve properties via…
- LiteStepDe shell-vervanger die Windows vanaf 1997 een AfterStep-uiterlijk gaf: Explorer ingeruild voor modules, thema’s en virtuele…
- LithografieProces waarbij met licht en een lichtgevoelige laag (resist) een patroon — het circuit — op een halfgeleiderwafer wordt…
- Live shoppingProducten verkopen via live video waarbij kijkers tijdens de uitzending met één klik kopen. Gigantisch in China (Taobao…
- LiveJournalEen blogplatform dat in 1999 door Brad Fitzpatrick werd gestart — dezelfde die later memcached schreef om de site overeind…
- LivelockConcurrencyfout waarbij threads blijven werken maar nooit vooruitkomen, omdat ze elkaar eindeloos opnieuw proberen. Anders…
- Liveness probeEen healthcheck in Kubernetes die vaststelt of een container nog "leeft" of is vastgelopen. Faalt de check, dan herstart de…
- LivewireHet Laravel-principe ‘schrijf componenten in PHP, draai ze op de server, de client verwisselt de DOM’: zoals Hotwire, maar…
- Living off the land (LOLBins)Een aanvalstechniek waarbij de aanvaller legitieme, al geïnstalleerde systeemtools (PowerShell, WMI, certutil, PsExec)…
- LlamaMeta’s familie van LLM’s met open gewichten: Llama 1 (feb. 2023, uitgelekt op 4chan), Llama 2 (juli 2023, commercieel…
- Llama 3Metas familie van LLM's met open gewichten, uitgebracht in april 2024. Llama 3 (8B en 70B), Llama 3.1 (juli 2024, met 405B)…
- llama.cppPure C++-implementatie van LLM-inferentie: draait Llama, Mistral, Gemma en andere op CPU, GPU (CUDA, Metal, Vulkan, ROCm) of…
- LlamaIndexOp RAG gericht framework: bouwstenen voor data-inname, chunking, indexering en bevraging van eigen data, van pdf’s tot SQL.
- LLDPLink Layer Discovery Protocol (802.1AB, 2005): standaard laag-2-protocol waarmee apparaten hun identiteit en mogelijkheden…
- LLMEen AI-model, getraind op enorme hoeveelheden tekst, dat tekst kan genereren, vertalen of er redeneringen mee kan opzetten…
- LLM-agentsEen LLM in een lus: plant, roept tools aan, bekijkt het resultaat en plant de volgende stap. De overgang van ‘chatbot’ naar…
- LLM-as-judgeEen LLM gebruiken om de uitvoer van een ander LLM te beoordelen: een goedkope manier om ‘menselijke evaluatie’ op te schalen…
- LLM-distillatieEen klein "student"-model leert van een groot "teacher"-model — via de output-logits (klassieke distillatie van Hinton…
- LLM-evalHet beoordelen van de kwaliteit van LLM-uitvoer. Twee soorten: benchmark-evals (MMLU, GPQA, SWE-bench — vaste datasets) en…
- LLM-evaluatieMeten hoe "goed" een LLM is. Multidimensionaal: kennis (MMLU), redeneren (GPQA), code (HumanEval, SWE-bench), generalisatie…
- LLM-leaderboardOpenbare ranglijsten van LLM-prestaties: LMSYS Chatbot Arena (1,5 miljoen+ menselijke stemmen), de Open LLM Leaderboard van…
- LLMNR-poisoningWindows vraagt het hele lokale netwerk "kent iemand deze naam?" als DNS faalt, en iedereen mag ja zeggen. De eerste zet in…
- LLVMModulaire compilerinfrastructuur: Chris Lattner, UIUC, 2003. Definieert LLVM IR (intermediate representation) als universeel…
- LM-hashDe wachtwoordhash van LAN Manager uit de late jaren tachtig, gebouwd op DES en zwak genoeg om in minuten te kraken.
- LMDBEen embedded key-value-store van ruwweg 10.000 regels C, in 2011 door Howard Chu geschreven voor OpenLDAP. In vrijwel elke…
- Load balancerVerdeelt verkeer over meerdere servers, zodat geen enkele overbelast raakt.
- Load pointDe reflecterende markering die een tapedrive vertelt waar de opname begint, met een tweeling aan het einde van de tape.
- Load/store-queueDe buffers die geheugenoperaties (loads en stores) in een out-of-order-cpu afhandelen en hun volgorde en afhankelijkheden…
- Loader musicDe muziek die klonk terwijl een Commodore 64-spel van cassette laadde, vaak beter onthouden dan het spel zelf.
- LocaleDe instelling die een programma vertelt welke taal en regionale conventies het moet gebruiken.
- localhost„Deze computer” — de naam die verwijst naar het loopback-IP-adres 127.0.0.1 (IPv4) of ::1 (IPv6).
- localStorageBrowser-API om kleine hoeveelheden gegevens (5–10 MB) per domein op te slaan — blijft bewaard tot het expliciet wordt gewist.
- Lock timeoutDe maximale tijd die een query op een lock wacht voordat hij afbreekt. De standaard is vaak onbeperkt (eeuwig wachten); in…
- Lock-escalatieDe database ruilt duizenden rijsloten in voor één tabelslot om geheugen te besparen, en legt daarmee in één keer alle…
- Lock-freeGelijktijdige code zonder mutexen of locks — gebouwd op atomaire operaties (CAS).
- LocketWidget-app voor de iPhone die live foto's van goede vrienden op het beginscherm toont. Gelanceerd in januari 2022, een…
- LODLevel of Detail: vervang een model door een eenvoudiger exemplaar zodra het zo ver weg staat dat het toch maar tien pixels…
- LodashJavaScript-hulpbibliotheek, een fork van Underscore (2012, John-David Dalton). Meer dan 200 hulpfuncties voor arrays…
- Log4ShellCatastrofale kwetsbaarheid in de Java-logbibliotheek log4j (december 2021) — het loggen van één string volstond om…
- Log4Shell (Log4j)CVE-2021-44228, december 2021. Remote code execution in Apache Log4j via een JNDI-lookup in logberichten. Een string als…
- LogaritmetabellenPlanken vol gedrukte cijfers die vermenigvuldigen in optellen veranderden, en waarvan de fouten Charles Babbage een machine…
- LoggingGebeurtenissen en toestand van een draaiende applicatie wegschrijven voor foutopsporing en monitoring.
- Logical decodingPostgreSQL-functie die de WAL-stroom omzet in logische wijzigingen (INSERT/UPDATE/DELETE-events) in plaats van fysieke…
- LogicomaDemogroep uit de jaren 2010 die 64k-intro's maakt en de tools erachter als open source uitbrengt.
- Logische bomCode die bij bepaalde voorwaarden afgaat — een datum, een gebeurtenis, het uitblijven van een levensteken.
- Logische eigenschappenCSS-eigenschappen die positie en grootte beschrijven ten opzichte van de tekststroom (inline/block, start/end) in plaats van…
- Logische pianoEen toetsenbord dat syllogismen oplost: tik de premissen in en de machine toont welke combinaties overblijven.
- Logische qubitEen foutgecorrigeerde qubit opgebouwd uit vele fysieke: de maatstaf die er echt toe doet bij het vergelijken van…
- Logische replicatieReplicatie op rijniveau (INSERT-/UPDATE-/DELETE-gebeurtenissen) in plaats van op blokniveau — zo zijn geselecteerde tabellen…
- Logistische regressieClassificatiemodel — de uitkomst is een kans (0–1) via de sigmoïdefunctie.
- Logit biasEen parameter waarmee de kans op specifieke tokens in LLM-uitvoer handmatig omhoog of omlaag gaat, om bepaalde woorden of…
- logrotateHet gereedschap dat oude logbestanden hernoemt, comprimeert en uiteindelijk verwijdert. Het bestaat omdat een spraakzame…
- LogstashDe L in ELK: de pipeline die logregels in welk formaat dan ook inneemt en er gestructureerde JSON-documenten van maakt.
- Lokale secundaire index (LSI)Een secundaire index in een gedistribueerde database die samen met de hoofddata wordt gepartitioneerd (zelfde…
- Lokale tijdlijn (Mastodon)Een Mastodon-feed met alle openbare berichten van gebruikers op dezelfde instance, in chronologische volgorde. Dat geeft de…
- LokalisatieSoftware aanpassen aan een specifieke regio of taal: vertalingen, datumnotaties, valuta, schriften van rechts naar links. Te…
- LokiLogaggregator van Grafana Labs. "Als Prometheus, maar voor logs": alleen de labels worden geïndexeerd, niet de tekst. Veel…
- LOKI97Een Australisch blokcijfer dat een van de vijftien kandidaten in de eerste ronde van de AES-wedstrijd was.
- LOLBASDe catalogus van ondertekende Windows-programma's die iets heel anders kunnen doen dan bedoeld: bestanden downloaden, code…
- LonghornCloud-native gedistribueerde blokopslag voor Kubernetes. Rancher (nu SUSE), 2014; CNCF Incubating sinds 2019. Repliceert…
- Longitudinale magnetische opname (LMR)De methode waarbij de magnetische korrels plat in het vlak van de schijf liggen: de standaard van de harde schijf van 1956…
- Look and feelHoe een interface eruitziet en zich gedraagt, behandeld als iets wat gestandaardiseerd, in licentie gegeven, gekopieerd en…
- Looking glassEen openbaar venster op de router van een ander, zodat je kunt zien hoe het internet er van hun kant uitziet in plaats van…
- Loop protectionSwitchfuncties die beschermen tegen laag-2-lussen bovenop STP: BPDU Guard, Loop Guard, Unidirectional Link Detection (UDLD)…
- Loopback-interfaceEen virtuele netwerkinterface op een router of switch die up blijft zolang het apparaat leeft, omdat ze niet aan een fysieke…
- Loose index scanEen optimalisatie voor DISTINCT en GROUP BY: in plaats van alle indexvermeldingen te lezen en duplicaten te filteren…
- Lopende-sleutelcijferEen Vigenère-cijfer waarvan de sleutel een lange tekstpassage is, meestal uit een boek, zodat de sleutel zich nooit herhaalt.
- LoRALow-Rank Adaptation — parameterefficiënte fine-tuning. Artikel van Microsoft, 2021. Het basismodel blijft bevroren; per…
- LoRaWANLong Range Wide Area Network — een zuinig IoT-protocol dat kleine hoeveelheden data over kilometers verstuurt op vrije…
- Loren KohnfelderBedacht in 1978 in een bachelorscriptie het certificaat en gaf Microsoft twee decennia later STRIDE.
- Lorenz-cijferHet telexcijfer van het Duitse opperbevel: moeilijker dan Enigma, en gereconstrueerd door iemand die de machine nooit had…
- LoroModerne CRDT-bibliotheek in Rust voor local-first samenwerkingsapps. WASM-bindings voor de browser. Geoptimaliseerd voor…
- Lorrie CranorOnderzoeker die mat hoe mensen beveiligingssystemen echt gebruiken en ontdekte dat de regels het vaak erger maakten.
- Loss spikeWanneer de trainingsloss midden in een run plotseling omhoogschiet. Soms herstelt hij zich vanzelf, soms is het model…
- Louis CouffignalFranse wiskundige die al in de jaren dertig pleitte voor binaire rekenmachines, maar wiens eigen pogingen er een te bouwen…
- LovebyteEen online party die geheel aan sizecoding is gewijd, waar 256 byte als ruim budget geldt.
- Low-level formatterenHet fysieke raster van sporen en sectoren op een blanco schijf aanbrengen, niet het aanmaken van een bestandssysteem.
- Loyd BlankenshipThe Mentor: schreef in 1986 het hackermanifest en vier jaar later het rollenspelboek waarmee de Secret Service bij zijn…
- LPCDe objectgeoriënteerde taal met C-smaak waarin LPMud-werelden werden geschreven — en waarmee duizenden tieners leerden…
- LPCAMM2Low Power Compression Attached Memory Module: een nieuwe vervangbare geheugenvormfactor (JEDEC, 2023) voor LPDDR5X in…
- LPDHet oudste netwerkprintprotocol: Berkeley's line printer daemon, beschreven in RFC 1179.
- LPDDRLow-Power DDR: werkgeheugen geoptimaliseerd voor mobiel en laptops. Lagere spanning (1,0–1,1 V tegenover 1,2 V) en…
- LPDDR5 / LPDDR5XLow Power DDR5 — de mobiele DDR-variant. Zit in smartphones, laptops met gesoldeerd werkgeheugen (Apple Silicon, Snapdragon…
- LPILines per inch: hoe fijn het raster van halftoonpunten wordt uitgezet bij het drukken van een afbeelding, het…
- LPMudDe Zweedse MUD-server waarvan de wereld in een eigen C-achtige taal, LPC, was geschreven en werd uitgebreid terwijl spelers…
- lprHet BSD-Unixcommando dat een bestand aan de printwachtrij overdraagt: de clienthelft van de lpd-spooler.
- LRULeast Recently Used: gooi weg wat het langst onaangeroerd is gebleven, in de veronderstelling dat wat net gebruikt is straks…
- LRW-modusEen tweakable blokcijfer uit 2002, gebouwd op een gewoon blokcijfer en later voor schijfversleuteling vervangen door XTS.
- ls-lRHet bestand bovenaan een FTP-server dat alles in het archief opsomt: de inhoudsopgave uit de tijd vóór zoekmachines.
- LSDjDe muziektracker die van een gewone Game Boy een instrument maakt — de kern van de moderne chipmuziekscene.
- LSM-treeLog-Structured Merge-tree — de datastructuur achter moderne schrijfintensieve databases. Schrijfacties belanden eerst in het…
- LSP (Language Server Protocol)Een protocol dat taalondersteuning losmaakt van de editor. In 2016 door Microsoft gepubliceerd samen met VS Code en…
- LSTMRecurrent neuraal netwerk met „poorten” waarmee het lang kan onthouden — het werkpaard van sequentiemodellering van 1997 tot…
- LTE (4G)De mobiele generatie die het netwerk volledig op IP baseerde en mobiel breedband gewoon maakte.
- LTFS (Linear Tape File System)Een open standaard die een zelfbeschrijvend bestandssysteem op LTO-tape zet, zodat een cassette als een trage usb-stick…
- LTOEen open tapestandaard uit 1998, bedacht door HP, IBM en Quantum om de afhankelijkheid van bedrijfseigen tapeformaten te…
- LTSPHet Linux Terminal Server Project: de manier om een lokaal vol afgedankte pc's via het netwerk te laten opstarten en alles…
- LuaLichtgewicht scripttaal van PUC-Rio, Brazilië (1993) — ontworpen om in andere applicaties te worden ingebed. Binary van ~100…
- Luchtlager (air bearing)Het nanometerdunne luchtkussen waarop een slider boven een draaiende schijf zweeft.
- LuciaMinimalistische TypeScript-authenticatiebibliotheek — alleen sessiebeheer, de rest regel je zelf. De auteur beëindigde de…
- LuciferHet blokcijfer van IBM uit begin jaren zeventig: het eerste civiele feistelcijfer en directe voorouder van DES.
- Lucky MicrosecondsDe aanval uit 2015 die liet zien dat Amazons s2n zich tegen Lucky Thirteen had verdedigd met willekeurige vertragingen — en…
- Lucky ThirteenEen timingaanval uit 2013 die misbruikmaakt van hoe TLS de MAC berekent over CBC-records met padding, waardoor kleine…
- Ludgates analytische machineHet in 1909 gepubliceerde papieren ontwerp van de Ierse accountant Percy Ludgate: de tweede analytical engine ter wereld…
- Luie evaluatie (lazy evaluation)Een berekening wordt uitgesteld tot het resultaat daadwerkelijk nodig is. Standaard in Haskell (call-by-need), in strikte…
- Luigi MenabreaDe Italiaanse officier wiens artikel over de Analytical Engine de tekst werd die Ada Lovelace vertaalde, van aantekeningen…
- LUKSHet standaardformaat voor schijfversleuteling onder Linux — een headerformaat bovenop dm-crypt.
- LunarStormDe Zweedse community waarin een hele generatie tieners woonde in de eerste helft van de jaren 2000, gebouwd jaren voordat de…
- LurkerPassieve consument: leest een forum of community zonder zelf te posten. De "90-9-1-regel": 90% lurkers, 9% incidentele…
- LusConstructie die code herhaalt tot aan een voorwaarde is voldaan — for, while, forEach.
- LustreParallel bestandssysteem voor HPC en supercomputers — voor als duizenden clientnodes samen TB/s aan doorvoer nodig hebben…
- LUTEen opzoektabel die elke binnenkomende kleur koppelt aan een uitgaande kleur: colour grading als kant-en-klare tabel in…
- LVMLogical Volume Manager van Linux: een abstractielaag tussen fysieke schijven en bestandssysteem, met drie begrippen…
- lwmDe vensterbeheerder van Elliott Hughes die "u niet in de weg probeert te zitten": geen pictogrammen, geen paneel, nauwelijks…
- LXDELightweight X11 Desktop Environment: een zuinige, op GTK gebaseerde desktop voor de machines die GNOME en KDE hadden…
- LyftDe grootste Amerikaanse concurrent van Uber — ~30 % van de Amerikaanse markt. Bekend van de roze snor in de huisstijl en de…
- Lyon PlayfairSchotse scheikundige en politicus die Wheatstones digraafcijfer promootte en er uiteindelijk zijn naam aan gaf.
- Lyra2Een Braziliaanse geheugenintensieve wachtwoordhash op basis van een spons, bekender bij cryptominers dan bij…
- LysKOMDe vrije herschrijving van KOM door computerclub Lysator, die van het conferentiesysteem een netwerk met client en server…
M
- _MOTIF_WM_HINTSEen X11-eigenschap uit Motif waarmee een programma de windowmanager kan vragen het venster zonder kader te tonen, en die…
- M-94Het cilindercijfer met 25 schijven van het Amerikaanse leger, in 1922 ingevoerd en tot ver in de jaren veertig in gebruik.
- M.2Kleine vormfactor voor ssd's (en wifikaarten), direct op het moederbord, zonder kabel.
- M.2-heatsinkEen koellichaam (vaak een metalen plaatje met een thermal pad) op een M.2-ssd om de temperatuur laag te houden. Steeds…
- M.2-slotEen kleine sleuf voor moderne ssd's en wifi-/WWAN-modules, de opvolger van mSATA. Een M.2-slot kan NVMe (PCIe) of SATA…
- M.2-ssdKaartformaat voor ssd's (maar ook wifikaarten en mobiele modems), 22 mm breed.
- M1Apples eerste eigen system-on-chip voor de Mac, gelanceerd in november 2020. De overstap van Intel naar ARM waarvan de…
- Maas-Neotek-botsEen familie geprogrammeerde spelers die Michael Mauldin rond 1990 op TinyMUD losliet, waarvan de chatterbot Julia de…
- MAC-adresHet hardwareadres van een netwerkkaart: (vrijwel) vast en uniek per apparaat.
- MAC-adrestabelDe tabel van een switch die bijhoudt welk MAC-adres achter welke poort zit. Ze is de basis van alle switching: de switch…
- MAC-floodingEen switch overspoelen met duizenden valse MAC-adressen: de CAM-tabel loopt vol en de switch valt terug op broadcast.
- MAC-tabelCAM-tabel (Content Addressable Memory) in een switch die MAC-adressen aan poorten koppelt. Ontstaat door leren: de switch…
- MAC-then-encryptDe constructie waarbij eerst een MAC over de platte tekst wordt berekend en beide daarna samen worden versleuteld, een…
- Machine Identification CodeHet raster van nauwelijks zichtbare gele stippen dat kleurenlaserprinters op elke pagina aanbrengen, met daarin serienummer…
- Machine learningComputers die van data leren in plaats van vooraf geprogrammeerde regels te volgen.
- MachineAccountQuotaDe instelling waarmee elke domeingebruiker tien computeraccounts mag aanmaken. Ze staat sinds 2000 standaard op tien en is…
- MachinecodeDe getallen die de processor werkelijk leest — al het andere wat we programmeren noemen, is een laag daaroverheen.
- MacintoshDe computer die de grafische interface tot iets maakte wat gewone mensen konden kopen — gepresenteerd met een reclamespot…
- Macintosh ToolboxDe routines in de ROM van de Macintosh die elk programma vensters, menu's, dialogen en tekstvelden cadeau gaven — en daarmee…
- macOSApples desktopbesturingssysteem — een gecertificeerd Unix onder een interface die daar niets van laat merken.
- MacroCode die code genereert. De C-preprocessor (#define), s-expressiemacro's in Lisp/Scheme, declaratieve en procedurele macro's…
- macvlanEen Linux-functie die meerdere virtuele interfaces boven één fysieke netwerkkaart aanmaakt, elk met een eigen MAC-adres. De…
- MacXApples eigen X-server voor het klassieke Mac OS, uitgebracht in 1990, waarmee Unix-programma’s van elders op het netwerk als…
- MAE-EastHet uitwisselpunt bij Washington dat een tijdlang een onredelijk groot deel van het wereldwijde internetverkeer droeg.
- MagecartFamilie van aanvallen op webwinkels: JavaScript wordt in afrekenpagina's geïnjecteerd om creditcardgegevens te stelen.
- MAGENTAEen blokcijfer van Deutsche Telekom dat in 1998 werd ingediend voor het AES-proces en in de eerste ronde afviel.
- Magic linkWachtwoordloze inlogmethode: de gebruiker vult een e-mailadres in en krijgt een kortlevende link waarmee een klik volstaat…
- Magic numberOnverklaarde numerieke constante midden in de code, zoals if (status == 17). Een klassieke code smell.
- Magische getallenHardgecodeerde numerieke constanten zonder naam of uitleg in de code. Een klassieke code smell: if (status == 7) in plaats…
- MagitEen Git-interface voor Emacs, in 2008 begonnen door Marius Vollmer en lange tijd onderhouden door Jonas Bernoulli. Wordt…
- MagmaHet blokcijfer met 64-bits blokken uit de Russische standaard GOST R 34.12-2015, met een sleutel van 256 bit.
- Magnavox OdysseyDe eerste thuisspelcomputer ter wereld: geen processor, geen geluid, geen score — en plastic vellen die op het…
- MagneetbandSinds de jaren tachtig dood verklaard en nog steeds de goedkoopste manier om een petabyte op te slaan dat je zelden hoeft te…
- MagneetstripDe zwarte band op de achterkant van een pas, waarop gegevens gemagnetiseerd in drie sporen staan.
- Magnetisch domeinEen gebied in een magnetisch materiaal waarin alle atomen dezelfde kant op wijzen — de kleinste eenheid waarvan een…
- Magneto-optisch Kerr-effectGepolariseerd licht dat van een gemagnetiseerd oppervlak weerkaatst, draait licht mee met de richting van de magnetisatie…
- Magneto-optische schijfOpslagmedium dat schrijft met laserwarmte plus een magnetisch veld maar optisch leest via het Kerr-effect — vrijwel…
- MagnetografieEen druktechniek die het beeld met magnetisme in plaats van licht schrijft, waardoor de toner ijzer moet bevatten om te…
- MailchimpPionier van zelfbediening in e-mailmarketing: dankzij de gratis variant favoriet bij kleine ondernemers. In 2021 voor 12…
- MailgunAPI voor transactionele e-mail. YC W11, 2010. In 2012 overgenomen door Rackspace, in 2017 afgesplitst en in 2021 overgenomen…
- MailinglijstEen adres dat elk bericht doorstuurt naar alle abonnees — de oudste vorm van groepsdiscussie op het netwerk.
- mailtoolDe e-mailclient van OpenWindows in DeskSet, die bestanden bijvoegde met Suns eigen headers voordat MIME bestond en zo van…
- MailtroEen kleine intro die er alleen was om een bbs of een ruilcontact te adverteren.
- MainframeNiet de snelste in rekenen, maar de beste in nooit kapotgaan en in het verplaatsen van onvoorstelbare hoeveelheden data.
- MajordomoDe gratis mailinglijstbeheerder die het idee van LISTSERV van de IBM-wereld naar Unix-servers bracht.
- makeDe oorspronkelijke buildautomatisering — Stuart Feldman schreef het in 1976 bij Bell Labs. Targets, afhankelijkheden en…
- Make Money FastDe kettingbrief die vanaf eind jaren tachtig over Usenet zwierf en zijn naam gaf aan een heel genre online oplichting.
- MakefileConfiguratiebestand voor make. Definieert targets (wat gebouwd wordt), dependencies (wat daarvoor nodig is) en recipes (de…
- Malcolm WilliamsonDe derde GCHQ-cryptograaf, die twee jaar vóór de publicatie het equivalent van Diffie-Hellman-sleuteluitwisseling vond.
- MalleabilityDe eigenschap dat een ciphertext voorspelbaar kan worden aangepast zodat de plaintext verandert, zonder dat de sleutel nodig…
- Mallock-machineEen analoge machine die stelsels vergelijkingen oploste door wisselstroom de wiskunde te laten vervangen.
- MalwareVerzamelnaam voor alle kwaadaardige software: virussen, trojans, wormen, ransomware, spyware en rootkits.
- MambaSequentiemodel gebaseerd op selectieve state-space-modellen in plaats van attention, met kosten die lineair meegroeien met…
- MAMR (microwave-assisted magnetic recording)Microwave-assisted magnetic recording, waarbij een spin-torque-oscillator magnetische korrels laat trillen zodat ze…
- Manchester BabyDe eerste machine die een programma draaide dat in haar eigen geheugen stond — op 21 juni 1948, gedurende 52 minuten.
- Manchester Mark 1De machine die uit de Baby voortkwam en de eerste ter wereld die tijdens een lopend programma een adres opnieuw kon…
- Mangers aanvalEen aanval uit 2001 die aantoont dat één gelekte bit uit foutmeldingen volstaat om RSA-OAEP-berichten te ontsleutelen.
- Maniacs of NoiseNederlands muziekcollectief dat een groot deel van de late spelcatalogus van de C64 van muziek voorzag.
- ManipulatiebestendigheidManipulatiebestendigheid is het geheel van fysieke en logische maatregelen dat het openen van een cryptoapparaat duur maakt…
- MantineVolledige React-componentenbibliotheek met ruim 100 componenten, hooks, formuliervalidatie en dark mode. Vitaly Rtishchev…
- Manuel BlumIn Venezuela geboren theoreticus die de complexiteitstheorie tot fundament van de cryptografie maakte en de halve vakgroep…
- MapboxEen kaartplatform op basis van open data dat vectortegels tot standaard maakte — en daarna de broncode sloot.
- MapKitApples framework voor kaarten in apps — schuiven, pins, routes en overlays zonder eigen tegelinfrastructuur.
- MapNotifyDe X11-gebeurtenissen MapNotify en UnmapNotify melden dat een venster in aanmerking is gekomen om op het scherm te…
- MappingNotifyDe gebeurtenis die de X-server naar alle clients uitzendt wanneer de toetsenbord-, modifier- of knoppentoewijzing verandert…
- MapReduceHet programmeermodel van Google voor batchjobs op duizenden machines, zonder dat de ontwikkelaar over distributie hoeft na…
- MapRequestHet X11-event dat een windowmanager ontvangt in plaats van dat een programma zijn venster daadwerkelijk toont — de eerste…
- Marc AndreessenSchreef als student de browser die afbeeldingen in de tekst toonde — de ogenschijnlijk kleine stap die het web voor iedereen…
- Marc StevensNederlandse cryptanalist die MD5- en SHA-1-botsingen van theorie tot werkende aanvallen maakte.
- MarchantCalifornische rekenmachines die tot een mechanisch uiterste werden gedreven dat geen andere fabrikant haalde – en wier…
- Marco PoloApp voor asynchrone videoberichten: korte video's sturen die de ontvanger bekijkt wanneer het uitkomt, een "walkietalkie met…
- Marcus HutchinsBritse malware-analist die WannaCry stopte door voor ongeveer tien dollar een domein te registreren, en drie maanden later…
- Marcus RanumEen van de vaders van de firewall en sindsdien een van zijn scherpste critici.
- Margaret HamiltonLeidde de software voor de boordcomputer van Apollo — en muntte de term software engineering om het vak serieus genomen te…
- MargrietwielprinterEen impactprinter met volledig gevormde letters op de spaken van een verwisselbaar wiel, gebouwd voor brieven van…
- MariaDBMySQL-fork die Michael 'Monty' Widenius (de maker van MySQL) in 2009 startte nadat Oracle Sun/MySQL had overgenomen. De naam…
- MariaDB MaxScaleDe eigen databaseproxy van MariaDB: load balancing, queryrouting en automatische failover vóór een cluster. Dezelfde rol als…
- Marian RejewskiLeidde in 1932 de interne bedrading van de Enigma af zonder er ooit in te hebben gekeken.
- Mark AbenePhiber Optik: de tiener uit New York die de schakelcentrales van het telefoonbedrijf beter kende dan diens eigen technici…
- Mark CurpheyBritse beveiligingsfiguur die in 2001 OWASP oprichtte, toen webapplicatiebeveiliging nauwelijks een eigen vakgebied was.
- Mark DowdAustralische kwetsbaarheidsonderzoeker, medeauteur van het standaardwerk over beveiligingscodereview en de man die een null…
- Mark McCahillLeidde in 1991 het team van de University of Minnesota dat Gopher bouwde, een jaar voordat het web doorbrak.
- Mark RussinovichDe Windows-expert die Sysinternals mede oprichtte en in 2005 Sony BMG betrapte op het installeren van een rootkit via…
- Mark sensingPotloodstrepen elektrisch uitgelezen, op grond van het feit dat grafiet geleidt en ponsers loon kosten.
- Mark ZuckerbergBegon in 2004 Facebook op Harvard en leidde het bedrijf door elke gedaanteverwisseling sindsdien — inclusief de…
- MarkdownOpmaak in platte tekst die HTML genereert. John Gruber en Aaron Swartz, 2004. **vet**, # kop, [link](url). De feitelijke…
- Marker traitEen Rust-trait zonder methoden, puur gebruikt als signaal op typeniveau.
- Markov-cijferEen iteratief cijfer waarbij de kans dat een verschil door een ronde propageert alleen van het invoerverschil afhangt, niet…
- Markus HessWest-Duitse hacker die in 1986–87 inbrak op Amerikaanse militaire computers en de buit aan de KGB verkocht — ontmaskerd door…
- Markus KuhnDuitse onderzoeker in Cambridge die liet zien hoeveel beeldschermen lekken — en de Unix-wereld UTF-8 leerde gebruiken.
- MARSHet AES-kandidaatcijfer van IBM, in 1999 een van de vijf finalisten, opgebouwd rond een Feistel-kern omgeven door…
- Mars (demo)Tim Clarkes DOS-demo uit 1993 waarmee je vrij over een rood voxellandschap kon vliegen — en die duizenden hobbyprogrammeurs…
- Martín AbadiArgentijnse informaticus die beveiligingsprotocollen tot iets maakte waarover je dingen kunt bewijzen, en dezelfde…
- Martin GalwayDe componist van Ocean Software die de SID-chip gesamplede klanken liet spelen waar hij nooit voor was gebouwd.
- Martin HellmanDe ene helft van Diffie–Hellman — en de auteur die het hardnekkigst volhoudt dat er een derde naam op het artikel hoort.
- Martin RoeschAmerikaanse beveiligingsingenieur die in 1998 Snort schreef, het opensource-inbraakdetectiesysteem waarvan de regelsyntaxis…
- Martin WibergKromp de differentiemachine in tot het formaat van een naaimachine en gebruikte hem om de tabellen te publiceren die niemand…
- Marvin MinskyEen van de grondleggers van de AI — en auteur van het boek dat het onderzoek naar neurale netwerken algemeen een decennium…
- Marvin-aanvalEen op timing gebaseerde herleving van Bleichenbachers paddingorakel tegen RSA PKCS#1 v1.5, gepubliceerd in 2023 en nog…
- Mary Ann HortonDe programmeur uit Berkeley die uuencode en terminfo schreef, het Usenet-artikelformaat specificeerde en de…
- MaskingElke geheime tussenwaarde opsplitsen in willekeurige shares, zodat een stroommeting van één stap niets bruikbaars prijsgeeft.
- MASQUEMultiplexed Application Substrate over QUIC Encryption: een IETF-familie van proxy- en tunnelmethoden over HTTP/3…
- Mass assignmentKwetsbaarheid waarbij het framework de volledige request-body overneemt en velden rechtstreeks toewijst, ook velden die de…
- Massaal volgenScript dat honderden of duizenden accounts volgt om volgers terug te krijgen.
- Massablokkade (Bluesky)Bluesky-functie waarmee je met één abonnement op een samengestelde blokkeerlijst meer dan 100.000 accounts blokkeert.
- Master programmer (ENIAC)ENIACs besturingsstroom woonde in een eigen kast: tien tellers die bijhielden hoe vaak een lus nog moest draaien voordat de…
- Masters of DeceptionEen New Yorkse hackersgroep wier vete met de Legion of Doom in 1992 uitliep op een federale vervolging.
- MastodonGefedereerd microblogplatform: opensource (AGPL), in 2016 gelanceerd door Eugen Rochko en in 2022 populair geworden na Musks…
- Mastodon-instantieEén enkele Mastodon-server. Gebruikers kiezen bij aanmelding een instantie als "thuis", maar kunnen accounts op andere…
- Maston BeardDe ingenieur die de elektronica van CSIRAC bouwde terwijl Pearcey de architectuur uittekende.
- MatchboxDe windowmanager uit 2002 voor handhelds waarin elk venster het hele scherm vult, omdat 240×320 pixels geen ruimte bieden…
- MATEGNOME 2 onder een nieuwe naam: de fork uit 2011 die de panelen, menu's en Metacity behield toen GNOME doorging met Shell.
- Material DesignGoogles poging om flat design een natuurkunde te geven: oppervlakken met dikte, op hoogte gestapeld, en schaduwen die iets…
- Material UI (MUI)React-componentenbibliotheek die Googles Material Design (2014) implementeert. Gestart in 2014 door Hai Nguyen; nu onder de…
- MaterializeStreamingdatabase: SQL draaien op live datastromen, met gematerialiseerde views die bij elke gebeurtenis incrementeel worden…
- MATERIALIZED CTEEen PostgreSQL-trefwoord (WITH ... AS MATERIALIZED / NOT MATERIALIZED) dat bepaalt of een CTE eenmalig wordt berekend en…
- Materialized pathEen manier om boomstructuren in een relationele database op te slaan waarbij elk knooppunt het volledige pad vanaf de wortel…
- Materialized view verversenPostgreSQL-mechanisme: een momentopname van een queryresultaat, opgeslagen als tabel, die expliciet ververst moet worden.
- Mathematical Tables ProjectEen Amerikaans werkverschaffingsproject dat 450 mensen met de hand liet rekenen en uitgroeide tot de grootste menselijke…
- Mathy VanhoefBelgische onderzoeker die in vier jaar drie keer liet zien dat de wifi-beveiliging in de standaard zelf kapot was.
- Mati AharoniDe Israëlische beveiligingstrainer („muts”) achter BackTrack en Kali Linux — de distributies die honderden aanvalstools op…
- MATLAB‘Matrix laboratory’ — geschreven zodat studenten geen Fortran hoefden te leren voordat ze een matrix mochten aanraken.
- MatrixOpen, gedecentraliseerd protocol voor realtime communicatie: gefedereerde homeservers, end-to-end-versleutelde kamers…
- Matrix SpaceMatrix-functie waarmee een "space" meerdere kamers in een hiërarchie groepeert, vergelijkbaar met een Discord-server vol…
- Matrix-bridgeComponent die andere chatnetwerken (IRC, Discord, Slack, Telegram, WhatsApp, Signal) aan Matrix koppelt. Gebruikers aan de…
- Matryoshka-embeddingEmbeddings die (via Matryoshka Representation Learning) zo zijn getraind dat de belangrijkste informatie in de eerste…
- Matsui-algoritmeHet zoekalgoritme dat lineaire benaderingen van DES van theorie tot een echte kraak maakte.
- Matt BishopHoogleraar aan UC Davis wiens studieboek een generatie beveiligingsstudenten leerde te beginnen met formele modellen voordat…
- Matt BlazeDe onderzoeker die in 1994 aantoonde dat de achterdeur van de Clipper-chip te omzeilen was, en later hetzelfde deed met…
- Matt GrayBritse C64-componist wiens Last Ninja 2-soundtrack nog steeds vaker wordt gespeeld dan het spel zelf.
- MatterEenduidige smarthomestandaard (Connectivity Standards Alliance, 2022) die apparaten van verschillende fabrikanten samen moet…
- MattermostEen zelf te hosten open-sourcechattool, bewust gebouwd als Slack-alternatief tot en met de sneltoetsen. Geschreven in Go en…
- Matthew GreenCryptograaf van Johns Hopkins die uitgroeide tot de meestgelezen uitlegger van het vak wanneer er groot encryptienieuws is.
- Matthias EttrichDe Duitse student die in oktober 1996 op Usenet voorstelde dat iemand een consistent bureaublad voor Unix zou bouwen — en…
- Matyas–Meyer–OseasEen recept om een blokcijfer om te bouwen tot een eenrichtings-compressiefunctie: de ketenwaarde wordt de sleutel, het…
- Maurice WilkesKwam thuis van een zomercursus in Philadelphia en bouwde de eerste computer met opgeslagen programma die dagelijks nuttig…
- MausNetEen Duits netwerk van prikbordsystemen op MAUS-software — een van meerdere eigen alternatieven voor FidoNet voordat internet…
- Max ButlerIceman, die zich een weg hackte naar een monopolie op de zwarte markt voor gestolen creditcards.
- Max NewmanDe topoloog wiens college Turing op weg zette en die later zowel Colossus als de Manchester Baby liet bouwen.
- MaxiCodeEen 2D-barcode van UPS uit 1992, bedoeld om op volle snelheid gelezen te worden van een pakket op de transportband.
- MaximaliserenEen venster met één klik het hele werkgebied laten vullen en het daarna precies zo terugkrijgen als het was: een knop die…
- MaximusBBS-software gebouwd voor de FidoNet-wereld die een van de weinige serieuze keuzes op OS/2 werd.
- Maze WarEen doolhofspel uit 1973 dat als eerste zowel een first-personperspectief had als spelers die elkaar via een netwerk…
- MBoneEen virtueel netwerk bovenop het internet, vanaf 1992, dat multicastverkeer door tunnels voerde tussen de weinige sites die…
- mboxDe oudste manier waarop Unix e-mail opslaat: alle berichten achter elkaar in één tekstbestand, gescheiden door regels die…
- MCCPMUD Client Compression Protocol — het comprimeren van de tekststroom die een MUD-server uitstuurt.
- McCulloch-Pitts-neuronDe wiskundige zenuwcel van 1943: binaire ingangen, een drempel en het bewijs dat een netwerk ervan elke logische propositie…
- MCPAnthropics open protocol om LLM's te koppelen aan tools, data en systemen. Gelanceerd in november 2024 en snel de standaard…
- MCP-toolEen server die tools, resources en prompts aanbiedt via het Model Context Protocol (Anthropic, 2024).
- mcvaxDe VAX van het Mathematisch Centrum in Amsterdam, in de jaren tachtig het centrale knooppunt van Europa voor UUCP-mail en…
- mcwmEen in Zweden geschreven, minimalistische vensterbeheerder zonder titelbalken, vrijwel geheel met het toetsenbord te…
- MD DataSony’s dataversie van de MiniDisc uit 1993: 140 MB op een magneto-optische schijf in cassette, bedoeld als opvolger van de…
- MD2De eerste hash in de MD-familie van Ron Rivest, gebouwd voor 8-bitprocessors en net zo traag als dat doet vermoeden.
- MD4De hashfunctie die vrijwel meteen werd gebroken, maar wiens ontwerp toch de mal werd voor MD5, SHA-1 en RIPEMD.
- MD5Hashalgoritme uit 1991 met 128 bits. Cryptografisch gebroken sinds 2004, maar nog steeds in gebruik voor checksums (niet…
- MD5-collisionTwee verschillende invoeren met dezelfde MD5-hash, en een methode die dat opzettelijk mogelijk maakte.
- mdadmLinux-hulpprogramma voor software-RAID, waarmee het md-kernelstuurprogramma (multiple device) wordt beheerd.
- MDC-2De hashfunctie van IBM uit 1988 die twee DES-versleutelingen naast elkaar draait om een digest te maken dat twee keer zo…
- MDI (Multiple Document Interface)Het venstermodel waarin een programma één groot kadervenster bezit en elk geopend document een kindvenster is dat daarbinnen…
- MDS-matrixEen lineaire mengstap die een verandering in enkele bytes over veel bytes verspreidt.
- MDXMarkdown die React-componenten mag importeren en midden in de lopende tekst mag renderen.
- Me too!De Usenet-reactie die een bericht van honderd regels integraal citeerde en er twee woorden aan toevoegde, en die symbool…
- Mead & Conway-revolutieHet boek Introduction to VLSI Systems (1980) van Carver Mead en Lynn Conway democratiseerde chipontwerp — universiteiten…
- Mechanische integratorEen wiel op een draaiende schijf berekent een integraal zonder het te weten – en het duurde 55 jaar voordat er kracht was om…
- Mechanische notatie van BabbageEen tekentaal om vast te leggen wat elk onderdeel van een machine doet en wanneer — Babbages eigen favoriete ontdekking, en…
- Mechanisme, geen beleidHet ontwerpprincipe achter X11: de server levert het gereedschap om vensters te tekenen maar weigert te bepalen hoe ze eruit…
- MediaMOOEen tekstwereld van het MIT Media Lab waar je niet speelde maar een congres bijwoonde — een virtuele ontmoetingsplek voor…
- MediumBlogplatform van een medeoprichter van Twitter: mooie typografie, maar berucht om de paywall die bezoekers irriteert.
- MedusaSpeculatieve decodering zonder apart draftmodel: een paar extra heads op het model schroeven die tegelijk meerdere tokens…
- Meervoudige differentiële cryptanalyseDifferentiële cryptanalyse die veel invoer- en uitvoerverschillen tegelijk benut in plaats van één enkel karakteristiek.
- Meervoudige lineaire cryptanalyseIn plaats van één lineaire benadering gebruikt de aanvaller er veel tegelijk en telt hun bijdragen op tot een sterker…
- Meet-in-the-middle-aanvalEen aanval die dubbele versleuteling vrijwel zinloos maakt door van twee kanten te werken en in het midden een treffer te…
- MeetupPlatform voor bijeenkomsten in het echt rond gedeelde interesses: programmeermeetups, wandelclubs, leesclubs. De glorietijd…
- MEGA65De Commodore 65 die Commodore nooit leverde, dertig jaar later door enthousiastelingen in een FPGA gebouwd.
- MegademoEen demo in vele delen met een menu ertussen — eind jaren tachtig, toen groepen in één keer alles wilden tonen wat ze konden.
- MegathreadEén officiële draad waarin alle discussie over een groot evenement wordt gebundeld, zodat het forum of de subreddit niet…
- Megatron-LMDe referentie-implementatie van Nvidia voor het trainen van grote transformermodellen, gepubliceerd in 2019. Het artikel dat…
- MeilisearchSnelle opensource-zoekmachine in Rust: het gevoel van Algolia, maar zelf te hosten.
- Mekka & SymposiumEen Duitse demoparty met Pasen, van 1996 tot 2002, en de eerste schakel in de keten die nu Revision heet.
- MeldprocedureHet proces waarmee inhoud of accounts die de regels overtreden bij het platform worden gemeld: reden kiezen, indienen, en…
- MeltdownCPU-kwetsbaarheid (CVE-2017-5754, januari 2018) waarmee een userspace-proces via speculatieve uitvoering en…
- memcachedGedistribueerde key-value-cache in het werkgeheugen. Brad Fitzpatrick, 2003 (LiveJournal). Speelde een grote rol bij het…
- MemeEen culturele eenheid die zich verspreidt door kopiëren en variëren; Richard Dawkins bedacht het woord in The Selfish Gene…
- MemeformaatHerbruikbaar beeld- of videosjabloon waarbij de tekst de betekenis per gebruik verandert. Distracted Boyfriend, Drake…
- MemexHet bureau vol microfilm en associatieve paden dat Vannevar Bush in 1945 beschreef en waar elk later hypertekstsysteem mee…
- MemoizationHet resultaat van een functie cachen op basis van de invoer, zodat dezelfde aanroep niet opnieuw wordt berekend.
- Memory fenceEen instructie die beperkt hoe geheugenbewerkingen eromheen mogen worden verschoven. Nodig omdat zowel de compiler als de…
- MemoServDe IRC-dienst die berichten bewaart voor gebruikers die niet online zijn — een antwoordapparaat voor chatnetwerken.
- MempoolDe wachtkamer voor transacties die zijn ingediend maar nog niet in een blok zijn opgenomen.
- MemtableDe gesorteerde structuur in het werkgeheugen van een LSM-tree waar nieuwe schrijfacties eerst terechtkomen voordat ze naar…
- Menselijke computerDriehonderd jaar lang was een computer een mens met papier, een potlood en één bewerking die steeds opnieuw moest worden…
- Mention-spamMisbruik van @-vermeldingen om iemands meldingen te overspoelen, als pesterij (veel accounts die een slachtoffer taggen) of…
- MenubalkDe rij woorden bovenaan die bij een klik menu's laat openvallen — en het veertig jaar oude geschil over de vraag of ze…
- Meow WarsEen Usenet-oorlog die ruwweg twee jaar duurde en vooral bestond uit het woord ‘meow’.
- MercDe grote opschoning van de broncode van DikuMUD, die de stamvader werd van een flink deel van de MUD's uit de jaren negentig.
- Mercado LibreDe Amazon van Latijns-Amerika — in 1999 in Argentinië begonnen als eBay-kloon en nu dominant in e-commerce in 18 landen…
- Mercedes-EuklidDe rekenmachine die kon delen zonder dat de bediener hoefde te draaien en bij te houden — en dat deed met een geheel eigen…
- MercurialBegon in dezelfde maand als Git, om dezelfde reden, werd algemeen prettiger in gebruik gevonden — en verloor toch.
- Mercury (demogroep)Duitse pc-demogroep achter Fermi Paradox en de 64k-intro The Timeless, beide uit het hoogtepunt van de jaren 2010.
- Meredith PattersonTaalkundige en programmeur, een van de grondleggers van LangSec – de opvatting dat onveilige parsers de wortel van het…
- MERGE (SQL)SQL-standaardcommando voor upsert en delete in één statement.
- Merge joinJoinalgoritme voor reeds gesorteerde relaties: beide tegelijk doorlopen (zoals een ritssluiting) en de overeenkomende rijen…
- MergeconflictGit kan twee wijzigingen aan dezelfde regel niet automatisch samenvoegen — iemand moet handmatig kiezen welke blijft staan.
- MergesortLijst in tweeën delen, beide helften sorteren, weer samenvoegen — in alle gevallen O(n log n), zonder uitzonderingen.
- Merkle-boomHashboom waarin elke interne knoop de hash van zijn kinderen is. Met alleen de roothash valt de integriteit van de hele boom…
- Merkle-boom (DB)Een hashboom waarin elk blad de hash van een databereik is en elk knooppunt de hash van zijn kinderen. Twee replica's kunnen…
- Merkle–Damgård-constructieHet recept om een hashfunctie te bouwen uit een compressiefunctie, blok voor blok, met padding en een lengteveld.
- MermaidDiagrammen als tekst: schrijf een paar regels in een markdownachtige syntaxis en krijg een stroomschema.
- Mersenne TwisterPseudowillekeurige getallengenerator uit 1997 van Makoto Matsumoto en Takuji Nishimura. De periode is 219937−1 — een…
- MesaDe vrije implementatie van OpenGL en Vulkan, die in 1993 begon als eenmansproject in pure software en nu de grafische driver…
- mesg (Unix)Het Unix-commando dat bepaalt of andere gebruikers rechtstreeks naar jouw terminal mogen schrijven — het niet-storen-bordje…
- Mesh-interconnectNetwerk op de chip waarin cpu-kernen, cacheslices en I/O in een tweedimensionaal raster zijn verbonden. Verving de ringbus…
- Mesh-wifiEen wifisysteem met meerdere samenwerkende nodes die samen één naadloos netwerk over een woning of kantoor leggen. De nodes…
- MESIHet protocol dat de caches van meerdere CPU-kernen het eens houdt over wie een cacheregel mag beschrijven. De reden dat…
- MESI-protocolHet klassieke cachecoherentieprotocol, genoemd naar de vier toestanden van een cacheregel: Modified, Exclusive, Shared…
- MesonModern buildsysteem — sneller en overzichtelijker dan CMake, met Ninja als standaardgenerator en een Python-achtige DSL.
- Message-IDHet unieke label op elke e-mail en elk Usenet-bericht, en de reden dat netnews niet verdronk in kopieën van zichzelf.
- MessagePackBinair formaat naar het datamodel van JSON, van Sadayuki Furuhashi (2008). ‘Het is als JSON. Maar snel en klein.’
- MetaHet concern achter Facebook, Instagram en WhatsApp — in 2021 hernoemd voor een gok die later plaatsmaakte voor AI.
- Meta Quest 3Zelfstandige VR-headset van Meta: passthrough in kleur voor mixed reality, geen externe computer nodig. $499.
- Metaaldeeltjesband (MP)Magneetband waarvan de laag bestaat uit fijnverdeelde deeltjes metallisch ijzer in plaats van oxide — hogere dichtheid, maar…
- MetaballsDruppelvormige klonten die samensmelten en zich weer splitsen — de som van enkele onzichtbare krachtvelden, omgezet in een…
- MetacityDe windowmanager van GNOME 2, bewust saai gehouden.
- Metadata"Gegevens over gegevens". Bij afbeeldingen EXIF (camera, gps, tijdstip), bij mp3 ID3 (artiest, album), in bestandssystemen…
- MetaFilterEen communityweblog uit 1999 dat een kwarteeuw lang bewijst dat een paar mensen die met de hand modereren beter werken dan…
- MetalApples lagelaags-API voor graphics en compute — hun antwoord op Vulkan, en sinds 2018 de enige route op hun platforms.
- Metal-evaporated-tape (ME)Magneetband waarbij een zuivere kobaltfilm rechtstreeks op de drager wordt opgedampt: vrijwel alleen magnetisch materiaal…
- MetalLBGeeft een Service van het type LoadBalancer een echt extern IP-adres in clusters op eigen hardware, waar geen cloudprovider…
- MetaprogrammerenCode die andere code genereert, transformeert of bewerkt — tijdens het compileren (statisch) of tijdens het draaien…
- MetastabiliteitEen flip-flop waarvan de ingang te dicht op de klokflank veranderde, kan in een toestand belanden die geen één en geen nul…
- MeteorHet framework waarin dezelfde code op server en client draaide en databasewijzigingen in de browser verschenen zonder dat…
- MeteoriksDe jaarlijkse prijzen van de demoscene — ongeveer de Oscars van realtimegraphics, met merkbaar minder smokings.
- MetisseHet experimentele vensterysteem van INRIA uit 2004, waarin X-vensters naar het geheugen werden getekend en met OpenGL werden…
- MetroDe JavaScript-bundler voor React Native, gebouwd door Meta. Heette oorspronkelijk Packager, levert de code tijdens de…
- Metro-XDe commerciële X-server van Metro Link voor Linux, in de jaren negentig meegeleverd in de doosjes van Red Hat, waarvan de…
- MEX (SGI)De eerste vensterbeheerder van Silicon Graphics, waarmee meerdere grafische programma's het scherm van een IRIS-werkstation…
- MFA (Multifactorauthenticatie)De veralgemening van 2FA — vereist twee of meer onafhankelijke bewijzen van wie iemand is.
- MFA-vermoeidheidDe aanval waarbij iemand die al over het wachtwoord beschikt steeds opnieuw inlogverzoeken stuurt tot er een wordt…
- MFM (Modified Frequency Modulation)Een codering die in de meeste bitcellen de klokpuls weglaat en zo de dichtheid van het oudere FM-schema verdubbelt.
- MFM-coderingVerdubbelde de capaciteit van een floppy door vrijwel alle kloktransities weg te laten die FM verspilde.
- MGREen klein vensterssysteem van Bellcore waarin programma's de afbeeldingen aanstuurden door escapesequenties naar hun eigen…
- MH (Message Handler)Een e-mailclient die geen programma was maar er een stuk of twintig, één voor elke handeling die met een bericht denkbaar is.
- Michael BurrowsInformaticus achter de BAN-logica voor authenticatieprotocollen – en, bijna als bijproject, de Burrows–Wheeler-transformatie.
- Michael Calce (Mafiaboy)De vijftienjarige uit Montreal die in februari 2000 Yahoo, eBay, Amazon en CNN platlegde met denial-of-service-aanvallen.
- Michael HowardDe beveiligingsingenieur bij Microsoft wiens boek op het bureau van elke Windows-ontwikkelaar belandde toen het bedrijf in…
- Michael OssmannHardwareontwerper die radiobeveiliging onderzoekbaar maakte met een gadgetbudget.
- Michael RabinDe logicus die de informatica leerde dat toeval een gereedschap is en geen hinderlijke storing.
- Michael SchroederInformaticus wiens naam staat onder twee van de grondteksten van de beveiliging: de Saltzer–Schroeder-principes en het…
- Michael SchwarzEen van de Grazer onderzoekers achter Meltdown, die daarna jaar na jaar nieuwe lekken in dezelfde processors bleef vinden.
- Michael StonebrakerDe databaseonderzoeker achter Ingres, Postgres, Vertica, VoltDB en een half dozijn andere bedrijven; ontving in 2014 de…
- Michał ZalewskiPoolse beveiligingsonderzoeker die coverage-guided fuzzing voor iedereen bruikbaar maakte en het standaardwerk schreef over…
- MICKEYEen stroomcijfer uit 2005 dat met zeer weinig silicium toe moet en op hardware mikt.
- MICRMagnetic Ink Character Recognition — de cijfers langs de onderrand van een cheque zijn gedrukt met ijzerhoudende inkt en…
- Micro-op-cacheEen cache in het front-end van de processor die al gedecodeerde micro-operaties (µops) bewaart, zodat de decodeerstap wordt…
- MicroarchitectuurHet concrete interne ontwerp van een processor — hoe pipeline, caches, rekeneenheden en de rest daadwerkelijk zijn gebouwd…
- MicrocodeEen programma in de processor dat het silicium uitlegt wat elke instructie eigenlijk betekent.
- MicrocontrollerMinicomputer op een chip — cpu, geheugen en I/O op een paar vierkante millimeter. Zit in IoT-apparaten, speelgoed en…
- MicroficheEen plat microfilmvel ter grootte van een systeemkaart, met een raster van sterk verkleinde pagina's die in een vergrotende…
- MicrokernelEen kernelontwerp waarin zo min mogelijk met bijzondere rechten draait — drivers en bestandssystemen verhuizen naar gewone…
- MicroLED"OLED zonder het organische" — elke pixel is een microscopisch kleine LED in plaats van een organische diode. Veelbelovend…
- Micromusic.netEen online community voor 8-bitmuziek die vanaf eind jaren negentig de chipmuziek uit de demoscene naar de clubs bracht.
- microSDKleine flashgeheugenkaart (15×11 mm), de standaard in telefoons, camera's, tablets en de Raspberry Pi.
- MicrosegmentatieEen netwerk opdelen in zeer kleine, geïsoleerde zones — tot op individuele workloads of servers — en het verkeer ertussen…
- MicroserviceArchitectuur waarbij een applicatie bestaat uit veel kleine, zelfstandige services die via API's met elkaar praten.
- MicroservicesArchitectuurstijl: een applicatie opsplitsen in veel kleine, afzonderlijk uitrolbare services. Elke service beheert zijn…
- MicrosoftSoftwarebedrijf, opgericht in 1975 door Bill Gates en Paul Allen en vooral bekend van Windows en Office. Tegenwoordig…
- Microsoft CopilotHet overkoepelende merk van Microsoft voor AI-assistenten, los van GitHub Copilot. Draait voornamelijk op OpenAI-modellen…
- Microsoft EdgeDe browser van Microsoft: begon in 2015 als EdgeHTML (eigen engine) en stapte in 2020 over op Chromium. Standaardbrowser in…
- Microsoft TeamsHet samenwerkingsplatform van Microsoft — chat, video, bellen en bestanden delen, geïntegreerd in de hele 365-stack. In 2017…
- MIDAS Digital Audio SystemEen geluidsbibliotheek van de demogroep Sahara Surfers die modules en effecten afspeelde op de bonte verzameling…
- Middle-squaremethodeVon Neumanns snelle en bewust zondige manier om een computer toevalsgetallen te laten uitpersen.
- MiddlewareCode die tussen request en response draait — voor authenticatie, logging, parsing en CORS.
- MIDIHet protocol waarmee muziekinstrumenten met elkaar praten — en dat helemaal geen geluid bevat.
- MidjourneyDienst voor beeldgeneratie — David Holz (ex-Leap Motion), 2022. Bekend om de uitzonderlijke esthetische kwaliteit en een…
- MIG-kopDe ferrietkop met een dun metaallaagje precies in de spleet, waarmee hij media kon beschrijven die voor gewoon ferriet te…
- Migratie (database)Een geversioneerde wijziging van een databaseschema — een tabel toevoegen, een kolom hernoemen, een index aanmaken.
- Miguel de IcazaMexicaanse programmeur die GNOME begon, daarna Ximian en Mono, en uiteindelijk in dienst kwam van het bedrijf wiens…
- Mihir BellareDe cryptograaf die bewijsbare beveiliging bruikbaar maakte voor ingenieurs en medeauteur is van HMAC.
- Mike LynnDe onderzoeker die in 2005 midden in een conferentie ontslag nam om te kunnen uitleggen hoe Cisco-routers zijn over te nemen.
- Mikko HyppönenFinse malware-onderzoeker die meer dan dertig jaar bij F-Secure werkte en de wet formuleerde dat alles wat slim is ook…
- MikModEen modulespeler en geluidsbibliotheek voor MOD, S3M, XM en IT die ongemerkt in ontelbare spellen terechtkwam.
- MikroORMTypeScript-ORM met de patronen Data Mapper en Unit of Work (à la Hibernate en Doctrine). Martin Adámek, 2018, onderhouden…
- MikroTikLetse fabrikant van netwerkhardware: zakelijke functies voor hobbyprijzen.
- MilkyTrackerEen gratis, platformonafhankelijke muziektracker, gebouwd als getrouwe kloon van FastTracker II.
- Mill en store (Babbage)Babbages opdeling van de Analytical Engine in een rekengedeelte en een bewaargedeelte, dezelfde scheidslijn die later tussen…
- Miller-kolommenDe bestandsbrowser waarin elke map waarop wordt geklikt een nieuwe kolom rechts opent, zodat het pad als een rij lijsten…
- Million.jsDrop-in optimalisatie voor React via een compiler — een "block virtual DOM" die 70 % snellere diffs belooft.
- MillionaireDe eerste rekenmachine die echt vermenigvuldigde in plaats van steeds opnieuw op te tellen — één slag aan de zwengel per…
- MILNETDe militaire helft van ARPANET, in 1983 afgesplitst zodat defensieverkeer niet langer dezelfde lijnen deelde met…
- MilvusOpen source vectordatabase voor AI-embeddings: indexeert en doorzoekt miljarden vectoren in milliseconden. Gemaakt door…
- MIMEStandaard om het inhoudstype in e-mail en HTTP aan te geven. Content-Type: text/html; charset=utf-8, image/png…
- MIME-typeEen label dat aangeeft wat voor soort data een bestand bevat: text/html, application/json, image/webp.
- MimikatzPost-exploitationtool voor Windows die wachtwoorden, hashes en Kerberos-tickets uit het geheugen van het LSASS-proces haalt…
- MIMOMeerdere antennes aan beide kanten gebruiken om tegelijk meerdere datastromen op dezelfde frequentie te versturen.
- Min-p-samplingEen samplingmethode die de drempel relatief aan het meest waarschijnlijke token legt in plaats van absoluut. Is het model…
- MindVoxEen BBS en vroege internetprovider in New York, in 1991 gelanceerd door twee voormalige leden van de hackersgroep Legion of…
- MinecraftZweedse sandboxgame — in 2009 gemaakt door Markus "Notch" Persson. Mojang ging in 2014 voor 2,5 miljard dollar naar…
- Mini-ITXEen moederbordformaat van 170 × 170 mm, in 2001 gedefinieerd door VIA. De kleine standaard die de favoriet van…
- Mini-LEDLCD-schermen met duizenden kleine LED's als achtergrondverlichting die lokaal gedimd kunnen worden — dicht bij het contrast…
- MinicomputerDe klasse tussen mainframe en personal computer: te duur voor een individu, maar goedkoop genoeg om niet gereserveerd te…
- MiniDiscSony's poging om de cassette te vervangen door een kleine magneto-optische schijf in een plastic huls — in Japan geliefd…
- MinikubeLokaal Kubernetes-cluster voor ontwikkeling. Ondersteunt meerdere drivers: VirtualBox, KVM, Docker, Podman, HyperKit (macOS)…
- MinIOS3-compatibele objectopslag die zelf te draaien is: één binary, geschreven in Go. De de-factostandaard voor “self-hosted S3”…
- MinitelDe nationale onlinedienst van Frankrijk die dertig jaar werkte — een decennium vóór het web, met gratis terminals voor…
- MINIXEen Unixachtig systeem, geschreven als hulpmiddel bij het onderwijs — en het systeem waar een Finse student op draaide toen…
- MipmapVooraf berekende kleinere versies van een textuur, zodat verre oppervlakken een passend kleine variant kunnen gebruiken in…
- MIPSRISC-processorarchitectuur van John Hennessy (Stanford, 1981). De afkorting staat voor “Microprocessor without Interlocked…
- MirCanonicals eigen displayserver, in 2013 gelanceerd als alternatief voor Wayland op Ubuntu-telefoons en -desktops, en sinds…
- Mirai-botnetBotnet dat iot-apparaten (beveiligingscamera’s, routers) kaapte via standaardwachtwoorden. Zorgde in het najaar van 2016…
- mIRCDe Windows-client die voor een hele generatie gewoon IRC was. In 1995 uitgebracht door Khaled Mardam-Bey en dertig jaar…
- MiroOnline whiteboard voor teams — in 2019 hernoemd van "RealtimeBoard", explosief gegroeid tijdens het thuiswerken in de…
- MirostatEen samplingmethode die de perplexiteit van de tekst met een terugkoppellus stuurt in plaats van met een vaste drempel. Er…
- misc-fixedHet bitmapfont van X boven alle andere: de familie van 5x7 tot 10x20 waarin elke xterm start, sinds de jaren tachtig…
- misc.*De verzamelhiërarchie van Usenet voor alles wat nergens anders paste — koop en verkoop, banen, recht en opvoeding.
- MisskeyJapanse fediverse-serversoftware, sinds 2014 ontwikkeld door syuilo. Spreekt ActivityPub en federeert dus met Mastodon, maar…
- MistigrisEen computerkunstgroep, opgericht in 1991, die nog steeds artpacks uitbrengt, lang nadat de BBS'en donker werden.
- MistralHet Franse Mistral AI (in 2023 opgericht door oud-onderzoekers van Meta en Google DeepMind) — Europa's uitdager in de…
- Mistral AIFrans AI-startup, in mei 2023 opgericht door Arthur Mensch (ex-DeepMind), Timothée Lacroix en Guillaume Lample (ex-Meta).
- MISTY1Een blokcijfer uit 1997 van Mitsuru Matsui, ontworpen om de lineaire en differentiële aanvallen van die tijd te weerstaan.
- MIT-SCREEN-SAVERDe X11R6-extensie waarmee een externe client de ingebouwde schermbeveiliging van de server kon overnemen en, voor het…
- MIT-SHMDe X11-extensie waarmee lokale programma's beelden via gedeeld geheugen aan de server geven in plaats van elke pixel door…
- MIT-SUNDRY-NONSTANDARDEen X11-extensie die er alleen was om bugs terug in de server te zetten, zodat oude programma's bleven werken.
- MITM (Man-in-the-middle)Een aanval waarbij een kwaadwillende zich tussen client en server plaatst en het verkeer kan lezen of aanpassen.
- MITRE ATT&CKKennisbank over hoe echte aanvallers te werk gaan — tactieken, technieken en procedures (TTP's).
- MITRE ATT&CK-tactiekMITRE ATT&CK is een open kennisbank over het gedrag van echte aanvallers, geordend in tactieken (WAAROM — het doel van een…
- Mitsuru MatsuiJapanse cryptograaf die lineaire cryptanalyse ontwikkelde en het blokcijfer MISTY1 ontwierp.
- mix-blend-modeCSS-eigenschap die een element laat overvloeien met wat erachter ligt, met dezelfde modi als in beeldbewerkingssoftware…
- MixColumnsMixColumns is de AES-stap die elke kolom van de toestand mengt via een vaste lineaire afbeelding over GF(28).
- MixinEen klasse of module die bedoeld is om in andere klassen te worden samengevoegd: levert functionaliteit zonder een…
- Mixture of AgentsMethode van Together AI uit 2024: meerdere LLM's in lagen op elkaar stapelen, waarbij elke laag de uitvoer van de vorige…
- Mixture of ExpertsNeuraal netwerk waarin per token maar een deel van de "experts" actief is — goedkopere inferentie bij gelijke capaciteit.
- Mixture-differentiële cryptanalyseEen techniek tegen AES-achtige cijfers die quadruples van klaarteksten bouwt door kolomwaarden tussen twee paren te…
- Miyaguchi–PreneelMatyas–Meyer–Oseas plus nog één XOR met de vorige ketenwaarde: de variant waarvoor Whirlpool koos.
- MKVMatroska — het open containerformaat dat vrijwel alles kan bevatten, in een willekeurig aantal sporen.
- ML KitGoogles pakket kant-en-klare machine-learningfuncties voor mobiele apps — tekstherkenning, barcodes, gezichtsdetectie…
- ML-DSADe gestandaardiseerde digitale handtekening van NIST voor het quantumtijdperk — voorheen bekend als CRYSTALS-Dilithium.
- ML-KEMDe quantumveilige opvolger voor sleuteluitwisseling in TLS — voorheen CRYSTALS-Kyber, nu FIPS 203.
- MLAGMulti-Chassis Link Aggregation: een server sluit aan op een port-channel die over twee switches loopt.
- MLCMulti-Level Cell: NAND-flash die 2 bits per cel opslaat via 4 spanningsniveaus. Tweemaal zo compact als SLC, met ruwweg de…
- MLflowOpensourceplatform voor het bijhouden van ML-experimenten — parameters, metrics, modellen en versies.
- MLOpsDevOps voor ML-modellen — trainen, versiebeheer, uitrol en monitoring van modellen in productie.
- MLSMessaging Layer Security: IETF-standaard (RFC 9420, 2023) voor E2EE in grote groepschats. Schaalt naar duizenden deelnemers…
- mlvwmDe Macintosh-like Virtual Window Manager: een vensterbeheerder uit 1997 die X11 de gestreepte titelbalken van System 7 gaf…
- MLXApples opensource-ML-framework voor Apple Silicon: benut het unified memory (cpu en gpu delen ram) om data niet te hoeven…
- mmapEen bestand rechtstreeks in het geheugen van een proces afbeelden, zodat het als een gewone array te lezen en te schrijven…
- MMDFDe Multichannel Memorandum Distribution Facility: het mailsysteem dat CSNET bijeenhield, inclusief hosts die alleen per…
- MMLUEen meerkeuzebenchmark over 57 vakgebieden die lang gold als dé maatstaf voor hoe 'kundig' een taalmodel is.
- MMOSpellen waarin duizenden spelers een wereld delen die blijft bestaan nadat jij bent uitgelogd.
- MMRHerrangschikkingstechniek die relevantie afweegt tegen diversiteit — voorkomt dat de top-K uit bijna identieke duplicaten…
- MMUDe eenheid in de processor die bij elke geheugentoegang virtuele adressen naar fysieke vertaalt.
- MO3-formaatEen trackermodule waarvan de samples met MP3 of Ogg Vorbis zijn gecomprimeerd, waardoor een MOD tot een fractie van zijn…
- MobaXtermEen Franse alles-in-éénterminal voor Windows met ingebouwde X-server, zodat een grafisch Unix-programma via SSH zonder…
- Mobile firstEerst voor het kleinste scherm ontwerpen en van daaruit opbouwen — niet achteraf een desktopsite inkrimpen.
- MobXBibliotheek voor "reactieve state" — observable objecten, berekende waarden en reacties. Verschilt van Redux doordat…
- MochaJavaScript-testframework van TJ Holowaychuk (dezelfde als van Express), 2011. BDD-syntaxis: describe('Foo', () => it('bar'…
- MockingTijdens het testen een echt onderdeel (database, API, klok) vervangen door een namaakversie die zich voorspelbaar gedraagt.
- MockitoHet dominante mockingframework van Java, in 2008 gemaakt door Szczepan Faber. Vervangt afhankelijkheden door stand-ins…
- Mod n-cryptanalyseEen neef van lineaire cryptanalyse die bijhoudt hoe waarden verdeeld zijn modulo een klein getal in plaats van hoe…
- MOD-formaatHet modulebestandsformaat van de Amiga — samples en notenpatronen in één bestand, zodat het deuntje op de machine zelf werd…
- mod.*De hiërarchie van het vroege Usenet voor gemodereerde groepen, waar elk bericht eerst langs een mens ging voordat het het…
- Modaal vensterEen pop-up die de rest van de pagina blokkeert totdat hij gesloten wordt.
- ModbusHet meestgebruikte industriële protocol ter wereld — in 1979 bedacht door Modicon voor plc's en nog altijd standaard in…
- Mode 13hDe eenvoudigste grafische modus van VGA: 320×200 pixels in 256 kleuren, met één byte per pixel in een vlakke geheugenbuffer.
- Mode XEen ongedocumenteerde VGA-truc die de kaart in een planaire 256-kleurenmodus zet, meestal 320×240, met toegang tot het…
- ModelEen getrainde verzameling gewichten: het eigenlijke eindproduct van machine learning.
- Model soupDe gewichten van meerdere fine-tunes van hetzelfde basismodel middelen in plaats van de beste te kiezen. Verslaat de winnaar…
- ModeldistillatieEen kleiner, sneller ‘student’-model trainen op de uitvoer van een groot ‘teacher’-model.
- Modeline (X11)Een regel in de configuratie van de X-server met de pixelklok en syncpulsen voor een videomodus, uit de tijd dat een monitor…
- ModelkaartGestandaardiseerde documentatie bij een ML-model: trainingsdata, prestaties, beperkingen, beoogd gebruik en bias.
- ModemMo-dulator/Dem-odulator: zet digitale data om in het signaal dat over telefoonlijn, coax of glasvezel reist, en omgekeerd.
- modesetting (X-stuurprogramma)Het generieke X.Org-stuurprogramma dat geen idee heeft op welke videokaart het draait, en juist daardoor op bijna alle werkt.
- Modifiers (X11)De acht modifierbits van X11 — Shift, Lock, Control en Mod1 tot en met Mod5 — en de tabel die bepaalt welke toetsen ze…
- Modulair rekenenRekenen met resten, waarbij getallen rond een modulus heen draaien; het fundament van vrijwel alle klassieke en moderne…
- Modulaire voedingVoeding waarvan de kabels aan de voedingskant kunnen worden losgekoppeld in plaats van vast zitten. Volledig modulair (alle…
- Modular Crypt FormatDe $id$salt$hash-conventie waarmee een wachtwoordhash kan aangeven welk algoritme hem heeft gemaakt.
- ModuleEen herbruikbare code-eenheid met een duidelijke interface: wat je importeert en exporteert.
- Module rippingMuziek uit spellen en demo's halen en los afspeelbaar maken, deels bewaring, deels diefstal.
- MoEModelarchitectuur met meerdere “expert”-netwerken waarvan er per token maar een paar actief zijn, waardoor grote modellen…
- MoE-routingMechanisme in Mixture-of-Experts: een "router" kiest per token de top-k experts. Top-1 (Switch Transformer) en top-2…
- Moebius (ANSI-editor)Een moderne ANSI-editor waarmee meerdere kunstenaars tegelijk op hetzelfde canvas tekenen.
- MoederbordHet hoofdbord van de computer, waar al het andere op aansluit (cpu, ram, gpu via PCIe, opslag via SATA/NVMe).
- Moiré-effectTwee bijna identieke patronen die over elkaar schuiven en uit pure interferentie brede, glinsterende banden doen ontstaan…
- MojoDe nieuwe taal van Chris Lattner (LLVM, Swift) bij Modular: Python-syntaxis, C++-prestaties en MLIR/GPU-ondersteuning…
- Moleman 2Een Hongaarse documentaire over de demoscene uit 2012, van binnenuit gemaakt en gratis online te bekijken.
- MonadeFunctionele abstractie om berekeningen aan elkaar te schakelen die context meedragen: Optional, Result, Promise en List zijn…
- MoneroEen cryptovaluta die is gebouwd om transacties onvindbaar te maken. Gelanceerd in 2014 op basis van het CryptoNote-protocol…
- MongoDBDe bekendste documentdatabase: slaat BSON (binaire JSON) op, kent geen vast schema en schaalt horizontaal.
- MongooseODM (Object Document Mapper) voor MongoDB in Node.js. Aaron Heckmann, 2010. Voegt schemavalidatie en middleware toe aan het…
- Moni NaorIsraëlische cryptograaf die samen met Cynthia Dwork bedacht dat spam te bestrijden valt door de afzender te laten rekenen.
- MONIACEen computer van buizen, tanks en gekleurd water waarin de geldhoeveelheid letterlijk door de economie stroomde en als…
- MonkeypatchingKlassen of modules tijdens runtime aanpassen: methoden toevoegen aan ingebouwde typen, functies in bibliotheken verwisselen…
- MonoEen vrije implementatie van .NET voor Linux, gestart door mensen die Microsoft toen als tegenstander beschouwde — en…
- Monoalfabetisch cijferElke letter van de klaartekst wordt altijd door dezelfde cijferletter vervangen, waardoor het cijfer met frequentieanalyse…
- MonocypherCryptobibliotheek in C van zo'n 2000 regels, geschreven door Loup Vaillant voor embedded systemen waar libsodium te groot is.
- MonogramEen monogram is in de cryptanalyse één enkele letter als telbare eenheid, in tegenstelling tot digrammen en trigrammen, die…
- MonolietDe hele applicatie in één codebase en één deployment-eenheid: het tegenovergestelde van microservices.
- Monolithische kernelEen kernelontwerp waarin drivers, bestandssystemen en netwerkstack allemaal bevoorrecht in één adresruimte draaien — het…
- MonomorfisatieImplementatie van generics waarbij de compiler per gebruikt type een aparte, concreet getypeerde versie genereert.
- MonorepoEén Git-repository met veel pakketten of projecten; Google, Meta en Microsoft werken zo.
- MonotypeEen zetmachine uit 1887 die losse metalen letters goot en zette, aangestuurd door een toetsenbord met ponsband.
- MonroeEen van de drie grote Amerikaanse bureaurekenmachines, geboren uit Frank Baldwins rotormechanisme en Jay Monroes zakelijk…
- Monster (VMS)Een multi-user avonturenspel uit 1988 waarin spelers de wereld zelf bouwden — een jaar voordat TinyMUD hetzelfde idee…
- Monte Carlo tree searchEen zoekalgoritme dat een speelboom laat groeien via willekeurig gespeelde partijen en zijn tijd besteedt waar de uitkomst…
- Monte-CarlomethodeEen kans bepalen door er vaak genoeg een steekproef van te nemen in plaats van de som uit te rekenen – bedacht in 1946 op…
- MOODe MUD-variant waarin de hele wereld uit objecten bestaat die spelers kunnen programmeren terwijl de server draait.
- MoOLITDe toolkit van USL uit 1992 die er naar keuze uit kon zien als OPEN LOOK of Motif, afhankelijk van één resource-instelling…
- Moore School LecturesAcht weken in de zomer van 1946 waarin het Amerikaanse leger betaalde om de wereld te leren hoe je een computer met…
- MopriaHet antwoord van de industrie op de vraag waarom een Android-telefoon niet kon printen naar een printer op drie meter…
- Moritz LippEerste auteur van het Meltdown-artikel en lid van de Grazer groep die chipmakers een paar jaar lang januari leerde vrezen.
- Morris-wormHet eerste zichzelf verspreidende programma dat een merkbaar deel van het internet platlegde, losgelaten in november 1988.
- MOS 6502De processor die 25 dollar kostte terwijl de concurrentie er tweehonderd vroeg, en daardoor in de helft van de jaren tachtig…
- MOS 6510De processor in de Commodore 64: een 6502 met een ingebouwde I/O-poort, waarmee de machine zijn eigen geheugen onder zijn…
- Moses SchönfinkelToonde in 1920 aan dat logica zonder variabelen kan, en zag de techniek zeven jaar later vernoemd worden naar de man die…
- MOSFETMetal-Oxide-Semiconductor Field-Effect Transistor: het overheersende transistortype in alle moderne digitale elektronica…
- Most vexing parseDe C++-regel dat alles wat als functiedeclaratie kan worden gelezen, ook als functiedeclaratie wordt gelezen — zelfs als…
- motd"Message of the day": de tekst in /etc/motd die Unix bij elke login toont, het prikbord van de multiusermachine.
- MotherDuckClouddienst voor DuckDB met hybride uitvoering: queries draaien deels op de eigen laptop (lokale DuckDB) en deels in de…
- Moti YungDe cryptograaf die in 1996 bestandsversleutelende afpersingsmalware beschreef, zo'n twintig jaar voordat het een industrie…
- MotifDe standaard GUI-toolkit van commerciële Unix, bekend om de dikke afgeschuinde randen.
- Motif drag and dropHet eerste slepen-en-neerzetten-protocol met echt bereik onder X11, ingebouwd in Motif 1.2 — zo zwaar dat concurrenten…
- Motif-klembord (XmClipboard)Het eigen klembord van Motif: een API met vergrendelingen, formaten en ongedaan maken, dat gegevens opsloeg in properties op…
- Motion pathCSS-eigenschappen die een element langs een willekeurige kromme bewegen in plaats van rechtstreeks tussen twee punten.
- MotionNotifyDe X11-gebeurtenis voor aanwijzerbeweging, inclusief een ingebouwde manier om hem niet te ontvangen — want een muis kan meer…
- MotorolaVoerde in 1973 het eerste mobiele telefoongesprek en maakte de processor achter de Macintosh, de Amiga en de Atari ST.
- Motorola 68000De processor achter de Macintosh, de Amiga en de Atari ST — en degene wiens vlakke adresruimte programmeurs de segmenten van…
- MountEen bestandssysteem aankoppelen op een punt in de mappenboom — de manier waarop Unix stationsletters vermijdt.
- Move-semantiekHet overdragen van eigendom van een resource in plaats van het kopiëren van de inhoud. Kwam met C++11 en is de grootste…
- Moxie MarlinspikeHet pseudoniem achter Signal — en achter een miljard WhatsApp-gebruikers die end-to-end-versleuteling kregen zonder erom te…
- MozillaWat overbleef toen Netscape zijn broncode vrijgaf — en wat met Firefox het monopolie van Internet Explorer doorbrak.
- MP-QUICMultipath QUIC: IETF-draft waarmee één QUIC-verbinding meerdere netwerkpaden tegelijk kan gebruiken.
- MP3Audioformaat met verliesgevende compressie: MPEG-1 Layer 3, gestandaardiseerd in 1993 door Karlheinz Brandenburg en het…
- MP4Het containerformaat dat overal werkt — niet het meest capabele, maar het enige dat je zonder nadenken naar iedereen kunt…
- MPLS“Multiprotocol Label Switching”: pakketten worden doorgestuurd op basis van korte labels in plaats van IP-headers, wat…
- MPTCPEen TCP-uitbreiding waarmee één verbinding tegelijk meerdere netwerkpaden gebruikt: wifi, LTE en Ethernet samen.
- MPX (Multi-Pointer X)De herbouw van de invoerlaag van de X-server waardoor meerdere muisaanwijzers en toetsenborden naast elkaar op één scherm…
- MQAEen variant van attention waarbij alle heads één gezamenlijke set keys en values delen, maar elk hun eigen queries houden…
- MQA (Multi-Query Attention)Attention-variant waarbij alle query-heads één enkel key/value-paar delen: de KV-cache krimpt drastisch, ten koste van…
- MQTTLichtgewicht publish/subscribe-protocol voor IoT: minimale overhead (header van 2 bytes), TLS-ondersteuning, ontworpen voor…
- MQTT-SNMQTT for Sensor Networks: een lichtgewicht variant van MQTT voor piepkleine apparaten op batterijen en netwerken zonder TCP…
- MRAMNiet-vluchtig RAM dat bits opslaat als magnetische oriëntatie in een magnetic tunnel junction (MTJ). Snel, onbeperkt…
- MRM (Motif Resource Manager)De bibliotheek die tijdens het draaien een Motif-interface inlaadt uit een gecompileerd UID-bestand: de andere helft van…
- MS-DOSHet besturingssysteem waarop Microsoft groot werd: één gebruiker, één programma, een opdrachtregel en 640 KB die voor…
- MS-DOS ExecutiveDe shell van Windows 1.0 en 2.x: een bestandslijst in een venster, waar programma's startten met een dubbelklik op hun…
- MS-DOS ShellDe tekstgebaseerde shell met menu's, een bestandslijst en programmagroepen die in 1988 met DOS 4.0 meekwam – een erkenning…
- MsgedEen gratis FidoNet-berichteneditor waarmee sysops en points netmail en echomail rechtstreeks uit de berichtenbank van de…
- MsgGroupDe eerste grote mailinglijst van het ARPANET, in 1975 gestart om over e-mail te praten, per e-mail.
- MSN MessengerMicrosofts chatprogramma van 1999 tot 2013 (vanaf 2005 Windows Live Messenger) — in Europa dé chatapp van de vroege jaren…
- MSS-clampingEen router op het pad die de MSS-waarde in de TCP-handshake herschrijft, zodat segmenten gegarandeerd in de MTU van de…
- MSTPMultiple Spanning Tree Protocol (802.1s, 2002). Groepeert VLAN's in MST-instanties die elk een eigen spanning tree draaien…
- MSWMockt HTTP-verzoeken op netwerkniveau via een Service Worker (browser) of onderschepping van node:http (Node) — dezelfde…
- MSXEen poging de homecomputer tot standaard te maken, zoals VHS: dezelfde machine van tien verschillende fabrikanten.
- MTBFMean Time Between Failures: een statistische maat voor hoe lang een apparaat gemiddeld werkt tussen twee storingen…
- MTEBLeaderboard van Hugging Face dat embeddingmodellen rangschikt — meer dan 56 datasets verdeeld over 8 taaktypes (retrieval…
- mTLSTLS waarbij beide partijen (client en server) een certificaat tonen, en niet alleen de server zoals gebruikelijk.
- mTLS-authenticatieMutual TLS — beide partijen in een verbinding authenticeren elkaar met certificaten, niet alleen de server (zoals bij gewone…
- MTM-formaatHet modulformaat van MultiTracker, een vroege pc-tracker met tot 32 kanalen toen de Amiga er nog vier had.
- MTRCombinatie van traceroute en ping — toont pakketverlies en latentie per hop, continu.
- MTU (Maximum Transmission Unit)De grootste pakketgrootte die zonder fragmentatie over een verbinding kan worden verstuurd.
- MTU-mismatchWanneer twee verbonden interfaces een verschillende MTU (maximale pakketgrootte) hebben. Een berucht verraderlijke foutbron…
- MU-MIMODe wifitechniek waarmee een router data naar meerdere apparaten tegelijk kan sturen, in plaats van naar één tegelijk.
- MUDEen tekstgebaseerde multiplayerwereld via telnet — directe voorouder van elke MMO die later abonnementsgeld ging vragen.
- MUD2Richard Bartles herschrijving van de oorspronkelijke MUD, gebouwd om als bedrijf te draaien in plaats van 's nachts op de…
- MudflationInflatie in een virtuele wereld: als er steeds items en geld bijkomen en er nooit iets verdwijnt, wordt alles minder waard.
- MudlibDe bibliotheek met spelcode die bovenop een MUD-driver draait en alles levert wat van het spel een spel maakt: kamers…
- MudOSDe LPMud-driver die begin jaren negentig het origineel verving en de standaardmotor werd voor een generatie tekstspellen.
- MUI (Magic User Interface)De objectgeoriënteerde GUI-toolkit van de Amiga uit 1992, waarin het programma zegt wat het wil tonen en de gebruiker…
- MuisAanwijsapparaat voor computers. Douglas Engelbart vond het uit in 1964 en demonstreerde het in 1968 (de “Mother of All…
- Multi-agentsysteemEen systeem waarin meerdere LLM-agents met verschillende rollen samen een taak oplossen, bijvoorbeeld een planner, een…
- Multi-agentsystemenMeerdere LLM-agents die samenwerken, elk met een eigen rol en met gedeelde tools en kennis.
- Multi-Buffering (MBX)De X-extensie van DEC uit 1989 voor dubbele buffering, meer dan twee buffers en stereo, die nooit een standaard werd maar…
- Multi-head latent attention (MLA)Een attention-architectuur (DeepSeek, 2024) die keys en values comprimeert tot een kleine latente vector in plaats van per…
- Multi-leaderEen replicatiemodel met meerdere “leaders” die allemaal schrijfacties accepteren en die onderling repliceren. Handig voor…
- Multi-masterReplicatie waarbij meerdere nodes tegelijk schrijfacties accepteren, anders dan primary-replica, waar slechts één node…
- Multi-stage buildEen Dockerfile-techniek met meerdere fases: je bouwt en compileert in een zware buildfase en kopieert alleen het eindproduct…
- Multi-target-aanvalTegelijk achter veel sleutels aan gaan en tevreden zijn met de eerste die bezwijkt, waardoor uitputtend zoeken goedkoper…
- MultibotsingsaanvalVeel berichten met dezelfde hash vinden – wat bij iteratieve hashfuncties bijna even goedkoop blijkt als er twee vinden.
- MulticastEen pakket naar een groep ontvangers sturen: niet naar één (unicast) en ook niet naar iedereen (broadcast).
- MulticastroutingEén pakket efficiënt naar meerdere ontvangers sturen: het wordt bij elk splitsingspunt gekopieerd in plaats van dat de…
- Multicolor-modusDe grafische modus van de Commodore 64 die de horizontale resolutie halveert tot 160×200, zodat elke cel vier kleuren kan…
- MulticsTime-sharingbesturingssysteem van MIT, Bell Labs en GE (1964–2000). Ambitieus, te complex, en de aanleiding voor het…
- MultiFinderDe add-on uit 1987 waarmee meerdere Macintosh-programma's tegelijk hun vensters open konden houden, met een coöperatief…
- Multifunctionele printerEen kantoormachine die printer, scanner, kopieerapparaat en vaak fax in één toestel samenbrengt.
- MultimodaalAI-model dat meerdere soorten data verwerkt: tekst + beeld, tekst + audio, tekst + video.
- Multimodaal LLMEen LLM dat meer dan alleen tekst verwerkt (en eventueel genereert): beeld, audio, video. Sinds 2024 standaard in…
- MultipaintEen tekenprogramma voor moderne computers dat bewust de kleurbeperkingen van de oude thuismachines oplegt.
- multipart/form-dataHet standaard HTTP-formulierformaat voor bestandsuploads: elk veld wordt gescheiden door een ‘boundary’-string en binaire…
- MultisleutelaanvalVeel sleutels tegelijk aanvallen en genoegen nemen met de eerste die bezwijkt, wat goedkoper wordt naarmate er meer…
- Multispeed (SID)C64-muziek waarvan de playerroutine meerdere keren per frame wordt aangeroepen in plaats van één keer, zodat de SID-chip…
- MultiXactDe constructie van PostgreSQL voor als meerdere transacties tegelijk dezelfde rij moeten vergrendelen. Ze heeft een eigen…
- MumbleOpen-source voicechat met extreem lage latentie, sinds 2005. Gemaakt voor gamers, met positionele audio in first-person…
- MuonOptimizer uit 2024 die de update orthogonaliseert voordat die wordt toegepast, zodat elke richting in een gewichtsmatrix…
- MurraycodeDonald Murrays bewerking van de Baudotcode uit 1901 paste het vijfbitsalfabet aan op een toetsenbord en op ponsband.
- MUSHDe TinyMUD-afsplitsing waarin spelers de kamers niet alleen bouwden maar ook programmeerden, en die het online thuis van het…
- MUSHclientEen MUD-client voor Windows die triggers, aliassen en scripting tot standaarduitrusting maakte.
- muslAlternatieve libc-implementatie die draait om correctheid, compactheid en statisch linken. Rich Felker, 2011. Standaard in…
- MustacheEen bewust logicaloze template-engine uit 2009 van Chris Wanstrath (oprichter van GitHub). De naam komt van {{ }}, dat op…
- MutatietestenOpzettelijk bugs (‘mutaties’) in de code aanbrengen en kijken of de tests ze opmerken.
- Mutating webhookUitbreiding van de Kubernetes admission controller die objecten kan WIJZIGEN voordat ze worden opgeslagen. Ontvangt de…
- Mutation ObserverEen web-API die meldt wanneer de DOM verandert — nodes toegevoegd of verwijderd, attributen gewijzigd, tekst aangepast. Een…
- MutexEen slot dat ervoor zorgt dat slechts één thread tegelijk bij een bepaalde resource kan.
- MutterDe window manager en compositor van GNOME, met een naam die een samentrekking is van Metacity en Clutter.
- MutualsTwittertaal voor twee accounts die elkaar volgen: een nauwere band dan een gewone follow.
- muxHet vensterssysteem van Rob Pike voor de opvolger van de Blit, de 5620: het draaide in de terminal, splitste de seriële lijn…
- MuziekdiskEen demoscene-productie die er alleen toe dient een reeks nummers af te spelen via een grafisch jasje.
- MVCArchitectuurpatroon dat data (Model), presentatie (View) en de logica die ze verbindt (Controller) van elkaar scheidt.
- MVCCMulti-Version Concurrency Control: de database bewaart meerdere versies van dezelfde rij, zodat lezers nooit schrijvers…
- MVCC-snapshotDe consistente “momentopname” van de database die een transactie ziet onder Multi-Version Concurrency Control. Elke…
- MVP (Model-View-Presenter)UI-architectuurpatroon waarbij de Presenter tussen View en Model zit, alle UI-logica afhandelt en de View via een interface…
- MVVM (Model-View-ViewModel)UI-architectuur waarbij een ViewModel observeerbare eigenschappen aanbiedt waar de View via data binding aan koppelt…
- mwmDe windowmanager van Motif, wiens grijze, afgeschuinde kaders rond 1992 bepaalden hoe een commercieel Unix-werkstation…
- mwmrcHet tekstbestand waarin mwm zijn menu's, sneltoetsen en muisknoppen bewaart: alles wat een handeling is in plaats van een…
- MXPMUD eXtension Protocol: HTML-achtige tags in een tekststroom die daarvoor niet veel meer kon dan kleurcodes.
- MyISAMDe oorspronkelijke storage engine van MySQL en tot 2010 de standaard. Snel, eenvoudig en volledig zonder transacties — wat…
- MySpaceHet eerste massaal populaire sociale netwerk — Tom Anderson, 2003, en iedereen kreeg Tom als eerste vriend. In 2006 de…
- MySQLDe meestgebruikte opensource relationele database en de ‘M’ in de LAMP-stack.
- Mystic BBSModerne BBS-software die de telnetscene levend houdt op Linux, Windows en de Raspberry Pi.
- Myszkowski-transpositieEen kolomtranspositie waarbij herhaalde letters in het sleutelwoord een gezamenlijke leesregel delen.
- The Major BBSHet BBS-pakket waarmee één DOS-machine tientallen telefoonlijnen tegelijk kon beantwoorden, en dat daarmee realtime chat en…
- The Mythical Man-MonthHet boek van Frederick Brooks uit 1975, nog altijd het meest geciteerde boek over mislukkende softwareprojecten. Gebaseerd…
- Vermelding (mention)Verwijzing naar een andere gebruiker in een bericht, meestal met @naam. Geeft de ontvanger een melding. Standaard sinds…
- Vermenigvuldigeenheid (ENIAC)ENIACs enige vermenigvuldiger kon eigenlijk niet vermenigvuldigen: hij zocht het antwoord op in een raster van weerstanden…
N
- _NET_CLOSE_WINDOWHet bericht waarmee een taakbalk of pager de vensterbeheerder vraagt een venster te sluiten, in plaats van het zelf te…
- _NET_CURRENT_DESKTOPDe root-venstereigenschap die aangeeft welk virtueel bureaublad zichtbaar is, en het middelpunt van de…
- _NET_DESKTOP_GEOMETRYDe eigenschap van het root window met de gemeenschappelijke afmetingen van alle virtuele bureaubladen: bij de meeste…
- _NET_DESKTOP_LAYOUTDe EWMH-eigenschap die beschrijft hoe virtuele bureaubladen ten opzichte van elkaar zijn gerangschikt (rij, kolom of…
- _NET_DESKTOP_NAMESDe eigenschap van het root window met de namen van de virtuele bureaubladen als UTF-8-strings op volgorde, en de enige uit…
- _NET_DESKTOP_VIEWPORTDe eigenschap van het root window die aangeeft welk deel van een bureaublad dat groter is dan het scherm nu zichtbaar is…
- _NET_MOVERESIZE_WINDOWHet EWMH-bericht waarmee een pager of hulpprogramma de vensterbeheerder kan vragen het venster van een ander te verplaatsen…
- _NET_NUMBER_OF_DESKTOPSDe eigenschap van het root window met het aantal virtuele bureaubladen, ingesteld door de vensterbeheerder, met een open…
- _NET_RESTACK_WINDOWHet EWMH-bericht waarmee een pager een venster boven of onder een ander kan plaatsen, omdat de gewone X-route stukloopt…
- _NET_SHOWING_DESKTOPDe eigenschap van het root window die aangeeft of de vensterbeheerder op dit moment alle vensters verbergt om het bureaublad…
- _NET_SUPPORTEDDe EWMH-eigenschap op het root window waarin de window manager opsomt welke delen van de specificatie hij zegt te beheersen.
- _NET_VIRTUAL_ROOTSDe eigenschap van het root window waarin een vensterbeheerder die zijn bureaubladen uit grote kindvensters van de root…
- _NET_WM_ALLOWED_ACTIONSDe EWMH-eigenschap waarin de vensterbeheerder opsomt wat de gebruiker met een bepaald venster mag doen (verplaatsen…
- _NET_WM_BYPASS_COMPOSITORDe EWMH-eigenschap waarmee een game op volledig scherm de compositor vraagt opzij te gaan, zodat beelden rechtstreeks naar…
- _NET_WM_DESKTOPDe EWMH-eigenschap op een venster die aangeeft op welk virtueel bureaublad het zich bevindt, geteld vanaf nul, of 0xFFFFFFFF…
- _NET_WM_FRAME_DRAWNHet bericht waarmee een compositing-vensterbeheerder een applicatie meldt dat het laatste frame daadwerkelijk op het scherm…
- _NET_WM_FULLSCREEN_MONITORSDe EWMH-toevoeging waarmee een venster op volledig scherm meerdere monitoren kan beslaan in plaats van alleen die waarop het…
- _NET_WM_ICON_GEOMETRYDe eigenschap waarin een taakbalk vastlegt waar de knop van een venster zich bevindt, zodat de vensterbeheerder weet…
- _NET_WM_OPAQUE_REGIONDe EWMH-eigenschap waarmee een venster met alfakanaal aangeeft welke rechthoeken echt ondoorzichtig zijn, zodat de…
- _NET_WM_STATEDe EWMH-eigenschap die de toestanden van een venster opsomt, van gemaximaliseerd en beeldvullend tot "altijd bovenop", en de…
- _NET_WM_STRUTDe EWMH-eigenschap waarmee een paneel één rand van het scherm kan reserveren, zodat gemaximaliseerde vensters boven de…
- _NET_WM_WINDOW_TYPEDe EWMH-eigenschap waarmee een programma aangeeft wat voor soort venster het opent, zodat de vensterbeheerder een paneel…
- _NET_WORKAREADe eigenschap van het root window met het deel van het scherm dat niet door panelen wordt bedekt: x, y, breedte en hoogte…
- .NETHet ontwikkelplatform van Microsoft — een gedeelde runtime waarin C#, F# en VB.NET allemaal naar dezelfde tussentaal…
- .newsrcHet tekstbestand in de thuismap waarin een Usenet-lezer bijhield op welke groepen je geabonneerd was en welke artikelen je…
- Algoritme van NagleJohn Nagle, 1984 (RFC 896): bundelt kleine schrijfacties in plaats van pakketjes van één byte te versturen. Spaart netwerk…
- Geneste transactieEen transactie binnen een transactie. Gestandaardiseerd in SQL, maar in weinig RDBMS's echt ondersteund. PostgreSQL en MySQL…
- Linux-namespaceKernelmechanisme dat processen een geïsoleerd beeld van systeemresources geeft. Container = proces + namespaces + cgroup…
- N-gramEen reeks van n opeenvolgende tekens of woorden, gebruikt om te meten hoe taalachtig een tekst is.
- N+1-queryprobleemDe meest voorkomende prestatiefout bij ORM-gebruik: één query voor de lijst plus N queries voor de relaties van elke rij.
- n8nZelf te hosten concurrent van Zapier: een visuele, op nodes gebaseerde workflow-editor waarvoor je eigen nodes in TypeScript…
- NaaldprinterEen impactprinter die elk teken opbouwt uit kleine puntjes, die een kolom naalden door een inktlint tegen het papier slaat.
- NaamgevingsconventiesGestandaardiseerde manier om variabelen, functies en klassen te benoemen; afhankelijk van taal en project.
- NACLStateless firewall op subnetniveau in AWS, met zowel allow- als deny-regels en genummerde prioriteiten. Het tegenstuk van de…
- Nadia HeningerCryptograaf die vastlegt hoe cryptografie in de praktijk faalt — niet op papier, maar op miljoenen verkeerd geconfigureerde…
- Name manglingDe compiler codeert een hele signatuur (namespace, klasse, parametertypes, qualifiers) in één symboolnaam, omdat linkers…
- NamespaceLogische groepering die dingen met dezelfde naam van elkaar scheidt; bestaat in Kubernetes, Linux en programmeertalen.
- Namespaces (Linux)Het mechanisme in de Linux-kernel waarmee een groep processen een eigen, geïsoleerd beeld van het systeem krijgt: eigen…
- NaNSpeciale drijvende-kommawaarde voor „geen getal”: de uitkomst van 0/0, sqrt(-1) of parseFloat("abc").
- NaN-boxingPointers, gehele getallen en typetags onderbrengen in de bits die een kommagetal ongebruikt laat wanneer het een…
- NannyMUDDe LPMud van Linköping, in 1990 gestart door computerclub Lysator en een van de oudste MUD's die nog draaien.
- nanoDe terminaleditor voor wie maar één regel in een configuratiebestand wil aanpassen; in 1999 gestart door Chris Allegretta…
- Nano-X (Microwindows)Het kleine vensterssysteem voor embedded Linux dat rechtstreeks in de framebuffer tekent en twee API's tegelijk aanbiedt…
- NanoloopOliver Wittchows synth-en-sequencercartridge die een Game Boy veranderde in een drumcomputer voor in je zak.
- nanomsgPieter Hintjens’ ‘ZeroMQ zoals het hoort’: eenvoudiger API, geen ingebouwde pub/sub-topicfiltering en BSD- in plaats van…
- NanostoresState-bibliotheek van zo’n 250 byte, onafhankelijk van het framework: werkt met React, Vue, Svelte, Solid en Lit…
- NAPIHet mechanisme waarmee een Linux-netwerkdriver stopt met interrupts en gaat pollen zodra het verkeer druk genoeg wordt. De…
- NASBestandsserver voor thuis of kantoor: meerdere schijven met RAID, bereikbaar via SMB/NFS.
- NATDe truc waarmee tien apparaten in huis één IPv4-adres delen op internet.
- NAT GatewayBeheerde NAT-dienst in de cloud: laat resources in een privésubnet uitgaand het internet op, maar blokkeert inkomend…
- NAT traversalTechnieken om P2P-verbindingen door NAT heen op te zetten: STUN, TURN, ICE en hole punching.
- NAT-hairpinningWanneer een interne client een interne server bereikt via het publieke IP-adres van de router: het verkeer moet op de router…
- NAT64De techniek waarmee een IPv6-only client servers kan bereiken die alleen IPv4 hebben. Onmisbaar om een zuiver IPv6-netwerk…
- Natalie SilvanovichDe onderzoeker die in kaart bracht wat berichten-apps met binnenkomende data doen voordat je hebt gemerkt dat die er is.
- Native VLANHet VLAN op een 802.1Q-trunk waarvan het verkeer zonder tag wordt verstuurd. Al het andere krijgt een VLAN-tag; het native…
- NativeScriptCross-platform mobiel framework waarmee native iOS- en Android-apps in JavaScript of TypeScript worden gebouwd. Telerik…
- NATSRazendsnelle messaging voor cloud-native omgevingen: Derek Collison (ex-TIBCO, Cloud Foundry), 2010. Subject-gebaseerde…
- NATS JetStreamPersistentielaag bovenop de NATS-berichtenbus: voegt at-least-once-aflevering, replay, een key-valuestore en een objectstore…
- Nautical AlmanacEen Brits zeevaartalmanak dat 160 jaar lang draaide als rekenfabriek met thuiswerkers, en het eerste wetenschappelijke…
- NautilusDe bestandsbeheerder van GNOME sinds 2001, geschreven door een dotcom die twee maanden na versie 1.0 onderging.
- Navajo code talkersAmerikaanse mariniers die in de Tweede Wereldoorlog het radioverkeer afhandelden in een code bovenop de Navajotaal – een…
- Navigation APIDe opvolger van de History API, gebouwd zodat single-page-applicaties navigatie kunnen afhandelen zonder de lelijke trucs…
- NavmeshEen vereenvoudigde polygonenkaart van de plekken in een spelwereld waar een personage daadwerkelijk kan lopen.
- NB-IoTNarrowband IoT is een 3GPP-standaard (Release 13, 2016) voor zuinig IoT over gelicentieerd mobiel spectrum: een door…
- NCD (Network Computing Devices)Het bedrijf dat de X-terminal in 1988 tot productcategorie maakte en er meer van verkocht dan wie ook, tot de pc die taak…
- NCP (Network Control Program)Het eerste host-naar-hostprotocol van het ARPANET, waarmee machines op het netwerk verbindingen met elkaar konden openen tot…
- NCR-papierZelfkopiërend papier dat schrift overbrengt zonder koolpapier ertussen, dankzij gemicro-encapsuleerde kleurstof.
- NCSA TelnetDe Telnet-client van een supercomputercentrum in Illinois, die Macs en pc's een eigen weg naar het internet gaf.
- NDJSON / JSON Lines„Newline-delimited JSON”: één JSON-record per regel. Streambaar, aanvulbaar en op te delen; geen officiële standaard maar…
- NDP-protocolRFC 4861. Het volledige protocol voor ontdekking op de datalinklaag in IPv6: buren, routers en parameters, redirects…
- Neal KoblitzAmerikaanse getaltheoreticus die in 1985, onafhankelijk van Victor Miller, voorstelde cryptografie op elliptische curven te…
- Near letter qualityEen afdrukmodus van matrixprinters waarbij de kop meer dan eens over elke regel ging om de gaten tussen de stippen te vullen…
- NecropostingReageren in een draad die al zeven jaar dood is — irritant op een forum, onmisbaar op Stack Overflow.
- Nectarine Demoscene RadioEen webradiostation waar luisteraars zelf de wachtrij vullen en bijna alles wat wordt gespeeld uit de demoscene komt.
- Neighbor DiscoveryDe opvolger van ARP in IPv6: gebruikt ICMPv6 (types 133–137) in plaats van broadcast, met multicast naar…
- Neo4jDe bekendste graafdatabase: knopen plus relaties, met de querytaal Cypher. Opgericht in Zweden.
- NeonServerless Postgres: opslag en rekenkracht gescheiden, schalen naar nul en directe branching zoals in git ("kopieer de…
- NeovimVim-fork uit 2014 die de codebasis moderniseerde: Lua als belangrijkste scripttaal, asynchrone architectuur, ingebouwde LSP…
- NESDe console die een dode markt tot leven wekte — door precies te bepalen wie er spellen voor mocht uitbrengen.
- NESSIEHet Europese project dat naast AES cryptografische algoritmen wilde aanbevelen.
- Nested loop joinHet eenvoudigste joinalgoritme: voor elke rij in de buitenste relatie wordt de binnenste doorzocht op overeenkomsten. In het…
- Nested setEen boommodel waarin elk knooppunt twee getallen krijgt, een linker- en een rechterwaarde, toegekend door om de boom heen te…
- NestJSEigenzinnig Node.js-framework van Kamil Myśliwiec (2017), geïnspireerd door Angular: gedecoreerde klassen, dependency…
- net.*De oorspronkelijke platte naamruimte van Usenet: het grootste deel van de jaren tachtig heette elke nieuwsgroep van algemeen…
- net.godEen half ironische titel voor de Usenet-veteranen wier woord zwaarder woog dan dat van anderen, vaak omdat ze de…
- netcat„Het Zwitserse zakmes van TCP/IP”: leest en schrijft willekeurige data over netwerkverbindingen. Het origineel verscheen in…
- NetcodeDe verzamelnaam voor hoe een multiplayerspel alle clients dezelfde wereld laat zien, ondanks een lichtsnelheid die daar te…
- NetcomDe provider uit San Jose die het shellaccount tot massaproduct maakte en een tijdlang de grootste internetprovider van de…
- netemHet ingebouwde hulpmiddel van de Linux-kernel om het netwerk opzettelijk slechter te maken: het voegt vertraging…
- NetfindEen zoekmachine voor personen die e-mailadressen opspoorde met speurwerk via DNS, finger en SMTP.
- NetflixBegon met dvd's per post en werd onderweg naar streaming een van de invloedrijkste stemmen op het gebied van operations en…
- NetFlowCisco-protocol voor het exporteren van verkeersstroomgegevens uit routers: wie met wie praatte, hoeveel en over welke…
- NetiquetteDe ongeschreven sociale regels van het internet, in 1995 vastgelegd als RFC 1855: een van de weinige IETF-documenten die…
- NetizenEen burger van het net: iemand die het niet alleen gebruikt maar er ook verantwoordelijkheid voor neemt, een begrip dat…
- NetlabelEen platenlabel dat alleen online bestaat en zijn muziek meestal weggeeft.
- NetlibEen archief van numerieke software, gestart in 1985, dat broncode per e-mail opstuurde aan iedereen die het juiste commando…
- NetlifyPionier van de JAMstack: maakte ‘git push deploy’ populair voor statische sites. Inmiddels full-stack, met edge functions…
- NetLogoEen omgeving voor agent-based modelleren waarin je beschrijft hoe één individu zich gedraagt en vervolgens ziet wat duizend…
- NetmailDe persoonlijke, private post van FidoNet, van node naar node doorgestuurd tot hij de ontvanger bereikte: het enige…
- NetMDSony's usb-brug uit 2001 waarmee een pc muziek razendsnel op een MiniDisc-recorder kon zetten, maar er alleen op kon zetten.
- NetNorthDe Canadese tak van BITNET: het academische netwerk dat de universiteiten van het land e-mail en mailinglijsten gaf vóór de…
- NetrekEen ruimtestrategiespel voor 16 spelers dat doorgaans geldt als het eerste teamspel van het internet — en nog steeds wordt…
- NetscapeDe browser die het web tot massamarkt maakte en wiens beursgang in 1995 het dotcomtijdperk inluidde.
- NetsplitWanneer twee servers in een IRC-netwerk het contact met elkaar verliezen en het netwerk in twee helften uiteenvalt, die elk…
- NettyAsynchroon netwerkframework voor Java, gebaseerd op NIO. Trustin Lee, JBoss, 2004. Het hart van bijna elke hoogpresterende…
- NetwerktransparantieDe eigenschap van X11 dat een programma en het scherm waarop het tekent op verschillende machines kunnen staan, zonder dat…
- Network namespaceLinux-isolatie waarbij een groep processen een eigen netwerkstack krijgt: eigen interfaces, IP-adressen, routeringstabellen…
- Network policy (K8s)Een firewallregel in Kubernetes die bepaalt welk netwerkverkeer van en naar pods is toegestaan. Standaard kunnen alle pods…
- Network slicingFunctie van 5G SA: de provider snijdt een virtueel netwerk met gegarandeerde bandbreedte (een "slice") af voor een…
- Neuraal netwerkEen wiskundige structuur die losjes is geïnspireerd op de neuronen van de hersenen: lagen knooppunten die informatie…
- New Note Action (NNA)De regel van Impulse Tracker voor wat er gebeurt met een noot die nog klinkt wanneer de volgende op hetzelfde kanaal…
- New RelicSaaS-observability, opgericht door Lew Cirne in 2008 (de naam is een anagram van de zijne). Een van de eerste APM-pioniers…
- New user votingEen BBS-functie, meestal NUV genoemd, waarbij bestaande leden met ja of nee stemden over de toelating van een nieuwe…
- NewbieHet Usenet-woord voor de nieuwkomer die de FAQ nog niet had gelezen: liefdevol of minachtend, afhankelijk van hoe de vraag…
- NewgroundsHet portaal waar een hele generatie haar eerste Flash-animaties en -games publiceerde. Opgericht door Tom Fulp in 1995 en…
- NewmanryDe sectie in Bletchley Park die de opdracht kreeg de Lorenz-code met machines te breken in plaats van met mensen — en…
- NeWSSuns vensterssysteem waarin applicaties PostScript-programma's naar het scherm stuurden in plaats van tekenopdrachten, tien…
- News spoolDe map waarin een Usenet-server alle artikelen bewaarde: traditioneel één bestand per artikel en één map per nieuwsgroep.
- news.*De hiërarchie van Usenet over Usenet zelf — groepen voor nieuwe gebruikers, beheerders, voorstellen voor nieuwsgroepen en de…
- news.admin.net-abuseDe Usenet-hiërarchie waar de vroege antispambeweging zich organiseerde, spam telde en vonnissen uitsprak.
- Newsfeed (Usenet)De afspraak tussen twee Usenet-servers over welke groepen ze aan elkaar doorgeven: het bindmiddel van een netwerk zonder…
- NewskoolDe heldere ASCII-stijl met hoge resolutie die eind jaren negentig ontstond als bewuste reactie op oldskool.
- NewsWatcherDe Usenet-lezer van de Mac in het begin van de jaren negentig: gratis, grafisch en geschreven door dezelfde persoon die het…
- Newtype-patroonEen bestaand type verpakken in een nieuw, eigen type zonder runtime-overhead, zodat de compiler UserId(u64) van OrderId(u64)…
- Next.jsHet populairste meta-framework voor React, van Vercel (2016): SSR, SSG, ISR, edge rendering, bestandsgebaseerde routing en…
- NextdoorSociaal netwerk dat is begrensd tot de fysieke buurt: verdwenen katten, klachten over parkeren en "is dit vuurwerk of…
- NeXTSTEPHet besturingssysteem dat Steve Jobs in ballingschap bouwde — de eerste webbrowser werd erop geschreven en het werd het…
- NFCDraadloze communicatie over zeer korte afstand (< 4 cm): contactloos betalen, kaartlezen en "tik om te koppelen".
- NFO-bestandHet tekstbestand met ASCII-logo en releasegegevens dat met elke scene-release meekomt: kassabon, reclamebord en kunstwerk in…
- NFO-viewerEen programma dat NFO-bestanden met de juiste tekenset toont, zodat het ASCII-logo van de releasegroep niet in letterbrij…
- NFSKlassieke manier om een extern bestandssysteem te mounten alsof het lokaal is: Sun, 1984.
- NFTEen token dat uniek is in plaats van onderling uitwisselbaar: een eigendomsregistratie op de blockchain, meestal verwijzend…
- nftablesModerne Linux-pakketfilter, opvolger van iptables. Sneller, met atomaire regelupdates en één kern in plaats van…
- nginxModerne webserver en reverse proxy — bij veel gelijktijdige verbindingen sneller dan Apache.
- ngrokGeeft je lokale ontwikkelserver een openbaar HTTPS-adres. Met ngrok http 3000 krijg je een URL die van buitenaf werkt…
- NibblerEen diskkopieerder die een floppy op ruw GCR-niveau dupliceert en zo kopieerbeveiligde disks kloont waar gewone…
- NICDe hardware die een machine met het netwerk verbindt en het MAC-adres draagt.
- Nice-waardeHet beleefdheidsgetal van een proces: hoe bereid het is om rekentijd af te staan. Het loopt van −20 tot 19.
- Nicholas WeaverOnderzoeker bij ICSI die uitrekende hoe snel een worm het internet kon overnemen, en vervolgens zag hoe Slammer het deed.
- Nick collisionWat er gebeurt wanneer twee IRC-gebruikers met dezelfde nickname elkaar na een netsplit weer tegenkomen en het netwerk moet…
- Nick MathewsonMedeoprichter van Tor en twintig jaar lang de schrijver van een groot deel van de code die het netwerk daadwerkelijk…
- Nick SzaboComputerwetenschapper en jurist die de term smart contract muntte en Bit gold schetste, een van de naaste voorouders van…
- NickServDe servicebot die het register van bijnamen op een IRC-netwerk beheert; zijn collega ChanServ doet hetzelfde voor kanalen…
- Niels FergusonNederlandse cryptograaf uit de kring rond Schneier die in 2007 aanwees waar een NSA-achterdeur in Dual_EC_DRBG kon zitten…
- Niels ProvosDuitse beveiligingsonderzoeker die de wereld bcrypt, privilege separation in OpenSSH en honeyd schonk.
- Niet-lineaire invariante aanvalEen generalisatie van de invariante-deelruimteaanval waarbij het behouden patroon een niet-lineaire booleaanse functie is in…
- Nieuwe regel (newline)Het teken dat een tekstregel beëindigt — \n, ASCII 10, van oudsher line feed genoemd.
- NieuwsbriefPubliceren via e-mail: het meest ouderwetse kanaal dat er is en tegelijk een die een renaissance beleeft, om precies één…
- Nigel SmartBritse cryptograaf die een hele klasse elliptische krommen in lineaire tijd brak en daarna secure multiparty computation…
- NihilistencijferEen Polybius-vierkant plus een sleutelwoord, opgeteld als gewone getallen: de keuze van Russische revolutionairen in de…
- Nikita BorisovCryptograaf die meehielp WEP naar de ondergang te helpen en daarna het OTR-berichtenprotocol bouwde.
- Niklaus WirthDe Zwitserse ontwerper van een reeks talen die op één halsstarrig principe rustten: liever klein en begrijpelijk dan groot…
- NimEen statisch getypeerde systeemtaal met een Python-achtige syntaxis op basis van inspringing, in 2008 gestart door Andreas…
- NimatronEen ton aan relais, in 1940 gebouwd om één enkel spel tegen kermisbezoekers te spelen — en negen van de tien keer te winnen.
- NinjaMinimaal buildsysteem dat is ontworpen voor snelheid: Evan Martin bij Google, 2010, oorspronkelijk voor Chromium. Vervangt…
- NintendoOpgericht in 1889 om speelkaarten te maken — en nog steeds in Kyoto gevestigd, na uitstapjes naar taxi's, lovehotels en…
- NIODe niet-blokkerende I/O-API van Java, geïntroduceerd in Java 1.4 (2002), met drie begrippen: channels, buffers en selectors…
- NIS2De cyberbeveiligingsrichtlijn van de EU (2023): breidt NIS1 uit naar meer sectoren en stelt strengere eisen.
- NISQHet etiket voor de kwantumcomputers van nu: genoeg qubits om buiten bereik van simulatie te vallen, maar te ruizig om nuttig…
- NIST SP 800-108De aanbeveling van NIST om uit één geheim meerdere sleutels af te leiden met een pseudowillekeurige functie zoals HMAC of…
- NIST SP 800-132NIST's aanbeveling uit 2010 voor het afleiden van versleutelingssleutels uit wachtwoorden, feitelijk een gebruiksaanwijzing…
- NIST SP 800-38ADe Amerikaanse norm die in 2001 voor het eerst de vijf blokcijfermodi vastlegde.
- NIST SP 800-38DNIST's standaard uit 2007 die GCM en de variant GMAC, die uitsluitend authenticeert, specificeert.
- NIST SP 800-38FNIST's aanbeveling uit 2012 voor het versleutelen van sleutels onder andere sleutels: KW, KWP en TKW.
- NIST SP 800-56CNIST's standaard voor het omzetten van het gedeelde geheim uit een sleuteluitwisseling in daadwerkelijke sleutels.
- NIST SP 800-57De aanbeveling van NIST voor sleutelbeheer – het document dat bepaalt hoe lang een sleutel mag leven en hoe lang hij moet…
- NitsDe eenheid voor schermhelderheid: candela per vierkante meter. 1 nit = 1 cd/m².
- NixEen pakketbeheerder die uitgaat van het idee dat een installatie een pure functie is van zijn invoer. Voortgekomen uit het…
- Nix & NixOSFunctionele pakketbeheerder waarin elk pakket in een uniek, op een hash gebaseerd pad staat (/nix/store/abc...-postgres-16)…
- Nix FlakeProjectformaat van Nix dat standaard reproduceerbaar is. flake.nix en flake.lock pinnen alle afhankelijkheden exact vast…
- NJEIBM's protocol voor het verplaatsen van jobs, printuitvoer en bestanden tussen mainframes, en wat BITNET in werkelijkheid…
- nl.*De Nederlandse Usenet-hiërarchie, in het land dat toevallig het knooppunt van Europa herbergde.
- NLFSR (niet-lineair teruggekoppeld schuifregister)Een schuifregister met een niet-lineaire terugkoppeling, waardoor de klassieke Berlekamp–Massey-aanval weinig oplevert.
- NLPHet AI-vakgebied dat zich met menselijke taal bezighoudt: vertaling, samenvatting, classificatie en spraakherkenning.
- NmapDe klassieke poortscanner: brengt netwerken in kaart, vindt open poorten en herkent diensten.
- nn (newsreader)"No News is good news" — de Usenet-lezer waarbij je eerst koos wat het lezen waard was voordat je begon met lezen.
- NNTPHet protocol dat Usenet van inbel-UUCP-batches naar live TCP-verbindingen tussen nieuwsservers en lezers bracht.
- NO CARRIERDe manier waarop de modem meldt dat de draaggolf weg is en het gesprek voorbij: en voor een generatie bbs-gebruikers ook een…
- No Silver BulletEssay van Frederick Brooks uit 1986: "Er bestaat geen enkel technisch hulpmiddel dat binnen een decennium een tienvoudige…
- No-cloningtheoremaEen onbekende kwantumtoestand kan niet worden gekopieerd. Bewezen in 1982, met gevolgen voor het hele vakgebied.
- No-IntroEen bewaringsgroep die schone, ongewijzigde spel-ROM's catalogiseert – de naam belooft dat geen cracker er een intro voor…
- NoCeMHet antwoord van Usenet op het cancelbericht-probleem: ondertekende lijsten met berichten om te verbergen, waarbij elke…
- NoctuaOostenrijkse maker van pc-ventilatoren: beige-bruin kleurenschema, premium prijzen en door enthousiastelingen vereerd om…
- NodeAlgemene term voor een element in een datastructuur of netwerk; de precieze betekenis hangt af van de context: boomknoop…
- Node affinityKubernetes-functie om aan de hand van node-labels te bepalen op welke nodes een pod wordt ingepland…
- Node Problem DetectorEen daemonset die op elke node het kernellog en de systemd-status leest en wat hij vindt vertaalt naar…
- Node.jsJavaScript-runtime gebouwd op V8 en libuv. Tilde JS in 2009 uit de browser naar de server. Gemaakt door Ryan Dahl…
- NodelistHet telefoonboek van FidoNet: een wekelijkse hoofdlijst van alle nodes in het netwerk, met adres, sysopnaam en inbelnummer.
- Noise ProtocolRaamwerk voor cryptografische protocollen van Trevor Perrin (ook medeauteur van het Signal Protocol), 2016. Bouwt handshakes…
- NoiseTrackerAmiga-tracker uit 1989 die de Ultimate Soundtracker opschoonde en de brug naar ProTracker werd.
- NomadDe containerorchestrator van HashiCorp: een minimalistisch alternatief voor Kubernetes.
- NomenclatorEen mengvorm van substitutiealfabet en codeboek die vier eeuwen lang de Europese diplomatie draaiende hield.
- NomogramEen tekening die rekent: leg een liniaal over twee bekende waarden en lees het antwoord af waar hij de derde schaal snijdt.
- Non-repudiationBeveiligingseigenschap: de afzender kan achteraf niet ontkennen dat het bericht van hem of haar afkomstig is.
- NonceEen willekeurig getal of teller die maar één keer wordt gebruikt en zo replay-aanvallen voorkomt.
- Nonce-hergebruikEen nonce met dezelfde sleutel hergebruiken is een van de snelste manieren om een stroomcijfer of een GCM-constructie te…
- Nonce-misbruikbestendigheidDe eigenschap dat een versleutelingsschema redelijk veilig blijft, zelfs als dezelfde nonce twee keer wordt gebruikt.
- NonsystemAmiga-software die het besturingssysteem uitzet en de hardware rechtstreeks aanstuurt — snel, efficiënt en zonder weg terug…
- Norbert WienerHet wonderkind dat de wetenschap van de terugkoppeling een naam gaf: cybernetica.
- Norden-bomvizierEen analoge vuurleidingscomputer die tijdens de bomaanval het vliegtuig bestuurde, bijna evenveel kostte als een…
- NORDUnetDe gedeelde backbone van de Noordse onderzoeksnetwerken, en de reden dat de Scandinavische landen vroeg op het internet…
- NormalisatieOntwerpprincipe voor relationele databases: geen overbodige gegevens, alles op zijn eigen plek.
- Norman Joseph WoodlandDe man die vier vingers door het zand van Miami Beach trok en zo het idee bedacht om cijfers als strepen van wisselende…
- Norton DesktopSymantecs vervanger voor de Windows 3.x-shell, met pictogrammen op het bureaublad, een prullenbak en slepen en neerzetten…
- NoSQLVerzamelnaam voor databases die niet klassiek relationeel zijn: document, sleutel-waarde, graaf en kolomgeoriënteerd.
- NostrNotes and Other Stuff Transmitted by Relays — een gedecentraliseerd sociaal protocol dat draait op cryptografische sleutels…
- Nostr-relayEen server in het Nostr-netwerk die ondertekende berichten opslaat en doorstuurt; gebruikers publiceren op meerdere relays…
- NotarisatieHet proces van Apple waarbij een afgeronde app wordt aangeboden voor geautomatiseerde controle voordat ze buiten de App…
- NotchDe uitsparing bovenin het scherm voor de frontcamera en sensoren, geïntroduceerd met de iPhone X in 2017 en daarna overal…
- Note diskEen floppy vol persoonlijke berichten en groeten die swappers rondstuurden: de sociale feed van de scene vóór het internet…
- Note GDe laatste en langste van Ada Lovelace' zeven aantekeningen uit 1843, met een tabel die Bernoulli-getallen berekent en…
- Noter (demoscene)Een klein programma dat een scrollende tekst toont: de manier waarop de homecomputerscene groeten, ruillijsten en…
- Notes (Instagram)Een lichtgewicht statusfunctie op Instagram waarmee je een korte tekstnotitie (maximaal ongeveer 60 tekens) plaatst die 24…
- NotesfilesHet discussiesysteem van de University of Illinois dat de conferentiecultuur van PLATO naar Unix bracht en een tijd naast…
- Nothing-up-my-sleeve-getallenConstanten die op een voor iedereen controleerbare manier zijn gekozen, zodat niemand kan beweren dat ze een achterdeur…
- NotionEen ‘alles-in-één’ werkruimte: notities, wiki’s, databases, kanban en documenten in dezelfde blokgebaseerde editor.
- Notion AIAI-functies ingebouwd in Notion: ‘schrijf een samenvatting’, ‘verbeter deze tekst’ en vraag-en-antwoord over de hele…
- NotPetyaJuni 2017: de Russische GRU vermomde een wiper als ransomware. Verspreid via een supply-chain-aanval op de Oekraïense…
- NOV (News Overview)Een samenvattingsdatabase per groep waarmee nieuwslezers discussiedraden konden opbouwen zonder elk artikel te openen.
- npmNode Package Manager: het grootste pakketregister ter wereld met meer dan 3 miljoen pakketten. Isaac Schlueter, 2010…
- NPUEen speciale AI-versneller op een chip, voor machinaal leren op het apparaat zelf zonder de accu leeg te trekken of cpu en…
- NRENNational Research and Education Network — het geplande gigabitnetwerk van Al Gore voor de wetenschap, en tegenwoordig de…
- NRZI-coderingCodeert een één als overgang en een nul als geen overgang, waardoor fluxovergangen in plaats van spanningsniveaus de…
- NsCDENot so Common Desktop Environment: een reconstructie van de look en werkwijze van CDE op basis van FVWM, met front panel…
- NSF-formaatEen bestandsformaat dat de eigen afspeelcode van de NES meelevert in plaats van kant-en-klare audio, zodat een speler de…
- NSFNETDe Amerikaanse onderzoeksbackbone die het stokje van ARPANET overnam en het internet daarna aan commerciële aanbieders…
- nShieldDe HSM-lijn van het Cambridgese nCipher, die twee keer van eigenaar wisselde en nog steeds in ontelbare…
- NTDS.ditHet bestand met heel Active Directory op elke domeincontroller: alle objecten, alle attributen en alle wachtwoordhashes. Het…
- NTLMHet oude authenticatieprotocol van Microsoft: sinds Windows 2000 in Active Directory vervangen door Kerberos, maar nog…
- NTLM-relayDe aanval waarbij de authenticatie niet wordt gekraakt maar doorgestuurd: het slachtoffer logt in bij de aanvaller, die…
- NTPProtocol om computerklokken via internet gelijk te zetten met atoomklokken, met een nauwkeurigheid van milliseconden.
- NTP-amplificatieDDoS-variant die oude NTP-servers met het commando monlist misbruikt. De aanvaller stuurt een query van 234 bytes met het…
- NTSC-fixEen voor PAL-machines geschreven demo aanpassen zodat hij ook op NTSC draait: het hardnekkigste compatibiliteitsprobleem van…
- Nu oogsten, later ontsleutelen (HNDL)Versleuteld verkeer nu opslaan om het over tien jaar te kraken: de reden dat de overstap naar kwantumveilige cryptografie nu…
- Nucleus sampling (top-p)Een samplingmethode (ook "top-p") waarbij het model alleen mag kiezen uit de kleinste verzameling topkandidaat-tokens…
- NUFLIEen C64-afbeeldingsformaat dat de machine richting kleur per pixel duwt door de FLI-truc te stapelen op een spritelaag die…
- Nuke (warez)Een warezrelease als kapot of regelovertredend markeren, zodat hij op de topsites niet meer meetelt.
- NulcijferEen boodschap verstopt in onschuldige tekst: bijvoorbeeld elke vijfde letter, of de eerste letter van elk woord.
- null„Geen waarde”. De grootste enkele bron van „NullPointerException” en soortgelijke crashes in de geschiedenis van software.
- Nullish coalescingJS-operator: x ?? "standaard" geeft de standaardwaarde alleen terug als x null of undefined is.
- NulpaddingHet laatste blok opvullen met nulbytes: eenvoudig, maar dubbelzinnig zodra de opvulling weer verwijderd moet worden.
- NulpointerEen pointer die naar geen enkel object verwijst. Dereferentie laat het programma crashen (segfault in C/C++…
- NUMAEen systeem met meerdere sockets waarin elke cpu “zijn eigen” RAM heeft: toegang tot lokaal geheugen is sneller dan via de…
- Numa NumaDe webcamclip uit 2004 waarin Gary Brolsma achter zijn bureau met zijn hele bovenlichaam playbackt op een Moldavisch…
- NUMA-balancingDe techniek om een thread en zijn data dicht bij elkaar te plaatsen in een NUMA-systeem (Non-Uniform Memory Access), waar…
- NUMA-nodeGroep CPU-cores en geheugen die snel bij elkaar kunnen. Servers met meerdere sockets en AMD-chiplet-CPU's hebben meerdere…
- numlockxEen programma met precies één taak: NumLock aanzetten wanneer X start, zodat het numpad vanaf de eerste toetsaanslag cijfers…
- NumPyBasispakket voor numeriek rekenen in Python: N-dimensionale arrays, broadcasting en gevectoriseerde bewerkingen. Travis…
- NUnitTestframework voor .NET, een port van het Java-framework JUnit (Jim Newkirk en Charlie Poole, 2002). Het eerste grote…
- NushellEen shell waarvan de pipes gestructureerde data vervoeren in plaats van tekststromen. Begonnen in 2019 door JT en Yehuda…
- NUTS (talker)Neil's Unix Talk Server — een piepkleine talker-codebase waarmee elke student een eigen chatwereld kon beginnen.
- NuxtMeta-framework voor Vue.js van Sébastien Chopin (2016): SSR, SSG, routing op basis van bestanden, auto-imports en…
- NVDIMMNon-Volatile DIMM is een geheugenmodule die haar inhoud bij stroomverlies behoudt. De meest gangbare, NVDIMM-N, is snel DRAM…
- NVGRENetwork Virtualization using GRE is het overlay-tunnelprotocol van Microsoft (RFC 7637) en een concurrent van VXLAN. Het…
- NvidiaMaakte videokaarten voor gamers en bouwde daarbij bij toeval de hardware die de hele AI-industrie nodig bleek te hebben.
- Nvidia Grace HopperNvidia-superchip — Grace ARM-cpu (72 Neoverse V2-kernen) + Hopper H100-gpu op hetzelfde bord, verbonden via 900 GB/s…
- NVIDIA H100De datacenter-GPU die het knelpunt van de AI-boom werd en NVIDIA's ticket naar een biljoen dollar.
- Nvidia RTX 50-serieNvidia's consumentenchips op de Blackwell-architectuur: RTX 5090 (32 GB GDDR7), 5080, 5070 Ti en 5070. Gelanceerd in januari…
- Nvidia TeslaNvidia's gpu-lijn voor datacenters en HPC — passief gekoeld, zonder video-uitgang. K80 (2014) → P100 → V100 → A100 → H100 →…
- NVLinkNvidia's eigen interconnect met hoge bandbreedte tussen GPU's. NVLink 5 (Blackwell, 2024) haalt 1,8 TB/s bidirectioneel per…
- NVMeSnelle SSD-standaard die rechtstreeks met PCIe praat in plaats van via de oude SATA-bus.
- NVMe-namespaceEen logische opdeling van een NVMe-ssd in meerdere onafhankelijke "schijven" op controllerniveau; elke namespace verschijnt…
- NVMe-oFNVMe over Fabrics ontsluit NVMe-SSD's via een netwerk (TCP, RDMA, Fibre Channel). Specificatie uit 2016. Latentie van 10–20…
- NxToolchain voor monorepo’s van Nrwl (2018; Victor Savkin en Jeff Cross, oud-Angular-team), gericht op slimme buildcache…
- NX (NoMachine)De techniek die X-programma's bruikbaar maakte over modems en ADSL door de round-trips weg te nemen in plaats van de…
- NZBEen XML-bestand dat exact opsomt welke Usenet-artikelen samen één download vormen.
O
- Het openen van de randenDe VIC-II ertoe verleiden de rand nooit te sluiten, zodat sprites in de normaal lege rand getekend kunnen worden.
- O-RAN (Open RAN)Open Radio Access Network: de radio- en regelsoftware van mobiele netwerken losknippen van monolithische apparatuur van één…
- OAEP-paddingEen paddingschema voor RSA-versleuteling dat de cijfertekst willekeurig maakt en de makkelijkste routes naar de aanval van…
- OAuthHet protocol waarmee een site je via Google, Facebook of GitHub laat inloggen zonder je wachtwoord te zien.
- OAuth 2.0Het autorisatieframework — "laat een app bij mijn gegevens bij dienst X zonder dat ik mijn wachtwoord deel". Niet…
- OAuth-scopesDe fijnmazige rechten die een OAuth-app aanvraagt, zoals read:user, write:repo en delete:files.
- Oberon SystemHet besturingssysteem van ETH Zürich uit 1987, geschreven door Niklaus Wirth en Jürg Gutknecht, waarin het scherm uit…
- ObfuscatieCode opzettelijk moeilijk leesbaar maken: variabelen als _0x4a8b, of 1+1 herschreven tot !![]+!![].
- ObjectInkapseling van gegevens (velden) en gedrag (methoden) als één eenheid in OOP; een instantie van een klasse. De "alles is…
- Objective-CEen kruising van C en Smalltalk van Brad Cox en Tom Love uit 1984. NeXT (Steve Jobs) nam het in 1988 over en het werd Apples…
- ObjectopslagOpslag waarin data als benoemde objecten in een vlakke naamruimte leeft en via HTTP wordt opgehaald, in plaats van als…
- OBS StudioHet programma waar vrijwel elke livestream op internet doorheen gaat. Gratis en open source, in 2012 gestart door Hugh "Jim"…
- ObservabilityHet vermogen om aan de uitvoer alleen te zien wat een systeem van binnen doet: metrics, logs en traces.
- Observer patternEen object (subject) houdt een lijst “observers” bij en waarschuwt ze bij een wijziging. Basis van reactief programmeren…
- ObsidianNotitie-app op basis van Markdown: de bestanden zijn gewone .md-bestanden op schijf en blijven van jou. Wikilinks…
- OCamlPragmatische functionele taal uit de ML-familie, van INRIA in Frankrijk (1996). Statische typen met inferentie, algebraïsche…
- OCBEen bedrijfsmodus uit 2001 die in één doorgang versleutelt en authenticeert, met één aanroep van het blokcijfer per blok.
- Occlusion cullingNiet tekenen wat achter iets anders schuilgaat: de goedkoopste geometrie is de geometrie die nooit naar de GPU wordt…
- OCIDoor de Linux Foundation beheerd project dat het containerformaat standaardiseert. In 2015 opgericht door onder meer Docker…
- OCI-imageDe Image Spec van het Open Container Initiative: een gestandaardiseerd formaat voor containerimages. Stamt af van het Docker…
- oclockEen ronde klok zonder vensterrand: het demonstratieprogramma voor de Shape-extensie, die in 1989 een X-venster iets anders…
- OCRTekst uit afbeeldingen halen: bonnetjes, facturen, oude boeken, verkeersborden.
- OCR-AHet lettertype dat eerst voor machineogen en pas daarna voor mensenogen werd getekend, en juist daarom een halve eeuw als…
- OCR-BAdrian Frutigers lettertype uit 1968, getekend om voor machines en mensen even goed leesbaar te zijn.
- OCSDe oorspronkelijke chipset van de Amiga uit 1985: Agnus, Denise en Paula, de drie chips die de machine grafisch en…
- OCSPProtocol om in realtime te controleren of een TLS-certificaat is ingetrokken. RFC 6960. De browser vraagt de OCSP-responder…
- OctaMEDAmiga-tracker die vier hardwarekanalen via softwarematig mixen tot acht wist uit te rekken.
- OCuLinkEen kabelstandaard (SFF-8611/8612) die ruwe PCIe-lanes buiten de behuizing brengt; populair voor externe videokaarten bij…
- Oded GoldreichDe derde letter in verschillende van de belangrijkste afkortingen uit de theoretische cryptografie.
- Oded RegevIsraëlisch computerwetenschapper wiens Learning With Errors-probleem de basis werd van het grootste deel van de…
- ODRDe regel dat alles in een programma precies één keer gedefinieerd mag worden, en dat wat vaker gedefinieerd mag worden…
- OFB-modusEen blokcijfermodus die het cijfer tot een synchroon stroomcijfer maakt door de eigen uitvoer terug te voeren.
- OFDMEen breed kanaal opdelen in duizenden smalle subdragers die parallel worden verzonden — de basis van wifi, 4G, 5G en DSL.
- OFDMA (wifi)Orthogonal Frequency-Division Multiple Access: een kernfunctie van wifi 6 (802.11ax) die een kanaal in kleinere "resource…
- Offline readerEen programma waarmee je BBS-post kon lezen en beantwoorden zonder verbinding, zodat die alleen nodig was om op te halen en…
- OIDCIdentiteitslaag bovenop OAuth 2.0 — de technische basis van "Inloggen met Google/Microsoft/Apple".
- OidosEen synthesizer voor 4k-intro's die geluid opbouwt uit duizenden sinusgolven in plaats van filters en oscillatoren.
- Oki MicrolineEen lijn matrixprinters die in 1980 begon en nog steeds wordt gemaakt, om de simpele reden dat een doorslag een fysieke klap…
- OKLCHCSS-kleurfunctie die lichtheid, chroma en tint opgeeft in een perceptuele kleurruimte, waarin dezelfde lichtheidswaarde voor…
- OktaEnterprise-SSO: medewerkers loggen één keer in en krijgen toegang tot al hun SaaS-apps. Concurreert met Microsoft Entra ID…
- OktalyzerEen vroege Amiga-tracker die acht kanalen wist te halen uit een machine met vier.
- OLAPDatabases die zijn geoptimaliseerd voor grote analytische queries: “verwerk alle data van de afgelopen vijf jaar”.
- OldskoolDe scheidslijn in de demoscene tussen het uitpersen van vaste hardware en het tekenen van 3D op een pc — en gaandeweg een…
- OLEDSchermtechniek waarbij elke pixel een eigen led is: echt zwart (de pixel gaat uit) en een ongeëvenaard contrast.
- OLGXSun's OPEN LOOK Graphics Library: de C-bibliotheek die knoppen, elevators en pushpins tekende voor zowel de vensterbeheerder…
- OLITDe toolkit van AT&T voor OPEN LOOK, gebouwd op de X Toolkit Intrinsics.
- OllamaGereedschap om LLM's lokaal op de eigen machine te draaien: ollama run llama3 en het gesprek loopt.
- OLTPDatabases die zijn geoptimaliseerd voor veel kleine transacties, doorgaans de operationele gegevens van een app.
- olvwmDe OPEN LOOK Virtual Window Manager: de olwm van Sun plus een virtueel bureaublad en een kaart van het geheel.
- olwmDe OPEN LOOK-windowmanager in Suns OpenWindows, met vastzetbare menu's en een muisknop voor elk doel.
- OMACEen CBC-MAC-variant met één sleutel die het probleem met variabele lengte oplost; de voorloper van CMAC.
- OMEMOEnd-to-endversleuteling voor XMPP op basis van het Signal-protocol (XEP-0384), in 2015 ontwikkeld door Andreas Straub voor…
- OmgevingsvariabeleSleutel-waardepaar dat beschikbaar is voor processen — $PATH, $HOME, $DATABASE_URL.
- Omnidirectionele scannerEen lezer die de code oppikt hoe het pak ook ligt, doordat de laserstraal in een sterpatroon wordt rondgezwaaid in plaats…
- OMROptical mark recognition — de machine ziet aan de lichtreflectie waar iemand een hokje heeft ingekleurd, de basis van toets…
- On Computable NumbersHet artikel van Alan Turing uit 1936 dat de computer als wiskundig object uitvond voordat iemand er een had gebouwd.
- On-callEen systeem waarbij iemand uit het team buiten werktijd verantwoordelijk is voor het afhandelen van alarmen uit productie.
- On-die ECCFoutcorrectie die in de DDR5-chip zelf is ingebouwd en bitfouten intern herstelt voordat de data de geheugenmodule verlaat…
- On-die termination (ODT)Afsluitweerstanden die in de geheugen- of controllerchip zelf zitten in plaats van op het moederbord, om signaalreflecties…
- Onbeperkte delegatieDe oorspronkelijke Kerberos-delegatie uit Windows 2000, waarbij een server een kopie van het ticket van de gebruiker…
- Onderscheider (distinguisher)Een procedure die de uitvoer van een cipher van willekeurige data kan onderscheiden en daarmee een eigenschap doorbreekt die…
- OnderscheidingsaanvalEen aanval die alleen hoeft aan te tonen dat een cijfer zich anders gedraagt dan een willekeurige functie, niet dat het te…
- One-time padHet enige bewezen onbreekbare cijfer, en het enige dat bijna niemand de moeite waard vindt om te gebruiken.
- OneDriveCloudopslag van Microsoft. In 2007 gelanceerd als Windows Live Folders, later SkyDrive, en in 2014 hernoemd tot OneDrive…
- Oneindige lusEen lus waarvan de voorwaarde nooit onwaar wordt — óf een ernstige bug óf precies wat je wilde.
- Onel de GuzmanFilipijnse student achter ILOVEYOU, de e-mailworm die in mei 2000 in een paar dagen de wereld rondging en waarvoor hij nooit…
- OnelinerHet prikbord van één regel op een BBS — elke beller mocht één regel achterlaten voor de volgende, een graffitimuur in…
- Ongedefinieerd gedragC/C++-code waarvan het gedrag niet is vastgelegd: de compiler mag alles doen, inclusief de code verwijderen.
- Ongesuperviseerd lerenMachine learning op data zonder labels: het model zoekt zelf patronen en structuur.
- Online intimidatieHerhaald ongewenst contact of herhaalde aanvallen op een persoon online. Onderscheidt zich van een enkele onaangenaamheid…
- Online-cijferEen lengtebehoudend cijfer waarbij elk cijfertekstblok alleen afhangt van de klaartekst tot en met die positie.
- OnlyFansBrits abonnementsplatform waarop fans maandelijks betalen voor content van creators, vooral bekend om erotisch materiaal.
- Onmogelijk differentieelEen aanval die gebruikmaakt van een invoerverschil dat met zekerheid nooit een bepaald uitvoerverschil kan opleveren.
- ONNXOpen uitwisselingsformaat voor ML-modellen: trainen in PyTorch, exporteren naar ONNX en uitvoeren in de browser of op een…
- Ontdekkingsprobleem in het fediverseEen fundamenteel probleem van gefedereerde netwerken: hoe vind je relevante accounts en berichten zonder centrale index?…
- Ontwerppatroon (Design pattern)Een herbruikbaar oplossingsmodel voor een veelvoorkomend programmeerprobleem.
- Onveilige deserialisatieKwetsbaarheid waarbij een applicatie onbetrouwbare gegevens deserialiseert en daardoor door de aanvaller gekozen…
- Onvolledigheidsstellingen van GödelHet bewijs uit 1931 dat elk voldoende krachtig formeel systeem waarheden bevat die het niet kan bewijzen, en zelfs zijn…
- OogdiagramHet beeld dat ontstaat als duizenden unit intervals van een seriële verbinding over elkaar heen worden getekend. De meest…
- OOM-killerDe laatste redmiddel van Linux bij geheugendruk: een proces uitkiezen en beëindigen in plaats van het hele systeem te laten…
- OOPEen programmeerstijl waarin code is georganiseerd rond "objecten" die data en gedrag combineren.
- Op capabilities gebaseerde beveiligingBeveiligingsmodel waarin onvervalsbare „capabilities” (tokens) toegang geven — niet identiteit plus ACL.
- OPAGenerieke policy-engine voor de vraag: mag deze gebruiker X doen met resource Y? De beleidstaal heet Rego.
- OPA & RegoOpen Policy Agent: een algemene policy-engine die JSON-invoer neemt en allow/deny teruggeeft. Rego is de declaratieve taal…
- OPA GatekeeperPolicy-engine in de admission-keten van Kubernetes die resources weigert die de regels overtreden, voordat ze ooit worden…
- OPAQUEEen asymmetrische PAKE: wachtwoordgebaseerde sleuteluitwisseling waarbij de server het wachtwoord nooit te zien krijgt…
- Opaque moveEen venster verplaatsen met de inhoud zichtbaar tijdens het hele slepen in plaats van als lege omtrek: een luxe die vroege…
- OPC UAIndustriële standaard voor gegevensuitwisseling in fabrieken: verbergt alle onderliggende protocollen (Modbus, Profinet…
- OPC-drumDe lichtgevoelige cilinder in een laserprinter, bedekt met een laag die volgens een heel ander schema slijt dan de toner…
- OpcodeHet getal aan het begin van een instructie dat aangeeft welke van de honderden bewerkingen van de processor bedoeld wordt.
- Open Cubic PlayerDe weelderigste modulespeler uit het dos-tijdperk, met kanaalweergaven, spectrumanalysers en oscilloscopen in tekstmodus…
- Open Desktop (SCO)Het pakket van SCO uit 1990 met Unix, X11, Motif en een desktop voor een gewone 386-pc: het eerste grafische 32-bitssysteem…
- Open GraphMeta-tags die bepalen hoe een link eruitziet als die wordt gedeeld op Facebook, LinkedIn, iMessage of Discord.
- OPEN LOOKDe interfacespecificatie van Sun en AT&T voor Unix: beter doordacht dan Motif, en toch verloor ze.
- Open redirectKwetsbaarheid waarbij een ?redirect=-parameter elke URL accepteert, zodat phishers een link kunnen laten lijken op jouw site…
- Open sourceSoftware waarvan de broncode openbaar is en die onder een licentie valt die inzien, aanpassen en verspreiden toestaat; de…
- Open-reel-tapeTwee open spoelen waarvan de band met de hand langs de koppen werd geleid — van de jaren vijftig tot de jaren tachtig het…
- Open-source-LLMEen taalmodel waarvan je de gewichten kunt downloaden en zelf kunt draaien. Vrijwel altijd een misleidende term: de juiste…
- OpenAIAI-onderzoeksbedrijf, in 2015 opgericht door onder anderen Sam Altman, Elon Musk, Ilya Sutskever en Greg Brockman, dat in…
- OpenAI o1Het eerste redeneermodel van OpenAI (september 2024): doorloopt een interne denkfase voordat het antwoordt en bewees dat…
- OpenAPIStandaard voor het beschrijven van REST-API's. Voortgekomen uit Swagger 2.0, in 2015 geschonken aan de Linux Foundation en…
- Openbaar kanaalEenrichtingsverkeer in een chatapp: eigenaar en beheerders plaatsen berichten, abonnees lezen mee (zonder te kunnen…
- OpenboxDe afstammeling van Blackbox die een pure windowmanager zonder eigen panelen werd en daardoor een goede motor voor andere…
- OpenBSDDe BSD-variant die beveiliging en correcte code boven alles stelt, en de bakermat van OpenSSH.
- OpenCLEen open standaard om berekeningen op gpu's, cpu's en FPGA's uit te voeren met dezelfde broncode — het leveranciersneutrale…
- OpenCVOpensourcebibliotheek voor computervisie, begonnen door Gary Bradski bij Intel in 2000; een C++-kern met bindings voor…
- openGaussDe opensourcedatabase van Huawei, afgesplitst van PostgreSQL 9.2 en afgestemd op Chinese hardware.
- OpenGLPlatformonafhankelijke 3D-graphics-API uit 1992 (Silicon Graphics, later Khronos). Tientallen jaren de standaard voor games…
- OpenID ConnectIdentiteitslaag bovenop OAuth 2.0: waar OAuth access tokens uitdeelt, vertelt OIDC wie je bent via een ondertekend ID-token…
- OpenLayersOpen-source JavaScript-bibliotheek voor interactieve kaarten. MetaCarta, 2006. Een OSGeo-project. Ondersteunt WMS, WFS…
- OpenLLMetryOpenTelemetry-instrumentatie voor LLM-, RAG- en agentframeworks (OpenAI SDK, LangChain, LlamaIndex enz.) die traces naar…
- OpenMPTDe Windows-tracker die bijna elk ooit geschreven modulformaat leerde lezen — erfgenaam van ModPlug Tracker en de schakel…
- OpenPGPDe standaard die van PGP een formaat maakte dat iedereen mag implementeren — en die daarmee alle dertig jaar oude…
- OpenRouterEén API-sleutel geeft toegang tot 300+ LLM's van Anthropic, OpenAI, Google, Meta, DeepSeek en anderen: betalen per token…
- OpenSearchAmazons fork van Elasticsearch 7.10, gestart in januari 2021 nadat Elasticsearch overstapte op de SSPL/Elastic License. Weer…
- OpenShiftDe Kubernetes-distributie van Red Hat voor bedrijven: eigenzinnig, extra beveiligd en met ingebouwde CI/CD, image registry…
- OpenSSLDe dominante TLS- en cryptobibliotheek. Open source sinds 1998. Draait vrijwel alle HTTPS op internet (nginx, Apache…
- OpenStepDe programmeerinterface van NeXTSTEP, losgemaakt van het besturingssysteem, in 1994 gespecificeerd door NeXT en Sun en later…
- OpenStreetMapDe wereldkaart, gebouwd als een wiki: vrij gelicentieerde geodata die iedereen mag bewerken en gebruiken.
- OpenTelemetryLeveranciersneutrale standaard voor het uitsturen van traces, metrics en logs vanuit applicaties.
- OpenTelemetry (OTel)Het CNCF-project dat instrumentatie voor traces, metrics en logs standaardiseert, het tegengif tegen vendor lock-in bij…
- OpenTofuOpensourcefork van Terraform — ontstaan nadat HashiCorp in 2023 overstapte op de restrictieve BSL-licentie.
- OpenVMSHet besturingssysteem van de VAX dat nooit uit mocht vallen, en waarvan de architect daarna Windows NT ging schrijven.
- OpenVPNKlassieke VPN-implementatie: gebouwd op TLS, draait in userspace, poort 1194 UDP/TCP.
- OpenWindowsSuns desktoppakket voor SunOS en Solaris, gebouwd op OPEN LOOK en een server die zowel X11 als NeWS sprak.
- OpenWrtEen Linux-distributie voor routers en andere netwerkapparatuur. Ontstaan in 2004 nadat Linksys gedwongen werd de broncode…
- OperatiemodusEen operatiemodus bepaalt hoe een blokcijfer wordt toegepast wanneer het bericht langer is dan één blok.
- Operation BuccaneerDe gecoördineerde actie van de Amerikaanse douane tegen de top van de warezscene in december 2001.
- Operation SundevilDe landelijke klopjacht van de Amerikaanse Secret Service op de BBS-underground in mei 1990: veel inbeslagnames, heel weinig…
- Operational TransformationFamilie van algoritmen voor conflictvrij gelijktijdig bewerken: meerdere gebruikers schrijven in hetzelfde document zonder…
- OperatorEen Kubernetes-patroon dat operationele kennis over een applicatie vastlegt in een controller: een CRD plus een lus die de…
- OperServHet deel van de services van een IRC-netwerk dat is voorbehouden aan operators, gebruikt voor netwerkbrede bans en…
- OPFSEen privébestandssysteem dat elke site voor zichzelf krijgt, onzichtbaar voor de gebruiker en zonder dialoogvensters. Het…
- Opgeslagen XSSXSS-variant waarbij het kwaadaardige script permanent op de server wordt opgeslagen (database, bestandssysteem) en aan alle…
- OPL (FM-synthese)Yamaha's FM-synthesechip — het geluid van dos-games voordat samplegebaseerde kaarten het overnamen.
- OPNsenseFirewall en router op basis van FreeBSD, in 2014 afgesplitst van pfSense na een conflict met Netgate; onderhouden door het…
- Oppervlaktecode (surface code)De toonaangevende kwantumfoutcorrectiecode — qubits in een raster waarin alleen buren met elkaar hoeven te praten.
- OPSECOperations Security: de discipline van het afschermen van kleine details die samen gevoelige informatie of een identiteit…
- OpspintijdDe tijd die een draaiend apparaat nodig heeft van inschakelen tot volle snelheid en leesklaar: triviaal voor één schijf, een…
- OptanePersistent geheugen van Intel en Micron (3D XPoint), in 2017 gelanceerd als "derde laag" tussen DRAM en NAND-ssd; Intel…
- Optimistische concurrencyGa ervan uit dat conflicten zeldzaam zijn: laat iedereen schrijven, ontdek het conflict bij het committen en probeer opnieuw.
- Optional- / Maybe-typeEen type dat expliciet "leeg" kan zijn: Option<T> in Rust, T? in Kotlin/Swift, Maybe T in Haskell.
- Optische interconnectEen optische verbinding direct op de switch- of cpu-package, zodat het koperspoor naar de gewone pluggable optische…
- Optische pickupDe combinatie van laser en lens die de straal op de schijf focust en de reflectie uitleest in elke optische drive — en…
- Optische schijfOpslagmedium dat met een laser wordt uitgelezen. De data staat als pits en lands op een spiraalvormig spoor onder een…
- OpusOpen, royaltyvrije audiocodec voor realtimegebruik, de standaard bij spraakgesprekken, Discord en WebRTC.
- Opus-CBCSHet BBS-pakket dat in de tweede helft van de jaren tachtig met Fido streed om de gunst van FidoNet-sysops.
- OracleBouwde het eerste commerciële relationele databasesysteem en werd de meest gevreesde licentiegever van de bedrijfssoftware.
- OrbStackAlternatief voor Docker Desktop op de Mac: native Swift en Apples Virtualization-framework (geen QEMU), met een opstarttijd…
- ORCOptimized Row Columnar: een kolomgeoriënteerd bestandsformaat voor analyse, in 2013 ontwikkeld door Hortonworks voor Hive en…
- Org-modeEen Emacs-modus voor gestructureerde tekst die is uitgegroeid tot een compleet systeem voor notities, taakbeheer, planning…
- Oric-1Een Britse thuiscomputer uit 1983 die thuis floppte maar in Frankrijk een favoriet werd, waar hij de strijd aanging met de…
- OrientDBGraaf-, document-, key-value- en objectmodellen in één engine, bevraagd met SQL-syntaxis die is uitgebreid voor…
- Origin lineDe regel * Origin: onderaan een echomailbericht, met de naam van de BBS waarop het was geschreven en het FidoNet-adres van…
- Origin Private File System (OPFS)Een snel, privé bestandssysteem dat een website in de browser krijgt, per origin afgeschermd en onzichtbaar voor de…
- OrkestratieGeautomatiseerd beheer van veel containers of services: inplannen, healthchecks, herstarts en schalen.
- OrkutHet eerste sociale netwerk van Google, gelanceerd in januari 2004, in dezelfde week als Facebook. Genoemd naar ontwikkelaar…
- ORMBibliotheek waarmee de database via objecten wordt aangesproken in plaats van met SQL.
- OroborusEen minimalistische stacking-vensterbeheerder uit het begin van de jaren 2000, vooral bekend als het geraamte waarop xfwm4…
- Orphan ruleDe regel van Rust dat een trait alleen voor een type geïmplementeerd mag worden als minstens een van beide tot de eigen…
- OS/2De gezamenlijke opvolger van DOS van IBM en Microsoft — die eindigde met twee afzonderlijke besturingssystemen en twee…
- OSF (Open Software Foundation)Het consortium dat zeven Unix-leveranciers in 1988 vormden om Unix niet aan AT&T en Sun over te laten, en dat de wereld…
- OSF/Motif Style GuideHet boek dat van Motif meer maakte dan een toolkit: regels voor het gedrag van menu's, dialogen, toetsenbord en muis, met…
- OSGiDynamische modules voor Java, met versiebeheerde afhankelijkheden en de mogelijkheid om code te vervangen terwijl het proces…
- OSI-modelConceptueel model van zeven netwerklagen: fysiek → datalink → netwerk → transport → sessie → presentatie → applicatie.
- OSPF"Open Shortest Path First": een Interior Gateway Protocol (IGP) voor routering binnen een autonoom systeem…
- OSPF DR/BDROp een gedeeld (multiaccess) netwerk zoals Ethernet kiest OSPF een Designated Router (DR) en een Backup DR (BDR) waarmee…
- OSPF LSALink-State Advertisement: de bouwstenen die OSPF-routers uitwisselen om de topologie van het netwerk te beschrijven. Elke…
- OSPF-areaOSPF verdeelt een groot netwerk in "areas" om te beperken hoe ver routeringsinformatie (LSA's) zich verspreidt; anders zou…
- OTA-updateHet systeem draadloos bijwerken in plaats van het apparaat op een computer aan te sluiten — over the air.
- OTel CollectorLeveranciersneutrale pijplijn voor traces, metrics en logs: receivers aan de ingang, processors in het midden, exporters aan…
- OTPEenmalige code die kort geldig is: meestal zes cijfers die elke 30 seconden wisselen.
- Ottendorf-cijferEen boekcijfer waarin elke letter wordt opgeschreven als een positie in een afgesproken boek.
- OuluBoxDe BBS van de Universiteit van Oulu, waarvan de chatfunctie het bestaansrecht van IRC werd: IRC werd geschreven om haar te…
- Out-of-order-uitvoeringEen cpu die instructies in een andere volgorde uitvoert dan het programma voorschrijft om wachttijd te vermijden, en de…
- Outbox-patroonLost het "dual write"-probleem op (database én berichtenwachtrij in dezelfde transactie) door het event tegelijk met de…
- OutlookDe e-mailclient van Microsoft: Outlook voor de desktop sinds 1997, in 2012 ook de opvolger van Hotmail/Live op het web…
- Output parsing (LLM)Gestructureerde data uit het tekstantwoord van een LLM halen, en omgaan met modellen die het gevraagde formaat niet precies…
- OverdrachtsmechanismeDe eeuwige kopzorg van de rekenmachine: een één doorgeven aan het volgende cijfer als een wiel voorbij de negen draait, en…
- OverervingEen klasse „erft” eigenschappen en methoden van een andere: class Dog extends Animal.
- OverfittingWanneer een ML-model de trainingsdata uit het hoofd leert in plaats van algemene patronen: goed op de training, slecht in de…
- OverklokkenEen processor, videokaart of geheugen sneller laten draaien dan de fabrikant voorschrijft. Vrijwel altijd is daarvoor meer…
- overlayfsHet union-bestandssysteem in de Linux-kernel dat de lagen van een containerimage opstapelt tot één samenhangend…
- Overlayvlakken (X11)Extra bitplanes boven op de gewone framebuffer, zodat menu's en cursors konden verschijnen en verdwijnen zonder dat het…
- Override-redirectEen vlag op een X11-venster die de vensterbeheerder opdraagt van het venster af te blijven.
- OverscanHet beeldgebied buiten het “veilige” zichtbare kader — de rand die een tv normaal afsnijdt, maar waarin democoders met…
- OverstrikeEén positie teruggaan en op dezelfde plek nogmaals aanslaan — de hele typografie zoals een impactmachine die begreep.
- OWASPEen non-profitorganisatie achter de "OWASP Top 10", een regelmatig bijgewerkte lijst van de meest voorkomende…
- OWASP Top 10De standaardlijst van de tien kritiekste beveiligingsrisico's voor webapplicaties, elke drie à vier jaar bijgewerkt door…
- OwncastZelfgehoste livestreamserver: een opensource-alternatief voor Twitch en YouTube Live dat op eigen hardware draait, als één…
- OwnershipHet geheugenmodel van Rust: elke waarde heeft precies één eigenaar en het geheugen komt vrij zodra die eigenaar buiten…
- oxcOxidation Compiler: een op Rust gebaseerde JS/TS-toolchain van Boshen Chen en Void(0), 2023. Onderdelen: oxlint (linter…
- OxyronEen Duitse C64-groep die gespecialiseerd is in dingen vinden die de VIC-II-chip eigenlijk niet zou moeten kunnen.
- OzoneDe opensource-moderatietool van Bluesky: een complete stack om meldingen te beoordelen, besluiten te nemen en labels te…
P
- @position-tryDe regels die de browser vertellen wat te doen als een met anchor positioning geplaatst element niet past waar het hoort.
- P versus NPHet beroemdste openstaande probleem van de informatica. Zijn problemen waarvan een oplossing snel te controleren is (NP) ook…
- P-boxEen permutatiebox die bits van plaats verwisselt, zodat elke gewijzigde invoerbit veel uitvoerbits beïnvloedt.
- P-core (Performance core)Het grote, krachtige coretype in een heterogene chip — geoptimaliseerd voor maximale single-threadprestaties. Een breed…
- P2PNetwerkarchitectuur waarin elk knooppunt gelijkwaardig is — zonder centrale server.
- p5.jsJavaScript-port van Processing, een bibliotheek voor creatief programmeren in kunst, ontwerp en onderwijs. Lauren McCarthy…
- PaaSClouddiensten die een applicatie hosten zonder dat de beheerder servers of besturingssysteem hoeft te onderhouden. Code…
- PabloDrawEen platformonafhankelijke editor voor ANSI- en ASCII-art met ondersteuning voor realtime samenwerking via het netwerk.
- Pac-ManHet grootste succes van de speelhal, bewust ontworpen om ook iemand anders aan te spreken dan jonge mannen die graag…
- PAC-validatieEen Kerberos-ticket bewijst wie je bent; de PAC erin beweert wat je mag. Validatie is de controle dat dit deel echt van een…
- PackerHulpmiddel van HashiCorp om machine-images te bouwen — AMI's, Docker-images, Azure-images — vanuit dezelfde configuratie.
- Packet sniffingHet vastleggen en lezen van netwerkverkeer dat een interface passeert. Het basisgereedschap voor alle netwerkstoringen — en…
- PacktroKleine intro voor een compilatiediskette, gemaakt door de groep die hem samenstelde.
- pacman (pakketbeheerder)De pakketbeheerder van Arch Linux — bekend om zijn enorme snelheid en beknopte syntaxis (pacman -S nginx).
- PaddingExtra bytes die aan een plaintext worden toegevoegd zodat die een geheel aantal blokken vult.
- Padding oracleAls het systeem meldt dat de padding fout was, heeft het net genoeg verraden om het hele bericht te ontsleutelen.
- Page cacheDe cache van de kernel voor bestandsinhoud in RAM — de reden dat het vrije geheugen op een Linux-server altijd alarmerend…
- Page faultDe trap die optreedt wanneer een proces een geheugenadres aanraakt dat op dat moment niet in het fysieke geheugen staat…
- Page table walkHet vertalen van een virtueel adres naar een fysiek adres door de meerdere niveaus van paginatabellen in het geheugen af te…
- PagedAttentionEen virtueel-geheugentruc voor de KV-cache waarmee LLM-servers meerdere verzoeken kunnen bundelen zonder gpu-geheugen te…
- Pager (bureaublad)Het kaartje van alle virtuele bureaubladen, met vensters als rechthoekjes, waarop je klikt om van bureaublad te wisselen of…
- PaginabeschrijvingstaalEen programmeertaal die een voltooide pagina beschrijft — tekst, grafiek en beelden met exacte plaatsing — los van de…
- PaginaprinterEen printer die een hele pagina in één keer opbouwt en afdrukt, in tegenstelling tot regel- en tekenprinters.
- PagingHet geheugen indelen in gelijke brokken, doorgaans 4 kB, in plaats van het als één aaneengesloten ruimte te behandelen.
- Paint workletLaat je een JavaScript-klasse registreren die rechtstreeks in een CSS-eigenschap tekent: background-image: paint(myPattern).
- PakketDe kleinste eenheid van gegevens die over een IP-netwerk wordt verstuurd.
- PakketschakelingData opdelen in pakketten die elk afzonderlijk worden gerouteerd, in plaats van een vaste lijn te reserveren.
- PakketverliesWanneer pakketten onderweg verdwijnen — TCP verstuurt ze opnieuw, UDP niet.
- PaletanimatieGrafische techniek waarbij kleurpaletten razendsnel roteren, wat de illusie van beweging geeft zonder dat er een pixel…
- PAMPrivileged Access Management: systemen en procedures om de krachtigste accounts (beheerders, root, serviceaccounts) te…
- PAM4Signalering met vier amplitudeniveaus in plaats van twee, waardoor het aantal bits per symbool verdubbelt zonder dat de…
- PanamaEen ontwerp dat zowel hashfunctie als stroomcijfer was: op papier elegant, in de praktijk pijnlijk.
- pandasPython-bibliotheek voor data-analyse. De DataFrame werd de de-factostandaard voor tabelgegevens. Wes McKinney, AQR Capital…
- PanixDe New Yorkse provider die vanaf 1989 shell-accounts aan gewone mensen verkocht, toen "ISP" nog geen beroepsomschrijving…
- PantsSchaalbaar polyglot buildsysteem voor Python, Go, Java, Scala, Rust, Docker, Helm en shell. Versie 2 (2020) is een volledige…
- PapierstoringVellen die vastlopen in het papierpad van een printer — de meest voorkomende en meest vervloekte van alle printerstoringen.
- PAR2Pariteitsbestanden waarmee een onvolledige Usenet-download kan worden hersteld.
- ParallellismeMeerdere berekeningen die daadwerkelijk tegelijk worden uitgevoerd, op verschillende cpu-kernen, een gpu of SIMD-pipelines…
- ParasociaalEenzijdige 'relatie' waarin een fan een intieme band voelt met een maker (streamer, YouTuber, influencer) die diegene niet…
- ParcelJavaScript-bundler van Devon Govett (2017). “Zero config”: herkent automatisch het HTML-ingangspunt en verwerkt TS, SCSS en…
- Parent-document retrieverEen RAG-strategie waarbij wordt gezocht op kleine ‘child’-chunks (nauwkeurig zoeken), maar het grotere ‘parent’-fragment of…
- Parisa TabrizGoogles "Security Princess", die de beveiliging van Chrome leidde en uiteindelijk de hele browser ging leiden.
- Parkeerzone (landing zone)Een datavrije strook aan de binnenrand van het platter waar de koppen bij uitschakelen landen, zodat ze nooit op data rusten.
- ParsenDe structuur van invoer analyseren volgens een formele grammatica en daaruit een AST (Abstract Syntax Tree) opbouwen. De…
- ParserCode die tekst inleest en er een gestructureerde weergave van bouwt — doorgaans een AST.
- Partiële indexEen index die alleen een deel van de rijen dekt, bepaald door een WHERE-voorwaarde: CREATE INDEX ON orders (created_at)…
- Partiële-somaanvalEen boekhoudkundige truc die de square-aanval op AES enkele ordes van grootte goedkoper maakt door tussenresultaten te…
- PartitioneringEen grote tabel opdelen in kleinere fysieke stukken op basis van een criterium — datum, klant-ID, regio.
- PartitioneringscryptanalyseEen generalisatie van lineaire cryptanalyse die klaarteksten en cijferteksten in klassen indeelt en meet hoe ongelijk die op…
- Partitioning-oracle-aanvalEen aanval die één ciphertext maakt die onder duizenden sleutels geldig is, zodat elk antwoord van de server de lijst met…
- Party versionDe build van een demo die vlak voor de compo-deadline wordt ingeleverd, inclusief de bugs en onaffe scènes die daarbij horen.
- PartyverslagEen vaste waarde in diskmags: het eigen, vrolijk partijdige verslag van een scener over een weekend op een demoparty.
- PascalNiklaus Wirths onderwijstaal uit 1970 die via Turbo Pascal verrassend commercieel bleek.
- PascalineDe poging van een negentienjarige om niet langer te hoeven toezien hoe zijn vader belastingsommen met de hand maakte, en de…
- Pass-the-hashWindows-aanval: een gestolen wachtwoordhash kan direct voor authenticatie worden gebruikt, zonder het wachtwoord te kennen.
- Pass-the-ticketEen aanval waarbij een aanvaller een Kerberos-ticket (een TGT of servicticket) uit het geheugen van een gecompromitteerde…
- PasskeyWachtwoordloos inloggen: een cryptografisch sleutelpaar, gesynchroniseerd via iCloud, Google of Microsoft en ontgrendeld met…
- PasskeysWachtwoordloze FIDO2/WebAuthn-inloggegevens die tussen je apparaten synchroniseren via iCloud-sleutelhanger, Google Password…
- Password Hashing CompetitionDe open wedstrijd van 2013–2015 die de wereld een betere wachtwoordhash moest geven dan bcrypt en PBKDF2, en die Argon2…
- Password sprayingInlogpogingen op veel accounts met één gangbaar wachtwoord, in plaats van veel wachtwoorden tegen één account.
- Patch TuesdayDe maandelijkse beveiligingsupdate van Microsoft: sinds 2003 op de tweede dinsdag van de maand.
- PatchmanagementGestructureerd proces om software actueel te houden: inventariseren, testen, uitrollen, controleren.
- Path (Usenet)De Usenet-header die elke server opsomt waar een bericht langs kwam, gescheiden door uitroeptekens, met de oorsprong uiterst…
- Path MTU DiscoveryDe methode om te bepalen hoe groot pakketten langs het hele pad mogen zijn. De zender zet de "don't fragment"-vlag en rekent…
- Path traversalKwetsbaarheid waarbij een gebruiker via ../ in bestandspaden buiten de bedoelde map kan komen.
- pathaliasHet programma dat uitrekende via welke tussenstations een e-mail door het UUCP-netwerk moest hoppen, zodat gebruikers geen…
- PatreonPlatform voor maandelijks lidmaatschap voor makers: fans betalen 1 tot 50 dollar per maand voor exclusieve content.
- PatroniHet sjabloon voor hoogbeschikbaar PostgreSQL. Een Python-agent die naast elke databasenode draait en de keuze van de primary…
- Patroonherkenning (pattern matching)Taalfunctie waarmee waarden in één expressie worden ontleed en vergeleken met structurele patronen; standaard in de…
- Pattern (tracker)De bouwsteen van trackermuziek: een raster waarin de tijd rij voor rij naar beneden scrolt en elke kolom een geluidskanaal…
- Paul KargerAmerikaanse beveiligingsonderzoeker die in 1974 de compiler-backdoor beschreef die Ken Thompson later beroemd maakte.
- Paul KocherDe cryptograaf die liet zien dat een implementatie sleutels lekt via de tijd die ze kost en de stroom die ze verbruikt.
- Paul MockapetrisVerving in 1983 het centrale HOSTS.TXT-bestand door een gedistribueerd naamsysteem — zonder hetwelk het internet niet verder…
- Paul SyversonDe wiskundige van het onderzoekslab van de Amerikaanse marine die onion routing uitvond en meewerkte aan het ontwerp van Tor.
- Paul van OorschotCanadese beveiligingsonderzoeker aan Carleton University, wiens werk loopt van geauthenticeerde sleuteluitwisseling tot…
- Paul VixieDe man die decennialang een groot deel van de naamresolutie van het internet onderhield en daarna de spamblokkadelijst…
- Paula (Amiga)De geluidschip van de Amiga – vier DMA-kanalen met 8-bits sampling die het MOD-formaat en trackermuziek mogelijk maakten.
- Pauli-poortenDe drie basisbewerkingen X, Y en Z op één qubit — halve omwentelingen om de bijbehorende assen van de Bloch-bol.
- Pavel CurtisDe onderzoeker van Xerox PARC die LambdaMOO startte en zijn ervaringen later ombouwde tot een bedrijf voor online vergaderen.
- PaxosHet consensusalgoritme van Leslie Lamport (1989) — laat een groep onbetrouwbare nodes het eens worden over een waarde, ook…
- PayPalOnline betaalsysteem. Confinity (Peter Thiel en Max Levchin) en X.com (Elon Musk) fuseerden in 1999. In 2002 overgenomen…
- payShieldDe betaal-HSM's van Thales, de kasten in bankdatacenters die pinblokken vertalen en kaartcryptogrammen controleren.
- PBKDF1De voorganger van PBKDF2, die wachtwoord en salt telkens opnieuw hasht, maar nooit een langere sleutel kan opleveren dan de…
- PBKDF2Password-Based Key Derivation Function 2 (RFC 2898) — maakt de omzetting van wachtwoord naar sleutel bewust traag door…
- PC-speakerHet kleine ingebouwde piepertje van de IBM-pc: een 1-bitbron waaruit slimme programmeurs toch digitaal geluid wisten te…
- PC/GEOSHet grafische bureaublad uit 1990 dat een PC XT met 512 KB een compleet venstersysteem gaf met schaalbare lettertypen en…
- PCAPBestandsformaat voor vastgelegd netwerkverkeer: een pakket-voor-pakket-opname voor analyse.
- PCBPrinted Circuit Board, oftewel printplaat: een drager (meestal FR-4, glasvezelepoxy) met koperen banen die componenten…
- PCB-lagenHet aantal koperlagen dat in een printplaat is gestapeld. Meer lagen bieden ruimte voor meer sporen, aparte voedings- en…
- PCBC-modusPropagating CBC, een variant van CBC die fouten moest doorgeven, maar geen enkele integriteit bleek te bieden.
- PCBoardEen van de meest gebruikte commerciële BBS-pakketten in de Verenigde Staten in de jaren tachtig en negentig.
- PCFPortable Compiled Format, het binaire lettertypeformaat waaruit de X-server vanaf X11R5 in 1991 zijn bitmaplettertypen…
- PCI DSSBeveiligingsstandaard voor iedereen die creditcardgegevens verwerkt, afgedwongen door Visa, Mastercard en Amex.
- PCI PIN SecurityHet regelboek van de kaartindustrie voor hoe pincodes worden versleuteld, verplaatst en behandeld: het kleine zusje van PCI…
- PCIeDe razendsnelle bus waarop videokaarten, NVMe-ssd's en netwerkkaarten in het moederbord steken.
- PCIe 6.0De zesde generatie van PCI Express (specificatie uit 2022). Verdubbelt de bandbreedte naar 64 GT/s per lane door van NRZ…
- PCIe Gen5De vijfde generatie van de PCIe-bus. 32 GT/s per lane, het dubbele van Gen4. Op consumentenplatforms sinds Intel Alder Lake…
- PCIe-bifurcatieEen fysieke x16-PCIe-slot via de BIOS opsplitsen in meerdere kleinere verbindingen (x8/x8, x4/x4/x4/x4), zodat meerdere…
- PCLDe paginabeschrijvingstaal van Hewlett-Packard die laser- en inkjetprinters aanstuurt met compacte besturingscodes.
- PDFHet bestandsformaat van Adobe voor documenten die overal hetzelfde eruitzien: tekst, opmaak, lettertypen, afbeeldingen en…
- PDF417Een tweedimensionale barcode die rijen op elkaar stapelt, zodat er ruim een kilobyte data in past.
- PDP-11De minicomputer waarop Unix werd herschreven en waarvan de instructieset nog altijd zichtbaar is in de syntaxis van C.
- PDP-8De eerste minicomputer die in grote aantallen werd verkocht: een computer die in het lab kon staan in plaats van dat er…
- PDS (atproto)Personal Data Server: een concept uit het AT Protocol waarin elke gebruiker een eigen 'dataserver' heeft (berichten, likes…
- PeaceNetDe eigen onlinedienst van de vredesbeweging vanaf het midden van de jaren tachtig, een vroeg bewijs dat activisten zich per…
- Peak shiftWanneer fluxovergangen dicht op elkaar zitten, overlappen aangrenzende leespulsen en verschuift de piek in de tijd — een bit…
- PEEK en POKEDe BASIC-opdrachten die één geheugenadres lazen en schreven, en daarmee de enige manier van de homecomputer om te doen wat…
- PeerTubeYouTube-alternatief voor het Fediverse: elke instantie host zijn eigen video's en WebTorrent-P2P ontlast de bandbreedte.
- PEFTParameter-Efficient Fine-Tuning: de verzamelnaam voor methoden die een groot model aanpassen door de basisgewichten te…
- Peiter ZatkoMudge van de L0pht, die de Amerikaanse Senaat vertelde dat zijn groep het internet in dertig minuten kon platleggen.
- pekwmEen Zweedse vensterbeheerder uit 2003, uit de aewm++-lijn, met tabs, toetsenketens in Emacs-stijl en regels die vensters op…
- Pending sectorEen sector waarvan het lezen mislukte en die is gemarkeerd voor verplaatsing, maar die wacht op een schrijfactie voordat de…
- PenetratietestEen geautoriseerde, tijdgebonden aanval op een systeem om kwetsbaarheden te vinden voordat iemand anders dat doet. Het…
- PenplotterEen uitvoerapparaat dat met echte pennen op papier tekent, gebouwd voor lijntekeningen in plaats van tekst.
- PentestenGeautoriseerde simulatie van een aanval op een systeem, om gaten te vinden voordat echte aanvallers dat doen.
- PepperEen geheime waarde die naast de salt door wachtwoordhashes wordt gemengd, maar apart van de database wordt bewaard.
- Percent hackEen manier om e-mail via een tussenserver te routeren, alice%target@relay, uit de tijd dat netwerken elkaar niet…
- Percolator (transacties)Het model van Google (2010) om gedistribueerde ACID-transacties bovenop een key-valuestore (Bigtable) te leggen, via een…
- PerconaOpen-sourcebedrijf achter Percona Server for MySQL (een drop-in MySQL-fork met extra functies), Percona XtraBackup (gratis…
- Percona Server for MySQLDrop-in vervanger voor MySQL. Percona, 2006. Peter Zaitsev (voorheen het performanceteam van MySQL AB). Dezelfde binaire…
- Percy LudgateEen Dubliner boekhouder ontwierp in 1909 op papier de op één na eerste computer ter wereld, onafhankelijk van Babbage, en…
- Perfect forwardingArgumenten doorgeven aan een andere functie zonder te verliezen of het tijdelijke objecten waren. Wat het schrijven van…
- Perfecte geheimhoudingEen cijfer biedt perfecte geheimhouding wanneer de cijfertekst helemaal niets over de klaartekst verraadt.
- PerformanceHoe snel en efficiënt een systeem zijn werk doet; bijna altijd twee verschillende maten die door elkaar worden gehaald…
- PerlScripttaal voor systeembeheer en tekstverwerking. Larry Wall, 1987. Beroemd motto: "There's more than one way to do it"…
- Permissions-PolicyDe HTTP-header die bepaalt welke browsermogelijkheden een pagina en de ingesloten frames überhaupt mogen gebruiken — camera…
- Perpendicular magnetic recording (PMR)De magnetisatie van elke bit rechtop zetten in plaats van plat neer te leggen — zodat er meer bits passen voordat ze…
- Perplexiteit (maatstaf)Maat voor hoe 'in de war' een taalmodel is op testdata. Lager is beter. Berekend als 2^kruisentropie. Standaard intrinsieke…
- PerplexityEen maat voor hoe 'verward' een taalmodel is over het volgende token; lager is beter.
- Perplexity AIAI-gestuurde zoekmachine van Aravind Srinivas (ex-OpenAI), Denis Yarats, Johnny Ho en Andy Konwinski, 2022. Beantwoordt…
- Persistent Volume Claim (PVC)Een opslagaanvraag in Kubernetes: een pod zegt via een PVC ‘ik heb 10 GB lees-/schrijfopslag nodig’ en Kubernetes koppelt…
- Pessimistische concurrencyEen concurrencystrategie die conflicten waarschijnlijk acht en data daarom vooraf vergrendelt (bijvoorbeeld met SELECT…
- Peter EckersleyAustralische computerwetenschapper bij de EFF die mat hoe uniek een browser is en meehielp HTTPS voor iedereen gratis te…
- Peter G. NeumannOnderzoeker bij SRI International die sinds 1985 mislukkingen van computersystemen verzamelt en van commentaar voorziet in…
- Peter GutmannNieuw-Zeelandse beveiligingsonderzoeker wiens naam is blijven hangen aan een wismethode met 35 passes waarvan hij nooit vond…
- Peter ShorDe wiskundige die in 1994 aantoonde dat een voldoende grote kwantumcomputer RSA zou breken, en daarmee een heel vakgebied…
- PetitPotamEen techniek die een Windows-server — bij voorkeur een domeincontroller — dwingt zich te authenticeren bij een adres naar…
- PetmateEen moderne PETSCII-editor voor Windows, macOS en Linux waarmee tekengraphics voor de C64 te tekenen zijn zonder echte C64.
- PETSCIIDe tekenset van Commodore — ASCII plus blok- en lijngrafiek direct op de toetsen, de basis van de schermkunst op de C64.
- PEXPHIGS Extension to X: de poging om de X-server 3D-graphics te leren, voordat OpenGL die taak overnam.
- pf (Packet Filter)De stateful firewall van OpenBSD, in 2001 geschreven door Daniel Hartmeier als vervanger van IPFilter vanwege…
- PFCVerkeer op een Ethernetlink per prioriteitsklasse pauzeren in plaats van alles tegelijk. De voorwaarde om RDMA over Ethernet…
- pfSenseOpen-source firewall en router op basis van FreeBSD, met een webinterface voor de configuratie; de standaardkeuze voor wie…
- pg_dumpHet logische back-uphulpmiddel van PostgreSQL. Levert gewone SQL of een gecomprimeerd archiefformaat dat pg_restore…
- pg_repackPostgreSQL-extensie die opgeblazen tabellen en indexen herbouwt zonder ze te vergrendelen. Het alternatief voor VACUUM FULL…
- pg_stat_statementsDe PostgreSQL-extensie die de vraag beantwoordt "wat kost in deze database eigenlijk tijd". Het eerste wat je in productie…
- pg_trgmPostgreSQL-extensie die tekstgelijkenis meet via trigrammen en — belangrijker — LIKE '%iets%' indexeerbaar maakt.
- PGA-socketPin Grid Array: een cpu-ontwerp waarbij de pinnen op de processor zelf zitten en in gaten van de socket op het moederbord…
- pgBackRestBack-uptool voor PostgreSQL, gebouwd voor databases die enkele terabytes geleden al uit beeld raakten voor pg_dump.
- PgBouncerLichtgewicht connection pooler voor PostgreSQL. Spreekt aan beide kanten het PostgreSQL-protocol. Beschermt PG tegen te veel…
- PGliteVolledige PostgreSQL gecompileerd naar WebAssembly: een echte Postgres in de browser (of in Node.js, Bun of Deno)…
- pglogicalPostgreSQL-extensie voor logische replicatie. 2ndQuadrant (nu EDB), 2015. Voorloper van de ingebouwde logische replicatie…
- PGPKlassiek hulpmiddel voor end-to-endversleuteling van mail en bestanden, in 1991 bedacht door Phil Zimmermann.
- Pgpool-IIConnection pooler, load balancer en replicatiebewuste proxy voor PostgreSQL. Meer functies dan PgBouncer, maar zwaarder en…
- pgvectorPostgres-extensie die een vector-type en benaderend dichtstbijzijnde-buren-zoeken toevoegt, zodat embeddings zonder aparte…
- pgvector + pgvectorscalePostgres-extensies voor vectorgelijkenis: pgvector (Andrew Kane) legde in 2021 de basis, pgvectorscale van Timescale (2024)…
- PhanpyEen fraaie, minimalistische webgebaseerde Mastodon-client die volledig in de browser draait — geen app om te installeren…
- Phantom readEen transactie voert dezelfde bereikquery twee keer uit en krijgt een ander aantal rijen, doordat een andere transactie…
- PharmacodeEen eenvoudige binaire barcode die verpakkingsmachines in de farmaceutische industrie aanstuurt — nooit bedoeld voor…
- Phase encoding (PE)Een zelfklokkend bandschema waarin elke bit een faseovergang halverwege de cel is — de 1600-bpi-standaard op halfinch…
- PhaserHet meestgebruikte framework voor 2D-games in de browser. Geschreven door Richard Davey (Photon Storm), voor het eerst…
- PhenomenaZweedse Amiga-demogroep, vooral bekend van de demo Enigma uit 1991.
- Phi (Microsoft)De reeks kleine taalmodellen van Microsoft Research, voorloper van de stelling 'textbooks are all you need': kleine modellen…
- Phil KatzDe programmeur uit Milwaukee achter PKZIP, wiens archiefformaat nog steeds onder elk JAR-, DOCX- en APK-bestand zit.
- Phil ZimmermannBracht PGP in 1991 gratis uit en werd drie jaar lang strafrechtelijk onderzocht wegens wapenexport.
- Philipp Matthäus HahnDe Württembergse dominee die tussen preken en astronomische klokken door de eerste rekenmachine bouwde die je echt kon…
- Philippe OechslinZwitserse onderzoeker aan de EPFL die in 2003 de rainbow tables uitvond en ongezouten wachtwoordhashes tot een kwestie van…
- Phillip RogawayDe ontwerper van OCB en XEX die zijn vakgenoten in 2015 eraan herinnerde dat cryptografie politiek is.
- Phind'Google voor ontwikkelaars met AI': doorzoekt StackOverflow, GitHub en documentatie en vat codevoorbeelden samen met…
- PhishingFraude waarbij een aanvaller zich voordoet als een betrouwbare partij (bank, werkgever, Microsoft) om wachtwoorden of geld…
- Phishing kitEen kant-en-klaar pakket om een nep-inlogpagina op te zetten: een kopie van Microsoft, een bank of iets dergelijks.
- PHONE (VMS)Het VMS-antwoord op talk: realtime chat met gesplitst scherm en telefoonjargon tot en met de hoorn.
- Phong-shadingEen shadingmethode die oppervlaktenormalen per pixel interpoleert en daardoor highlights midden in een polygoon vastlegt –…
- Photon microGUIHet eigen vensterssysteem van QNX voor embedded realtimesystemen, gebouwd op hetzelfde microkernelidee als het…
- PHPHet werkpaard van het web: Rasmus Lerdorf maakte het in 1995 als cgi-scripts voor zijn homepage. Draait op meer dan 75 % van…
- phpBBOpensourceforumsoftware in PHP. James Atkinson en Anthony Wilkins, 2000. Domineerde samen met vBulletin het tijdperk van…
- phpMyAdminDe webinterface waarmee mensen een MySQL-database kunnen beheren zonder ooit een terminal te openen.
- PhpStormIDE van JetBrains voor PHP. Gelanceerd in 2009. Gebouwd op het IntelliJ-platform. Krachtige refactoring en…
- PHPUnitHet unittestframework van PHP, en feitelijk het enige — een directe vertaling van JUnit naar een taal die jarenlang niets…
- PhrackHet hackerstijdschrift dat in 1985 als tekstbestanden op een BBS begon en nog altijd verschijnt, zij het met lange…
- PhreakerEen hacker die zich specialiseerde in het binnendringen van telefooncentrales en langeafstandsnetwerken, vaak via social…
- PhreakingHet telefoonnetwerk verkennen en misleiden met tonen in plaats van draden – de voorloper van de hackercultuur, de nek…
- Pi1541Een Raspberry Pi die zich tot op de klokcyclus als Commodore 1541 voordoet — zodat ook demo's met eigen drivecode werken.
- PICO-8De fantasy console die krappe beperkingen tot verkoopargument maakte: 128×128 pixels, 16 kleuren en een harde bovengrens aan…
- PicoGUIEen venstersysteem voor handhelds uit 2000 waarin de server zowel de widgets als de layout bezit, zodat een client "hier een…
- picomDe zelfstandige X11-compositor die als derde generatie van xcompmgr schaduwen, fading, transparantie en vsync levert voor…
- PicoSpanHet opdrachtregelprogramma voor conferenties waarop The WELL draaide: geschreven in Ann Arbor, naar het voorbeeld van CONFER.
- PictBridgeEen standaard om foto's rechtstreeks van camera naar printer af te drukken via USB, zonder computer ertussen.
- PictogramthemaDe mapindeling en zoekregels van freedesktop waarmee een programma om het pictogram document-open kan vragen en het in de…
- PIDEen uniek nummer dat het besturingssysteem aan elk draaiend proces toekent.
- PidginEen multiprotocolclient die alle chatnetwerken van zijn tijd in één venster verzamelde. Heette Gaim van 1998 tot AOL's…
- PIEAQM-algoritme van Cisco, beschreven in RFC 8033. Gekozen voor de DOCSIS 3.1-kabelmodemstandaard en dus aanwezig in vrijwel…
- Pie menuEen menu waarvan de items als taartpunten rond de aanwijzer liggen, zodat je op richting kiest in plaats van een regel te…
- piewmDon Hopkins’ variant van tvtwm uit het begin van de jaren negentig, waarin elk menu een cirkel rond de aanwijzer is: de…
- Piëzo-inkjetInkjettechniek waarbij een kristal de druppel mechanisch naar buiten duwt, zonder de inkt ooit aan de kook te brengen.
- PII (persoonsgegevens)Gegevens die een persoon direct of indirect identificeren: naam, e-mailadres, BSN, IP-adres, MAC-adres.
- Piling-up-lemmaDe regel voor hoe snel een lineaire benadering vervaagt als je er meerdere aan elkaar koppelt.
- Pilot ACEDe afgeslankte versie van Alan Turings computerontwerp: snel, eigenzinnig en pas afgebouwd nadat hij het had opgegeven en…
- PIMProtocol Independent Multicast — een multicast-routeringsprotocol dat voortbouwt op de unicast-routeringstabel…
- PIMPLAlle private members achter een pointer plaatsen naar een type dat in de header alleen gedeclareerd en in het bronbestand…
- Pin projectionDe vraag of een veld binnen een vastgepinde struct zelf ook vastgepind is. Rusts antwoord: dat moet per veld worden gekozen…
- PIN verification value (PVV)Een getal van vier cijfers waarmee een kaartuitgever een pincode kan controleren zonder de pincode zelf op te slaan.
- PIN-blokHet formaat dat een pincode vóór het versleutelen combineert met kaartgegevens, zodat een onderschept blok de pincode niet…
- PIN-translatieEen pinblok binnen een HSM onder de ene sleutel ontsleutelen en onder een andere weer versleutelen, zodat de pincode nooit…
- PinduoduoChinese ‘groepsaankoop’-app: nodig vrienden uit om hetzelfde te kopen en krijg korting. Opgericht in 2015 en binnen vijf…
- Pine (mailclient)De e-mailclient van de University of Washington voor gewone mensen, en de oorsprong van de editor pico en dus van nano.
- PineconeDe eerste uitsluitend beheerde vectordatabase: zette rond 2021 de vectordatabasegolf voor ML in gang en is gebouwd voor RAG…
- PingHulpmiddel om te testen of een andere computer bereikbaar is: het stuurt een klein pakketje en meet hoe lang het antwoord…
- PiniaOfficiële state management-bibliotheek voor Vue 3, in 2022 de opvolger van Vuex. Eduardo San Martin Morote, 2019…
- PinterestVisueel bladwijzeren: gebruikers 'pinnen' afbeeldingen op thematische borden. Bruiloften, recepten, interieurs, tatoeages.
- Pinwheel-rekenmachineHet derde mechanisme van de rekenmachine: een wiel waarvan het aantal uitstekende pennen met een hendel wordt ingesteld…
- PipeEen eenrichtingsstroom van bytes tussen twee processen — wat de | in de shell mogelijk maakt.
- Pipe codesKorte kleurcodes zoals |04 en |15 in BBS-software, onderweg naar de beller omgezet in ANSI-reeksen.
- Pipeline stall (bubble)Het moment waarop de cpu-pipeline moet pauzeren omdat een instructie niet verder kan: ze wacht op data, een hardwarebron of…
- PipelineparallellismeHet model in de diepte opdelen: de eerste lagen staan op gpu één, de volgende groep op gpu twee, enzovoort. Activaties…
- PITRHet vermogen om een database terug te zetten naar elk gewenst moment — bijvoorbeeld de seconde voordat iemand om 14:32 DROP…
- PIVOT (SQL)Bewerking die rijen in kolommen omzet, bijvoorbeeld een lange tabel met (maand, bedrag) naar een brede tabel met een kolom…
- Pixel"Picture element": de kleinste adresseerbare eenheid van een rasterafbeelding of scherm. De term werd rond 1965 bedacht door…
- Pixel PerfectGraphics renderen zonder antialiasing of interpolatie, waarbij elke pixel precies op een geheel getal ligt – een discipline…
- PixelartEen beeld dat met de hand punt voor punt is opgebouwd, waarbij elke pixel een bewuste keuze is.
- PixelfedInstagram-kloon voor het Fediverse: een gefedereerde fotofeed met Stories, hashtags en collecties. Geen algoritme.
- PixiJS2D-renderbibliotheek met WebGL/WebGPU en een Canvas2D-terugvaloptie. De standaard in de HTML5-gamewereld, in 2013 open…
- Pixmap (X11)Een afbeelding die in de X-server leeft maar nooit rechtstreeks getoond wordt — de onzichtbare broer van het venster.
- PixrectSuns rasterbibliotheek uit de jaren tachtig: een "pixelrechthoek" met een tabel van bewerkingen, zodat dezelfde code in het…
- PJLHP's Printer Job Language — een laag boven PCL en PostScript die de printopdracht zelf aanstuurt in plaats van de inhoud van…
- PKCEProof Key for Code Exchange: een OAuth-uitbreiding (RFC 7636, 2015) die de authorization-code-flow beschermt voor publieke…
- PKCS #1PKCS #1 is de standaard voor RSA-bewerkingen, en de padding ervan heeft meer verwarring gezaaid dan RSA zelf.
- PKCS #1 v1.5-paddingHet oudere RSA-paddingschema dat Bleichenbacher een orakel in handen gaf en dat nog voortleeft in systemen waar niemand het…
- PKCS #12PKCS #12 is het containerformaat voor privésleutels en certificaten, beveiligd met een wachtwoord. Te herkennen aan .p12 of…
- PKCS#11Een standaard-API, bekend als Cryptoki, waarmee software een HSM of smartcard cryptografie laat uitvoeren zonder dat de…
- PKCS#5-paddingPaddingschema voor blokcijfers met blokken van 8 byte, een beperktere verwant van PKCS#7 die een standaardnummer deelt met…
- PKCS#7-paddingEen manier om het laatste blok aan te vullen zodat de oorspronkelijke lengte altijd te herleiden is.
- PKIHet hele stelsel rond asymmetrische sleutelparen: CA's, certificaten, intrekking en vertrouwensketens.
- PKT formatHet transportformaat van FidoNet: een bestand met een korte header gevolgd door een reeks berichten, het ding dat elke nacht…
- PL1 / PL2 (vermogenslimieten)De vermogenslimieten van Intel: PL1 is het langdurige, houdbare verbruik (grofweg de TDP) en PL2 het hogere kortstondige…
- Place and routeDe stap die een logische netlist omzet in daadwerkelijke geometrie: waar elke cel op het silicium komt en hoe de draden…
- Plan 9De opvolger van Unix van Bell Labs, gebouwd door dezelfde mensen, die ‘alles is een bestand’ tot het uiterste doorvoerde en…
- PlanetScaleServerloze MySQL op basis van Vitess, met schemabranches in 'git-stijl' en automatische sharding.
- PlanimeterEen instrument dat de oppervlakte van elke vorm meet door met een stift de omtrek te volgen: mechanische integratie voordat…
- PlankalkülDe eerste hogere programmeertaal ter wereld, ontworpen in een Alpendorp door een man zonder computer om haar op te draaien…
- PlantUMLSchrijft UML-diagrammen als tekst. Alice -> Bob: Hello wordt een sequentiediagram. Begonnen in 2009 door Arnaud Roques en…
- Plasma-effectDe golvende kleurenwolken die ontstaan door sinusgolven op te tellen en het palet te roteren – goedkope magie die elke…
- PLATOEen onderwijssysteem van de University of Illinois dat bijna per ongeluk chat, forums, e-mail en multiplayerspellen uitvond…
- PLATO NotesEen tool voor bugmeldingen op PLATO die uitgroeide tot een van de eerste discussieforums ter wereld.
- Player killingAndere spelers doden in plaats van monsters — de oudste en meest hardnekkige discussie in de MUD-wereld.
- PlayerroutineDe kleine assemblyroutine die één keer per frame draait om de geluidschip te voeden — de reden dat een SID-deuntje van drie…
- Playfair-cijferVersleutelt letters in paren met een 5×5-raster dat met een sleutelwoord is gevuld. Bedacht door Wheatstone, genoemd naar de…
- PlayStationSony's wraak voor een verbroken deal: de eerste console boven de honderd miljoen exemplaren, en het einde van de cartridge.
- PlaywrightDe E2E-testtool van Microsoft: draait tests met dezelfde API in Chromium, Firefox en WebKit (de engine van Safari).
- PLCComputer voor industriële automatisering, robuust gebouwd voor fabrieksomgevingen. Geprogrammeerd in grafische talen (Ladder…
- PleaseOp Bazel geïnspireerd buildsysteem — maar geschreven in Go, met eenvoudiger installatie en zonder JDK-vereiste. Ontstaan bij…
- PleromaLichtgewicht alternatief voor Mastodon. Elixir/Phoenix, gebouwd in 2017. Minder middelen per instantie (3–4 keer efficiënter…
- Plessey-codeEen van de oudste barcodes, in 1971 bedacht door het Britse Plessey en lang te zien op bibliotheekplanken.
- PlistHet configuratieformaat van Apple: een geneste dictionary van strings, getallen, datums en binaire blobs, in drie onderling…
- PlotlyGrafieken die vanaf het begin interactief zijn — inzoomen, hoveren, reeksen aan- en uitzetten — met bindings voor Python, R…
- PLPMTUDVerbeterde PMTUD die niet van ICMP-berichten afhangt. Gebruikt TCP/UDP-probes om het ICMP-blackholeprobleem op te lossen…
- PlumeGefedereerd blogplatform op basis van ActivityPub, geschreven in Rust en gelanceerd in 2017. Blogs zijn via Mastodon te…
- plwmDe Pointless Window Manager: volledig in Python geschreven en meer een bouwpakket dan een afgerond product.
- PMACEen berichtauthenticatiecode op basis van een blokcijfer die blokken parallel kan verwerken.
- PMODE/WEen DOS-extender uit de demoscene die 32-bitprogramma's toegang gaf tot al het geheugen — in een fractie van de omvang van…
- PMUPerformance Monitoring Unit: cpu-hardware die micro-events telt, zoals uitgevoerde instructies, cache-missers, verkeerd…
- PNGVerliesvrije beeldcompressie met alfakanaal. Ontworpen in 1996 als open vervanger van GIF (het LZW-patent van Unisys was…
- pnpm'Performant npm' van Zoltan Kochan (2016). Gebruikt symlinks en content-addressable opslag, zodat elke pakketversie maar één…
- PocketBaseEen complete backend (SQLite, authenticatie, bestandshosting, realtime en admin-UI) in één Go-binary. Downloaden. Starten…
- PodDe kleinste eenheid in Kubernetes: een of meer containers die netwerk en opslag delen.
- Pod affinity / anti-affinityRegels die bepalen hoe pods ten opzichte van ELKAAR worden geplaatst. Affinity trekt pods naar dezelfde node of zone…
- Pod Disruption BudgetEen Kubernetes-object dat garandeert dat minstens N pods (of maximaal M uitgevallen) van een deployment beschikbaar blijven…
- Pod Security StandardsDe ingebouwde beveiligingsniveaus van Kubernetes voor pods (Privileged, Baseline en Restricted) die beperken wat een pod…
- PodmanDocker-compatibele containerruntime zonder daemon, draait rootless — het antwoord van Red Hat op het dockerd-model van…
- PoEStroom en data via dezelfde netwerkkabel — één kabel in plaats van twee naar elke camera en accesspoint.
- PoE+ (Power over Ethernet)Stroom en data over één netwerkkabel: PoE+ (802.3at) levert ongeveer 25 W, het oorspronkelijke PoE (802.3af) ongeveer 13 W…
- Point (FidoNet)Het systeem van een particuliere gebruiker aan een FidoNet-node: met een eigen adres, maar zonder vermelding in de nodelist.
- Point-in-time recoveryEen database kunnen terugzetten naar een willekeurig tijdstip, niet alleen naar de laatste volledige back-up. Vereist…
- PointerEen variabele die een geheugenadres bevat dat naar een andere variabele wijst.
- POKEYAtaris chip uit 1979 die vierkanaals geluid, het toetsenbord en seriële I/O op één stukje silicium combineerde.
- PolarsDataFrame-bibliotheek in Rust van Ritchie Vink (Xomnia), 2020. Sneller dan pandas (5–30×), met native Apache Arrow en lazy…
- PolicerEen mechanisme dat verkeer onder een snelheidslimiet dwingt door pakketten die de grens overschrijden direct te droppen (of…
- Policy 4 (FidoNet)Het FidoNet-reglement uit 1989, dat het netwerk indeelde in een hiërarchie van coördinatoren en het strafbaar maakte om…
- Policy routingDe route kiezen op meer dan alleen het bestemmingsadres van het pakket — bronadres, markering, binnenkomende interface — met…
- Policy-based routing (PBR)Verkeer sturen op andere criteria dan alleen het bestemmingsadres, zoals bronadres, applicatie of pakketgrootte. Het…
- Poly1305Een snelle berichtauthenticatiecode die Daniel J. Bernstein in 2005 publiceerde.
- Polyalfabetisch cijferEen cijfer dat in de loop van de tekst van substitutiealfabet wisselt, waardoor gewone frequentieanalyse vastloopt.
- Polybius-vierkantHet alfabet in een 5×5-raster, zodat elke letter een getallenpaar wordt. Bedoeld voor fakkelsignalen, later hergebruikt in…
- PolyfillJavaScript-code die nieuwe browser-API's toevoegt aan oudere browsers die ze missen.
- PolygoonspiegelDe ronddraaiende veelhoekige spiegel die in een laserprinter de laserstraal over de trommel laat vegen.
- Polygrafisch cijferEen cijfer dat groepen letters versleutelt in plaats van één letter tegelijk.
- PolymerDe bibliotheek van Google die Web Components tot leven wilde wensen door te doen alsof browsers ze al ondersteunden.
- Polymorfisme"Dezelfde methodenaam, ander gedrag per type": een kernbegrip van OOP.
- PolyrepoMultirepostrategie: elke service of component heeft een eigen Git-repository. Tegenhanger: monorepo (alles in één). Polyrepo…
- Polytopische cryptanalyseDifferentiële cryptanalyse met meer dan twee klaarteksten tegelijk, waarbij de onderlinge verschillen van de hele groep door…
- POLYVALDe universele hash in AES-GCM-SIV: GHASH in spiegelbeeld, met een bitvolgorde die stervelingen kunnen volgen.
- PongTwee streepjes en een stip die een industrie op gang brachten, én een machine die uitviel doordat de muntenbak vol zat.
- PonsbandProgramma's opgeslagen als gaten in een papierstrook — goedkoper dan ponskaarten en onmogelijk te herschikken.
- PonsbandlezerEen apparaat dat data leest uit het gatenpatroon in een papieren strook — het neefje van de ponskaartlezer, maar dan voor…
- PonsbandponserDe schrijfhelft van de ponsband: een rij solenoïden die sneller gaten door papier drijft dan het oog kan volgen, plus een…
- PonskaartDe gegevensdrager die ons 80 tekens per regel gaf — een grens die nog steeds voortleeft in codestandaarden, geschreven door…
- PonskaartlezerEen apparaat dat programma's en data in een computer invoerde door de gaten in stapels ponskaarten af te tasten.
- PonskaartsorteermachineDe machine die maar op één kolom tegelijk kon sorteren — en de wereld daarmee radix sort schonk, vijftig jaar voordat iemand…
- POODLEEen padding-oracle-aanval uit 2014 die verbindingen terugdwong naar SSL 3.0 en cookies byte voor byte achterhaalde.
- PoortEen 'kanaal' op een server: een genummerde ingang voor een specifieke dienst.
- POP3Protocol voor het ophalen van e-mail. RFC 1939 (1996; v3 is nog altijd de enige relevante versie). Standaardpatroon: mail…
- PopeyeScant een cluster en meldt alles wat geen fout is maar toch pijn gaat doen: ontbrekende probes, afwezige resourcelimieten…
- Popover APINative HTML-attribuut voor popovers (tooltips, menu's, dialogen) zonder één regel JavaScript.
- Port forwardingEen poort op de router koppelen aan een interne computer, zodat de buitenwereld je lokale server kan bereiken.
- Port knockingDe firewall is standaard dicht, maar wie in een vaste volgorde op bepaalde poorten «klopt», opent tijdelijk de SSH- of…
- Port mirroringAlgemene term voor 'stuur een kopie van het verkeer van een poort naar een andere poort voor monitoring'. Cisco noemt het…
- Port securityEen switchfunctie die beperkt welke MAC-adressen op een bepaalde poort mogen verschijnen, als verdediging tegen MAC-flooding…
- Port-channelCiscoterm voor een gebundelde verbinding: 2–8 fysieke poorten samengevoegd tot één logische link. Bandbreedte: N× die van…
- Porta-cijferEen polyalfabetisch cijfer uit 1563 waarbij versleutelen en ontsleutelen precies dezelfde bewerking zijn.
- PortainerWeb-GUI voor Docker, Docker Swarm, Kubernetes en Nomad, van Anthony Lapenna (2016). 'Cockpit voor containerhosts'.
- PortFastEen Spanning Tree-functie waarmee een accesspoort direct naar ‘forwarding’ gaat in plaats van de listening- en learningfasen…
- Positionele coderingOmdat de attention van een transformer de volgorde van tokens niet kent, moet positie-informatie expliciet worden…
- POSIXIEEE-standaard die de Unix-API vastlegt: semantiek van het bestandssysteem, processen, shell en opdrachtregelprogramma's…
- Post-quantumcryptografieVersleutelingsalgoritmen die bestand zijn tegen aanvallen van toekomstige kwantumcomputers; RSA en ECC zijn dat niet.
- Post–Turing-machineEmil Posts rekenmodel uit 1936: een werker die zich langs een oneindige rij vakjes beweegt volgens een genummerde lijst…
- PostCSSCSS-transformator op basis van plugins. Andrey Sitnik, 2013. Het fundament onder Autoprefixer, Tailwind CSS, CSS Modules…
- PostGISEen Postgres-extensie die geografische datatypen, indexen en functies toevoegt — de de-factostandaard voor geodatabases.
- Postgres FDWForeign Data Wrapper voor PostgreSQL: externe bronnen bevragen alsof het lokale tabellen zijn. postgres_fdw, mysql_fdw…
- PostgreSQLOpensource relationele database, bekend om betrouwbaarheid, robuustheid en uitbreidbaarheid, met wortels in het…
- PostgRESTIn Haskell geschreven: wijs het naar een Postgres-database en het publiceert het hele schema als RESTful API. Filteren…
- PostmanEen grafische client om API's aan te roepen en te testen. Begon in 2012 als Chrome-extensie van Abhinav Asthana en werd het…
- PostmortemGestructureerde evaluatie na een incident: wat gebeurde er, waarom, en wat doen we de volgende keer anders?
- POSTNETDe barcode van de Amerikaanse postdienst uit de jaren tachtig, die de ZIP-code codeert in hoge en lage balken voor…
- PostScriptAdobes paginabeschrijvingstaal uit 1984, gemaakt door John Warnock en Chuck Geschke. Een volwaardige stackgebaseerde…
- Potato-aanvallenDe familie van Windows-technieken die SeImpersonatePrivilege omzetten in volledige SYSTEM-rechten. Ze heten Hot, Rotten…
- Pouët.netHet prikbord van de demoscene: de database waarin elke prod reacties, duimpjes en eindeloze discussieoorlogen krijgt.
- Power CartridgeEen Nederlandse freezer-cartridge voor de C64/C128 die een fastloader, een monitor en een freezeknop in één combineerde.
- Power gatingEen energiebesparingstechniek die de voeding van ongebruikte delen van een schakeling VOLLEDIG afsluit, niet alleen de klok…
- PowerPackerDe alomtegenwoordige bestandspacker van de Amiga, waarvan de .pp-bestanden en de gedeelde library programma's gecomprimeerde…
- Powers-SamasDe enige echte concurrent van de Hollerith-machine deed hetzelfde werk helemaal zonder elektriciteit en hield het toch vol…
- PPDEen tekstbestand dat beschrijft wat een PostScript-printer kan — laden, resoluties, lettertypen — zodat het stuurprogramma…
- PPOHet standaard RL-algoritme voor LLM-training (de RLHF-fase) — past de policy "voorzichtig" aan, zodat die niet te ver van de…
- PPPoEHet protocol dat het inbelmodel van vroeger meenam naar breedband. Gestandaardiseerd in RFC 2516 (1999) en nog steeds de…
- Pre-databaseOpenbare database die vastlegt wanneer, door wie en onder welke naam een warez-release “gepre'd” werd.
- Preact SignalsFijnmazige reactieve bouwstenen van het Preact-team: signal(0), computed(), effect(). Geïnspireerd door de signals van…
- PrecalcHet dure rekenwerk van tevoren doen, zoals sinustabellen en afstandskaarten, zodat de realtimelus alleen nog kant-en-klare…
- Precisie & recallClassificatiemaatstaven: precisie = "als ik positief zeg, hoe vaak heb ik gelijk?". Recall = "heb ik alle positieve gevallen…
- PreemptionDe kernel die de CPU van een proces terugneemt zonder het te vragen — het tegenovergestelde van wachten tot het vrijwillig…
- PrefectModerne Python-orkestratie van Jeremiah Lowin (voormalig Airflow-bijdrager), 2018. "Negatieve engineering": aandacht voor…
- prefers-reduced-motionEen CSS-mediaquery die detecteert of de gebruiker het besturingssysteem heeft gevraagd beweging en animaties te beperken…
- Prefetch / PreloadHTML-hints die de browser vragen resources alvast op te halen voordat ze nodig zijn.
- PrefetcherEen mechanisme dat voorspelt welke data de cpu binnenkort nodig heeft en die vooraf in de cache laadt — voordat erom…
- Prefill / decodeDe twee fasen van LLM-inferentie: prefill verwerkt de hele prompt parallel (en vult de KV-cache), en decode genereert het…
- Prefix cachingDe KV-cache bewaren voor een promptdeel dat veel verzoeken delen, in plaats van dezelfde systeemprompt tienduizend keer per…
- Prefix-listEen filter dat netwerkprefixen matcht (met een exacte prefixlengte of een bereik) om te bepalen welke routes worden…
- Preimage-aanvalEen aanval die probeert een bericht te vinden dat een gegeven hashwaarde oplevert.
- preload / prefetchResource hints (<link rel>) die de browser vertellen resources vooraf op te halen. preload haalt met hoge prioriteit iets op…
- PRESCRIBEDe paginabeschrijvingstaal van Kyocera, ingebed in de printstroom en herkenbaar aan de openingssequentie "!R!".
- PresenceOnline-statusinformatie in chatprotocollen: beschikbaar, afwezig, bezet, niet storen, offline. XMPP maakte presence tot een…
- PRESENTEen ultralichtgewicht blokcijfer uit 2007, bedoeld voor rfid-tags en sensoren en gestandaardiseerd in ISO/IEC 29192-2.
- Present-extensie (X11)De X-extensie waarmee een client kan zeggen “toon deze pixmap in dit venster bij het volgende beeld” en te horen krijgt…
- Presentation ManagerHet grafische venstersysteem van OS/2, samen gebouwd door IBM en Microsoft — en de bron van de look van Windows 3.
- PrestelDe eerste openbare videotexdienst ter wereld, vooral bekend door de inbraak die Groot-Brittannië zijn eerste wet tegen…
- PrestoGedistribueerde SQL-queryengine — Facebook, 2012, als vervanger van Hive op MapReduce met interactieve queries. In 2020…
- PretrainingDe eerste, zware trainingsfase van een LLM — het model leest zowat het hele internet en leert taal.
- PrettierEigenzinnige codeformatter voor JavaScript, TypeScript, CSS, JSON, Markdown, YAML, GraphQL en meer. James Long, 2017. Bewust…
- PRF (pseudowillekeurige functie)Een functie met een sleutel die een aanvaller met beperkte rekenkracht niet kan onderscheiden van een echt willekeurige…
- PRG-bestandHet eenvoudigste programmabestand van Commodore: twee bytes laadadres, daarna ruwe bytes rechtstreeks het geheugen in.
- Primaire sleutelKolom (of combinatie van kolommen) die elke rij in een tabel uniek identificeert.
- Principe van KerckhoffsEen cryptosysteem moet veilig blijven, ook als de vijand alles over het systeem weet behalve de sleutel.
- Principe van minimale rechtenBeveiligingsprincipe: geef elke gebruiker of service precies zo weinig toegang als nodig is om het werk te doen.
- Printer-MIBDe SNMP-objectboom waarmee elk monitoringsysteem elke printer kan vragen hoeveel toner er nog over is.
- PrintkopHet bewegende deel van een printer dat de inkt daadwerkelijk aanbrengt of het teken op het papier aanslaat.
- PrintNightmareCVE-2021-34527: RCE en lokale privilege-escalatie in de Windows Print Spooler. Per ongeluk gelekt door onderzoekers voordat…
- PrintserverDe tussenpersoon die printopdrachten van iedereen op het netwerk aanneemt en voor de juiste printer in de wachtrij zet.
- PrintspoolerEen systeemservice die printopdrachten aanneemt, op schijf bufferert en de printer in zijn eigen tempo voedt, zodat het…
- Priority hints (fetchpriority)Het attribuut fetchpriority (high/low/auto) waarmee je bepaalt hoe de browser het downloaden van een bepaalde resource…
- PrismaTypeScript-first ORM: het schema beschrijf je in schema.prisma, waarna Prisma een typeveilige client genereert waarin elke…
- PrismicFrans headless cms dat „Slice Machine” introduceerde — ontwikkelaars definiëren herbruikbare componenten, marketeers slepen…
- Private Network AccessBeveiligingsmechanisme in de browser dat voorkomt dat openbare webpagina's zonder uitdrukkelijke toestemming met…
- Private VLAN (PVLAN)Een techniek die hosts binnen hetzelfde VLAN en subnet van elkaar isoleert: ze delen netwerk en gateway, maar kunnen niet…
- Privé-IP-adresIP-adressen die gereserveerd zijn voor interne netwerken — ze zijn niet bereikbaar via internet.
- PrivésleutelDe andere helft van een asymmetrisch sleutelpaar: die deel je nooit met wie dan ook.
- Privilege escalation (rechtenescalatie)Wanneer een aanvaller met beperkte toegang een kwetsbaarheid misbruikt om hogere rechten te krijgen.
- PRMEen beloningsmodel dat elke stap van een redenering beoordeelt, niet alleen of het eindantwoord klopte. Betrapt het model…
- PRMLHet leeskanaal dat de meest waarschijnlijke bitreeks berekent in plaats van pieken te zoeken — waardoor de harde schijf veel…
- Probabilistische neutrale bitsSleutelbits die een meetbare afwijking nauwelijks beïnvloeden en die de aanvaller dus niet hoeft te raden.
- ProBoardBelgische DOS-BBS-software uit de vroege jaren negentig, populair in Europa bij sysops die RemoteAccess-compatibiliteit…
- ProcesEen draaiende instantie van een programma — krijgt eigen geheugen en een eigen PID en kan veel threads bevatten.
- ProcesnodeDe aanduiding van een chipproductieproces, van oudsher in nanometers (‘5 nm’, ‘3 nm’). Tegenwoordig is het getal vooral een…
- procfsHet virtuele bestandssysteem onder /proc waarin de kernel processen en toestand als leesbare bestanden beschikbaar stelt.
- procmailHet Unix-programma dat binnenkomende mail met reguliere expressies sorteerde, in een configuratietaal die vrijwel niemand…
- Procomm PlusHet terminalprogramma dat als shareware uit Missouri begon en eindigde als Symantec-product in de modempools van bedrijven.
- ProdigyDe grafische onlinedienst van IBM en Sears, gefinancierd met advertenties, die ontdekte dat gebruikers met elkaar willen…
- Product-market fitHet moment waarop een product zo goed aansluit op een echte behoefte in een specifieke markt dat de groei vanzelf op gang…
- ProductcijferEen cijfer dat meerdere eenvoudige stappen, doorgaans substitutie en transpositie, in opeenvolgende rondes aaneenschakelt.
- PROFINETIndustrieel ethernetprotocol van Siemens dat wereldwijd fabrieksvloeren aanstuurt. De realtime-uitbreidingen halen cyclische…
- Program ManagerDe shell van Windows 3.x: een venster vol programmagroepen met pictogrammen, dat in 1990 de bestandslijst van MS-DOS…
- Program of ThoughtsHet taalmodel schrijft code (Python) in plaats van redeneren in gewone taal; de code wordt uitgevoerd en de uitkomst is het…
- ProgrammerenHet schrijven van instructies die een computer uitvoert. Van assembler tot natuurlijke taal via LLM's (2024+). Het beroep…
- Progressive deliveryEen evolutie van continuous delivery waarbij nieuwe versies geleidelijk naar steeds grotere groepen gebruikers worden…
- Progressive scanElk beeld volledig, regel voor regel, verzonden — het tegenovergestelde van interlacing, en waar de p in 1080p voor staat.
- Project AthenaHet campuscomputerproject van het MIT uit 1983, bedoeld om studenten werkstations te geven, dat onderweg Kerberos, X en…
- Project Looking GlassSuns driedimensionale Java-bureaublad uit 2003, waarop je een venster kon omdraaien en notities op de achterkant kon…
- PrologLogische programmeertaal uit 1972 (Alain Colmerauer, Marseille). De wereld wordt beschreven als feiten en regels; daarna…
- PrometheusOpensourcesysteem voor metrics — haalt cijfers op bij endpoints en slaat ze op in een tijdreeksdatabase.
- Prometheus-exporterEen adapter die metrics van een systeem beschikbaar maakt in het tekstformaat van Prometheus (/metrics-endpoint). Prometheus…
- PromiseEen JS-object dat een toekomstige waarde vertegenwoordigt — als een bonnetje dat je meeneemt en later inwisselt zodra het…
- PromptDe invoer die een LLM krijgt — de vraag, instructie of context.
- Prompt cachingEen functie waarbij een LLM-aanbieder de verwerking van een terugkerend promptvoorvoegsel (bijvoorbeeld een lange…
- Prompt engineeringDe kunst om prompts zo te schrijven dat het LLM oplevert wat je echt wilt.
- Prompt injectionEen aanval op een LLM waarbij de gebruiker instructies binnensmokkelt die de systeemprompt overschrijven.
- PromptuariumNapiers minst bekende uitvinding: geperforeerde latten die meercijferige getallen in één keer vermenigvuldigden, krachtiger…
- Proof of StakeConsensus waarbij het recht om blokken aan te maken wordt toegekend op basis van het vastgezette kapitaal, niet van de…
- Proof of WorkEis dat er eerst kostbare rekenkracht wordt geleverd voordat een actie wordt geaccepteerd — zodat spam en misbruik…
- PropertiesJava-formaat voor configuratiebestanden met sleutel-waardeparen (.properties). Tekstgebaseerd, één paar per regel…
- Property-based testenJe schrijft invarianten (eigenschappen die voor elke invoer moeten gelden) — de bibliotheek genereert honderden willekeurige…
- PropertyNotifyHet X11-event dat meldt dat een eigenschap van een venster is gewijzigd of verwijderd — en, bij toeval, de enige manier om…
- Proportioneel passer (sector)Twee geschaalde linialen op een scharnier die met een gewone passer verhoudingen, worteltrekken en artillerieproblemen…
- Proposed Electronic CalculatorAlan Turings computerontwerp uit 1945: een rapport over een machine die zo kaal was dat vrijwel alles in software moest…
- Propriëtaire softwareSoftware waarvan de broncode niet openbaar is en waarvan de licentie het gebruik beperkt. Tegenhanger: opensourcesoftware…
- ProseMirrorEen toolkit voor rich-textbewerking van Marijn Haverbeke (2016). Geen kant-en-klare editor, maar een bibliotheek voor…
- ProsperoEen virtueel bestandssysteem voor het hele internet dat in de praktijk het protocol werd waarmee je met Archie praatte.
- ProtocolAfspraken over hoe twee partijen communiceren: berichtformaat, volgorde, foutafhandeling en toestandsovergangen. TCP, HTTP…
- Protocol BuffersGoogles binaire serialisatieformaat. Schemagebaseerd (.proto-bestanden) en te compileren naar code in veel talen. Standaard…
- Proton MailZwitserse end-to-end versleutelde e-mail — opgericht door CERN-natuurkundigen, gefinancierd via crowdfunding en…
- Prototype pollutionJavaScript-kwetsbaarheid waarbij een aanvaller Object.prototype wijzigt, wat elk object in de applicatie raakt.
- ProTrackerDe definitieve MOD-tracker van de Amiga — vier kanalen, eenendertig samples en het raster dat het geluid van een generatie…
- Provisioning profileHet bestand dat app-ID, ondertekeningscertificaat en toegestane apparaten aan elkaar knoopt — en waar iOS-ontwikkelaars een…
- Proxmox VEEen op Debian gebaseerd virtualisatieplatform met webinterface. Draait volledige virtuele machines via KVM en lichte…
- ProxyTussenschakel die netwerkverkeer doorgeeft tussen client en server.
- Proxy ARPWanneer een router ARP-verzoeken beantwoordt namens een andere host: hij geeft zijn eigen MAC-adres op voor een IP-adres dat…
- ProxyLogonCVE-2021-26855 plus drie gekoppelde kwetsbaarheden: RCE zonder authenticatie in Microsoft Exchange Server. Hafnium (een…
- ProxySQLEen proxy die het MySQL-protocol spreekt en tussen applicatie en database zit. De applicatie denkt met één server te praten…
- PRP/PRF-switchinglemmaHet resultaat waarmee een bewijs kan doen alsof een blokcijfer een willekeurige functie is, tegen kosten die met het…
- Prullenbak (Trash, Recycle Bin)Een map in de vermomming van een bak die verwijderen omkeerbaar maakt — het onderdeel van de bureaubladmetafoor dat een…
- Pruning van neurale netwerkenGewichten of neuronen die weinig bijdragen worden verwijderd, zodat het model kleiner wordt en sneller rekent. Song Han…
- PseudocodeCodeachtige beschrijving van een algoritme zonder zich aan een specifieke taal te binden.
- PseudotransparantieDe truc die X-terminals een doorzichtige achtergrond gaf voordat Composite bestond: schilder het stuk bureaubladachtergrond…
- Pseudowillekeurige getallengenerator (PRNG)Een deterministisch algoritme dat een schijnbaar willekeurige reeks levert die uit de seed te reproduceren is.
- Pseudowillekeurige permutatie (PRP)Een permutatie die een tegenstander met beperkte toegang niet kan onderscheiden van een willekeurige permutatie.
- psh (NeWS)De NeWS PostScript-shell: een programma dat de stdin van je terminal aan de vensterserver koppelde, zodat je PostScript…
- PSIDHet bestandsformaat dat een C64-nummer als piepkleine machinecode verpakt en een emulator het op elke computer laat afspelen.
- PSINetEen van de eerste commerciële internetproviders, en een van de spectaculairdere crashes uit de dotcomtijd.
- PSS (Probabilistic Signature Scheme)Een RSA-handtekeningschema dat aan elke handtekening een willekeurige salt toevoegt, en de variant die TLS 1.3 voor…
- pswrapAdobes preprocessor die stukjes PostScript omzet in C-functies, zodat programma's met Display PostScript konden tekenen…
- PTW-aanvalDe aanval uit 2007 die een WEP-sleutel van 104 bit in minder dan een minuut terughaalde uit enkele tienduizenden…
- Pub-sub (publish-subscribe)Berichtenpatroon waarin publishers berichten naar een "topic" sturen zonder te weten welke subscribers meeluisteren: losse…
- Public Suffix ListDoor Mozilla bijgehouden lijst van ‘effectieve TLD's’: domeinen waaronder websites rechtstreeks kunnen worden geregistreerd…
- Publiek IP-adresEen IP-adres dat zichtbaar en bereikbaar is vanaf internet — in tegenstelling tot een privé-IP achter een router/NAT.
- Publieke sleutelDe ene helft van een asymmetrisch sleutelpaar, bedoeld om openlijk gedeeld te worden.
- PubstroEen warez-opslagpunt op andermans gehackte server — de manier van de scene om gratis bandbreedte te krijgen zonder zelf het…
- PucrunchEen LZ77-plus-RLE-hybride uit 1997 waarvan de open uitleg een hele generatie leerde hoe crunchen werkelijk werkt.
- Pueblo (MUD-client)Een poging uit het midden van de jaren negentig om tekstwerelden van beeld, geluid en 3D te voorzien door de server HTML te…
- PUFEen schakeling die een unieke sleutel afleidt uit de productievariatie van het silicium zelf, in plaats van hem ergens op te…
- PugTemplating-engine voor Node.js. Oorspronkelijk "Jade" (TJ Holowaychuk, 2010), in 2016 hernoemd vanwege een merkenrechtelijk…
- Pull requestEen verzoek om wijzigingen van de ene git-branch in een andere samen te voegen, meestal met codereview.
- Pull secretEen Kubernetes-secret met registrygegevens waarmee pods images uit privéregisters (GHCR, ECR, GitLab, Harbor) kunnen…
- PulsbreedtemodulatieEen techniek om analoge signalen na te bootsen door de breedte van digitale pulsen te variëren, fundamenteel voor…
- PulumiIaC met echte programmeertalen — Joe Duffy (voorheen Microsoft Midori), 2017. AWS-, Azure- en GCP-resources definiëren in…
- PuntcontacttransistorDe eerste werkende transistor: twee gouden punten op een plakje germanium, gedemonstreerd in december 1947.
- Punter-protocolHet antwoord van de Commodore-wereld op XMODEM: een modemprotocol voor bestandsoverdracht dat in de jaren tachtig de…
- PuppetConfiguratiebeheer — Luke Kanies, 2005 (tegenwoordig Perforce). De gewenste eindtoestand wordt in een Puppet-DSL beschreven…
- PuppeteerEen Node.js-bibliotheek die headless Chromium aanstuurt via het Chrome DevTools Protocol: pdf's, screenshots, scrapen en…
- Pure functieEen functie die bij dezelfde invoer altijd dezelfde uitvoer geeft en geen bijwerkingen heeft.
- PURPLEJapans diplomatieke cijfermachine uit 1939, gebouwd met relais uit telefooncentrales in plaats van rotors, en door de…
- Purple MotionDe scenenaam van Jonne Valtonen bij Future Crew — de man achter een groot deel van de muziek van Second Reality, later…
- Purple teamEen samenwerking waarbij het aanvallende ‘red team’ en het verdedigende ‘blue team’ in realtime SAMEN detectie en respons…
- PushmeldingEen bericht dat de server naar het apparaat stuurt zonder dat de app erom vraagt — het tegenovergestelde van een app die…
- Pushpin (OPEN LOOK)Het antwoord van OPEN LOOK op menu's en dialogen die te snel verdwijnen: een getekende punaise in de hoek, en één klik houdt…
- Putten en vlakkenDe microscopische putten en vlakke stukken die een laser op een optische schijf leest — de overgangen dragen de bits, niet…
- PVC (PersistentVolumeClaim)De manier waarop Kubernetes opslag aanvraagt. Een pod koppelt geen schijf rechtstreeks; hij claimt "20 GB van deze storage…
- PWAEen website die zich gedraagt als een native app: installeerbaar, werkt offline en kan meldingen sturen.
- PWM (pulsbreedtemodulatie)Pulsbreedtemodulatie: vermogen regelen door een signaal razendsnel aan en uit te schakelen, waarbij de aan-tijd (duty cycle)…
- pwm (vensterbeheerder)De vensterbeheerder die tabbladen in vensterframes uitvond: meerdere programma's in één frame met een rij tabs erboven, lang…
- PwnKitCVE-2021-4034, een bug in pkexec (polkit). argv[0] = NULL ⇒ root via manipulatie van omgevingsvariabelen. Bij openbaarmaking…
- PyCharmDe Python-IDE van JetBrains — zwaar, traag bij het opstarten, en nog steeds de beste in refactoring.
- PySparkDe Python-API voor Apache Spark: alle Spark-functionaliteit (DataFrame, Spark SQL, MLlib, Structured Streaming) beschikbaar…
- pytestDe de-factostandaard voor Python-tests: minimale syntaxis, krachtige fixtures en parametrize. Het zette unittest uit de…
- PythonGuido van Rossums taal uit 1991, volgens TIOBE en Stack Overflow sinds ongeveer 2018 de populairste ter wereld, vooral…
- PyTorchHet dominante deep-learningframework: Pythonic, met een dynamische graaf en geliefd bij onderzoekers.
- VermogensanalyseHet stroomverbruik van een apparaat tijdens een cryptografische bewerking meten om sleutelbits te achterhalen.
Q
- KwantisatieEen ML-model verkleinen door gewichten in minder bits op te slaan: van 32-bits floats naar 8-bits integers, of zelfs 4 bits.
- KwantumannealingDe beste oplossing van een optimalisatieprobleem vinden door een kwantumsysteem tot zijn laagste energietoestand te laten…
- KwantumverstrengelingWanneer meerdere deeltjes een toestand delen die niet los van elkaar te beschrijven is: de grondstof die quantumcomputers…
- Q-in-QEen VLAN-tag om de eigen VLAN-tag van de klant heen plaatsen, zodat een carrier de volledige VLAN-ruimte van een klant kan…
- QAMDe modulatiemethode die meerdere bits in elk symbool propt door zowel amplitude als fase te variëren.
- QAOAEen hybride algoritme voor combinatorische optimalisatie: de quantumcomputer doet een voorstel, een klassieke optimizer…
- QdrantVectordatabase geschreven in Rust: open source, snel en een van de populairste keuzes voor RAG-pijplijnen.
- QEMUVrije machine-emulator die zowel vreemde processorarchitecturen kan nabootsen als, samen met KVM, virtuele machines op volle…
- QICDe kwartinchtape die in de jaren tachtig en negentig de pc-back-up verzorgde, vaak via dezelfde aansluiting als de…
- QiskitHet Python-framework van IBM voor kwantumprogrammering, en het framework dat meer mensen hebben uitgeprobeerd dan enig…
- QLCQuad-Level Cell: NAND-flash met 4 bits per cel (16 spanningsniveaus). Dichtste en goedkoopste NAND, maar de levensduur is…
- QLC NANDQuad-Level Cell: NAND-flash die 4 bits per cel opslaat. Levert de laagste prijs per gigabyte en de hoogste dichtheid, ten…
- QLEDLCD-schermen met een quantum-dotlaag voor betere kleuren. Het is de marketingnaam van Samsung, geen aparte schermtechnologie…
- QLoRAGekwantiseerde LoRA: een techniek (2023) waarmee zeer grote modellen op één consumenten-gpu te finetunen zijn, doordat het…
- QMLQt's declaratieve UI-taal: een JSON-achtige boom waarin elke eigenschap een JavaScript-expressie kan zijn die zichzelf…
- QmodemEen snel DOS-terminalprogramma van een eenmansbedrijf dat naar een computerovername-film was vernoemd, later overgenomen…
- QoSBepaald netwerkverkeer voorrang geven boven ander verkeer, bijvoorbeeld Zoom-gesprekken boven torrent-downloads.
- QoS / DiffServQuality of Service via DiffServ (Differentiated Services): pakketten krijgen een DSCP-code in de IP-header, zodat routers ze…
- QoS-klasse (K8s)De kwaliteitsklasse die Kubernetes aan een pod toekent op basis van hoe de resource requests en limits zijn ingesteld. De…
- QoS-policerQoS-mechanisme voor een harde snelheidslimiet. Verkeer boven de limiet wordt weggegooid (of lager gemarkeerd). Werkt met het…
- QoS-shaperQoS-mechanisme: verkeer gladstrijken door te bufferen en te vertragen in plaats van te droppen. Het uitgaande tempo wordt…
- QOTDQuote of the Day: een dienst op poort 17 die antwoordt met een korte quote en daarna ophangt.
- QR-codeTweedimensionale barcode die gegevens opslaat in een raster van vierkantjes en vanuit elke hoek even snel wordt gelezen.
- QtCross-platform C++-framework voor grafische interfaces, en nog heel wat meer.
- Qt CreatorDe officiële IDE voor Qt-ontwikkeling (C++ en QML). Gebruikt Clang voor code-intelligentie. Platformonafhankelijk: Windows…
- Qt/EmbeddedDe uitgave van Qt door Trolltech uit 2000 die rechtstreeks in de Linux-framebuffer tekende via een eigen klein…
- QtileEen tiling windowmanager die in Python is geschreven en ook in Python wordt ingesteld, met een ingebouwde statusbalk en…
- QuadroNvidia's workstation-GPU-lijn voor CAD, 3D-rendering en CGI. In 2021 omgedoopt van "Quadro" naar "RTX A-serie" en in 2023…
- Quagmire-cijferQuagmire is een familie van polyalfabetische cijfers waarin een sleutelalfabet het gewone alfabet vervangt in een of beide…
- QuakeDe eerste game met een werkelijk driedimensionale wereld en spelen via internet, en daarmee het technische fundament van…
- QuakeNetHet IRC-netwerk dat begon als stamkroeg voor Quake-spelers en uitgroeide tot een van de grootste ter wereld.
- QualcommBezit een groot deel van de patenten waarop mobiele netwerken zijn gebouwd en rekent elke telefoonmaker af, ongeacht van wie…
- Quantum LinkEen onlinedienst voor de Commodore 64, in 1985 gelanceerd door het bedrijf dat zichzelf later omdoopte tot America Online.
- Quantum volumeIBM's maatstaf die zowel het aantal qubits als hun kwaliteit meeweegt: een poging om vergelijkingen tussen machines zinvol…
- QuantumcomputingEen machine die rekent met kwantumtoestanden in plaats van bits: sneller bij een handvol problemen, trager bij al het andere.
- QuarkusRed Hats poging om Java geschikt te maken voor containers door zoveel mogelijk werk van opstarttijd naar buildtijd te…
- Quartz CompositorDe vensterserver van Mac OS X die elk venster sinds 2001 een eigen buffer geeft en het scherm daaruit samenstelt: het eerste…
- QuaternionVier getallen die een rotatie in drie dimensies beschrijven zonder vast te lopen, en die soepel tussen oriëntaties…
- QubitDe kleinste eenheid van een kwantumcomputer: nul, één of een combinatie van beide, tot het moment van meten.
- QueryEen verzoek aan de database: SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE.
- Query plannerDatabasecomponent die een SQL-query omzet in een fysiek uitvoeringsplan: welke indexen, join-volgorde, join-algoritme…
- Query-expansie (AI)De zoekvraag van de gebruiker uitbreiden of herformuleren vóór het ophalen, om meer relevante documenten te vinden. Een LLM…
- QueryPointer‘Waar staat de muis nu?’ in X-protocolvorm — met een antwoord, en dus een volledige round trip naar de server.
- QueryTreeHet X11-verzoek dat vertelt waar een venster in de boom zit: de root, de parent en alle kinderen.
- QuestDBTijdreeksdatabase met Postgres-wireprotocol en SQL, ontworpen voor financiële tickdata en IoT. Ondersteunt ook het InfluxDB…
- QUICModern transportprotocol bovenop UDP en de basis van HTTP/3, met een snellere handshake en meer veerkracht bij pakketverlies…
- QUIC-datagramEen QUIC-extensie (RFC 9221) voor onbetrouwbare datagrammen: berichten die bij verlies niet opnieuw worden verzonden…
- QuickBBSEen DOS-bulletinboard uit de late jaren tachtig, snel en makkelijk te installeren, dat zoveel klonen opleverde dat de…
- QuickDrawBill Atkinsons grafische bibliotheek in de Macintosh-rom, waarvan de regio's overlappende vensters haalbaar maakten op een…
- QuicksortKies een element, zet alles wat kleiner is links en alles wat groter is rechts, en herhaal dat voor beide helften.
- QuipuGeknoopte, gekleurde koorden waarmee de Andesrijken belasting, volkstelling en voorraadregisters bijhielden: data opgeslagen…
- QumeDe fabrikant van margrietwielprinters, opgericht door een ingenieur van Diablo om Diablo te beconcurreren.
- QuorumHet aantal replica's dat op een bewerking moet reageren om die te laten tellen, meestal een meerderheid (N/2 + 1), zodat…
- Quorum (N/R/W)Stemmen over replica's: elke write heeft bevestiging van W nodes nodig, elke read bevraagt R nodes. Geldt R + W > N, dan…
- QuorumlezingDe techniek om van genoeg replica's te lezen (en naar genoeg te schrijven) om te garanderen dat de laatste waarde zichtbaar…
- Quote-post (Bluesky)Een Bluesky-functie om een post met eigen commentaar te citeren, maar met controles die Twitter mist: je kunt je post van…
- Quote-tweetFunctie van Twitter/X: een retweet met een eigen opmerking erboven. Ingevoerd in 2015. Tweeërlei gebruik: delen met extra…
- qvwmEen X-vensterbeheerder die Windows 95 tot op de pixel nabootste, inclusief taakbalk, startmenu en sneltoetsen.
- QwenDe open-weights modelfamilie van Alibaba Cloud: in 2024–2025 een van de sterkste modellen onder de frontier, van 0,5 tot 235…
- QwikFramework van Misko Hevery (de bedenker van Angular) dat hydratatie vervangt door "resumability": de app "wordt wakker" uit…
- Qwik City"Next.js voor Qwik": routing op basis van het bestandssysteem, serverfuncties, middleware en edge-deployment bovenop de…
- QWKEen offline mailpakket voor BBS'en: alle nieuwe berichten downloaden, lezen en beantwoorden zonder dat de telefoonteller…
R
- RProgrammeertaal voor statistiek en data-analyse, in 1993 ontwikkeld door Ross Ihaka en Robert Gentleman aan de University of…
- RabbitEen snel stroomcijfer uit 2003 met een sleutel van 128 bit en een IV van 64 bit, dat doorstootte naar het eSTREAM-project.
- RabbitMQOpen-source message broker op basis van AMQP, in Erlang gebouwd voor foutbestendigheid; in veel stacks de standaardwachtrij.
- Raccoon-aanvalEen timingaanval op TLS 1.2 en ouder, waarbij voorloopnullen van het Diffie-Hellman-geheim vóór de sleutelafleiding worden…
- Race conditionEen bug die opduikt wanneer twee threads of processen een "race" houden en de uitkomst afhangt van wie als eerste aankomt.
- Race condition / TOCTOUEen kwetsbaarheid waarbij de toestand verandert tussen het moment waarop een programma iets CONTROLEERT en het moment waarop…
- Race-to-idleEen energiestrategie waarbij de processor een taak zo snel mogelijk afwerkt en daarna in een diepe slaapstand gaat, in…
- Racing the beamDe processor synchroniseren met de exacte positie van de elektronenbundel en grafische registers regel voor regel wijzigen…
- Rack unitDe hoogtemaat voor apparatuur in een 19-inchrek. 1U is precies 44,45 mm (1,75 inch). Een gangbare server is 1U of 2U; een…
- RacketModern Scheme-dialect. Matthew Flatt en het PLT-team, 1994 (toen nog “PLT Scheme”, hernoemd in 2010). Bekend om het…
- Radia PerlmanLoste het probleem van lussen in gebrugde netwerken op met een algoritme dat ze in één dag schreef, en vatte het samen in…
- Radiale blurEen blur die elke pixel naar of van een middelpunt uitsmeert, zodat het beeld in lichtbundels lijkt uit te stromen — rond de…
- RADIUSAAA-protocol (Authentication, Authorization, Accounting): een centrale gebruikersdatabase voor netwerkapparatuur…
- Radix UIHeadless React-componentenbibliotheek met toegankelijkheid en gedrag maar zonder styling, om te stijlen met Tailwind of…
- RadixAttentionDe manier van SGLang om de KV-cache over verzoeken heen te hergebruiken door elk eerder geziene prefix in een radixboom te…
- Rafail OstrovskyDe cryptograaf van UCLA die samen met Goldreich oblivious RAM uitvond — geheugen waarvan zelfs het toegangspatroon niets…
- Rafał WojtczukPoolse onderzoeker van het lage niveau die samen met Joanna Rutkowska aantoonde dat het meeste van wat onder het…
- RaftGedistribueerd consensusalgoritme: laat meerdere nodes het eens worden over welke schrijfacties er zijn gebeurd en in welke…
- RAGDe techniek waarbij een AI eerst in een kennisbank zoekt en pas daarna een antwoord formuleert op basis van wat er gevonden…
- RAG (Retrieval-Augmented Generation)De techniek om relevante documenten uit een kennisbank op te halen en in de context van een LLM te plaatsen voordat het…
- RAG-pipelineDe volledige keten van document tot antwoord: inlezen (parsen + chunken) → embedden → opslaan in een vectordatabase → bij…
- RAGASHet populairste opensource-evaluatieframework voor RAG, met metrieken als faithfulness, answer relevancy, context recall en…
- Rage baitContent die er bewust op is gericht mensen kwaad te maken, zodat ze in woede reageren, quoten en delen — wat het algoritme…
- RAIDMeerdere schijven combineren voor snelheid, redundantie of allebei.
- RAID 0Striping zonder redundantie: data wordt over N schijven verdeeld, de doorvoer is N keer zo hoog en één defecte schijf kost…
- RAID 10RAID 1+0: gespiegelde paren die worden gestriped; minimaal vier schijven, de helft van de capaciteit bruikbaar en de beste…
- RAID 50Geneste RAID: meerdere RAID 5-arrays die samen worden gestriped; minimaal zes schijven, snellere rebuilds en betere…
- RAIIC++-patroon: koppel de levensduur van een resource aan het bereik van een object, zodat de destructor haar automatisch…
- RailwayModern PaaS met een visueel projectcanvas: elke service is een knooppunt, afhankelijkheden tussen database, backend en…
- Rainbow BooksDe verzamelnaam voor de cd-standaarden, die Sony en Philips in ringbanden van verschillende kleuren uitgaven.
- Rainbow tableVooraf berekende tabel met veelgebruikte wachtwoorden en hun hashes: een hash opzoeken in plaats van brute force.
- RakutenJapans e-commerce- en ecosysteembedrijf, in 1997 opgericht door Hiroshi Mikitani; tegenwoordig een superapp met marktplaats…
- Ralf-Philipp WeinmannDuitse cryptograaf en exploitschrijver die zich moeiteloos bewoog tussen bewijzen op papier en werkende aanvallen op…
- Ralph LangnerDuitse specialist in industriële besturingssystemen die uitvogelde waar Stuxnet eigenlijk voor diende.
- Ralph MerkleBedacht als student publiekesleutelcryptografie, zag het idee door de cursus worden afgewezen en belandde buiten de…
- RAMHet kortetermijngeheugen van de computer: snel, vluchtig en gevuld met alles wat op dit moment draait.
- RAM-diskEen virtuele schijf die volledig in het werkgeheugen leeft: extreem snel lezen en schrijven, maar na een herstart is alles…
- RAMACDe eerste harde schijf ter wereld: vijftig platters van 24 inch met minder opslag dan één telefoonfoto.
- Ramp load/unloadEen plastic oploophelling aan de rand van de schijf waarop de koppen worden geparkeerd, zodat ze boven de platter hangen in…
- RANHet radiotoegangsnetwerk: alles tussen telefoon en kernnetwerk, dus antennes, basisstations en hun aansturing.
- Ran CanettiMedeauteur van HMAC en bedenker van het raamwerk dat bepaalt of een veilig protocol veilig blijft zodra het met andere…
- RancherOpen-source beheerplatform voor Kubernetes: honderd clusters vanuit één console, ontwikkeld door Rancher Labs (2014) en…
- Randkerfkaart (Edge-notched card)De database vóór de computer: kaarten met een rij gaatjes langs de rand, een naald door de stapel — en de kaarten die aan de…
- Random forestEen ensemble van veel beslisbomen, elk getraind op een willekeurige deelverzameling van data en kenmerken. De meerderheid…
- Random oracleEen geïdealiseerde hashfunctie die op elke nieuwe vraag een willekeurige waarde antwoordt, gebruikt als model om de…
- random_page_costDe schatting van de planner voor wat het kost een pagina van een willekeurige plek op te halen. De standaardwaarde van 4,0…
- RandR (xrandr)De X11-extensie waarmee resolutie wijzigen, draaien en monitoren aansluiten kon zonder X te herstarten.
- RangekeeperDe mechanische vuurleidingscomputer van de Amerikaanse marine, die vanaf 1916 het grondprobleem van het artillerieschieten…
- RangepartitiePartitioneringsstrategie die data opdeelt op een bereik van de partitiesleutel; klassiek voor tijdreeksen per maand…
- RansomwareKwaadaardige code die bestanden versleutelt en losgeld (meestal in crypto) eist voor de sleutel om ze te ontsleutelen.
- Raphael MudgeAmerikaanse ontwikkelaar van Armitage en Cobalt Strike, de red-teamtool die net zo populair werd bij criminelen als bij de…
- Rapid SelectorVannevar Bush' microfilmmachine die documenten opzocht op inhoud in plaats van op positie — en de eigenlijke blauwdruk…
- RapidlokEen van de hardste kopieerbeveiligingen op de C64 — eigen GCR-formattering op de diskette plus een snelle loader, gebouwd…
- RARPARP achterstevoren: een machine die zijn eigen MAC-adres kent maar niet zijn IP-adres, vraagt het netwerk wie hij is…
- Rasmus LerdorfSchreef een paar CGI-scripts om bezoekers van zijn eigen cv te tellen en bracht daarmee per ongeluk de meestgebruikte…
- Raspberry PiKleine eenkaartscomputer op ARM-basis, zo groot als een bankpas, draait volwaardig Linux en kost 50 tot 100 dollar.
- Raster image processorHet onderdeel dat een paginabeschrijvingstaal omzet in het stippenraster dat de printengine daadwerkelijk op papier zet.
- RasterbalkenDe zacht glijdende horizontale kleurbanden — het handelsmerk van de demoscene, geschilderd door op elke scanlijn de…
- RastereffectGrafisch effect dat per scanlijn schermcoördinaten manipuleert terwijl het beeld daadwerkelijk wordt opgebouwd, wat de…
- RasterinterruptEen interrupt die afgaat wanneer de VIC-II een gekozen scanlijn bereikt, zodat code halverwege het scherm hardwareregisters…
- RasterisatieBepalen welke pixels een driehoek bedekt, de basis van alle realtimegraphics sinds dertig jaar.
- RastertijdHoeveel van een frame een routine verbruikt, gemeten in scanlijnen en zichtbaar gemaakt door de randkleur te wijzigen…
- Rate limitingHet aantal verzoeken dat een client per tijdvenster mag doen begrenzen, bijvoorbeeld "100 verzoeken per minuut per IP".
- Rate limiting (ops)Het beperken van het aantal verzoeken dat een client binnen een tijdsperiode mag doen, om een dienst te beschermen tegen…
- RatioTwitter-slang: een tweet met meer reacties dan likes/retweets → teken dat het bericht slecht, dom of provocerend is…
- Ratio (geratioed worden)Wanneer een bericht op Twitter/X meer reacties dan likes krijgt — een teken dat mensen het oneens of boos zijn, omdat ze…
- RatioedAls de reacties op je bericht de likes in aantal overtreffen, heeft het publiek gesproken, en het zei nee.
- ratpoisonEen vensterbeheerder zonder muis, zonder randen en zonder overlap, helemaal bediend met sneltoetsen in de stijl van GNU…
- RAWOnbewerkte sensordata uit de camera: nog geen beeld, maar het ruwe materiaal waaruit een beeld kan worden ontwikkeld.
- RayUC Berkeley RISELab, 2017: gedistribueerd rekenen voor Python, vooral voor ML. Commercieel uitgebracht als Anyscale.
- Ray TomlinsonDe BBN-programmeur die in 1971 de eerste e-mail tussen twee computers verstuurde en het apenstaartje koos om gebruiker en…
- RaymarchingEen 3D-rendertechniek waarbij de camera in kleine stappen door de ruimte "loopt" tot een oppervlak wordt geraakt, compact…
- RaytracingEen rendertechniek die lichtstralen door de scène volgt in plaats van driehoeken op het scherm te projecteren, en…
- Razor 1911Een van de oudste crackgroepen ter wereld, in 1985 in Noorwegen opgericht en nog lang het gesprek van de dag toen de meeste…
- RBACRechtenmodel waarin gebruikers rollen hebben (beheerder, redacteur, lezer) en rollen rechten hebben.
- RBBS-PCGratis BBS-software voor de IBM-pc, geschreven in BASIC en verspreid met broncode, waardoor duizenden hobbyisten een board…
- RBCDDelegatie waarbij de resource zelf aangeeft wie namens gebruikers tegen haar mag optreden. Daar is geen domeinbeheerder voor…
- RC2Het blokcijfer van Ron Rivest uit 1987, op maat gemaakt om met korte sleutels langs de Amerikaanse exportregels te glippen.
- RC4Het stroomcijfer dat zo klein en snel was dat het overal terechtkwam — en in de eerste bytes zo scheef dat het WEP meetrok…
- RC4-biasDe uitvoer van RC4 is niet uniform willekeurig, en dat is al in de allereerste bytes te zien.
- RC5Ron Rivests blokcijfer uit 1994, waarvan blokgrootte, sleutellengte en aantal ronden allemaal parameters zijn.
- RC6De AES-kandidaat van RSA Security: RC5 opgerekt naar een blok van 128 bit, met een scheutje vermenigvuldiging erbij.
- RCEDe ergste soort kwetsbaarheid: een aanvaller kan willekeurige code op de server uitvoeren, zonder ingelogd te zijn.
- RCSDe opvolger van sms: typindicatoren, leesbevestigingen, media van hoge kwaliteit en groepschat. Gestandaardiseerd door de…
- RDFHet datamodel van het W3C voor het semantische web: alles wordt uitgedrukt als triples van subject, predicaat en object.
- ReactDe frontendbibliotheek van Meta: componenten, virtuele DOM en declaratieve UI.
- ReAct (promptpatroon)Reasoning + Acting: een agentpatroon waarbij het LLM afwisselend “Thought:” (redeneren) en “Action:” (toolaanroep)…
- React NativeCross-platformframework van Meta: native iOS- en Android-apps bouwen met React en JavaScript. Gelanceerd in 2015; draait…
- React RouterDe standaard routeringsbibliotheek voor React, van Michael Jackson en Ryan Florence (het Remix-team); v7 (2024) voegde Remix…
- React Server ComponentsReact-functie: componenten die alleen op de server worden gerenderd en HTML naar de client sturen, zonder ooit JS in de…
- React SuspenseDeclaratieve laadstatus in React: <Suspense fallback={<Spinner />}> toont een alternatief totdat een kindcomponent die…
- ReAct-agentReasoning + Acting — een agentpatroon (paper uit 2022) waarbij een LLM in een lus afwisselt tussen redeneren („Thought")…
- Reactie-emojiOp een bericht reageren met een kleine emoji (👍❤️😂) in plaats van met tekst. Een lichtgewicht antwoord dat…
- ReactiedraadDe boomstructuur van reacties op reacties in een gesprek; Twitter is lineair, Reddit genest tot tien niveaus diep, en dat…
- Reactieve signalsProgrammeermodel voor reactiviteit: observeerbare waarden met automatische afhankelijkheidsregistratie; Knockout (2010) en…
- Reactive StreamsEen specificatie voor asynchrone streams met niet-blokkerende backpressure, ontwikkeld in 2013–2015 door mensen van Netflix…
- Read amplificationWanneer één logische leesactie meerdere fysieke leesoperaties vergt: in een LSM-tree kan een sleutel op meerdere niveaus…
- Read CommittedHet meest gebruikte transactie-isolatieniveau (en de standaard van PostgreSQL): een query ziet alleen data die bij de start…
- Read repairAls een leesactie ontdekt dat replica's verschillende waarden voor dezelfde sleutel hebben, wordt de nieuwste waarde…
- Read-after-writeDe verificatietechniek waarbij een leeskop vlak achter de schrijfkop zit en elk blok controleert op het moment dat het…
- Read-while-writeEen leeskop zit vlak achter de schrijfkop, zodat elk blok microseconden na het schrijven wordt teruggelezen en gecontroleerd.
- Readiness probeEen gezondheidscontrole die bepaalt of een container KLAAR is om verkeer te ontvangen. Faalt hij, dan wordt de pod tijdelijk…
- readnewsDe oorspronkelijke Usenet-lezer: één artikel tegelijk, omhoog scrollend over de terminal, met een vraag na elk bericht.
- Reality AdLib TrackerDOS-tracker van de demogroep Reality om muziek te schrijven rechtstreeks voor de FM-chip op AdLib- en Sound Blaster-kaarten.
- RealtimeSystemen die binnen een gegarandeerde tijd moeten reageren, en dus meer dan alleen "snel".
- Rebecca BaceOnderzoeksleider bij de NSA die het vroege werk aan inbraakdetectie financierde en bijeenhield.
- Rebound-aanvalEen cryptanalytische techniek die botsingen vindt in AES-achtige hashfuncties door eerst de middelste rondes te doorzoeken.
- rec.*De vrijetijdshiërarchie van Usenet: muziek, games, films, boeken, koken en al het andere dat geen werk was maar toch onder…
- rec.humor.funnyDe gemodereerde grappengroep van Usenet, die een tijd lang meer lezers had dan vrijwel al het andere op het netwerk.
- RechthoekaanvalEen aanval in boemerangstijl die veel differentiële paren telt in plaats van één enkel pad, waardoor sommige sleutelgokken…
- RecoilMetas statebeheerbibliotheek, die het "atom"- en "selector"-patroon populair maakte; in januari 2025 gearchiveerd nadat de…
- RECORD-extensie (X11)De X-extensie waarmee één client het protocolverkeer tussen de server en alle andere clients kan afluisteren, bedoeld voor…
- RecursieEen functie die zichzelf aanroept om een probleem op te lossen.
- Recursieve CTESQL-functie: de syntaxis WITH RECURSIVE voor een recursieve query. Gebruikt om boomstructuren te doorlopen…
- Recursieve queryEen SQL-query die zichzelf aanroept om hiërarchieën en grafen te doorlopen, uitgedrukt met WITH RECURSIVE: de…
- REDRandom Early Detection — een algoritme om congestie te vermijden, van Sally Floyd en Van Jacobson, 1993. Pakketten worden…
- REDJapanse diplomatieke cijfermachine uit de jaren dertig, gebroken door Amerikaanse cryptologen en vervangen door PURPLE.
- Red HatBewees dat je een miljardenbedrijf kunt bouwen op software die je weggeeft, door support te verkopen in plaats van licenties.
- Red Sector Inc.Duitse crack- en demogroep die de toon zette voor de megademo's op de Amiga voordat ze in 1990 opging in TRSI.
- Red teamBeveiligingsteam dat zich als aanvaller gedraagt om de verdediging te testen — zonder het operationele team te waarschuwen.
- RedditLinkaggregator en discussieplatform — "de voorpagina van het internet". Opgericht in 2005 door Steve Huffman en Alexis…
- RedeneermodelLLM's die getraind zijn om stap voor stap te "denken" voordat ze antwoorden, en daardoor beter zijn in wiskunde, code en…
- RedeneermodellenLLM's die getraind zijn om lange interne "denksporen" te produceren voordat ze antwoorden, en daardoor beter zijn in…
- RedisIn-memory key-value-database — razendsnelle cache, sessieopslag, pub-sub en wachtrij.
- Redis ClusterDe ingebouwde shardingmodus van Redis. 16.384 hashslots verdeeld over masternodes; elke master heeft 0 tot N replica's. De…
- Redis SentinelHoge beschikbaarheid voor Redis, zonder sharding. Sentinel-processen (minimaal 3) bewaken master en replica's en stemmen via…
- Redis StreamsAppend-only streamdatastructuur in Redis, een soort lichtgewicht Kafka, met consumer groups en de commando's XADD, XREAD en…
- Redo logHet equivalent van het write-ahead log in MySQL/InnoDB: het bewaart gecommitte wijzigingen zodat ze na een crash opnieuw…
- RedpandaMet de Kafka-API compatibele berichtenwachtrij, geschreven in C++ (Seastar-framework). Eén binary, geen JVM, geen…
- ReduxVoorspelbare state-container voor JS — Dan Abramov & Andrew Clark (2015). Implementeert de Flux-architectuur met één store…
- Redux ToolkitDe officiële modernisering van Redux: haalt de boilerplate weg met createSlice en Immer, en is sinds 2020 de…
- redux-sagaRedux-middleware voor bijwerkingen (async API-aanroepen, navigatie) via ES6-generators. Yassine Elouafi, 2015. Krachtig…
- RefactoringDe structuur van code veranderen zonder het gedrag te wijzigen — zodat die beter leesbaar, aanpasbaar en testbaar wordt.
- ReferentieIndirecte toegang tot een waarde: in plaats van de waarde zelf heb je een verwijzing of handle. Hierdoor kunnen meerdere…
- Referentiële integriteitDe garantie dat foreign keys altijd naar een bestaande rij wijzen — geen "wezen".
- Referentiële transparantieEigenschap waarbij een expressie door haar waarde vervangen kan worden zonder dat het gedrag van het programma verandert…
- ReflectieHet vermogen van een programma om tijdens het draaien zijn eigen structuur te inspecteren en aan te passen — klassen…
- ReflectieaanvalEen aanval die misbruikt dat rondesleutels in omgekeerde volgorde terugkeren, waardoor het ene deel van het cijfer het…
- Reflection loopEen LLM beoordeelt zijn eigen uitvoer, signaleert fouten en maakt een nieuwe poging — en herhaalt dat tot het tevreden is…
- Reflection XDe X-server van WRQ voor Windows-pc's, jarenlang de vaste nummer twee achter Exceed bij bedrijven die hun Unix-machines…
- ReflectorDe vaste schijf in de Enigma die het signaal door de rotoren terugstuurde en de versleuteling zelfinverterend maakte.
- ReflexionAgentpatroon waarbij het LLM in woorden reflecteert op mislukte pogingen, die reflectie in het geheugen opslaat en het…
- Refresh tokenEen langlevend token (dagen tot maanden) dat wordt ingewisseld voor een nieuw access token zodra het oude verloopt, zonder…
- Regel van nulHet betere antwoord op de regel van vijf: ontwerp klassen zo dat ze geen van de vijf nodig hebben.
- Regel van vijfHeeft een klasse een eigen destructor nodig, dan heeft ze vrijwel zeker ook een eigen copy constructor, copy-toewijzing en…
- RegeldrukkerEen snelle impactprinter die een hele tekstregel in één keer afdrukt — het werkpaard van de mainframe van de jaren vijftig…
- Regeneratief geheugenGeheugen dat vergeet als je het met rust laat: de inhoud moet voortdurend worden gelezen en teruggeschreven om te blijven…
- RegexEen compacte taal om patronen in tekst te vinden en te herkennen.
- Region (X11)Het gegevenstype van Xlib voor een willekeurig gebied, uitgedrukt als een verzameling niet-overlappende rechthoeken…
- Register renamingDe techniek waarbij de weinige architecturale registers die de instructieset toont (bijvoorbeeld 16 in x86-64) worden…
- RegisterbestandDe verzameling registers van de processor: de snelste opslag die er is, waar de data staat waarmee de cpu op dat moment…
- RegistryServer die containerimages host — Docker Hub, GitHub Container Registry, AWS ECR.
- RegressietestEen test die waarborgt dat iets wat ooit werkte, nog steeds werkt. Een regressie is dus niet zomaar een bug, maar een defect…
- RegularisatieDe verzamelnaam voor alles wat voorkomt dat een model de trainingsdata uit het hoofd leert in plaats van het patroon. De…
- Reinforcement learningML-paradigma waarbij een agent leert via beloning — proberen, feedback krijgen, verbeteren.
- RekenliniaalTwee logaritmische schalen die langs elkaar schuiven en vermenigvuldigen veranderen in het optellen van lengtes.
- RelaiscomputerDe computer gebouwd uit het basisonderdeel van het telefoonnet: duizenden elektromechanische schakelaars die zich ratelend…
- Related-key-aanvalEen aanvalsmodel waarin de aanvaller versleuteling kan waarnemen onder sleutels waarvan bekend is dat ze onderling verwant…
- Related-key-boemerangaanvalEen boemerangaanval waarbij de twee halve differentialen ook onder verschillende, maar verwante sleutels mogen lopen.
- Relationele databaseDatabasemodel op basis van tabellen (relaties) met rijen en kolommen. Querytaal: SQL. Edgar F. Codd, IBM, 1970. Domineerde…
- Relative color syntaxDe CSS-syntaxis waarmee een kleur wordt gedefinieerd in termen van een andere: neem deze kleur, splits hem in kanalen…
- RelayFacebooks GraphQL-client voor React, 2015. Pragmatisch en eigenzinnig: fragmentcolocatie, cursorgebaseerde paginering…
- Relay (BITNET)Het chatprogramma op de mainframes van BITNET, dat drie jaar vóór IRC al kanalen en bijnamen kende.
- Relay InterpolatorDe eerste machine die kon merken dat ze het antwoord fout had – en daarom de eerste die iemand een nacht durfde te laten…
- RelayNetRelayNet International Message Exchange (RIME), een groot bbs-netwerk uit de PCBoard-wereld rond 1990.
- RelcomHet eerste Sovjetnetwerk met een verbinding met het internet, in 1990 gebouwd door een Moskouse programmeurscoöperatie.
- Release groupDe benoemde crews die kraken, verpakken en uitbrengen — een scene die strijdt om de eerste te zijn, niet om geld te…
- RemanentieDe magnetisatie die overblijft zodra het aangelegde veld weer nul is — de plek waar een bit daadwerkelijk wordt opgeslagen.
- RemixReact-framework met nadruk op webfundamenten (formulieren, progressive enhancement, geneste routing). Michael Jackson en…
- RemoteAccessAustralische dos-bbs-software die begon als QuickBBS-compatibel alternatief en een van de meestgebruikte pakketten in…
- Renaud DeraisonDe Fransman die als tiener de kwetsbaarheidsscanner Nessus schreef en de broncode later sloot.
- Render‘Heroku 2.0’: git-gebaseerde deploys, beheerde Postgres en Redis, statische sites en cronjobs. Een van de grote winnaars…
- Render-blockingBronnen (vooral CSS en synchrone scripts) die geladen en verwerkt moeten zijn voordat de browser iets op het scherm kan…
- Renegade (BBS)BBS-software voor DOS, gebouwd op de code van Telegard en in de jaren negentig een begrip in de Noord-Amerikaanse warez- en…
- RenoiseCommerciële tracker uit de jaren 2000 die het verticale patroonbewerken van de tracker combineerde met VST en een moderne…
- RenovateEen beter configureerbaar alternatief voor Dependabot — Rhys Arkins (nu Mend, voorheen WhiteSource), 2017. Draait als GitHub…
- Reorder buffer (ROB)De structuur waarmee een out-of-order-cpu instructies in willekeurige volgorde kan uitvoeren en toch in strikte…
- ReparentingDe window-managertruc waarbij het venster van een toepassing in een eigen frame wordt geplaatst, zodat er een titelbalk en…
- ReparentNotifyHet X11-event dat meldt dat een venster een nieuwe parent heeft — meestal omdat de windowmanager er net een frame omheen…
- Repeatable ReadIsolatieniveau waarbij dezelfde rij die twee keer in één transactie wordt gelezen gegarandeerd dezelfde waarde oplevert…
- ReperforatorEen ontvangende telex die het binnenkomende signaal op ponsband ponst in plaats van het op papier af te drukken.
- Repetition penaltySamplingparameter die de kans verlaagt op tokens die al in de context voorkwamen — werkt LLM-lussen tegen ("de de de…").
- REPLEen interactieve shell waarin code regel voor regel wordt ingevoerd en het resultaat direct verschijnt.
- Replay-aanvalGeldige communicatie opnemen en later opnieuw afspelen, zonder de inhoud te begrijpen.
- ReplicatieData kopiëren naar meerdere database-instanties — voor redundantie, verdeling van leesbelasting en geografische nabijheid.
- ReplicatieslotPostgreSQL-mechanisme waarbij de server WAL-segmenten bewaart tot een bepaalde consumer (replica of logical-decodingclient)…
- Reply guyVerschijnsel op sociale media: gebruikers (statistisch vaak mannen) die ongevraagd reageren op populaire posts van vreemden…
- Reporting APIHet mechanisme waarmee de browser rapporteert over problemen in het veld die de eigen foutmonitoring nooit te zien krijgt.
- RepositoryEen map die de volledige geschiedenis van een project bijhoudt — elke wijziging, door wie, wanneer en waarom.
- RepositorypatroonAbstractielaag tussen domeinlogica en opslag — domeincode praat met een UserRepository-interface, niet rechtstreeks met…
- RepRapHet project van Adrian Bowyer uit 2005: een 3D-printer met open ontwerp die zijn eigen onderdelen print.
- requestAnimationFrameEen web-API om een functie te plannen vlak vóór de volgende repaint van de browser, gesynchroniseerd met de…
- requestIdleCallbackEen web-API om werk met lage prioriteit te plannen, zodat het draait wanneer de browser toch niets te doen heeft (tussen…
- ReRAMNiet-vluchtig geheugen waarin bits als weerstandstoestanden in een metaaloxidelaag zijn opgeslagen; de crossbar-architectuur…
- RerankerStap 2 van een RAG-pipeline — nadat de vectordatabase zo'n 50 kandidaten heeft opgehaald, herordent een cross-encoder ze op…
- ReservesectorExtra sectoren die een schijf achter de hand houdt ter vervanging van defecte, zodat de adresruimte van buiten heel blijft…
- reSIDDag Lems softwaremodel van de SID-chip van de C64 — nauwkeurig genoeg om zelfs de vuile analoge trappen na te bootsen die…
- Residuele verbindingEen sluiproute die de invoer van een laag bij de uitvoer optelt: y = F(x) + x. Geïntroduceerd in ResNet (He et al., 2015) en…
- Resizable BAREen PCIe-functie waarmee het systeem de grootte van het „Base Address Register"-venster kan wijzigen, zodat de CPU in één…
- Resize ObserverEen web-API die meldt wanneer de grootte van één specifiek element verandert, niet alleen die van het hele venster. Zo kan…
- ResizeRequestDe X11-gebeurtenis waarmee een client pogingen van andere clients om een venster van formaat te veranderen kan onderscheppen…
- ResolutieAantal pixels in breedte × hoogte op een scherm — 1080p (1920×1080), 1440p, 4K (3840×2160), 8K.
- Resource requests/limitsHoe in Kubernetes de CPU- en geheugenbehoefte van een container wordt opgegeven. Request = wat de pod gegarandeerd krijgt…
- Resource-ID (XID)Het 29-bits getal dat elk venster, elke pixmap, elk lettertype en elke cursor in een X-server identificeert, door de client…
- ResourceQuotaKubernetes-object dat het totale resourcegebruik per namespace begrenst: maximale CPU en geheugen in totaal, aantal pods…
- Responsive designWebsite die haar layout aanpast aan de schermgrootte — één codebase, werkt op mobiel en desktop.
- Responsive imageVerschillende versies van een afbeelding aanbieden op basis van schermgrootte en pixeldichtheid.
- RESTEen ontwerpstijl voor API's die HTTP consequent en voorspelbaar gebruikt.
- resticEen back-uptool in Go van Alexander Neumann. Eén statische binary, een versleutelde en gededupliceerde repository en geen…
- ResumabilityConcept uit het framework Qwik: de server serialiseert de volledige app-status in HTML en de client hervat de uitvoering…
- Resumability (Qwik)De vernieuwing van Qwik: geen hydratatie. De pagina wordt geserialiseerd met alle eventstatus erin, zodat de client…
- Reticle limitDe maximale fysieke grootte van één chip (die), bepaald door het belichtingsveld van de lithografiemachine: zo'n 858 mm² bij…
- RetinaApples marketingnaam voor schermen met een pixeldichtheid die zo hoog is dat losse pixels op normale kijkafstand niet te…
- RetirementDe laatste stap in het leven van een instructie in de cpu, waarin het resultaat definitief en zichtbaar wordt in de…
- RetNetArchitectuur van Microsoft Research uit 2023 die attention vervangt door retention, een mechanisme dat op drie manieren te…
- RetryOpnieuw-proberenstrategie bij tijdelijke fouten (netwerktime-out, 503). Standaard in moderne SDK's. Moet gepaard gaan met…
- Return stack buffer (RSB)Een kleine hardwarestack in de cpu die specifiek het terugkeeradres na een functieaanroep voorspelt: sneller en nauwkeuriger…
- RETURNING-clausulePostgreSQL-extensie waarmee INSERT, UPDATE en DELETE de gewijzigde rijen teruggeven, zodat na een INSERT geen aparte SELECT…
- REU (RAM Expansion Unit)Commodores externe RAM-module voor de C64 en C128, met een DMA-chip die hele blokken tussen hoofd- en uitbreidingsgeheugen…
- Reverse engineeringHet uit elkaar halen van software om te begrijpen hoe die werkt, vaak om beperkingen te verwijderen, kopieerbeveiliging te…
- Reverse proxyServer die inkomend verkeer aanneemt en doorstuurt naar een backend.
- Revision (demoparty)De grootste pure demoparty van dit moment — het Duitse paasfeest dat de rol van Breakpoint als vlaggenschip van de scene…
- Reward hackingWanneer een model een manier vindt om hoog te scoren zonder te doen wat de score moest meten. De wet van Goodhart in…
- RFCTechnische specificaties van de IETF — de definitie van de internetprotocollen.
- RFC 1036De specificatie uit 1987 die beschrijft hoe een Usenet-artikel eruitziet en hoe servers het aan elkaar doorgeven.
- RFC 1918Specificatie uit 1996 die drie IPv4-blokken voor privégebruik reserveert: 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 en 192.168.0.0/16. Wordt…
- RFC 822De standaard uit 1982 die bepaalde hoe een e-mail eruitziet: headerregels, een lege regel, dan de tekst. In grote lijnen nog…
- RFC 850Het eerste document dat vastlegde hoe een Usenet-artikel eruit hoort te zien — vier jaar voordat iemand het moest aanpassen.
- RFC EditorDe functie die RFC’s nummert, redigeert en ervoor zorgt dat ze na publicatie nooit meer veranderen.
- RGBEen additief kleurmodel: rood, groen en blauw licht tellen op tot elke andere kleur. Alles uit is zwart, alles vol is wit…
- rgb.txtDe kleurnamenlijst van X11, AliceBlue, PapayaWhip, DarkSlateGray en de rest, die via Netscape en SVG tot op de dag van…
- RHELRed Hats betaalde enterprise-Linux met tien jaar ondersteuning per hoofdversie; de de-factostandaard bij grotere bedrijven…
- Richard BartleBritse game-ontwerper en academicus die de eerste MUD aan de Universiteit van Essex mede schreef en daarna een carrière lang…
- Richard StallmanBegon in 1983 de beweging voor vrije software en ontwierp het juridische mechanisme, copyleft, dat haar zichzelf liet…
- Rick AdamsDe systeembeheerder die een van de belangrijkste knooppunten van Usenet er in zijn vrije tijd bij deed en daarna een van de…
- RickrollIemand laten klikken op een link die het ene belooft en de videoclip van Rick Astleys single "Never Gonna Give You Up" uit…
- Ricoh 2A03De custom chip in de NES — een 6502-processor en een geluidseenheid met vijf kanalen op één die, waarmee hij na de SID de…
- RijlockEen lock op afzonderlijke rijen in plaats van op de hele tabel; standaard bij UPDATE en DELETE in moderne databases en de…
- RijndaelRijndael is het blokcijfer dat AES werd, ontworpen door de Belgen Joan Daemen en Vincent Rijmen.
- RijopslagKlassieke database-indeling: rijen worden aaneengesloten opgeslagen, eerst alle kolommen van rij 1, dan van rij 2; ideaal…
- Ring AttentionEen methode om modellen met contextvensters van miljoenen tokens te trainen en draaien door de sequentie te verdelen over…
- RingbusIntels interconnect-topologie waarbij cpu-kernen, cachesegmenten en I/O aan een ringvormige databus hangen; efficiënt en met…
- RingmodulatieTwee signalen met elkaar vermenigvuldigen tot nieuwe, inharmonische frequenties — op de SID een goedkope variant die…
- RingstellungEen extra instelling van Enigma: de alfabetring kon ten opzichte van de rotorbedrading worden verdraaid.
- RingtellerTien flipflops in een lus waarvan er precies één brandt — zo telde ENIAC decimaal zonder ooit een omweg via binair te maken.
- rioHet venstersysteem van Plan 9, waarin elk venster een eigen set bestanden is en het venstersysteem in een van zijn eigen…
- RIPHet eerste breed gebruikte routeringsprotocol op internet: distance vector met hop count als enige metriek en een maximale…
- RIPEMD-160Een Europese hashfunctie van 160 bit uit 1996, tegenwoordig vooral bekend als de helft van de afleiding van Bitcoin-adressen.
- ripgrepRecursief zoeken door mappenbomen, in 2016 in Rust geschreven door Andrew Gallant. Sneller dan grep, ack en The Silver…
- RIPscripEen grafisch protocol dat inbelbulletinboards echte vectorafbeeldingen, klikbare knoppen en een muis gaf — de kortstondige…
- RISC OSAcorns besturingssysteem voor de Archimedes, waarvan het bureaublad in 1989 een pictogrammenbalk, anti-aliased lettertypen…
- RISC versus CISCDe klassieke clash van ontwerpfilosofieën: RISC (Reduced Instruction Set Computer) met weinig, simpele, uniforme instructies…
- RISC-VOpen ISA — iedereen mag er processors omheen ontwerpen, zonder licentiekosten aan ARM of Intel.
- RisingWaveOpensource-alternatief voor Materialize — streaming-SQL, compatibel met het Postgres-protocol, geschreven in Rust. Opgericht…
- RISKS DigestDe gemodereerde nieuwsbrief die sinds 1985 gevallen verzamelt waarin computers mensen schade toebrengen.
- RLML-paradigma waarin een agent door vallen en opstaan leert in een omgeving, beloond of gestraft via een beloningssignaal; er…
- RLAIFReinforcement Learning from AI Feedback: vervangt de menselijke beoordelaars in RLHF door een AI-beoordelaar; artikelen van…
- RLHFDe techniek die een ruw taalmodel omvormt tot iets behulpzaams, ongevaarlijks en beleefds: mensen rangschikken AI-antwoorden…
- RLL (run length limited)Een familie van coderingen die beperkt hoeveel nullen er tussen twee fluxovergangen mogen staan, zodat bits dichter op…
- RLL-coderingHaalde nog eens de helft extra uit harde schijven uit de jaren tachtig door te bepalen hoeveel nullen er tussen…
- rloginHet externe inloggen van BSD uit de vroege jaren tachtig, dat de machine vertrouwde waar je vandaan kwam in plaats van om…
- RM4SCCDe vierstatenbarcode van Royal Mail, waarbij elke streep een streepje boven, onder, beide of geen heeft — een schutting die…
- RMSNormVereenvoudiging van LayerNorm — normaliseert alleen met de wortel van het gemiddelde kwadraat en slaat het aftrekken van het…
- rn (newsreader)Larry Walls Usenet-lezer uit 1984, die de wereld het killfile gaf voordat hij haar Perl gaf.
- RNGGenereert (pseudo)willekeurige getallen, in twee klassen: PRNG (deterministisch vanuit een seed, voor spellen en simulaties)…
- RNN (Recurrent Neural Network)Neuraal netwerk voor reeksen — heeft een ”verborgen toestand” die van stap tot stap wordt doorgegeven, zodat eerdere invoer…
- RoamingEen ander netwerk gebruiken dan het eigen en toch door de eigen provider worden gefactureerd.
- Rob HubbardDe Brit die een volwaardige synthesizer uit de drie geluidskanalen van de C64 wist te persen en daarmee de sjabloon voor…
- Rob NorthenBritse programmeur wiens Copylock-beveiliging in ontelbare Amiga- en Atari ST-games zat en de favoriete tegenstander van de…
- Robert HansenDe webbeveiligingsonderzoeker RSnake, wiens XSS Cheat Sheet een generatie leerde hoe filters falen.
- Robert Morris (cryptograaf)De wiskundige van Bell Labs die de wachtwoordbeveiliging van Unix ontwierp, daarna hoofdwetenschapper bij de NSA werd en…
- Robert NoyceBekend als de burgemeester van Silicon Valley: vond de geïntegreerde schakeling op siliciumbasis uit en richtte twee van de…
- Robert SchifreenBritse journalist die in 1984 inbrak op Prestel en de mailbox van prins Philip las, en wiens vrijspraak het Verenigd…
- Robert Tappan MorrisDe promovendus wiens experiment in 1988 het internet op de knieën bracht en die later hoogleraar aan MIT en durfkapitalist…
- RobloxPlatform voor door gebruikers gemaakte games — meer dan 80 miljoen dagelijkse gebruikers, vooral kinderen van 8 tot 16…
- ROBOT-aanvalROBOT is het padding-orakel van Bleichenbacher uit 1998, in 2017 herleefd tegen TLS-servers die nog RSA-sleuteluitwisseling…
- robots.txtEen tekstbestand in de root van een site dat webcrawlers (Googlebot, Bingbot) vertelt wat ze wel en niet mogen indexeren.
- ROC-AUCEen maat voor hoe goed een model rangschikt, onafhankelijk van de gekozen drempel. De ROC-curve zet het aandeel…
- RoCERDMA over Converged Ethernet: RDMA in InfiniBand-stijl op Ethernet-hardware. RoCEv1 werkt alleen op L2, RoCEv2 (2014) is…
- Rock RidgeEen ISO 9660-extensie die Unix-semantiek — lange namen, rechten, symlinks — op een cd smokkelde.
- RocksDBEen ingebedde key-valuestore van Meta, in 2012 afgesplitst van Google's LevelDB en geoptimaliseerd voor ssd's en…
- ROCmAMD's opensource GPU-computestack en concurrent van Nvidia's CUDA. Gelanceerd in 2016. Draait op AMD Instinct…
- Roger DingledineAan MIT opgeleide informaticus die samen met Nick Mathewson en Paul Syverson Tor bouwde.
- Roger NeedhamBrits informaticus (1935–2003) die de basis legde voor hoe computers elkaar authenticeren over een onbetrouwbaar netwerk.
- Roger SchellOfficier van de Amerikaanse luchtmacht die het Orange Book er doorheen drukte en formeel verifieerbare beveiligingskernels…
- Roland MT-32Rolands geluidsmodule uit 1987 die de maatstaf werd voor hoogwaardige dosgamemuziek, tot General MIDI het overnam.
- RollbackTerugkeren naar een eerdere versie na een mislukte deploy.
- Rollback-netcodeDoorspelen op basis van een gok over de input van de tegenstander, en terugspoelen en herberekenen zodra de echte input…
- Rolling deployServers een paar tegelijk bijwerken in plaats van allemaal tegelijk — geen downtime zolang er telkens maar één uit het…
- Rolling updateDe standaardstrategie voor het updaten van een Kubernetes-deployment: oude pods geleidelijk, een paar tegelijk, vervangen…
- RollupJavaScript-bundler van Rich Harris (maker van Svelte), 2015. Introduceerde tree-shaking — ongebruikte exports uit…
- ROLLUP (SQL)Een SQL-afkorting binnen GROUPING SETS die hiërarchische subtotalen genereert: GROUP BY ROLLUP (year, month, day) geeft…
- ROMGeheugen dat zijn gegevens zonder stroom behoudt — de plek waar firmware en bootcode wonen.
- ROM (MUD)Rivers of MUD – een uitbreiding op Merc die de codebasis werd waarmee meer MUD's begonnen dan met enige andere.
- Ron DeibertDe politicoloog die een universitair lab bouwde om staatshackers te volgen — tot ergernis van de spywareleveranciers die het…
- Ron RivestDe R in RSA en de R in CLRS — en ook de maker van MD5, waarvan hij tegenwoordig afraadt het te gebruiken.
- Ronald CramerNederlandse cryptograaf die samen met Victor Shoup bewees dat praktische versleuteling chosen-ciphertext-aanvallen kan…
- RondefunctieDe functie die in elke ronde van een blokcipher wordt herhaald en de data vermengt met sleutelmateriaal.
- RondesleutelDe subsleutel die in één ronde van een blokcijfer wordt gebruikt, afgeleid van de hoofdsleutel door het sleutelschema.
- Rood-zwarte boomZelfbalancerende binaire zoekboom met kleurinvarianten — Rudolf Bayer 1972, de naam komt van Leonidas Guibas (1978). De…
- RookOperator die het opslagsysteem Ceph binnen Kubernetes draait en het cluster block-, file- en objectopslag geeft zonder…
- Room 40De codebreekafdeling van de Britse Admiraliteit in de Eerste Wereldoorlog, genoemd naar het vertrek waar ze werkte.
- Rooms (Xerox PARC)Het onderzoekssysteem uit 1986 waarin Austin Henderson en Stuart Card elke taak een eigen "kamer" met eigen vensters gaven…
- RoosteraanvalEen aanval die met roosterreductie korte vectoren zoekt, en vaak privésleutels vindt, uit gedeeltelijk gelekte informatie.
- RootDe Unix-superuser: het account met UID 0, waarvoor rechtencontroles simpelweg worden overgeslagen.
- Root guardEen Spanning Tree-functie die voorkomt dat een switch op de „verkeerde" plek in het netwerk root bridge wordt. Ontvangt een…
- Root menuHet menu dat verschijnt als je op de lege bureaubladachtergrond klikt, en dat in veel vensterbeheerders de complete…
- Root windowHet venster dat in X11 het hele scherm bedekt en de voorouder is van alle andere vensters.
- RootkitMalware die zich in de kernel van het besturingssysteem verbergt — buitengewoon lastig op te sporen en te verwijderen.
- Rootless containerEen container die zonder rootrechten draait — noch de containerruntime noch het proces erin hoeft root op de host te zijn…
- ROPExploittechniek die DEP/NX omzeilt — gebruikt ”gadgets” (bestaande codefragmenten in het programma) in plaats van code in te…
- RoPEHoe de meeste moderne taalmodellen de positie van tokens coderen — via rotatie in de vectorruimte in plaats van een…
- RoPE-scalingTechnieken om de contextlengte van modellen met RoPE (Rotary Position Embedding) op te rekken door de frequenties van de…
- Rosario GennaroCryptograaf wiens werk aan threshold-handtekeningen en quadratic arithmetic programs ten grondslag ligt aan zowel…
- Ross AndersonDe Cambridge-hoogleraar die betoogde dat beveiliging veel vaker faalt door prikkels, slordigheid en slechte procedures dan…
- ROT13Een caesarcijfer met een verschuiving van 13 — zijn eigen inverse, en nooit bedoeld als beveiliging.
- ROT47Een ROT-variant die de 94 afdrukbare ASCII-tekens 47 plaatsen draait en daardoor zijn eigen inverse is.
- RotatePropertiesEen heel X-protocolrequest met als taak acht cut buffers één plaats op te schuiven — en verder bijna niets.
- RotatielatentieDe wachttijd tot de gezochte sector onder de kop door draait nadat die op het juiste spoor is aangekomen: gemiddeld een…
- Rotationele cryptanalyseEen aanval op cijfers die uit optellen, roteren en XOR bestaan, waar eenvoud de zwakte blijkt.
- RotormachineDe cijfermachine die bij elke toetsaanslag van alfabet wisselt, doordat stroom door wielen loopt die onder de vingers…
- RotozoomerHet effect dat een textuur in realtime roteert en zoomt — begin jaren negentig dé manier om te laten zien dat je…
- Route flappingEen route die steeds opnieuw wordt aangekondigd en weer ingetrokken — en waarvan het getril door de hele routeringstabel van…
- Route poisoningEen techniek tegen lussen bij distance-vector-routering (RIP, EIGRP): een router die een route kwijt is adverteert die…
- Route targetHet label dat bepaalt welke VPN-routes in de routeringstabel van welke klant belanden. Dit, en niet de route distinguisher…
- Route-mapEen flexibel „als-dit-doe-dan-dat"-gereedschap in routering: een reeks regels die verkeer of routes op diverse criteria…
- Route-redistributieRoutes die via het ene routeringsprotocol zijn geleerd overnemen in een ander — bijvoorbeeld OSPF-routes in BGP of statische…
- Route-samenvattingMeerdere specifieke netwerkprefixen samenvoegen tot één grotere („supernet") in routeadvertenties. Het verkleint…
- RoutecijferDe letters worden langs een vast pad uit een rooster gelezen, zoals een spiraal, een zigzag of een andere route.
- RouterApparaat dat pakketten doorstuurt tussen verschillende netwerken — de basis van het hele internet.
- Router AdvertisementIPv6-pakket dat de router (via multicast, elke 7 tot 200 seconden) verstuurt om zijn aanwezigheid, het prefix en vlaggen (is…
- Router Advertisement-vlaggenDe vlaggen in RA-pakketten bepalen hoe clients zich adresseren: M (Managed, gebruik DHCPv6), O (Other, DHCPv6 alleen voor…
- RouteringstabelDe opzoektabel van een router: per bestemmingsprefix de interface of next hop waarheen het pakket moet. Gebruikt longest…
- RouterOSHet op Linux gebaseerde routerbesturingssysteem van MikroTik. Het draait op alle hardware van het merk en kan ook op gewone…
- RövarspråketEen Zweeds kinderspel met taal waarin elke medeklinker wordt verdubbeld met een o ertussen.
- Row-level securityAutorisatie per rij, ingebouwd in PostgreSQL sinds 9.5: de database filtert rijen weg die de gebruiker niet mag zien, welke…
- RowhammerWie dezelfde DRAM-rij snel genoeg uitleest, kan bits in de naastgelegen rij laten omslaan en daarmee elke softwarematige…
- ROX DesktopDe desktopomgeving die zich in 1999 voornam de RISC OS-manier van werken — alles is een bestand, alles wordt gesleept — op…
- Roy TrubshawDe student uit Essex die in 1978 de eerste MUD schreef en die aan Richard Bartle overdroeg toen zijn afstuderen tussenbeide…
- rp_filterLinux-instelling die binnenkomende pakketten weggooit waarvan de kernel het bronadres niet via dezelfde interface zou…
- RPKIResource Public Key Infrastructure: systeem om cryptografisch te controleren of een autonoom systeem een bepaald IP-prefix…
- RS-485Robuuste seriële standaard voor differentiële signalering over lange afstanden (tot ongeveer 1200 m) en in elektrisch…
- RSAHet eerste praktische publiekesleutelsysteem — precies zo veilig als het ontbinden van het product van twee grote…
- RSA-blindingEen tegenmaatregel tegen timingaanvallen waarbij RSA-ontsleuteling op een willekeurig vermenigvuldigde waarde draait, waarna…
- RsbuildEen buildtool op hoog niveau bovenop Rspack (de Rust-herimplementatie van webpack) van ByteDance.
- RSCReact-componenten die uitsluitend op de server draaien, nooit naar de browser worden gestuurd en gegevens rechtstreeks mogen…
- RSCSIBM’s software om spoolbestanden tussen VM-mainframes te verplaatsen — en dus de motor onder zowel VNET als BITNET.
- RSIDDe variant van het SID-bestandsformaat voor C64-muziekstukken die alleen goed klinken op een volledig geëmuleerde Commodore…
- RspackByteDance, 2023: een Rust-implementatie van webpack met dezelfde plugin-API. Tot 10× sneller bij grote projecten, zonder het…
- RSpecHet Ruby-testframework dat de BDD-syntaxis describe / it / expect populair maakte, later nagevolgd door onder meer Jest…
- RSS (Receive Side Scaling)De manier waarop de netwerkkaart binnenkomende pakketten over meerdere ontvangstwachtrijen verdeelt, zodat niet één cpu-kern…
- RSS (webfeed) (Really Simple Syndication)XML-formaat om updates van een site te volgen: blogs, podcasts, nieuws.
- rstartHet protocol en programma van X11R6 om een X-programma op een andere machine te starten, zodat het ook daadwerkelijk de weg…
- RSTPRapid Spanning Tree Protocol (802.1w, 2001): de snelle opvolger van het oorspronkelijke STP (802.1D, 1990), met convergentie…
- rsyncUnix-tool voor incrementele bestandssynchronisatie van Andrew Tridgell (1996); het delta-algoritme stuurt alleen gewijzigde…
- RT CoreSpeciale hardware in Nvidia-gpu's voor raytracing, geïntroduceerd met Turing (RTX 20-serie, 2018): ray-driehoek-intersecties…
- RTL (Siemens tiled window manager)De eerste tegelende vensterbeheerder voor X, in 1988 afkomstig uit het researchlab van Siemens in Princeton, die vensters…
- RTTYTelexen via de radio — de tekens van de teleprinter omgezet in heen en weer springende tonen, sinds de jaren twintig de…
- RTTY-kunstAfbeeldingen opgebouwd uit teleprinterletters en op ponsband uitgewisseld door radioamateurs: de voorloper van ASCII-kunst…
- Rubber vectorEen roterend 3D-object waarbij elke lijn een beetje achterloopt op de lijn erboven, zodat de vorm wiebelt als pudding.
- Rubber-hose-cryptanalyseEen ironische naam voor de sleutel uit de persoon halen die hem kent, in plaats van het cijfer te breken.
- RubyYukihiro ‘Matz’ Matsumoto, 1995. Ontwerpprincipe: ‘geoptimaliseerd voor het geluk van de programmeur’. Dynamisch getypeerd…
- Ruby on RailsWebframework in Ruby uit 2004 dat de moderne webontwikkeling vormgaf: conventie boven configuratie, ActiveRecord…
- RuimteamplificatieWanneer de database meer schijfruimte gebruikt dan de logische dataset eigenlijk nodig heeft. Bij LSM-trees komt dat door…
- RumbleCanadese YouTube-concurrent: groeide van platform voor kleine makers uit tot 'vrije meningsuiting'-positionering en kreeg…
- Runa SandvikNoorse beveiligingsonderzoeker, bekend van Tor, van het hacken van een geweer met netwerkverbinding en van de bescherming…
- RunbookStapsgewijze instructies voor het afhandelen van een specifiek incident of beheertaak.
- runcDe referentie-implementatie van de OCI-runtime: het kleine Go-programma dat daadwerkelijk Linux-syscalls (clone, namespaces…
- RuntimeDe omgeving waarin code draait en die geheugen, threads, I/O en garbage collection afhandelt.
- RuntimefoutFout die tijdens uitvoering optreedt, niet bij het compileren. Veelvoorkomend: NullPointerException, deling door nul…
- Runway MLAI-gereedschap voor videomakers: generatieve video, motion brush, greenscreen zonder groen scherm en frame-interpolatie…
- rusersEen Unix-commando dat de machines in het lokale netwerk vraagt wie er ingelogd is, via Sun RPC en de daemon rpc.rusersd.
- RustSysteemtaal met geheugenveiligheid zonder garbage collector: Graydon Hoare bij Mozilla, 2010, v1.0 in 2015. ‘Stop met C++…
- RustzoneDe verplichte lege marge voor en na een streepjescode, waarmee een scanner kan vinden waar de code begint en eindigt.
- rwallwall over het netwerk: een opdracht die een bericht op elke terminal van een andere machine zette, of van een hele groep…
- rwhoHet BSD-commando dat toonde wie er op elke machine van het lokale netwerk was ingelogd — omdat elke machine dat omriep.
- RWKV‘Receptance Weighted Key Value’: architectuur die net als een transformer parallel traint, maar bij inferentie als RNN…
- rxvtDe lichte terminal voor X die alles overboord gooide wat xterm met zich meesleepte en die als rxvt-unicode nog steeds de…
- RyzenDe consumenten-CPU-familie van AMD: de comeback die Intel dwong weer te gaan concurreren.
S
- <slot>-elementHet mechanisme in webcomponenten waarmee externe inhoud op vaste plekken in de Shadow DOM van een component wordt…
- Algoritme van SimonEen kwantumalgoritme dat een verborgen xor-periode van een functie exponentieel sneller vindt dan elke klassieke methode.
- Gestructureerde dataMetadata waarmee zoekmachines de inhoud van een pagina begrijpen — het Schema.org-vocabulaire in JSON-LD.
- Gestructureerde uitvoerGaranderen dat het antwoord van een LLM een exact formaat volgt (meestal JSON volgens een schema) door te beperken welke…
- Gesuperviseerd lerenML waarbij het model wordt getraind op gelabelde data — elk voorbeeld heeft een ‘goed antwoord’.
- Insteltijd (settling time)De tijd na een seek waarin de kop nog nadeint en zich boven het doelspoor moet stabiliseren voordat gelezen of geschreven…
- S-boxDe opzoektabel die een cijfer niet-lineair maakt — en die moderne ontwerpers liever buiten het geheugen houden.
- S3De objectopslag van AWS — goedkoop, enorm schaalbaar en te benaderen via HTTP.
- S3M-formaatHet modulesformaat van Scream Tracker 3, dat de pc-scene meer kanalen en effecten gaf dan de MOD van de Amiga en een brug…
- S4U2ProxyDe Kerberos-extensie die constrained delegation implementeert: een service vraagt namens de gebruiker een ticket voor een…
- SAA1099De zeskanaals stereogeluidschip van Philips uit het midden van de jaren tachtig — het hart van de Game Blaster-kaart en van…
- SaaSSoftware die in de cloud draait en via de browser wordt gebruikt, tegen een abonnementsprijs. Salesforce was rond 1999 de…
- SACKSelective Acknowledgment: een TCP-optie (RFC 2018, 1996) waarmee de ontvanger precies meldt welke pakketten zijn aangekomen…
- SafariDe browser van Apple: in 2003 gelanceerd voor macOS, in 2007 voor iOS. Gebouwd op WebKit (een fork van KHTML, het…
- SAFEREen blokcijfer uit 1993, gebouwd voor snelle softwareuitvoering, en een goed voorbeeld van hoe het sleutelschema het…
- SAFER+Een blokcijfer uit 1998 dat meedeed om AES te worden, verloor en daarna voortleefde in miljarden Bluetooth-apparaten.
- safetensorsVeilig bestandsformaat voor modelgewichten van ML-modellen — als vervanger van de onveilige, op pickle gebaseerde .pt/.bin.
- SagaPatroon voor gedistribueerde transacties: in plaats van 2PC een reeks lokale transacties uitvoeren en voor terugdraaien…
- Saga-compensatieHet patroon om een gedistribueerde transactie in meerdere stappen (een „saga") ongedaan te maken door voor elke reeds…
- Saga-patroonEen langlopende transactie, opgeknipt in lokale stappen die elk een compenserende actie hebben voor als er iets misgaat…
- SalesforceHet bedrijf dat SaaS als verdienmodel uitvond en vervolgens met de opbrengst de halve branche opkocht.
- Salsa20Een stroomcijfer van Daniel J. Bernstein uit 2005, opgebouwd uit optelling, rotatie en XOR.
- SaltEen willekeurige reeks tekens die vóór het hashen aan een wachtwoord wordt toegevoegd, zodat twee gelijke wachtwoorden niet…
- SaltStackConfiguratiebeheer in Python, gemaakt door Thomas Hatch in 2011 en in 2020 overgenomen door VMware (nu Broadcom); bekend om…
- Salvatore SanfilippoSchreef Redis om een prestatieprobleem in zijn eigen startup op te lossen, en gaf het web daarmee zijn standaardcache.
- SAM (spraaksynthesizer)Een geheel in software uitgevoerde spraaksynthesizer uit 1982: de robotstem die de standaard werd voor "de computer praat"…
- SAM CoupéEen Britse thuiscomputer uit 1989, bedoeld als verbeterde ZX Spectrum — technisch een voltreffer, commercieel een laatkomer.
- SambaVrije implementatie van het SMB-protocol, waarmee Linux- en Unix-servers bestanden kunnen delen met Windows.
- Same-originbeleidBeveiligingsregel van de browser: een pagina mag alleen gegevens lezen van dezelfde "origin" (zelfde schema, host en poort)…
- Samengestelde indexEen index over meerdere kolommen in een vaste volgorde. De sleutel is eerst op de ene kolom gesorteerd en dan op de volgende…
- SamenvattingsponserDe machine die de totalen van een tabelleermachine op nieuwe kaarten ponste — een gematerialiseerde view, vijftig jaar…
- SameSite-cookieCookie-attribuut dat bepaalt wanneer de cookie bij cross-site-verzoeken wordt meegestuurd: Strict = nooit cross-site, Lax =…
- SAMLOp XML gebaseerd protocol voor Single Sign-On in bedrijven, gebruikt door onder meer Okta, Azure AD, OneLogin en Ping.
- SamplingHoe een taalmodel het volgende token kiest uit de kansverdeling die het heeft berekend; het model is deterministisch…
- Samsung FoundryDe grootste foundry van Zuid-Korea en na TSMC de op een na grootste ter wereld. Produceert Samsung Exynos, varianten van…
- Samuel MorlandDe diplomaat en spion die rekenmachines bouwde waarbij de gebruiker zelf de overdracht deed — een bewuste vorm van…
- Samy KamkarDe hacker wiens MySpace-worm uit 2005 hem in minder dan een dag meer dan een miljoen vrienden opleverde, plus een…
- SANEen speciaal netwerk dat servers toegang geeft tot opslag op blokniveau: de server ziet een LUN als een lokale schijf en zet…
- SandboxEen geïsoleerde omgeving waarin code draait zonder de rest van het systeem te kunnen beïnvloeden.
- Sandbox-ontsnappingEen kwetsbaarheid waarmee code uit zijn sandbox kan breken, bijvoorbeeld van browser naar besturingssysteem of van container…
- SandboxingCode uitvoeren in een sterk beperkte omgeving waarin alleen bereikbaar is wat strikt noodzakelijk is. Het uitgangspunt is…
- Sandwich-aanvalEen boomerang-variant die een dunne middenlaag tussen de twee helften van het cijfer schuift, en daarmee KASUMI op een…
- SANEScanner Access Now Easy – een open standaard-API voor beeldscanners op Unix-achtige systemen, het Unix-antwoord op TWAIN.
- SanityNoors headless CMS met een volledig aanpasbare, op React gebaseerde studio en een eigen querytaal, GROQ. Realtime…
- SAPEuropa’s grootste softwarebedrijf: het bedrijfssysteem dat voorraad, financiën en productie in een groot deel van de…
- SapphireDe vensterbeheerder voor de PERQ-werkstations onder Accent van CMU, in 1983 geschreven door Brad Myers en bekend om de…
- Sarah FlanneryIerse scholiere die in 1999 een sneller alternatief voor RSA presenteerde – en daarna uitlegde waarom het niet standhield.
- Sarah GordonAmerikaanse beveiligingsonderzoeker die in de jaren negentig iets ongebruikelijks deed: ze vroeg virusschrijvers waarom ze…
- SASDe zakelijke tegenhanger van SATA. Even grote connector, volstrekt andere ambitie: twee poorten per schijf, langere kabels…
- SAS-schijfSerial Attached SCSI: een zakelijke interface voor schijven in servers en opslagsystemen. Sneller en robuuster dan SATA, met…
- SASEEen door Gartner bedachte architectuur die netwerk en beveiliging samenvoegt tot een clouddienst aan de rand van het…
- SassCSS-preprocessor met variabelen, nesting, mixins en functies, die compileert naar gewone CSS.
- SASTBeveiligingsanalyse van broncode zonder het programma uit te voeren; vangt veelvoorkomende kwetsbaarheidspatronen.
- SAT-gebaseerde cryptanalyseEen cijfer vertalen naar een enorme booleaanse formule en een SAT-solver op zoek sturen naar de sleutel.
- SATASerial ATA, sinds 2003 de dominante schijfinterface voor consumenten; SATA 3 (6 Gb/s) is sinds 2009 de standaard, met een…
- SATA ExpressEen mislukte overgangsstandaard (circa 2013) die SATA-opslag via een onhandige dubbele connector naar PCIe moest brengen…
- SatellietinternetVerbinding via satelliet in plaats van kabel — een techniek die pas bruikbaar werd toen de satellieten dichterbij kwamen.
- Satoshi NakamotoHet pseudoniem dat Bitcoin publiceerde, na twee jaar verdween en een miljoen onaangeroerde bitcoin achterliet.
- SAUCEHet metadatarecord van 128 bytes dat sceneartiesten aan hun ANSI- en ASCII-werk toevoegden om het te signeren.
- Save-set (X11)De lijst met vensters van andere clients die een X-client wil laten overleven — de reden dat een crashende vensterbeheerder…
- Save-under (X11)Een vensterattribuut dat de X-server vraagt de pixels onder een kortlevend venster te bewaren, zodat wat er lag zonder…
- SavepointEen benoemd punt binnen een transactie waarnaar kan worden teruggedraaid zonder de hele transactie af te breken. Zo kan een…
- SawfishEen windowmanager die eigenlijk een Lisp-programma was met vensterbeheer als bijproduct, en rond de millenniumwisseling de…
- SBOMSoftware Bill of Materials: een volledige inventaris van alle componenten en afhankelijkheden in een stuk software, zodat…
- SCA-virusHet eerste bekende Amiga-virus, uit 1987 — een bootblockvirus dat zich via floppy's verspreidde en een bijna vriendelijke…
- ScaffoldingAutomatisch gegenereerde startcode — mappen, configuratiebestanden, basisklassen. De moderne tegenhanger van boilerplate…
- ScalaJVM-taal die functioneel en objectgeoriënteerd programmeren combineert, van Martin Odersky (EPFL, 2004) en invloedrijk door…
- ScalewayFranse cloudaanbieder: Europese soevereiniteit buiten de Amerikaanse en Chinese jurisdictie, met datacenters in Parijs…
- ScanketenAlle flip-flops van een chip tot één lang schuifregister verbinden dat alleen tijdens het testen wordt gebruikt. Zonder dit…
- ScantronDe lezer die het meerkeuzetoetsje met in te kleuren bolletjes tot Amerikaanse instelling maakte — in een seconde nagekeken…
- SCC (Konami)Konami's wavetable-chip die via de cartridge zelf extra geluidskanalen in MSX-games smokkelde.
- SCDEen patroon voor dimensiegegevens in een datawarehouse die in de loop van de tijd veranderen. Beschreven door Ralph Kimball…
- Scene-releaseSoftware of media die volgens de strikte regels van de warezscene is verpakt: een gestandaardiseerde mapnaam, een…
- Scene.orgHet centrale bestandsarchief van de demoscene en thuisbasis van de jaarlijkse Scene.org Awards.
- ScenechartsDe ranglijsten in diskmags waarin de scene haar eigen beste groepen, coders, musici, graphicians en swappers rangschikte.
- ScenemuziekElektronische muziek gemaakt met trackersoftware en beperkte geluidshardware, verspreid op sceneparty's en in diskmagazines.
- ScenemuzikantComponisten en muziekprogrammeurs binnen de demoscene die elektronische muziek maakten met trackersoftware of door de chip…
- ScenepartyGrote jongerenfestivals uit de jaren tachtig en negentig waar demoscene-programmeurs, muzikanten en kunstenaars samenkwamen…
- ScenerEen actief lid van de demoscene (coder, graphician, musicus of swapper) dat bekendstaat onder zijn of haar handle in plaats…
- SchaakbordeffectEen eindeloos geblokt patroon dat draait, zoomt of in perspectief naar de horizon loopt — sinds eind jaren tachtig een vaste…
- Schalen tijdens inferentieMeer rekenkracht inzetten bij inferentie (langere chain-of-thought, beam search, MCTS) in plaats van een groter model te…
- SchedulerHet onderdeel van de kernel dat bepaalt welk proces als volgende draait, en hoelang.
- Schema (database)De structuur van een database: welke tabellen, kolommen, typen, constraints en relaties er bestaan.
- Schema.orgEen gedeeld vocabulaire voor gestructureerde data op het web, in 2011 opgezet door Google, Bing, Yahoo en Yandex.
- SchemamigratieEen versieerde, stapsgewijze wijziging van de structuur van een database, in vaste volgorde toegepast zodat elke omgeving op…
- SchemeMinimalistisch Lisp-dialect van Gerald Sussman en Guy Steele (MIT, 1975): een handvol primitieven waarop al het andere is…
- Scherm delenJe scherm (volledig scherm, één venster of een browsertabblad) live delen in een gesprek. Standaard sinds TeamViewer in…
- SchermlezerLeest niet het scherm voor maar de toegankelijkheidsboom — en daarom kan een prachtige pagina toch onbruikbaar zijn.
- Schickards rekenklokDe eerste bekende mechanische rekenmachine brandde af voordat hij af was, en de wereld hoorde er pas drie eeuwen later van.
- SchiettabelHet boekje dat een kanonbemanning vertelt hoe hoog de loop moet staan — en de rekenachterstand die de reden werd om ENIAC te…
- SchijfcompressieTransparante compressie van een heel schijfvolume om meer ruimte te halen — het antwoord uit de jaren negentig op kleine…
- SchijfplaatDe starre, magnetisch beklede schijf in een harde schijf waarop de data daadwerkelijk staat — een schijf kan er één of…
- Schism TrackerVrije herimplementatie van Impulse Tracker die zo dicht mogelijk bij het DOS-origineel blijft.
- Schrijfamplificatie (db)Wanneer één logische schrijfactie naar de database meerdere fysieke schrijfacties op schijf veroorzaakt. Een kernprobleem…
- SchrijfbeveiligingskerfEen kerf of schuifje aan de rand van een floppy dat de drive fysiek vertelt dat er niet geschreven mag worden.
- SchrijfcacheBuffer in een schijf of controller die schrijfacties in RAM accepteert voordat ze het permanente medium bereiken. Enorme…
- SchrijfmachineDe mechanische voorouder van elke printer en elke printende terminal — en de reden dat het toetsenbord nog steeds QWERTY…
- sci.*De wetenschapshiërarchie van Usenet: waar onderzoekers openlijk ruzie maakten met elkaar en met iedereen die een modem en…
- SCIMStandaardprotocol om gebruikers automatisch aan te maken en uit te schrijven in meerdere systemen. "Neem ik iemand aan in…
- SciPyDe bibliotheek voor wetenschappelijk rekenen in Python, gebouwd op NumPy en in 2001 gestart door Travis Oliphant, Pearu…
- ScoopWindows-pakketbeheerder voor ontwikkelaars: vereist geen adminrechten (installeert in de gebruikersmap) en richt zich op…
- ScoopexEen van de oudste en langstlevende demogroepen van de Amiga-scene, opgericht in 1988 en tot ver in de jaren 2000 actief.
- ScopeWaar in de code een variabele zichtbaar is: blokscope, functiescope of globale scope.
- Scott VanstoneCanadese wiskundige die elliptische-krommecryptografie van tijdschriftartikel tot telefoons, smartcards en standaarden…
- scp“Secure copy”: Unix-opdracht voor bestandsoverdracht over SSH, bijvoorbeeld scp file user@host:/path. OpenSSH 9 (2022)…
- SCRAMSalted Challenge Response Authentication Mechanism. SASL-standaard (RFC 5802, 2010). De client bewijst het wachtwoord te…
- ScratchProgrammeren als puzzelstukjes die alleen op elkaar passen als ze kloppen, zodat syntaxfouten fysiek onmogelijk zijn.
- Scream TrackerDe tracker waarmee de pc-scene doorbrak — het muziekprogramma van Future Crew dat de wereld het S3M-formaat gaf.
- Screen scrapingGegevens halen uit een interface die voor ogen is gemaakt en niet voor programma's — altijd een noodoplossing, vaak een…
- ScreenshotcultuurDe gewoonte om screenshots te maken van berichten, chats en stories om ze te bewaren, te bewijzen of te verspreiden, vaak…
- ScrollerHet horizontale lint van voortkruipende tekst onderaan vrijwel elke demo en cracktro — de drager van groeten, grootspraak en…
- Scrollgestuurde animatiesCSS-animaties die niet door de tijd maar door de scrollpositie worden aangedreven, zonder een regel JavaScript.
- ScrumHet populairste agile framework: sprints van twee weken, dagelijkse standups, retrospectives en een scrummaster.
- scryptEen sleutelafleidingsfunctie uit 2009 van Colin Percival, oorspronkelijk voor de back-updienst Tarsnap. De eerste die bewust…
- ScwmDe Scheme Constraints Window Manager, een in Scheme geconfigureerde X11-vensterbeheerder waarmee vensters via…
- ScyllaDBEen drop-in herimplementatie van Cassandra in C++ met een shard-per-core-architectuur: 5 tot 10 keer lagere latentie en…
- ScytaleEen staf en een leren riem uit Sparta: mogelijk het oudste bekende transpositiecijfer, met een sleutel die in doorsnede…
- SD-kaartVerwisselbare flashgeheugenkaart, standaard sinds 1999, in de varianten SD, miniSD (uitgestorven) en microSD.
- SD-WANSoftware-Defined WAN: een abstractielaag die meerdere fysieke wan-verbindingen (MPLS, internet, 4G/5G) beheert als één…
- SD2IECEen kleine microcontroller die zich voordoet als Commodore-diskdrive en D64-images van een SD-kaart leest.
- SDDMSimple Desktop Display Manager: het inlogscherm dat KDE Plasma sinds 2014 gebruikt, waarvan de hele uitstraling een…
- SDF Public Access UNIX SystemEen openbare Unix-machine uit 1987 die nog steeds shellaccounts uitdeelt alsof het web nooit is gekomen.
- SDKEen kant-en-klare codeset om te integreren met een dienst of platform: wrappers, voorbeelden en documentatie.
- SDLCHet hele proces van idee tot productie: eisen, ontwerp, code, test, uitrol, onderhoud en einde levensduur.
- SDLT (Super DLT)Quantums tapeformaat uit 2001 dat de DLT-lijn uitbreidde met lasergestuurde kopbesturing en servosporen aan de achterkant…
- se.*De Zweedse Usenet-hiërarchie die swnet.* verving en haar naam ontleende aan de landcode in plaats van aan een netwerk.
- SEACDe eerste computer met opgeslagen programma die in de Verenigde Staten daadwerkelijk draaide — gebouwd op leentijd terwijl…
- SEAdogEen van de eerste zelfstandige FidoNet-mailers: het programma dat de nachtelijke postuitwisseling afhandelde zodat de BBS…
- SEALEen stroomcijfer van Phillip Rogaway en Don Coppersmith, afgestemd op snelle software op 32-bitsmachines.
- Sealed SecretsVersleutelt een Kubernetes-Secret met de publieke sleutel van het cluster, zodat het in Git kan worden opgeslagen zonder dat…
- Sealed SenderSignal-functie die de afzender zelfs voor de eigen server van Signal verbergt: de server ziet alleen “een bericht voor…
- SEAlinkXMODEM met een schuifvenster: een bestandsoverdrachtprotocol uit 1986 dat niet meer na elk blok op een bevestiging wachtte.
- SealioningEen retorische tactiek te kwader trouw: iemand blijven lastigvallen met eindeloze "oprecht nieuwsgierige" vragen en beleefde…
- seccompLinux-mechanisme om te bepalen welke syscalls een proces mag doen: alles buiten de lijst beëindigt het proces (of geeft…
- Second RealityDe pc-demo van Future Crew uit 1993, steevast genoemd als een van de beste ooit gemaakt.
- Secret (K8s)Een Kubernetes-object voor gevoelige configuratie — wachtwoorden, API-sleutels, certificaten. Werkt als een ConfigMap, maar…
- Secret rotationHet regelmatig vervangen van geheimen (wachtwoorden, API-sleutels, certificaten, databasegegevens) zodat een gelekt geheim…
- Secrets in codeGevoelige gegevens zoals API-sleutels, wachtwoorden, tokens of private sleutels die in de broncode of de versiegeschiedenis…
- SecretsmanagerEen centrale dienst voor opslag, distributie en rotatie van geheimen, ter vervanging van wachtwoorden die hardcoded in…
- Sector slippingEen defecte sector afhandelen door hem over te slaan en alle volgende sectoren één plek op te schuiven, zodat de nummering…
- Sector-interleaveDe sectoren van een spoor niet op volgorde nummeren, zodat een trage controller even op adem kan komen tussen twee…
- Secundaire indexEen index op een andere kolom dan de primaire sleutel, waarmee snel op dat attribuut kan worden gezocht. „Zoek alle…
- Secure BootUEFI-functie die handtekeningen van de bootloader controleert voordat die wordt uitgevoerd, zodat bootkits en rootkits het…
- Secure by designUitgangspunt dat beveiliging vanaf het begin in de architectuur wordt ingebouwd en niet achteraf wordt opgeplakt.
- Secure elementEen manipulatiebestendige chip die sleutels bewaart en cryptografie uitvoert, afgeschermd van het besturingssysteem van de…
- Secure EnclaveDe coprocessor van Apple op de chip die cryptografische sleutels opslaat en gebruikt: de hoofdprocessor ziet het…
- Secure-cookieEen cookie met het attribuut Secure wordt alleen over HTTPS verstuurd; de browser laat hem weg bij HTTP-verzoeken…
- Security championEen ontwikkelaar binnen een productteam die extra verantwoordelijkheid voor beveiliging draagt en de brug vormt tussen het…
- Security groupStateful firewall op instantieniveau in AWS, met uitsluitend toestaan-regels voor inkomend en uitgaand verkeer. Gekoppeld…
- Security through obscurityErop vertrouwen dat niemand weet hoe het systeem werkt — wat standhoudt totdat iemand het uit elkaar haalt.
- SECURITY-extensie (X11)Het late pogingetje van X11 om vertrouwde en onvertrouwde clients te scheiden, en de reden dat ssh -X en ssh -Y niet…
- sedUnix-tool voor tekstbewerkingen regel voor regel via scripts, van Lee McMahon (Bell Labs, 1973); sed 's/foo/bar/g'…
- SEEN-BYRegels aan het eind van een echomailbericht die alle nodes opsommen die het al hadden ontvangen, zodat niemand het daar nog…
- SegaBegon met speelautomaten op Amerikaanse legerbases in Japan en eindigde als spellenuitgever na het verliezen van de…
- Sega Mega DriveDe zestienbitsconsole die het met Nintendo opnam met branie, snellere hardware en een egel.
- Segment RoutingModerne bronrouting: de zender bepaalt het hele pad via een lijst "segmenten" in de pakketkop, in plaats van signalering per…
- SegmentatiefoutHet POSIX-signaal SIGSEGV: het programma probeerde geheugen te lezen of te beschrijven waar het niet bij mag, de meest…
- seismoEen computer bij een seismologisch onderzoekscentrum in Virginia die per ongeluk een van de belangrijkste hubs van Usenet…
- SekaEen kale 68000-assembler uit het midden van de jaren tachtig die het favoriete gereedschap van de eerste generatie…
- Selectieve hydratatieAlleen de onderdelen van de pagina hydrateren (JS eraan koppelen) die interactie nodig hebben, in de volgorde waarin de…
- SelectionRequest en SelectionNotifyHet paar events achter elke kopieer- en plakactie in X11: een vraag aan de eigenaar van de selectie en een antwoord waarin…
- Selectron-buisDe geheugenbuis waaromheen de IAS-machine ontworpen was en die niet op tijd arriveerde.
- SeleniumDe klassieker voor browserautomatisering: bestuurt een echte browser via het WebDriver-protocol, met Selenium IDE (opnemen…
- Self-attentionMechanisme waarbij elk token in een reeks naar alle andere tokens "kijkt" en bepaalt hoeveel gewicht ze krijgen: het hart…
- Self-consistencyEen techniek die dezelfde vraag meermaals met willekeurige variatie (sampling) laat beantwoorden, zo meerdere onafhankelijke…
- Self-playEen AI-agent speelt tegen zichzelf om beter te worden — een klassieke reinforcementlearningtechniek die door AlphaGo Zero…
- Self-rewarding LLMEen LLM is tegelijk generator én beloningsmodel voor zijn eigen uitvoer en maakt zo iteratieve DPO zonder menselijke…
- SELinuxVerplichte toegangscontrole (mandatory access control) in de Linux-kernel, ontwikkeld door de NSA en in 2003 opgenomen. Elk…
- SemafoorSynchronisatieprimitief dat N threads tegelijk toelaat: een generalisatie van de mutex (waar N=1).
- Semantiek (programmeren)Wat een programma betekent, oftewel wat het doet als het draait; iets anders dan syntaxis (hoe het eruitziet). Er zijn drie…
- Semantisch zoekenZoeken op betekenis in plaats van op exacte woorden: "hoe repareer ik mijn auto" vindt documenten over "autoreparatie".
- Semantische chunkingEen document splitsen op de plekken waar het onderwerp daadwerkelijk wisselt, in plaats van bij een vaste tekenlimiet. De…
- Semantische HTMLHTML-elementen gebruiken om hun betekenis, niet hun uiterlijk: <article>, <nav> en <button> in plaats van overal div's.
- Semantische veiligheidDe eis dat een cijfertekst niets over de platte tekst prijsgeeft, en niet alleen dat de sleutel moeilijk te raden is.
- SemgrepHulpmiddel voor statische analyse waarbij regels als "codepatronen" worden geschreven in plaats van als AST-grafen…
- SemVerVersieformaat MAJOR.MINOR.PATCH met duidelijke betekenis: 2.4.1.
- SendEvent (X11)Het X11-verzoek waarmee een client een verzonnen event aan het venster van een ander programma kan geven — met een vlag die…
- SendGridAPI voor transactionele e-mail: "verstuur orderbevestigingen, wachtwoordresets en notificaties". De reden om geen eigen…
- SendmailDe mailserver van Berkeley, die twee decennia lang het grootste deel van de e-mail op internet bezorgde en berucht was om…
- Sentence TransformersPython-bibliotheek voor het genereren van embeddings: verpakt BERT-afgeleiden en nieuwere modellen voor tekstovereenkomst.
- Sentence windowEen RAG-strategie die losse zinnen indexeert en matcht (hoge precisie bij het zoeken), maar het model daarna een venster van…
- SentencePieceDe tokenizer van Google uit 2018, die tekst behandelt als een ruwe stroom tekens, spaties inbegrepen, en daardoor op Japans…
- SEOHet werk om hoog te scoren in zoekresultaten zonder te betalen voor de plek; traditioneel verdeeld in technische SEO…
- SequelizeDe oudste grote ORM van Node: Active Record-stijl voor Postgres, MySQL, MariaDB, SQLite en Microsoft SQL Server.
- SequenceEen databaseobject dat alleen maar het volgende nummer in volgorde uitdeelt. Het zit achter SERIAL en IDENTITY en is de…
- Sequence parallelismActivaties langs de sequentiedimensie over apparaten verdelen, om het geheugen te bereiken dat tensor parallelism niet kan…
- Sequentiële consistentieEen consistentiemodel waarin alle operaties in één globale volgorde lijken te gebeuren en de operaties van elk proces hun…
- Serdar ArgicEen geautomatiseerde poster die in 1993–94 reageerde op elk Usenet-artikel waarin Turkije werd genoemd, inclusief de…
- Serge VaudenayCryptograaf aan de EPFL die in 2002 aantoonde dat CBC-versleuteling met padding via foutmeldingen te breken is.
- Sergey BratusOnderzoeker die betoogt dat de meeste kwetsbaarheden eigenlijk parseerfouten zijn, en die exploitatie een theoretisch…
- Sergey BrinDe andere helft van Google: de wiskundige die Larry Pages linkidee omzette in een werkende zoekmachine.
- SerialisatieEen object uit het geheugen omzetten naar een formaat dat kan worden opgeslagen of verzonden: JSON, Protobuf, XML, binair.
- SerialisatiefoutDe fout die een database geeft wanneer onder SERIALIZABLE-isolatie blijkt dat gelijktijdige transacties niet in een geldige…
- SerialiseerbaarheidHet strengste isolatieniveau: parallelle transacties leveren hetzelfde resultaat op alsof ze in een bepaalde volgorde na…
- Serialiseerbare isolatieHet strengste isolatieniveau voor transacties. Garandeert dat gelijktijdige transacties hetzelfde resultaat geven als…
- SerpentEen AES-finalist uit 1998 die veiligheidsmarge boven snelheid stelde en daardoor de competitie verloor.
- ServerEen computer die wacht op verzoeken van andere computers en die beantwoordt.
- Server ActionAsynchrone functie met de "use server"-directive: de code gaat nooit naar de client, maar is er wel aanroepbaar via een…
- Server-Sent EventsRealtimecommunicatie in één richting, van server naar browser: als WebSocket, maar eenrichtingsverkeer over gewone HTTP.
- Server-side decorationsAls de vensterbeheerder, en niet de applicatie, de titelbalk, randen en sluitknop rond een venster tekent.
- ServerblokkadeDe beheerder van een Mastodon-instantie blokkeert een volledige andere instantie: gebruikers van X kunnen gebruikers van Y…
- ServerlessCode draaien zonder servers te beheren: de cloud start op aanvraag een instantie en zet die weer uit.
- Serverreset (X11)Wat de X-server van oudsher doet wanneer de laatste client de verbinding verbreekt: alles wat is opgebouwd afbreken, opnieuw…
- Service AccountIdentiteit waarmee pods zich authenticeren bij de Kubernetes-API en externe systemen; los van een User Account (mensen)…
- Service discoveryHet mechanisme waarmee services elkaar vinden in een dynamische omgeving waar IP-adressen voortdurend wijzigen. In plaats…
- Service meshInfrastructuurlaag voor microservices: regelt verkeer, mTLS, retries en observability tussen de services.
- Service mesh-sidecarDe proxy (meestal Envoy) die in een service mesh als sidecar naast elke service wordt geplaatst en al het netwerkverkeer…
- Service workerJavaScript die in de browser op de achtergrond draait, los van de site: de motor achter PWA's.
- ServospoorPositie-informatie die op de platter is ingebrand en die de kop uitleest om midden op het dataspoor te blijven.
- ServowigDe wigvormige velden met vooraf geschreven positiedata tussen de gebruikersdata, die de leeskop op het spoor houden.
- SessieDe lopende interactie van een gebruiker met een site — meestal een object aan serverzijde met een ID dat via een cookie…
- SessiefixatieAanval waarbij de aanvaller een bekend sessie-ID in de browser van het slachtoffer plant (via XSS, MITM of een…
- SessiekapingDe sessiecookie van een gebruiker stelen en daarmee als die gebruiker inloggen, zonder het wachtwoord te kennen.
- SessiesleutelEen sleutel die één sessie beschermt en wordt weggegooid zodra die afloopt.
- sessionStorageBrowser-API voor tijdelijke sleutel-waarde-opslag per tabblad. De gegevens verdwijnen zodra het tabblad sluit. Anders dan…
- sessregHet kleine programma dat een X-login vastlegt in utmp en wtmp, zodat who en last hem kunnen zien — omdat xdm dat, anders dan…
- SetDatastructuur die unieke elementen bewaart en razendsnel lidmaatschap kan testen: “zit x in de set?”. Meestal gebouwd op een…
- SetInputFocusHet X-protocolrequest dat bepaalt in welk venster het toetsenbord typt — en wat er gebeurt als dat venster verdwijnt.
- Setup- en holdtijdDe twee timingeisen aan de ingang van een flip-flop: data moet stabiel zijn gedurende een periode vóór de klokflank en…
- setxkbmapHet commando dat de toetsenbordindeling in een lopende X-sessie wisselt door de XKB-regeldatabase om een nieuwe keymap te…
- SEV-SNPAMD Secure Encrypted Virtualization – Secure Nested Paging (EPYC Milan, 2021 en later). Voegt geheugenintegriteit en remote…
- Seymour CrayBouwde dertig jaar lang telkens de snelste computer ter wereld en loste het warmteprobleem op voordat iemand anders doorhad…
- SF-LOVERSDe ARPANET-mailinglijst voor sciencefictionfans, de eerste grote lijst die niets met werk te maken had.
- SFF (Small Form Factor)Een pc-build van minder dan 20 liter: mini-ITX-moederbord, SFX-voeding en een op maat gemaakte behuizing (NCASE M2, Dan…
- SFINAEDe C++-regel dat een template die ongeldig wordt zodra de types zijn ingevuld stilletjes uit de kandidatenlijst verdwijnt in…
- sFlowSampled Flow: industriestandaard voor monitoring op basis van pakketsampling, door InMon in 1999. Stuurt elk 1-op-N-pakket…
- SFPEen gestandaardiseerde insteekbare transceiver voor netwerkapparatuur, waardoor dezelfde switchpoort glasvezel, koper of een…
- SFT (Supervised Fine-Tuning)De eerste finetuningstap na de pretraining: trainen op paren van prompt en antwoord, zodat het model leert instructies op te…
- SFTP (SSH File Transfer Protocol)Bestandsoverdracht via een SSH-verbinding — vanaf de eerste byte versleuteld, zonder aparte poort.
- SFUDe server die groepsvideogesprekken haalbaar maakt: hij neemt één stream per deelnemer aan en stuurt die door naar alle…
- SFV-bestandHet tekstbestandje met CRC-checksums dat laat zien of een uit meerdere delen bestaande scene-release compleet en…
- SGD (Stochastic Gradient Descent)Klassieke optimizer voor neurale netwerken: bereken de gradiënt op een minibatch (niet op de hele dataset), zet een stap in…
- SGLangLLM-inferenceserver van UC Berkeley/LMSYS — daagt vLLM uit met RadixAttention voor het delen van prefix-caches en snelle…
- SGX (Software Guard Extensions)Hardwarematige ‘enclaves’ van Intel — versleuteld geheugen dat zelfs de OS-kernel niet kan lezen. Bedoeld voor confidential…
- SHA-0Het oorspronkelijke Secure Hash Algorithm, gepubliceerd in 1993 en twee jaar later zonder uitleg ingetrokken.
- SHA-1De hashfunctie waar het hele internet twintig jaar op leunde en die er nog twaalf jaar over deed om met pensioen te gaan…
- SHA-1 is a ShamblesDe eerste chosen-prefix-botsing voor SHA-1, uit 2020: de stap van 'theoretische zorg' naar 'hiermee kun je handtekeningen…
- SHA-2De familie SHA-224, SHA-256, SHA-384 en SHA-512, nog altijd de hashstandaard die de meeste mensen gebruiken.
- SHA-256Hashalgoritme uit de SHA-2-familie — 256 bits en nog steeds veilig. De feitelijke standaard voor bestandschecksums en…
- SHA-3De hashfunctie die NIST in 2015 standaardiseerde als onafhankelijk alternatief voor SHA-2.
- SHA-512Het 512-bits lid van de SHA-2-familie, gebouwd op woorden van 64 bit.
- SHACALBlokcijfers gebouwd op de compressiefuncties van SHA-1 en SHA-256, een ongewone manier om een hash te hergebruiken.
- shadcn/uiComponentenbibliotheek op basis van kopiëren en plakken — van shadcn, 2023. Er wordt geen npm-pakket geïnstalleerd; de CLI…
- ShadebobsDoorschijnende klodders die rokerige lichtsporen achterlaten waar ze overlappen: de "bobs" van de Amiga, additief getekend…
- ShaderEen klein programma dat op de GPU draait, per vertex of per pixel, massaal parallel.
- Shader MinifierGereedschap dat GLSL- en HLSL-code tot de kortst mogelijke tekst samenperst, gebouwd voor intro's waar elke byte telt.
- Shader ShowdownEen livecoding-toernooi op Revision waarin twee programmeurs vanaf een leeg scherm shaders schrijven terwijl het publiek…
- ShadertoyEen website om fragment shaders te schrijven en te delen die rechtstreeks in de browser draaien.
- ShadesEen Brits multiplayer-tekstavontuur uit 1985 dat draaide op Micronet 800, de dienst van Prestel voor bezitters van…
- Shadow CredentialsEen eigen sleutel toevoegen aan het attribuut voor wachtwoordloos inloggen van een account en daarna als dat account…
- Shadow DOMEen geïsoleerde DOM-substructuur binnen een element — css en scripts van buitenaf komen er niet bij.
- Shadow partsDe manier waarop een webcomponent aanwijst welke interne elementen van buitenaf gestijld mogen worden. Een expliciet…
- ShadowbanEen vorm van moderatie waarbij een account wordt beperkt zonder dat de gebruiker dat te horen krijgt. Berichten zijn voor de…
- Shafi GoldwasserGaf de cryptografie haar bewijzen — vóór haar was een code veilig totdat iemand hem brak, na haar kon veiligheid worden…
- Shai HaleviIsraëlisch-Amerikaanse cryptograaf die volledig homomorfe versleuteling daadwerkelijk liet draaien en liet zien waar het…
- Shape-extensie (X11)De X11-extensie waarmee vensters iets anders dan rechthoeken konden zijn, en de reden dat xeyes bestaat.
- sharEen bestandsarchief vermomd als shellscript: voer het uit met sh en het pakt zichzelf uit.
- ShardingEen database over meerdere servers verdelen — elke shard bevat een deel van de data.
- ShardsleutelDe kolom die bepaalt op welke shard (databasenode) een rij terechtkomt in een horizontaal gepartitioneerde database; de…
- Shared expertEen expert die elk token doorloopt, naast degene die de router kiest. Hij bestaat zodat dezelfde basiskennis niet in…
- shared_buffersDe eigen buffercache van PostgreSQL in gedeeld geheugen. De standaardwaarde is 128 MB, een overblijfsel uit de tijd dat…
- SharedWorkerJS-worker die door meerdere tabs of iframes van dezelfde origin wordt gedeeld — één instantie, veel clients, communicatie…
- SharewareHet distributiemodel waarin het programma vrij doorgegeven mag worden en de betaling op eerlijkheid berust.
- SharkeyEen actief onderhouden fork van Misskey die de feitelijke opvolger werd toen Firefish (Calckey) aan kracht verloor. Het…
- SHAtteredDe eerste openbare SHA-1-botsing: twee verschillende pdf-bestanden met dezelfde hash, in februari 2017 onthuld door Google…
- ShebangDe eerste twee tekens van een uitvoerbaar Unix-script, bijvoorbeeld #!/usr/bin/env python3, die de kernel vertellen welke…
- Sheetfed-scannerEen scanner die losse vellen één voor één langs een vaste sensor trekt, in plaats van ze op een glasplaat te leggen.
- SheinChinese ultrafastfashion-app die in 2022 Zara en H&M inhaalde als 's werelds grootste modeverkoper. Zo'n 6000 nieuwe…
- Shell-injectieWanneer ongefilterde invoer als shellcommando wordt uitgevoerd — aanvallers kunnen dan willekeurige commando's op de server…
- Shell-widget (Xt)De Xt-widget die je nooit ziet maar die met de vensterbeheerder praat: elk toplevelvenster, elke dialoog en elk pop-upmenu…
- ShellaccountInternettoegang door in te loggen op andermans Unix-machine — zo kwamen de meeste particulieren voor het eerst online.
- ShellscriptEen programma in de eigen taal van de shell. Het lijm van Unix: commando's uitvoeren, ze met pipes verbinden, exitcodes…
- ShellshockCVE-2014-6271 in Bash. Een speciaal opgestelde omgevingsvariabele die met () { :;}; begint → bash voert na de…
- Shift JIS-artJapanse tekstkunst opgebouwd uit kana, kanji en symbolen in de Shift JIS-codering, meestal kortweg AA genoemd.
- ShiftRowsShiftRows is de AES-stap die de rijen van de toestand roteert, zodat de kolommen in de volgende stap worden gemengd.
- ShimEen dun laagje code dat aanroepen van een API onderschept en omzet in iets wat de omgeving daadwerkelijk begrijpt.
- Shingled magnetic recording (SMR)Schrijfsporen laten overlappen als dakpannen: meer data op dezelfde ruimte, maar elke herschrijving verscheurt het naburige…
- ShitpostEen bewust slechte of absurde internetpost. De humor zit meestal in het contrast met de normen van het platform. Afkomstig…
- Shoe-shiningAls de host een streamende tapedrive niet snel genoeg voedt, stopt de band, zet terug en start opnieuw, telkens weer, als…
- ShopifyE-commerceplatform. Tobi Lütke (Duitsland → Canada), 2006. Oorspronkelijk gebouwd als interne oplossing voor een…
- Short CodeDe eerste poging om de programmeur de formule te laten schrijven in plaats van machinecode — betaald met een vertraging van…
- ShovelwareSoftware die zonder enige selectie op een hoop is geschept tot een product — verkocht op hoeveelheid in plaats van inhoud.
- ShrinklerEen Amiga-cruncher van Blueberry die executables comprimeert met een contextmodellerende range coder, de favoriet van de…
- SiC-transistorSiliciumcarbide-MOSFET. Wide-bandgap (3,3 eV), verwerkt 1200 V en meer met lage verliezen. Standaard in moderne omvormers…
- SICPHet leerboek van Harold Abelson en Gerald Jay Sussman (1985, tweede druk 1996), lesmateriaal voor MIT's 6.001 en vanwege de…
- SID Factory IIEen moderne cross-platform editor voor C64-muziek, gebouwd door de veteranen achter JCH Editor en de Vibrants-playerroutines.
- SID-chipDe geluidschip van de Commodore 64: drie oscillatoren, ADSR en een analoog filter dat op elk exemplaar net iets anders klonk.
- SID-filterHet analoge filter in Commodores SID-chip, en de reden dat hetzelfde muziekstuk op twee C64's verschillend klinkt.
- SID-geschiedenisHet attribuut waarmee een account na een domeinmigratie zijn oude identifiers behoudt. Schrijf er een bevoorrechte waarde in…
- SID-muziekElektronische muziek gecomponeerd voor de SID-chip van de Commodore 64, een kenmerkend geluid van thuiscomputers uit de…
- SID-tuneEen stuk Commodore 64-muziek dat is opgeslagen als 6502-machinecode in plaats van als opgenomen geluid.
- SID-vervangerModerne chips die in de SID-voet van een C64 passen en de geluidschip emuleren, nu de originelen niet meer worden gemaakt en…
- SID-WizardEen volwaardige SID-tracker van Hermit die op een echte C64 draait – geen cross-editor op een pc.
- Side-channelaanvalGeheimen achterhalen door iets te meten dat niet het algoritme zelf is — tijd, stroomverbruik, EM-straling, geluid…
- SidecarPatroon: draai een hulpcontainer naast de applicatiecontainer — voor logging, proxy, mTLS of het ophalen van secrets.
- Sidecar-containerEen hulpcontainer die in dezelfde pod draait als de hoofdapplicatie en die van extra functionaliteit voorziet — logging, een…
- SidechainEen onafhankelijke blockchain die via een brug aan een hoofdketen hangt — sneller en goedkoper, maar met een eigen…
- SIDPlayDe speler die de SID-muziek van de Commodore 64 op moderne machines beluisterbaar maakt door de hele geluidschip te emuleren.
- SidStationHet eerste product van Elektron uit Göteborg: een MIDI-bestuurde synthmodule rond de SID-chip van de Commodore 64.
- SIEM (Security Information and Event Management)Centraal systeem dat logs van alles verzamelt en zoekt naar beveiligingsincidenten.
- SIGABADe Amerikaanse rotormachine met vijftien wielen, waarvan er tien helemaal niets versleutelden en slechts bepaalden hoe de…
- SIGKILLSignaal 9 — het enige dat niet kan worden afgevangen, genegeerd of geblokkeerd. kill -9.
- Sigma-regelEen generiek, leverancieronafhankelijk regelformaat voor logdetectie: "YARA voor logs". Een Sigma-regel beschrijft in YAML…
- SignalEnd-to-end versleutelde messenger van een non-profit — de gouden standaard voor privécommunicatie.
- Signal (messenger)End-to-end versleutelde chat-app van de non-profit Signal Foundation — de gouden standaard voor veilige communicatie…
- Signal FoundationDe non-profitstichting achter de Signal-messenger — in 2018 opgericht met een donatie van 50 miljoen dollar van…
- Signal ProtocolE2EE-protocol van Open Whisper Systems (Moxie Marlinspike, 2013) dat X3DH voor de eerste sleuteluitwisseling combineert met…
- Signal StoriesSignal-functie uit 2022: berichten die na 24 uur verdwijnen, naar het voorbeeld van Instagram Stories. Kreeg een gemengd…
- Signal-gebruikersnaamEen Signal-functie (2024) waarmee je bereikbaar bent via een gebruikersnaam in plaats van je telefoonnummer te tonen. Een…
- Signals (JS)Reactieve primitief: een variabele die afnemers automatisch op de hoogte stelt wanneer hij verandert. Een modern alternatief…
- Signals (reactiviteit)Een reactiviteitsmodel voor UI-frameworks waarin waarden ("signals") automatisch bijhouden welke delen van de interface…
- Signed distance field (SDF)Een functie die voor elk punt in de ruimte aangeeft hoe ver het van het dichtstbijzijnde oppervlak ligt: positief buiten…
- SIGSALYBell Labs versleutelde de telefoongesprekken van Churchill en Roosevelt met ruis die op grammofoonplaten was geperst…
- SigstoreOpen-source ondertekening voor de softwareketen — onderteken artefacten (containers, pakketten, bestanden) met…
- Sigstore / cosignEen opensource-ecosysteem (Linux Foundation/OpenSSF) voor het ondertekenen en verifiëren van softwareartefacten…
- SIGTERM / SIGKILLUnix-signalen om processen te stoppen: SIGTERM betekent "graag afsluiten" (kan worden afgevangen), SIGKILL betekent "nu…
- SiliciumcarbideHalfgeleider met brede bandkloof (3,3 eV), ideaal voor vermogenselektronica bij hoge spanning en temperatuur. Drijft…
- Silly VentureDemoparty in Gdańsk uitsluitend voor Atari-platforms, van de 8-bitmachines tot ST en Falcon.
- Silly Window SyndromePathologisch TCP-gedrag waarbij de ontvanger telkens een paar bytes vrije ruimte meldt en de zender braaf pakketten…
- Silver TicketEen vervalst Kerberos-serviceticket. Geeft toegang tot één dienst op één host, maar laat nooit een regel achter in de logs…
- Silvio MicaliItaliaans-Amerikaanse cryptograaf die samen met Shafi Goldwasser de moderne cryptografie op bewijsbare grondslagen zette.
- SIMDProcessorinstructie die dezelfde bewerking op meerdere gegevenselementen tegelijk uitvoert, doorgaans 4, 8, 16 of 32 per…
- SimkaartEen smartcard die de abonnee identificeert bij het mobiele netwerk; in 1991 voor het eerst geproduceerd door Giesecke &…
- SimonEen familie lichtgewicht blokcijfers die de NSA in 2013 publiceerde, samen met Speck.
- Simson GarfinkelAmerikaanse beveiligingsonderzoeker en auteur wiens loopbaan loopt van Unix-handboeken via tweedehands harde schijven tot de…
- SimtelEen softwarearchief op een legercomputer in de woestijn van New Mexico, waar je ongeveer tien jaar lang je DOS-programma’s…
- SimulaEen Noorse simulatietaal uit 1967 die bij toeval klassen, objecten en overerving uitvond — oftewel objectoriëntatie.
- SingleStoreGedistribueerde in-memory SQL-database voor HTAP (Hybrid Transactional/Analytical Processing). MemSQL werd in 2020 omgedoopt…
- SingletonOntwerppatroon dat garandeert dat een klasse in het hele programma maar één instantie heeft.
- SingletonpatroonGang-of-Four-patroon: zorg dat een klasse precies één instantie heeft en bied er globale toegang toe. Net zo vaak een…
- SingularityContainers voor supercomputers, gebouwd op de stelregel dat onderzoekers nooit root mogen worden.
- SIPHet protocol dat gesprekken via IP opzet en afbreekt — de signalering, niet het geluid.
- SitemapXML-bestand met alle URL's van een site, zodat zoekmachines (Google, Bing) de inhoud kunnen vinden. Standaard sinds 2005…
- SiteopDe beheerder van een warez-topsite: de sysop van het internettijdperk, met macht over affiliaties, quota en wie er…
- SIV (Synthetic Initialization Vector)Een AEAD-modus die zijn IV uit het bericht zelf afleidt, zodat een herhaalde nonce de beveiliging niet volledig teniet doet.
- SixelHet rasterformaat van DEC waarin elk teken zes verticaal gestapelde pixels draagt — bitmaps die door een gewone tekststroom…
- SizecodingDe kunst om beeld, muziek en beweging in een paar kilobyte – of een paar honderd bytes – code te proppen.
- Skaffold"npm run dev" voor Kubernetes: houdt bestanden in de gaten, bouwt een image, rolt het uit op het lokale cluster en toont de…
- SkavenHet pseudoniem van Peter Hajba – musicus en graficus bij Future Crew die later bij Remedy terechtkwam.
- SkeetOnofficieel Bluesky-jargon voor “post” (het equivalent van een tweet). Een knipoog — het bedrijf Bluesky mijdt de term…
- SkeinEen hashfunctie die in 2008 werd ingediend bij de SHA-3-wedstrijd en de finaleronde haalde, maar niet won.
- Skeleton KeyHet geheugen van een domeincontroller zo patchen dat één hoofdwachtwoord voor elk account in het domein werkt, terwijl…
- SketchOntwerptool voor UI/UX, alleen voor Mac. Pieter Omvlee en Emanuel Sá, Bohemian Coding (Nederland), 2010. Pionier van…
- SketchpadIvan Sutherlands proefschrift uit 1963: een tekenprogramma dat computergrafiek uitvond, en het idee om aan te wijzen waaraan…
- Skid RowEen crackgroep uit het Amiga-tijdperk wier naam werd overgenomen door een latere generatie pc-crackers en synoniem werd voor…
- SKIP LOCKEDEen SQL-clausule (FOR UPDATE SKIP LOCKED) die bij rijvergrendeling rijen overslaat die al door een andere transactie zijn…
- Skip scanEen optimalisatie waarmee de database een samengestelde index kan gebruiken, ook als de query geen voorwaarde op de eerste…
- SkipjackHet geheime blokcijfer van de NSA in de Clipper-chip, met een blok van 64 bit en een sleutel van 80 bit.
- SkiplijstProbabilistische datastructuur: een gesorteerde gelinkte lijst met "sneltreinen" op hogere niveaus waarmee elementen worden…
- SkypeVoIP-pionier uit 2003: opgericht door een Zweeds-Deens-Estse ploeg (Niklas Zennström, Janus Friis) en gebouwd op de…
- SkyscannerSchotse metazoekmachine voor vluchten — in 2002 in Edinburgh opgericht door Gareth Williams (ex-Rolls-Royce). In 2016 voor…
- sl (Steam Locomotive)Een ascii-stoomtrein die over je terminal puft als je sl typt in plaats van ls.
- SLA (Service Level Agreement)Contractuele belofte over de beschikbaarheid of prestaties van een dienst; wie die niet nakomt, moet de klant compenseren.
- SLAACDe IPv6-methode waarmee een machine zichzelf een geldig adres geeft door te luisteren naar wat de router zegt, zonder dat er…
- SlaapkamerprogrammeurEen tiener die op zijn slaapkamer commerciële games schrijft op een thuiscomputer — de Britse gamesindustrie van de jaren…
- Slab-allocatorDe allocator van de kernel voor kleine, steeds terugkerende objecten — hij bewaart kant-en-klare inodes en netwerkbuffers in…
- SlackChat voor op de werkvloer, in 2013 gelanceerd door Stewart Butterfield (nadat zijn gamestudio failliet ging en het team…
- Slack HuddleSlack-functie voor spontane spraakgesprekken in een kanaal of dm. Gelanceerd in 2021 als lichtgewicht alternatief voor…
- Slash-commandoTekstcommando's die met een schuine streep (/) beginnen en in een chatapp een actie starten: /giphy, /remind, /poll. De brug…
- Slashdot ("News for nerds")Eeuwenoud technieuwsforum, voorloper van Reddit en Hacker News, en nog altijd in de lucht.
- Slashdot-effectEen kleine site wordt gelinkt vanaf een groot forum en bezwijkt binnen enkele minuten onder het verkeer. Genoemd naar…
- SLAY RadioEen zender die de klok rond Commodore 64-remixes draait, waarin spelmuziek uit de jaren tachtig met moderne instrumenten…
- SLCSingle-Level Cell: NAND-flash met 1 bit per cel (aan/uit). Het snelst, de langste levensduur (circa 100.000 wiscycli) en de…
- SLC-cacheEen deel van een TLC/QLC-ssd dat tijdelijk in snelle SLC-modus (1 bit per cel) draait om schrijfacties op te vangen. Het…
- Sleep obfuscationDe eigen code in het geheugen versleutelen terwijl ze slaapt en vlak voor het ontwaken weer ontsleutelen. Gericht tegen…
- Sleutelafleidingsfunctie (KDF)Maakt van een geheim een sleutel van de juiste lengte en vorm — maar welke KDF past, hangt volledig af van hoe goed dat…
- SleutelalfabetEen substitutiealfabet waarin een trefwoord de volgorde van de letters bepaalt.
- SleutelattestatieEen ondertekende verklaring van de hardware dat een bepaalde sleutel daarin is gegenereerd en niet geëxporteerd kan worden.
- SleutelbeheerdienstEen clouddienst die versleutelingssleutels aanmaakt, opslaat en gebruikt, zodat de klant geen eigen sleutelhardware hoeft te…
- Sleutelbewaring (key escrow)Een derde partij bewaart een kopie van de sleutel, zodat autoriteiten kunnen meelezen als dat mag — en iedereen anders als…
- Sleutelblad (key sheet)Het dagelijkse blad met Enigma-instellingen dat de machine bruikbaar maakte voor het eigen leger, en voor iedereen die het…
- SleutelceremonieEen formele, gedocumenteerde procedure voor het genereren van sleutels, zodat niemand ze alleen kan beheersen.
- Sleuteldiskette (key disk)Kopieerbeveiliging die vereist dat bij het starten van het programma een specifieke, bewust niet te kopiëren originele…
- SleuteldiversificatieElke kaart of elk apparaat een eigen sleutel geven, afgeleid van een hoofdsleutel en de identiteit van het apparaat, zodat…
- SleutelherstelaanvalSleutelherstel betekent de sleutel in handen krijgen, via zwakheden in het cijfer, een zijkanaal of een protocolfout.
- SleutelhiërarchieDe opzet waarin een rootsleutel key-encryption keys beschermt, die op hun beurt de sleutels beschermen waarmee de data wordt…
- Sleutelinjectie (key injection)Het op beheerste wijze laden van cryptografische sleutels in een apparaat, meestal tijdens de productie.
- SleutelovereenkomstEen protocol waarin twee partijen samen een gedeeld geheim afleiden zonder dat dit ooit over het kanaal wordt verstuurd.
- SleutelrekkingElke wachtwoordpoging duur maken door een functie duizenden of miljoenen keren uit te voeren.
- SleutelrotatieVersleutelingssleutels regelmatig vervangen, zodat een gelekte sleutel maar een beperkte hoeveelheid data blootstelt.
- SleutelruimteDe verzameling van alle mogelijke sleutels, en het getal dat bepaalt of brute force theorie of een haalbaar plan is.
- SleutelscheidingHet principe dat elke sleutel precies één doel dient en sleutels voor verschillende doelen apart worden afgeleid.
- SleutelschemaDe procedure die een hoofdsleutel uitrekt tot de subsleutels die een cijfer in elke ronde gebruikt.
- SleutelwoordcijferEen substitutiecijfer waarbij een sleutelwoord bepaalt hoe het alfabet wordt geschud.
- SLI (Service Level Indicator)Een daadwerkelijk gemeten waarde: "het aandeel HTTP-verzoeken onder 500 ms", "foutpercentage", "uptime".
- Slide-aanvalEen cryptanalytische aanval die misbruik maakt van identieke rondes onder één sleutel in een blokcijfer.
- Slider (lees-/schrijfkop)Het piepkleine blokje met luchtvleugelprofiel aan het uiteinde van de actuatorarm, dat de lees- en schrijfelementen draagt…
- SlideshowDemoformaat dat bestaat uit een reeks stilstaande beelden of graphics met muziek en overgangseffecten, gebruikt wanneer…
- Sliding-window attentionEen vorm van sparse attention waarbij elk token slechts naar een vast aantal voorafgaande tokens kijkt (een schuivend…
- SLiMSimple Login Manager: een klein, aanpasbaar inlogvenster voor X zonder afhankelijkheden van een bureaublad, de favoriet van…
- SLIPDe eenvoudigst denkbare manier om IP-pakketten over een seriële lijn te sturen, zo simpel dat het nauwelijks een protocol te…
- SLO (Service Level Objective)Intern doel voor een SLI: "99,5% van de verzoeken moet binnen een maand sneller zijn dan 300 ms".
- SLO / SLIDe basisbegrippen in SRE om betrouwbaarheid te meten en te sturen. Een SLI is een daadwerkelijke meting (bijvoorbeeld het…
- slockDe schermvergrendeling van suckless: een effen kleur zonder invoerveld, die van kleur verandert terwijl je typt en rood…
- Sloppy quorumEen variant van quorum waarbij een schrijfactie wordt geaccepteerd door willekeurige beschikbare nodes, niet per se de N die…
- Slow query logElke query loggen die langer duurt dan een ingestelde drempel. De snelste weg van "de database voelt traag" naar een…
- SlowlorisEen DoS-aanval met weinig bandbreedte: open veel HTTP-verbindingen en stuur de headers uiterst traag, byte voor byte. De…
- Slowly Changing Dimension (SCD)Een datawarehousepatroon voor dimensiegegevens die in de loop van de tijd veranderen, zoals een klant die verhuist. De vraag…
- slrnEen Usenet-lezer voor de terminal uit 1994, gebouwd op de S-Lang-bibliotheek en geliefd bij mensen die veel meer lazen dan…
- SLSASupply-chain Levels for Software Artifacts (uitgesproken als “salsa”): een raamwerk van Google en OpenSSF om het buildproces…
- smailEen eenvoudiger Unix-mailserver, gebouwd om beheerders het configuratiebestand van Sendmail te besparen en om een weg door…
- Small cellEen zendmast voor korte afstand die opvult waar de grote masten tekortschieten — op lantaarnpalen, in plafonds, in tunnels.
- Small subgroup-aanvalEen aanval op Diffie–Hellman waarbij de aanvaller een publieke sleutel van lage orde stuurt en de privésleutel stukje bij…
- SmalltalkDe taal die objectoriëntatie definieerde; in de jaren zeventig ontwikkeld bij Xerox PARC door Alan Kay, Dan Ingalls en Adele…
- Smart Access Memory (SAM)De merknaam van AMD voor Resizable BAR: de functie waarmee de cpu al het geheugen van de videokaart (VRAM) in één keer kan…
- Smart contractCode die op een blockchain leeft en door elke node wordt uitgevoerd wanneer iemand haar aanroept; de term werd in 1994…
- SmartCard-HSMEen smartcard van het Duitse CardContact die het meeste doet wat een HSM doet, voor een fractie van de prijs, op een chip…
- SmartNICEen netwerkkaart die geprogrammeerd kan worden om een deel van de pakketverwerking zelf te doen, in plaats van alleen bytes…
- SMAUGDe MUD-engine achter Realms of Despair, waarmee bouwers de wereld vanuit het spel zelf konden maken zonder de broncode aan…
- SMBHet protocol van Windows voor het delen van bestanden en printers: wat achter elke \\server\share zit.
- Smishing (SMS-phishing)Phishing via sms: "uw pakket kon niet worden bezorgd, klik om opnieuw in te plannen", "uw bank zag ongebruikelijke…
- SmoketestDe snelst denkbare test: start het systeem überhaupt op, of gaat het roken?
- smproxyDe sessieproxy van X11R6: een programma dat namens elk venster waarvan de eigenaar XSMP nooit leerde met de sessiemanager…
- SMSTekstberichten via het mobiele netwerk. Het eerste sms'je ging in december 1992 de lucht in (“Merry Christmas”); maximaal…
- SMT (Simultaneous Multi-Threading / Hyper-Threading)Een fysieke CPU-kern presenteert zich als twee (of meer) "logische" kernen en wisselt van thread wanneer er een stilvalt…
- SMT uitschakelen (beveiliging)Simultaneous Multi-Threading (Intel Hyper-Threading, AMD SMT) uitschakelen als maatregel tegen zijkanaalaanvallen (L1TF…
- SMT-threadEen logische thread die ontstaat door Simultaneous Multi-Threading (bij Intel Hyper-Threading), waarbij één fysieke core…
- SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)Het protocol voor het verzenden van e-mail: IMAP en POP3 dienen om te lezen, SMTP om te versturen.
- Smurf-aanvalDDoS-techniek uit de jaren negentig: het IP-adres van het slachtoffer vervalsen en een ICMP-echoverzoek naar…
- SN76489Geluidsgenerator van Texas Instruments met drie blokgolfkanalen, die de TI-99, ColecoVision, Sega en BBC Micro hun…
- SNA (Intel)Chris Wilsons versnellingslaag voor Intels X-stuurprogramma: sneller dan alles wat eraan voorafging, en zo ingewikkeld dat…
- SnapHet universele Linux-pakketformaat van Canonical (2014): apps in een container (squashfs + AppArmor-afscherming) die op elke…
- Snap MapDe kaart van Snapchat die in realtime toont waar vrienden zijn, via Bitmoji-avatars. Gelanceerd in 2017, met een heatmap van…
- SnapchatVluchtige foto- en videoberichten, bedacht door Evan Spiegel en anderen in 2011. Introduceerde twee stempelende concepten…
- Snapchat-streakSnapchat-mechanisme: twee gebruikers die elkaar elke dag een snap sturen bouwen een "streak" op: een teller plus 🔥-emoji…
- Snapshot-isolatieTransactie-isolatieniveau waarbij elke transactie een consistente momentopname van de database ziet vanaf haar starttijd…
- SNDHHet chiptunearchief van de Atari ST-scene: bestanden met de eigen replay-code van de spellen, zodat een geëmuleerde YM2149…
- SneakernetGegevens overdragen door ze te voet weg te brengen — enorme bandbreedte, rampzalige latentie.
- Sneeuwvlokmodel (snowflake schema)Een variant van het stermodel waarin de dimensietabellen over meerdere niveaus zijn genormaliseerd, zoals product →…
- SnefruEen hashfunctie uit 1990, ontworpen door Ralph Merkle bij Xerox PARC en genoemd naar de Egyptische farao Sneferu.
- Snelle correlatieaanvalEen verfijning van de correlatieaanval die de sleutelstroom behandelt als een ruisig codewoord en de toestand van een…
- SNI-routingServer Name Indication: een TLS-extensie waarmee de client de hostnaam in de ClientHello meegeeft, nog voordat de…
- SnijplotterEen plotter met een mes in plaats van een pen, die vectorvormen uit vinyl, papier of folie snijdt.
- SNMP (Simple Network Management Protocol)Klassiek protocol voor het monitoren van netwerkapparatuur: switches, routers, UPS'en, printers.
- SNMP-trapsPushmeldingen van een SNMP-agent naar de manager zodra er iets gebeurt (interface down, drempelwaarde overschreden, mislukte…
- SNOWEen familie stroomcijfers uit Lund die in mobiele netwerken terechtkwam en het verkeer in UMTS en LTE beschermt.
- SnowflakeCloud-datawarehouse dat vanaf nul voor de cloud is gebouwd, door Benoit Dageville, Thierry Cruanes en Marcin Zukowski in…
- Snowflake-IDDoor Twitter bedachte techniek (2010) voor gedistribueerde, unieke ID's. Een 64-bits geheel getal: 41 bits tijdstempel, 10…
- SnykIsraëlisch beveiligingsplatform: scant open-sourceafhankelijkheden, containers en IaC, plus SAST. Opgericht in 2015.
- SO_REUSEPORTSocketoptie waarmee meerdere processen aan exact dezelfde poort kunnen binden, waarna de kernel zelf de inkomende…
- SO-DIMMSmall Outline DIMM: compact werkgeheugenformaat voor laptops, mini-pc's als de NUC en sommige servers. Circa 50% kleiner…
- SOAPOp XML gebaseerd protocol voor webservices dat begin jaren 2000 de bedrijfsintegratie domineerde, tot REST het overnam, en…
- SOARSOC-werk automatiseren: bij een alert draait het playbook (IP blokkeren, host isoleren, bewijs verzamelen, ticket aanmaken).
- SoCSystem on Chip: alle belangrijke componenten (cpu, gpu, geheugencontroller, modem, NPU, I/O) op één die. Sinds de jaren 2000…
- SoC (System-on-Chip)Een chip die vrijwel het hele computersysteem (cpu, gpu, geheugencontroller, npu, modem, I/O) op één stuk silicium…
- SOC 2Een auditstandaard (AICPA) waarbij een onafhankelijke auditor beoordeelt en verklaart dat de interne beveiligingsmaatregelen…
- soc.*De Usenet-hiërarchie voor samenleving, cultuur en religie — waar het net voor het eerst ontdekte dat mensen uit…
- socatVerbindt twee willekeurige datakanalen en stuurt alles wat op het ene binnenkomt door het andere weer naar buiten. Netcat…
- Social engineeringMensen hacken in plaats van systemen: iemand zo manipuleren dat die informatie prijsgeeft of iets doet wat niet de bedoeling…
- Sociale graafDe netwerkstructuur van relaties tussen gebruikers: vrienden (wederkerig), volgers (eenzijdig), mutuals en tweedegraads…
- SocketDe programmeerinterface voor netwerkverkeer: een eindpunt waarvan je leest en waarnaar je schrijft als was het een bestand.
- Socket AM5De desktop-CPU-socket van AMD sinds 2022: LGA 1718 (1718 pinnen, de eerste LGA-socket voor AMD-desktops), gebruikt door…
- Socket.IORealtime gebeurtenissen tussen browser en Node — geen WebSocket, maar een eigen protocol dat WebSocket gebruikt waar het kan.
- SockpuppetEen extra nepaccount waarmee iemand zich voordoet als een ander, om met zichzelf in te stemmen, een ban te omzeilen, stemmen…
- SOCKS-proxyGeneriek proxyprotocol dat werkt voor al het TCP/UDP-verkeer, niet alleen voor HTTP.
- SOCKS5Proxyprotocol uit RFC 1928 (1996) dat toepassingsonafhankelijk werkt: het proxyt TCP en, in versie 5, ook UDP; anders dan…
- Soft deleteEen rij als verwijderd markeren in plaats van haar echt te wissen, meestal met een deleted_at-tijdstempel; levert een…
- Soft launchOp sociale media zinspelen op een nieuwe relatie zonder de partner te tonen: een hand in beeld, een schaduw, twee borden…
- Soft-sectored schijfEen diskette met één enkel indexgat, waarbij de controller aan de hand van adresmarkeringen in de data bepaalt waar elke…
- SoftcodeCode die spelers vanuit het spel zelf op een MUSH schrijven, in tegenstelling tot hardcode die in de server is gecompileerd.
- SoftHSMEen HSM van pure software: dezelfde PKCS#11-interface als een echte module, maar de sleutels staan in gewone bestanden.
- Software-RAIDRAID die door de kernel van het besturingssysteem wordt uitgevoerd in plaats van door een aparte hardwarecontroller: mdadm…
- SointuModulaire softwaresynth voor 4k-intro's die uit 4klang voortkwam en is herbouwd voor moderne tooling en meer platforms.
- Solar DesignerRussische beveiligingsontwikkelaar achter de wachtwoordkraker John the Ripper en de eerste openbare return-to-libc-aanval.
- Solar Realms EliteRuimtestrategie-doorgame uit 1990 waarin bbs-gebruikers rijken bouwden en elkaar een paar beurten per dag aanvielen.
- SolarisSuns Unix voor servers — de thuishaven van meerdere technieken die de rest van de branche eerst bespotte en daarna kopieerde.
- SolarWinds OrionDecember 2020 — de Russische SVR (APT29 / Cozy Bear) besmette de updateserver van SolarWinds Orion met een trojan en…
- SOLIDVijf OOP-principes van Robert Martin: Single responsibility, Open/closed, Liskov substitution, Interface segregation en…
- Solid-inkprinterDe printer die op waskrijtjes draait: inkt wordt gesmolten, op een draaiende trommel gespoten en in één keer op papier…
- SolidityDe taal waarin smart contracts op Ethereum geschreven worden — syntactisch vertrouwd, semantisch onvergeeflijk.
- SolidJSEen framework dat op React lijkt (JSX, componenten, hook-achtige primitieven) maar eronder totaal anders werkt. Geen virtual…
- SolidStartHet officiële meta-framework voor SolidJS, van het team rond Ryan Carniato. Stabiel sinds november 2024 na ruim twee jaar…
- Solitaire-cijferEen stroomcijfer dat met een gewoon kaartspel wordt uitgevoerd, ontworpen door Bruce Schneier voor Neal Stephensons roman…
- SolskogenEen Noorse demoparty in de zomer, sinds 2002, opmerkelijk omdat men daar werkelijk naar buiten gaat.
- Something AwfulHumorsite en forum uit 1999 waar een account tien dollar kostte. Het bedrag betaalde de servers en gold tegelijk als…
- Son of 1036Henry Spencers conceptstandaard voor Usenet uit 1994: nooit aangenomen, maar vijftien jaar lang het document waar elk…
- SonyVan een transistorradio in een gebombardeerd pand in Tokio tot de beeldsensor in je telefoon — met de Walkman, de cd en de…
- SOPSSecrets OPerationS: versleutelt alleen de waarden in een YAML-, JSON- of INI-bestand en laat de structuur leesbaar, zodat…
- SoraHet videogenererende model van OpenAI, dat in februari 2024 de wereld verbaasde met clips van 60 seconden in 1080p uit…
- SorteeralgoritmeEen methode om elementen te ordenen volgens een vergelijkingsregel — het grondigst bestudeerde probleem uit de hele…
- SosemanukEen eSTREAM-stroomcijfer dat leende van zowel SNOW als Serpent en snel uitgroeide tot een van de meest bewonderde kandidaten.
- Sound BlasterDe geluidskaart die de pc hoorbaar maakte — en wiens naam een decennium lang op de achterkant van elke spellendoos stond.
- SoundCloudYouTube voor audio: dj-mixes, demo's, podcasts en het fenomeen "SoundCloud-rap" van 2015–2018.
- SoundmonitorHet muziekprogramma van Chris Hülsbeck voor de Commodore 64, in 1986 gepubliceerd als overtiklisting in het Duitse…
- Source mapBestand dat geminificeerde of getranspileerde JS terugkoppelt naar de oorspronkelijke broncode, zodat de debugger je…
- SoyjakDe Wojak-variant met open mond, grote ogen en een dun baardje, gebruikt om iemand uit te lachen omdat die enthousiast is…
- SPAEen webapp die één keer laadt en zich daarna via JavaScript bijwerkt, in plaats van steeds nieuwe pagina's op te halen.
- Space InvadersHet spel dat het gouden tijdperk van de arcade op gang bracht — en waarvan de beroemdste spelmechaniek een bug was die mocht…
- SpaceballsNoorse demogroep achter State of the Art, en de crew die de Scandinavische Amiga-scene op de kaart zette.
- Spaces (macOS)Apple's virtuele bureaubladen, die in 2007 met Mac OS X Leopard kwamen — twintig jaar nadat het idee bij Xerox PARC volledig…
- Spacewar!Het eerste computerspel dat zich verspreidde: twee ruimteschepen, een ster met zwaartekracht en alle overgebleven rekentijd…
- SPAN (netwerk)Het netwerk van NASA voor ruimtefysici, gebouwd op DECnet in plaats van TCP/IP en daarmee een parallelle wereld naast het…
- SPAN-poortSwitched Port ANalyzer: Cisco's term voor port mirroring. De switch kopieert verkeer van een of meer bronpoorten naar een…
- SpanarmEen veerbelaste arm die op de band rust om de spanning constant te houden en snelheidsverschillen tussen de spoelen en de…
- SpannerGoogles wereldwijd gedistribueerde SQL-database. Extern consistent, ACID over meerdere datacenters. TrueTime: gps en…
- Spanner TrueTimeDe klok-API van Google Spanner, die de tijd teruggeeft als onzekerheidsinterval [earliest, latest] in plaats van als één…
- Spanning Tree Protocol (STP)Een laag-2-protocol (Radia Perlman, 1985, IEEE 802.1D) dat lussen in geschakelde netwerken voorkomt door redundante…
- SPARQLQuerytaal voor RDF (Resource Description Framework), W3C-standaard sinds 2008. Aandrijving van het semantische web en…
- Sparse attentionAttention-varianten waarbij elk token slechts naar een deel van de andere tokens kijkt in plaats van naar alle — om de…
- Sparse modellenPer invoer wordt maar een deel van het netwerk geactiveerd, wat rekenkracht bespaart. Mixture-of-Experts (MoE) is de…
- spawnEen nieuw proces aanmaken als kind van het huidige. child_process.spawn() in Node.js is de klassieke implementatie, en…
- SPC700De speciale audioprocessor van de Super Nintendo: een Sony-chip met acht gesamplede kanalen en hardware-echo die de…
- SPD-hubEen klein circuit op DDR5-modules dat de gegevens van het geheugen (SPD — Serial Presence Detect) opslaat en doorgeeft…
- Speaker diarization"Wie sprak wanneer?": audio in segmenten verdelen en elk segment aan een spreker toewijzen, zonder de sprekers vooraf te…
- Spear phishingGerichte phishing op één specifiek persoon: eerst onderzoek, dan gepersonaliseerde inhoud, met een veel hoger…
- Specificatiegedreven ontwikkelingWerkwijze waarbij het specificatie- of requirementsdocument het hoofdproduct is en de code er met AI-hulp uit wordt…
- SpeckEen lichtgewicht blokcijfer dat de NSA in 2013 publiceerde, omstreden door zijn herkomst en de magere ontwerpverantwoording.
- SpectreEen klasse CPU-kwetsbaarheden (CVE-2017-5753/5715, januari 2018) die branch prediction en speculatieve uitvoering misbruiken…
- SpectrumDe beschikbare radiofrequenties — een eindige natuurlijke hulpbron die staten voor miljarden veilen.
- spectrwmEen kleine tiling-vensterbeheerder uit de OpenBSD-hoek die de eenvoud van dwm wilde, zonder voor elke instelling opnieuw te…
- Speculatieve uitvoeringWanneer een cpu gokt welke kant de code opgaat (bijvoorbeeld de uitkomst van een voorwaarde) en alvast instructies uitvoert…
- Speculation Rules APIEen moderne API (Chrome) waarmee declaratief wordt aangegeven welke pagina's de browser op de achtergrond alvast moet laden…
- Speculative decodingInferentietechniek voor LLM's: een klein draftmodel genereert N tokens vooruit, het grote model controleert ze in één batch…
- SpeedcodeUitgerolde machinecode met vaste adressen die geheugen inruilt voor cycli: geen lussen, alleen een rechte reeks…
- SpeedlockDe snelladende kopieerbeveiliging die elke Spectrum-bezitter in de jaren tachtig tegenkwam: regenboogstrepen in de rand en…
- SpeedoHet outline-lettertypeformaat van Bitstream en het eerste dat X11 binnen de server kon schalen, dankzij een geschonken…
- SpeedrunEen spel zo snel mogelijk uitspelen, vaak door fouten uit te buiten die de ontwikkelaars nooit hebben gerepareerd.
- SpegelStateless peer-to-peer-mirror voor containerlagen in een Kubernetes-cluster: nodes halen images bij elkaar op in plaats van…
- SPF-recordSender Policy Framework: een DNS-record dat opsomt welke servers e-mail mogen versturen namens een domein. Ontvangende…
- SPI-busSerial Peripheral Interface: een snelle, synchrone seriële bus om een microcontroller met randapparatuur (sensoren…
- SPIFFESecure Production Identity Framework For Everyone: een standaard voor workload-identiteit in moderne gedistribueerde…
- SpinServerless framework van Fermyon, gebouwd op WebAssembly en WASI: functies in Rust, Go, JS, Python en TinyGo worden…
- Spin bitDe ene bit in de QUIC-header die onversleuteld is gelaten, uitsluitend zodat iemand onderweg de round-triptijd kan meten…
- SpindelmotorDe borstelloze motor die de platters van een schijf op constante snelheid laat draaien; al het andere in de schijf richt…
- SpindelslingeringDe kleine slingering die de spindel van een harde schijf maakt tijdens het draaien: de afwijking van een perfecte cirkel die…
- SpindelsnelheidHoe snel de platters draaien, in toeren per minuut — hoger geeft lagere latency en meer doorvoer, maar ook meer warmte en…
- SpinlockEen lock die wacht door in een lus te blijven draaien en opnieuw te vragen — cpu verstoken in plaats van slapen.
- SpinwriterNEC's printer van letterkwaliteit, met een bekervormig "vingerhoed"-element in plaats van een plat margrietwiel.
- SpiraalspoorEén doorlopend spoor dat vanuit het midden naar buiten kronkelt: het antwoord van optische media op de concentrische ringen…
- SPIRESPIFFE Runtime Environment: de referentie-implementatie van de SPIFFE-standaard, sinds 2022 CNCF Graduated. Een server…
- SpiritusduplicatorKopieermachine die uit een met de hand of machine beschreven matrijs enkele honderden paarse afdrukken trok — het werkpaard…
- SplashscreenHet beginscherm dat verschijnt terwijl een app laadt: logo en huiskleur. Het verbergt de echte laadtijd en geeft het gevoel…
- Split horizonRoutingregel: adverteer een route niet terug via de interface waarover je hem hebt geleerd. Voorkomt…
- Split knowledgeDe eis dat niemand ooit een volledige sleutel kent, maar slechts één component ervan.
- SplunkPlatform voor logs en SIEM, opgericht door Michael Baum, Rob Das en Erik Swan in 2003. In 2024 door Cisco overgenomen voor…
- SpodTalkerjargon voor iemand die onredelijk veel tijd ingelogd doorbrengt — een etiket dat bijna evenveel belediging als…
- SPOFEen component waarvan de uitval het hele systeem platlegt, en het eerste waar je naar zoekt bij het ontwerpen van hoge…
- SpoolingUitvoer naar schijf bufferen zodat een traag randapparaat in zijn eigen tempo gevoed kan worden zonder de processor te laten…
- Sporendichtheid (TPI)Hoe dicht de sporen radiaal op elkaar zitten, gemeten in sporen per inch (TPI) — een van de twee assen die samen de…
- SporgerySpam en forgery ineen: een nieuwsgroep onder een vloed van berichten met andermans naam bedelven tot het echte gesprek niet…
- Spot-instanceCloudservers met 70–90% korting — maar de cloudaanbieder mag ze met een paar minuten waarschuwing weer afpakken.
- SpotifyZweedse muziekstreamer die het verdienmodel van de muziekindustrie op zijn kop zette — in 2024 ruim 600 miljoen gebruikers.
- Spotify GreenroomSpotifys Clubhouse-kloon — live audiokamers. Gelanceerd in juni 2021 (na de overname van Locker Room in maart 2021)…
- SpraakberichtIngesproken audiobericht in een chat. WhatsApp en Telegram maakten het populair (‘houd de microfoonknop ingedrukt’). Gewoon…
- SpraakherkenningGeluidsgolven omzetten in tekst: een probleem dat sinds 1952 ruwweg elke twintig jaar als bijna opgelost wordt bestempeld.
- SpraakkamerLive audiochat met rollen voor moderator en luisteraar. Klassiek format: sprekers op het ‘podium’ praten, het publiek…
- SpreekspoelactuatorDe spoelmotor die de leesarm over de schijf zwaait, genoemd naar het identieke mechanisme in een luidspreker.
- Spring BootConventie boven configuratie bovenop het Spring Framework. Phil Webb en Dave Syer, 2014. Starters, auto-configuratie en een…
- Spring FrameworkJavaframework voor dependency injection en bedrijfsservices. Rod Johnson, 2003 (naar aanleiding van zijn boek "J2EE Design…
- Spring IntegrationSpringproject voor Enterprise Integration Patterns (Hohpe en Woolf, 2003): berichtkanalen, transformers, routers…
- Spring4ShellCVE-2022-22965 — een RCE-kwetsbaarheid in het Spring Framework via manipulatie van de classloader bij data binding…
- SpriteEen klein plaatje dat over de achtergrond beweegt zonder die te vernielen — de oplossing uit de jaren tachtig voor animatie…
- Sprite-multiplexingDe acht hardwaresprites van de C64 meerdere keren per beeld hergebruiken om tientallen sprites tegelijk op het scherm te…
- Sprite-stretchingEen C64-truc die de VIC-II de rijen van een sprite laat herhalen over het scherm, zodat één sprite een groot gebied bedekt.
- SpritePadEen Windows-editor voor C64-sprites die je bespaart om op de echte hardware 24×21 pixels met een joystick te tekenen.
- SpyderWetenschappelijke Python-IDE, open source en gericht op datawetenschap en numeriek rekenen; standaard onderdeel van de…
- SpywareSoftware die zonder medeweten informatie over de gebruiker verzamelt — keyloggers, schermafbeeldingen, heimelijk…
- SQLDe standaardtaal voor relationele databases, bedacht door Don Chamberlin en Raymond Boyce bij IBM in 1974, toen nog onder de…
- SQL JOINSQL-operator die rijen uit meerdere tabellen combineert op basis van een gerelateerde kolom. INNER JOIN (alleen…
- SQL-injectieEen aanvaller smokkelt SQL-code in een formulier en laat de database die uitvoeren.
- SQLAlchemyDe meestgebruikte ORM van Python, in twee lagen: Core (SQL-expressietaal, querybuilder) en ORM (klassen naar tabellen).
- sqldServerlaag rond libSQL — maakt van SQLite een netwerkdatabase met een HTTP-API en schrijfreplicatie. Turso bouwt zijn dienst…
- SQLGlot / SuperSQLPython-bibliotheek om SQL te parsen, te transpileren en te optimaliseren tussen dialecten — Postgres → BigQuery → DuckDB →…
- SQLiteDe hele database in één bestand — ingebouwd in miljarden apps en websites.
- SQLite FTS5Full-text-zoekextensie van SQLite, versie 5 sinds 2015, met BM25-ranking, porter-stemmer en unicode-ondersteuning; draait…
- SQLite PRAGMASQLite-syntaxis om het gedrag van de database in te stellen. PRAGMA journal_mode=WAL, PRAGMA synchronous=NORMAL, PRAGMA…
- SQLite R-treeRuimtelijke index-extensie van SQLite: R-tree-algoritme voor 2D-bounding-boxqueries, sinds versie 3.8 (2014), bedoeld voor…
- SQLite WAL-modusSQLite-journalmodus (sinds 3.7.0, 2010) die het rollback-journal vervangt door een write-ahead log. Staat gelijktijdige…
- Square-aanvalEen integraalaanval op bytegeoriënteerde blokcijfers, genoemd naar het Square-cijfer waarvoor hij is ontworpen.
- SquarespaceWebsitebouwer in het hogere segment met de nadruk op fraai design, geliefd bij fotografen, kunstenaars en kleine bedrijven…
- Squish-berichtenbankHet berichtformaat van Scott Dudley voor Maximus: één bestandsset per conferentie, in plaats van één bestand per bericht of…
- SR-IOVEen PCIe-standaard waarmee één fysieke kaart zich als meerdere onafhankelijke apparaten aan virtuele machines kan…
- srcsetGeef de browser meerdere versies van dezelfde afbeelding en laat hem kiezen — hij weet dingen over het scherm en het netwerk…
- SREGoogles visie op DevOps — operations als softwareprobleem, met nadruk op SLO’s en error budgets.
- sRGBDe standaardkleurruimte voor het web en bijna al het andere — beperkt, oud, en juist daarom universeel.
- SRI-NICDe balie, kaartenbak en telefoongids van ARPANET — een kantoor van het Stanford Research Institute dat twintig jaar lang…
- SRPSecure Remote Password: een ouder PAKE-protocol van Thomas Wu (1998). De server bewaart een verifier (geen wachtwoordhash)…
- SRv6Segment Routing over IPv6: het pakket draagt in een IPv6-header een lijst “segment-ID's” (SID) die zijn pad door het netwerk…
- SSDModerne opslag zonder bewegende delen — flashgeheugen in plaats van draaiende schijven.
- SSEStandaard voor push van server naar client over HTTP. Eenvoudiger dan WebSockets: eenrichtingsverkeer (server → client)…
- SSGAlle HTML tijdens de build genereren — en alleen statische bestanden via een CDN uitleveren.
- SSHVersleuteld protocol om servers via de terminal op afstand te beheren.
- SSH-sleutelAsymmetrisch sleutelpaar om zonder wachtwoord op servers in te loggen — een stuk veiliger dan wachtwoorden.
- SSH-tunnelWillekeurig TCP-verkeer door een SSH-verbinding sturen — firewalls omzeilen en interne diensten bereiken.
- SSIDDe naam van een wifinetwerk — wat in de lijst staat wanneer je verbinding maakt.
- SSL / TLSHet protocol dat het verkeer tussen client en server versleutelt — waardoor HTTP HTTPS wordt.
- SSO (Single Sign-On) (Single Sign-On)Eén keer inloggen en toegang krijgen tot veel diensten — ‘Inloggen met Google’ op bedrijfsschaal.
- SSO (Small String Optimization)Korte strings direct in het stringobject opslaan in plaats van op de heap. De reden dat sizeof(std::string) 32 bytes is en…
- SSR (Server-Side Rendering)De pagina wordt op de server tot HTML gerenderd en kant-en-klaar naar de browser gestuurd.
- SSRF (Server-Side Request Forgery)Server-Side Request Forgery — een aanvaller laat de server HTTP-verzoeken doen naar URL's van zijn keuze (vaak het interne…
- SSTableSorted String Table: een onveranderlijk bestand met sleutel-waardeparen in gesorteerde volgorde op schijf. De basiseenheid…
- ssthreshDe grens waarop TCP stopt met het exponentieel vergroten van zijn venster en lineair gaat groeien. De lopende gok van de…
- SSTIServer-Side Template Injection — invoer van de gebruiker belandt als code in plaats van als data in de template-engine, vaak…
- ST NICCC 2000Een Atari ST-demo uit 2000 die op volle snelheid door een stad van vlakgeschaduwde polygonen vliegt, op een machine uit 1985.
- ST-01De sampledisk die in 1987 met Ultimate Soundtracker werd meegeleverd en waarvan de naam nog steeds voor de instrumenten in…
- ST-506De harde-schijfinterface van Seagate uit 1980, die de codering overliet aan een controller op de hostkaart terwijl de schijf…
- STAControleren of een chip zijn timing haalt door elk pad in het ontwerp wiskundig door te rekenen, in plaats van het met…
- Staafjes van NapierDe tafel van vermenigvuldiging gezaagd in ivoren staafjes, zodat een grote vermenigvuldiging neerkomt op het diagonaal…
- StaafprinterEen afdrukmechanisme waarbij elke afdrukpositie een eigen staaf heeft met de volledige tekenset, die op zijn plaats wordt…
- Stabiele rasterDe basistruc die de jitter uit een C64-rasterinterrupt haalt, zodat code op een exacte cyclus landt.
- Stable DiffusionLatent-diffusiemodel voor tekst-naar-beeld met open gewichten — CompVis (Ludwig-Maximilians-Universität München) + Stability…
- Stable Diffusion XLDe tweede generatie van het open beeldmodel van Stability AI — native 1024×1024 en gedetailleerder dan SD 1.5.
- StablecoinEen cryptoactivum dat altijd één dollar waard moet zijn — wat precies zo lang werkt als de markt erin gelooft.
- StackLIFO-datastructuur — ‘Last In, First Out’. Het laatst toegevoegde element komt als eerste weer eruit.
- Stack OverflowVragen en antwoorden voor programmeurs, in 2008 gestart door Jeff Atwood en Joel Spolsky. Gebouwd op stemmen, geaccepteerde…
- Stack Overflow JobsVacatureplatform voor ontwikkelaars binnen Stack Overflow — in maart 2022 gesloten na de overname door Prosus (1,8 miljard…
- Stacking window managerHet klassieke model waarin vensters als vellen papier op een bureau liggen, elkaar overlappen en hertekenen wat weer…
- StagingEen kopie van de productieomgeving waarin getest wordt voordat er echt wordt uitgerold.
- stalonetrayEen zelfstandig systeemvak voor X11, voor wie een vensterbeheerder zonder paneel draait maar toch programma's heeft die een…
- StandaardcelDe vooraf getekende bouwstenen waaruit een digitale chip wordt samengesteld: poorten, flip-flops en buffers, allemaal…
- StandaardgatewayHet IP-adres van de router waarheen een host pakketten stuurt wanneer de bestemming niet in het lokale subnet ligt. In…
- Standaardroute (default route)De route voor al het verkeer waarvan de bestemming bij geen enkele specifiekere regel in de routeringstabel past: "stuur…
- Standard colormaps (ICCCM)Het ICCCM-recept waarmee meerdere X-programma’s een 256-kleurenkaart konden delen zonder de server om elke tint te vragen…
- Stanhope DemonstratorEen houten kistje met twee schuifplaatjes dat syllogismen oplost — gebouwd een eeuw voordat iemand anders bedacht dat logica…
- Stanisław UlamOntdekte tijdens een potje patience dat het toeval sneller rekent dan de combinatoriek, en gaf daarmee de ENIAC zijn eerste…
- StapelvolgordeDe volgorde waarin vensters van hetzelfde niveau boven elkaar liggen, zodat de server weet welk venster waar zichtbaar is…
- StappenmotorHet open-lusmechanisme dat de kop een vast aantal stappen per spoor verplaatst: simpel, goedkoop en gevoelig voor warmte.
- Star Wars KidEen video die een vijftienjarige in Quebec in 2002 van zichzelf opnam en nooit aan iemand wilde laten zien. Anderen…
- StarCoderOpen code-LLM uit het BigCode-project (Hugging Face + ServiceNow) — getraind op The Stack, een dataset van 6 TB aan code met…
- StarfieldHet eerste oefeneffect van de demoscene: punten die vanuit het midden naar buiten vliegen en zo de illusie van een…
- Stargate (Usenet)Een poging uit de jaren tachtig om Usenet via satelliet te verspreiden, verstopt in een tv-signaal.
- StarlinkHet satellietinternet van SpaceX — ruim 7000 satellieten in een lage baan, met ongeveer 20–60 ms latentie overal ter wereld.
- Stars: Wonders of the WorldDe pc-demo van de Franse groep NoooN die The Party 1995 won — zacht, organisch en een heel eind weg van de blokvormige norm…
- Starter pack (Bluesky)Functie die Bluesky in 2024 lanceerde: een samengestelde lijst van 20 tot 150 accounts die via een link kan worden gedeeld…
- StartmeldingHet freedesktop-protocol dat de muisaanwijzer in een zandloper verandert als op een starter wordt geklikt en weer terugzet…
- StartmenuDe knop in de hoek van de taakbalk die Windows 95 tot toegangspoort voor alles maakte, zo vanzelfsprekend dat Microsoft hem…
- StartrekkerEen Amiga-tracker die bekendstaat om het mengen van samples en FM-gesynthetiseerde instrumenten in dezelfde module.
- Startup probeEen gezondheidscheck die een langzaam opstartende container de tijd geeft om te starten voordat de liveness- en…
- State of the ArtDe Amiga-demo van Spaceballs uit 1992, beroemd om de dansende silhouetten die op de maat van de muziek bewegen.
- State-space-modelKlasse sequentiemodellen uit de klassieke regeltechniek die een reeks samenpersen in een latente toestandsvector die stap…
- StatefulSetEen Kubernetes-object voor applicaties die een stabiele identiteit nodig hebben: elke pod krijgt een volgnummer (mysql-0…
- StatelessEen dienst die tussen verzoeken niets in het geheugen bewaart — elke aanroep staat op zichzelf.
- StatementEen codeconstructie die een actie uitvoert maar geen waarde oplevert — bijvoorbeeld if, while of een toewijzing…
- Statisch linkenAlle bibliotheekcode bij het bouwen direct in het uitvoerbare bestand opnemen. Resultaat: één groot binary dat zonder losse…
- Statistics targetHoe gedetailleerd het beeld is dat ANALYZE van PostgreSQL opbouwt van de inhoud van een kolom. De standaardwaarde 100…
- StatistiekDe wiskundige discipline voor het verzamelen, analyseren en interpreteren van data; de basis van alle datawetenschap en…
- Statistische saturatie-aanvalEen aanval die een deel van de plaintext vastzet, de rest laat variëren en meet hoe scheef een paar uitvoerbits worden…
- Status / aanwezigheidDe indicator die laat zien of iemand online, afwezig of bezet is: de groene stip, „nu actief”, eigen statusregels (🏖️…
- SteamGebouwd om te voorkomen dat mensen patches met de hand moesten downloaden, en uitgegroeid tot de winkel waar pc-gaming niet…
- Steam DeckDe op Linux gebaseerde handheld-pc van Valve — maakte van de ene op de andere dag een einde aan het tijdperk waarin…
- SteckerbrettHet stekkerbord van de Enigma leverde bijna de hele sleutelruimte en was vrijwel gratis te omzeilen, wat iets zegt over wat…
- Stefan SavageHoogleraar aan UC San Diego wiens groep aantoonde dat auto's op afstand te kapen zijn en dat de spameconomie aan een handvol…
- SteganografieVersleuteling verbergt de inhoud; steganografie verbergt het feit dat er een bericht is.
- StekkerbordHet programma als fysiek voorwerp: een bord vol gaten waarvan de draden de code waren.
- StemmanipulatieHet kunstmatig opdrijven of omlaag halen van de stemmen op een bericht met nepaccounts, bots, gekochte stemmen of…
- StencilmachineEen goedkope kopieermachine die inkt door een gesneden wasstencil perste — de kopieerder van scholen en verenigingen vóór de…
- Stepped ReckonerLeibniz' machine was de eerste die alle vier de rekenkundige bewerkingen aankon, en het getrapte tandwiel erin bleef…
- Stereo-SIDEen zelfbouwmodificatie die een C64 een tweede SID-chip geeft, en daarmee zes stemmen in stereo in plaats van drie in mono.
- Sterke consistentieElke lezer ziet direct de laatste schrijfactie, ongeacht welke replica wordt geraadpleegd. Vereist coördinatie: duurder en…
- Stermodel (star schema)Het klassieke datawarehousemodel: een centrale feitentabel (bijvoorbeeld verkopen) omringd door dimensietabellen (tijd…
- SternVolgt de logs van alle pods die bij een patroon passen tegelijk, per pod gekleurd, en pikt nieuwe pods automatisch op zodra…
- Steve BellovinEen van de drie promovendi achter Usenet in 1979, die later het boek mede schreef dat de firewall tot een begrip onder…
- Steve CrockerDe UCLA-student die RFC 1 schreef en de reeks een zo bescheiden naam gaf dat die ruim vijftig jaar later nog steeds in…
- Steve Jackson GamesDe speluitgever uit Austin wier computers in 1990 door de Secret Service in beslag werden genomen, en wiens rechtszaak een…
- Steve JobsBouwde de computers niet zelf, maar bepaalde welke er gebouwd werden — en waarvoor.
- Steve KentDe BBN-beveiligingsonderzoeker die veertig jaar lang specificaties schreef voor hoe het internet zichzelf hoort te…
- Steve LipnerDe architect van Microsofts Security Development Lifecycle, het proces dat beveiliging in elke fase van softwareontwikkeling…
- Steve WozniakOntwierp de Apple II vrijwel in zijn eentje, met een zuinigheid in componenten die ingenieurs nog steeds bestuderen.
- Steven MurdochDe onderzoeker uit Cambridge die bewees dat de "veilige" betaalterminals van banken elke willekeurige pincode konden laten…
- StickerpakketEen verzameling van 8 tot 30 afbeeldingen of animaties die je in plaats van tekst kunt versturen, als WebP of APNG. Telegram…
- Sticky session (Session affinity)De load balancer stuurt dezelfde gebruiker telkens naar dezelfde backendserver — vanwege de sessiestatus.
- Sticky windowEen venster dat aan het scherm vastgeplakt zit en je naar elk virtueel bureaublad volgt terwijl de andere eronder worden…
- StictionStatische wrijving die een geparkeerde kop aan de platter kan vastlassen — een klassieke storing bij oudere schijven die…
- Stitch (TikTok)Een TikTok-format waarbij je een kort stuk (maximaal 5 seconden) van andermans video knipt als intro van je eigen video en…
- STL (C++)De bibliotheek die bewees dat containers en algoritmen volledig te scheiden zijn — en generiek programmeren gemeengoed…
- STM-formaatHet modulebestandsformaat van Scream Tracker 2 — het eerste eigen antwoord van de pc op de Amiga-MOD, met dezelfde vier…
- StoneCrackerEen populaire Amiga-cruncher die programma's zo comprimeerde dat ze zichzelf bij het opstarten uitpakten.
- StopprobleemBestaat er een algoritme dat van willekeurige code kan bepalen of die stopt of eeuwig doorloopt? Alan Turing (1936): nee…
- Storage Access APIBrowser-API waarmee een iframe in een third-party-context toegang kan vragen tot zijn eigen cookies en opslag — de gebruiker…
- StorageClassEen Kubernetes-sjabloon dat een „soort" opslag definieert — bijvoorbeeld „snelle ssd" of „goedkope hdd" — en hoe die…
- Stored procedureCode (in een SQL-dialect) die in de database wordt opgeslagen en uitgevoerd — in plaats van in de applicatie.
- Storm controlEen switchfunctie die de hoeveelheid broadcast-, multicast- of unknown-unicastverkeer op een poort bewaakt en begint te…
- Story-highlightOpgeslagen Instagram-stories die permanent aan het profiel zijn vastgepind in thematische „bubbels”, in plaats van na 24 uur…
- StorybookZandbak voor UI-componenten — ontwikkel, documenteer en test elk component los van de app.
- STOSDe op spellen gerichte BASIC van de Atari ST, met sprites en scrollen ingebouwd — de voorloper van AMOS, van dezelfde maker.
- STP (Spanning Tree Protocol)Protocol dat lussen in geschakelde netwerken voorkomt — zonder STP zouden redundante verbindingen broadcaststormen…
- straceToont elke systeemaanroep van een programma, met argumenten en returnwaarden. Beantwoordt "welk configbestand leest het nu…
- Straddling checkerboardZet letters om in cijfers van wisselende lengte: veelvoorkomende letters krijgen één cijfer, zeldzame twee.
- Straddling checkerboardEen substitutiecijfer dat de meest voorkomende letters als één cijfer schrijft en de rest als twee.
- Strangler figEen patroon om een oud systeem stuk voor stuk te vervangen in plaats van alles in één keer te herschrijven; in 2004 door…
- StrapiHet populairste open-source headless CMS: een Node.js-backend met automatisch gegenereerde beheerinterface en…
- StrategiepatroonGang-of-Four-patroon — definieer een familie van algoritmen, kapsel elk in als klasse met een gemeenschappelijke interface…
- StravaHet sociale netwerk voor hardlopers en wielrenners — gps-logboeken, segmentkoningen en kudos.
- StreamingMedia versturen in een doorlopende reeks kleine segmenten in plaats van als heel bestand. De ontvanger kan beginnen met…
- Streaming replicationDe ingebouwde fysieke replicatie van PostgreSQL: een primaire server streamt zijn WAL naar een of meer replica's die dit…
- Streaming SSRDe server stuurt HTML in stukken zodra de data klaarstaat — in plaats van te wachten tot de hele pagina compleet is.
- StreamingLLMEen methode waarmee een model onbeperkt kan blijven genereren met constant geheugengebruik, door de eerste vier tokens plus…
- StreebogDe Russische hashfunctie GOST R 34.11-2012, bekend als Streebog, met uitvoer van 256 of 512 bit.
- Strict aliasingDe regel in C en C++ dat een object alleen gelezen mag worden via een type dat compatibel is met hoe het is aangemaakt. Wie…
- STRIDEEzelsbruggetje voor threat modeling: Spoofing, Tampering, Repudiation, Information disclosure, Denial of service, Elevation…
- StringEen reeks tekens. Waarmee programma's tekst voorstellen.
- StripeBetaalinfrastructuur als API, in 2010 opgericht door de broers Patrick en John Collison; de belofte was kaartbetalingen…
- StroomcoderingSymmetrische versleuteling die een pseudowillekeurige sleutelstroom genereert en die met de platte tekst XOR't. Snel bij…
- Stroomdiagram (1947)De notatie van Goldstine en von Neumann om een programma te plannen voordat het gecodeerd wordt — voorloper van het…
- StroomlusEen seriële interface waarbij stroom die wel of niet door een lus loopt, in plaats van spanningsniveaus, het signaal draagt…
- StroomtoestandDoor ACPI gedefinieerde energietoestanden voor CPU en systeem. C-states (CPU in rust: C0 = actief, C7+ = diepe slaap)…
- Structural hazardWanneer twee instructies in de pipeline tegelijk dezelfde hardwarebron willen gebruiken en er maar één van is — bijvoorbeeld…
- Structured bindingsDe C++17-syntaxis auto [a, b] = expr; die een samengestelde waarde in één keer over meerdere namen uitpakt.
- Structured cloneEen algoritme (en de functie structuredClone()) om een echte diepe kopie te maken van complexe JavaScript-waarden, inclusief…
- Struts-CVE (Equifax)CVE-2017-5638 in Apache Struts 2: remote code execution via OGNL-expressie-injectie in de Content-Type-header. Gebruikt bij…
- Stuart HaberDe cryptograaf die samen met Scott Stornetta de aaneengeschakelde hashketen voor tijdstempels uitvond, zeventien jaar…
- StumbleUponEen toolbarknop die je naar een willekeurige pagina stuurde, gekozen op basis van je interesses. Het zapknopje van het…
- StumpWMEen met het toetsenbord bediende tiling-windowmanager in Common Lisp die tijdens het draaien kan worden herprogrammeerd.
- STUNProtocol waarmee een client achter NAT zijn publieke IP-adres en poort kan achterhalen; een bouwsteen voor P2P (WebRTC…
- Style queriesContainer queries die vragen naar de waarde van een CSS custom property in plaats van naar de breedte. Laten een component…
- styled-componentsCSS-in-JS-bibliotheek voor React: CSS schrijf je in template literals direct in de component. Van Max Stoiber en Glen…
- StylelintCSS-linter op basis van PostCSS, met meer dan 170 ingebouwde regels en een plugin-ecosysteem; ondersteunt CSS, SCSS, Less en…
- su"Switch user": Unix-commando om in een terminal van gebruiker te wisselen. Zonder opgegeven doel wordt het root. Vraagt het…
- SubBytesDe AES-stap die elke byte van de toestand via een vaste S-box door een andere vervangt — de enige niet-lineaire bewerking in…
- Subchannel (P–W)Acht bitstromen (P–W) die naast de audio op een cd meelopen en tijdcode, tracknummers en cd-text bevatten.
- Subdomain takeoverOvername van een subdomein waarvan de CNAME naar een niet-betaalde dienst wijst — de aanvaller registreert de dienst en…
- SubgridLaat een geneste grid de tracklijnen van zijn ouder erven in plaats van eigen aan te maken, zodat inhoud in afzonderlijke…
- SublimatieprintenEen afdrukmethode die vaste kleurstof rechtstreeks in het medium laat verdampen, wat een continue tint zonder zichtbare…
- Sublime TextSnelle teksteditor voor meerdere platforms. Jon Skinner (Sydney), 2008. Native C++, plugins in Python. Beroemd om "Goto…
- SubnetEen logische indeling van een IP-netwerk — waarmee onderdelen eigen firewallregels en routering krijgen.
- SubnetmaskerEen bitmasker dat een IPv4-adres splitst in een netwerk- en een hostdeel: 255.255.255.0 = /24 = 24 netwerkbits + 8 hostbits…
- SubpixelrenderingGebruikmaken van het feit dat elke pixel uit drie gekleurde streepjes bestaat, en zo de horizontale resolutie voor tekst…
- SubredditEen themagebonden forumdeel op Reddit, herkenbaar aan het voorvoegsel r/. Elke subreddit heeft eigen moderators, regels en…
- Subreddit-wikiEen wikisectie bij een subreddit waar de community blijvende informatie verzamelt — veelgestelde vragen, regels…
- Subresource Integrity (SRI)Een browserfunctie die controleert of een extern bestand (bijvoorbeeld een script van een CDN) niet is gemanipuleerd, door…
- SubroutineEen blok instructies dat één keer is geschreven en vanaf vele plaatsen wordt aangeroepen: het idee dat code hergebruikt kon…
- SubstackNieuwsbrief + betaalmuur + community — ‘bloggen werd ineens weer lucratief’.
- Substitutie-permutatienetwerkEen ontwerp dat over meerdere rondes substitutie en permutatie afwisselt, een kernbouwsteen van moderne blokcijfers.
- SubstitutiecijferVervang elk teken door een ander volgens een vaste tabel — en laat daarmee onhandig alle statistiek van de taal intact.
- SubstructureRedirectHet X11-gebeurtenismasker dat een gewone client tot vensterbeheerder maakt: de server voert de vensterverzoeken van andere…
- Subtiming-tuningHandmatig de secundaire en tertiaire timings van een RAM-kit (tRCD, tRP, tRAS, tRFC en meer) afstellen, voorbij de bekende…
- SubtweetEen bericht schrijven dat duidelijk naar een bepaald persoon verwijst, zonder die te noemen of te taggen: een indirecte…
- Subversion (SVN)Gecentraliseerd versiebeheer, gebouwd om CVS te vervangen en zelf vervangen door Git — maar nog springlevend waar de…
- sudoUnix-commando dat losse opdrachten als root of een andere gebruiker uitvoert — in plaats van als root in te loggen.
- SumtypeKenmerk van een typesysteem: een type dat één van meerdere varianten kan zijn, elk met eigen velden. Rust-enum…
- Sun MicrosystemsHet bedrijf van werkstations en serverruimtes: het gaf de wereld Java, NFS en ZFS en verdween in de nasleep van de…
- SUNETHet gedeelde universiteitsnetwerk van Zweden, en de route waarlangs het internet het land voor het eerst bereikte.
- SunSITEEen netwerk van universiteitsarchieven vol Sun-servers, waar het halve internet software ging downloaden.
- SunViewHet venstersysteem op Sun-werkstations van vóór X: snel, lokaal en blind voor het netwerk.
- SunVoxModulaire softwaresynthesizer en tracker-sequencer die draait op alles van desktops tot telefoons.
- SupabaseOpen-sourcealternatief voor Firebase — Postgres + auth + opslag + realtime + edge functions in één pakket.
- Supabase RealtimeGeschreven in Elixir (Phoenix): luistert naar de Postgres-WAL (Write-Ahead Log) en zendt databasewijzigingen als…
- Super FollowEen betaald abonnement op een individuele maker voor exclusieve content: de „Super Follows” van Twitter/X (later…
- SuperblockDe inhoudsopgave van het bestandssysteem — blokgrootte, aantal inodes, waar alles begint. Zonder superblock is de schijf…
- SupercomputerGeen type machine maar een positie: het snelste rekenvermogen dat op dit moment te bouwen is.
- SuperDisk (LS-120)Imations diskette van 120 MB met lasergestuurde spoorvolging, die ook gewone floppy's van 1,44 MB kon lezen — en toch van…
- Supergeleidende qubitQubits gebouwd als elektrische schakelingen van supergeleidend metaal — de techniek waar IBM en Google op inzetten en die nu…
- SuperhumanE-mailclient van 30 dollar per maand — toetsenbord eerst, bliksemsnel, met AI-integratie. Voor mensen die in hun inbox wonen.
- Superparamagnetische limietHet punt waarop de korrels zo klein worden dat kamertemperatuur ze willekeurig omklapt en de data vanzelf verdwijnt.
- SuperpositieEen kwantumsysteem dat in een combinatie van meerdere toestanden tegelijk verkeert — niet "we weten niet welke", maar…
- SuperProbeHet XFree86-hulpprogramma dat raadde welke videokaart je had door rechtstreeks in de registers te porren.
- SuperscalairEen cpu-ontwerp dat meerdere instructies tegelijk kan uitgeven en uitvoeren binnen dezelfde klokcyclus, dankzij meerdere…
- SupersedesDe Usenet-header waarmee een artikel een eerder artikel kon vervangen — een cancel en een nieuwe post in één adem.
- SuperTokensOpen-sourcealternatief voor Auth0, gericht op sessiebeheer, makkelijker zelf te hosten en goedkoper op schaal.
- Supervision treeEen hiërarchie van processen in Erlang/Elixir — supervisors starten gecrashte kindprocessen automatisch opnieuw.
- Supplier (warez)De persoon in een warezgroep die het origineel aanlevert — de risicovolle schakel die software lekt voordat die de winkels…
- Supply chain-aanvalAanval via de softwaretoeleveringsketen — een backdoor in een bibliotheek, een gecompromitteerde buildserver, een valse…
- SurrogaatsleutelEen primaire sleutel zonder bedrijfsbetekenis, door het systeem gegenereerd — een volgnummer of een UUID. Het…
- Susan HeadleyEen phone phreak uit Los Angeles die rond 1980 wachtwoorden loskreeg door simpelweg te klinken als iemand die er recht op…
- Susan LandauDe wiskundige die uitgroeide tot een van de zwaarstwegende stemmen tegen overheidsachterdeuren in encryptie.
- SvelteEen frontend-framework dat zichzelf wegcompileert — geen runtime, ultralichte output.
- Svelte RunesDe nieuwe reactiviteit van Svelte 5 (oktober 2024) — vervangt de magie van let x = 0 door expliciete runes: $state(0)…
- SvelteKitHet fullstackframework van Svelte, gemaakt door Rich Harris; versie 1.0 verscheen in december 2022 en verving Sapper.
- Sven JaschanDuitse tiener die in 2004 zowel Netsky als Sasser schreef en die werd opgespoord dankzij Microsofts beloningsgeld, niet…
- SVGOp XML gebaseerd beeldformaat — vectorgebaseerd en oneindig schaalbaar zonder kwaliteitsverlies.
- SVGAlibDe Linux-bibliotheek die vanaf de tekstconsole rechtstreeks op de VGA-kaart tekende, zonder X, zodat Doom en Quake in 1994…
- SVMKlassiek classificatie-algoritme — zoekt de beste ‘scheidingslijn’ tussen klassen met maximale marge.
- SWACDe westkust-zus van SEAC — een tijd lang de snelste computer ter wereld, gebouwd om voor wiskundigen te rekenen.
- SwaggerSpecificatieformaat voor REST-API's. Tony Tam (Reverb / Wordnik), 2011. In 2015 geschonken aan SmartBear en hernoemd tot…
- SwapSchijfruimte als verlengstuk van het werkgeheugen wanneer dat vol raakt — traag, maar beter dan programma's die sneuvelen.
- SwapperDe postale distributietak van de scene — het lid dat vóór het internet diskettes met cracks, demo's en magazines de wereld…
- SwapruimteSchijfruimte die het besturingssysteem als “verlenging” van het RAM gebruikt: zelden gebruikte geheugenpagina's worden naar…
- Swayi3 voor Wayland: een tiling compositor die het configuratiebestand van i3 bijna regel voor regel leest, en het project…
- SWC‘Speedy Web Compiler’ — in Rust geschreven TypeScript/JavaScript-compiler van Donny Wong (2017). 20× sneller dan Babel.
- Sweet32Een aanval uit 2016 die liet zien dat blokcijfers met 64-bits blokken, zoals 3DES en Blowfish, na enkele honderden gigabytes…
- SwiftApples vervanger van Objective-C — van Chris Lattner (de maker van LLVM), 2014, open source sinds 2015. Statisch getypeerd…
- Swift Package ManagerDe ingebouwde afhankelijkheidsbeheerder van Apple voor Swift — niets te installeren en sinds versie 11 in Xcode geïntegreerd.
- SwiftUIHet declaratieve UI-framework van Apple, gepresenteerd op WWDC 2019 als opvolger van UIKit (iOS) en AppKit (Mac)…
- SwiGLUActivatie voor de feed-forward-laag van de transformer: Swish(xW) ⊙ (xV) — vermenigvuldigt twee lineaire projecties in…
- SwitchNetwerkapparaat dat pakketten binnen een lokaal netwerk doorstuurt op basis van MAC-adressen.
- Switch TransformerGoogles MoE-architectuur van januari 2021 die de routering terugbracht tot één expert per token — en het eerste…
- SwitcherHet hulpprogramma van Andy Hertzfeld uit 1985 waarmee een Macintosh meerdere programma's tegelijk in het geheugen hield en…
- swmDe vensterbeheerder van Solbourne uit circa 1990, die het virtuele bureaublad naar X bracht en een naam naliet waar…
- swnet.*De eerste Zweedse Usenet-hiërarchie, waar Zweedse computergebruikers in het Zweeds discussieerden voordat se.* het overnam.
- sxhkdSimple X Hotkey Daemon: een klein programma dat naar toetscombinaties luistert en opdrachten uitvoert, volledig los van de…
- SyftMaakt een inventaris van alles wat toevallig in een containerimage zit, in een van de standaardformaten die tegenwoordig bij…
- Symbol TechnologiesHet bedrijf dat barcodescannen draagbaar maakte, PDF417 uitvond en uiteindelijk werd opgeslokt door zijn grootste concurrent.
- Symbolische linkVerwijzing in het bestandssysteem: bestand A dat bestand B "is", en door de meeste programma's transparant gevolgd wordt.
- SymfonyPHP-framework uit 2005, gemaakt door Fabien Potencier bij SensioLabs; minstens zozeer een verzameling zelfstandige…
- SYN-cookieVerdediging tegen SYN-floods: in plaats van voor elke SYN een buffer te reserveren, wordt alle benodigde…
- SYN-cookiesVerdedigingstechniek tegen een SYN-flood: in plaats van status bij te houden voor half geopende verbindingen codeert de…
- SYN-floodDoS-aanval waarbij de aanvaller miljoenen half geopende TCP-verbindingen opzet en zo de middelen van de server uitput.
- Sync scrollingEen Atari ST-truc die de videochip voor de gek houdt zodat beeldlijnen langer of korter worden dan normaal en het hele…
- SYNC-extensie (X11)Tellers en alarmen binnen de X-server, zodat clients op elkaar kunnen wachten zonder te pollen.
- SynchronetBBS-software uit de vroege jaren negentig die nog steeds wordt doorontwikkeld en inmiddels net zo gemakkelijk telnetborden…
- Synchronous commitEen PostgreSQL-instelling die bepaalt hoe sterk een COMMIT gegarandeerd is voordat de client een OK krijgt. Duurzaamheid is…
- Synchroon stroomcijferEen stroomcijfer waarvan de keystream alleen van sleutel en positie afhangt, zodat zender en ontvanger perfect gelijk moeten…
- SyncTERMEen terminalprogramma om via internet BBS'en te bellen, met het juiste lettertype, de juiste kleuren en tekenset.
- SyntaxfoutEen fout die de parser opvangt: de code schendt de grammatica van de taal (ontbrekend haakje, verkeerd sleutelwoord…
- SyntaxisDe regels waaraan broncode moet voldoen om geldig te zijn — wat een token is, waar puntkomma's staan, hoe functies worden…
- Synthetic IVEen initialisatievector die uit het bericht zelf wordt afgeleid in plaats van willekeurig gekozen, waardoor versleuteling…
- Synthetische dataTrainingsdata die door een ander model is gegenereerd — steeds belangrijker nu het open internet als databron opraakt…
- Synthetische monitoringGescripte "nepgebruikers" die regelmatig de belangrijkste stappen doorlopen, zodat problemen opvallen voordat echte…
- SyQuestVerwisselbare harde-schijfcartridges uit de jaren tachtig en negentig — een losneembare platter in een plastic huls, een…
- SYS 2061De BASIC-regel van één opdracht waarmee een machinecodeprogramma op de C64 met een gewone RUN start.
- sysfsHet virtuele bestandssysteem onder /sys dat het beeld van de kernel op de hardware weerspiegelt — apparaten…
- syslogDe standaard voor logberichten in de Unix-wereld. In de jaren tachtig geschreven voor sendmail, achteraf beschreven als RFC…
- SysopDe beheerder van een inbel-bulletinboard: enige administrator, moderator en vaak de enige gebruiker die binnenkwam als de…
- Sysop chatDe BBS-functie waarmee een beller de sysop kon oproepen en in realtime met diegene kon typen.
- SysteemEen rekbaar, contextafhankelijk begrip: afhankelijk van de situatie het besturingssysteem, de infrastructuur, een daemon…
- SysteemaanroepEen functieaanroep van een proces in de gebruikersruimte naar de kernel, om een bestand te lezen, een netwerkpakket te…
- SysteempromptDe eerste instructie die een LLM krijgt en die rol, toon en regels vastlegt, nog voordat de gebruiker iets zegt.
- SysteemvakDe rij kleine pictogrammen in de hoek van het paneel waar programma's zonder venster toch zichtbaar mogen zijn: netwerk…
- System VDe commerciële Unix-tak van AT&T — de ene helft van de Unix-oorlogen en de voorouder van elk init-script met runlevels.
- systemdHet init-systeem van de meeste moderne Linuxdistributies: start en bewaakt alle services.
- systemd-bootEen minimale UEFI-bootmanager, vroeger gummiboot genoemd en nu onderdeel van systemd. Hij doet één ding: een menu van…
- systemd-timerHet alternatief van systemd voor cron. Twee bestanden per taak: foo.timer en foo.service. Krachtiger dan cron…
- SystemVerilogDe uitbreiding die Verilog tot zowel ontwerp- als verificatietaal maakte. In de praktijk twee verschillende talen die…
- The SilentsScandinavische demogroep die van de C64 naar de Amiga verhuisde en rond 1990 een van de grote namen was.
- The SourceEen van de eerste commerciële onlinediensten voor thuiscomputerbezitters, gelanceerd in 1979 en tien jaar later stilgelegd…
T
- Gevangen ionenQubits gemaakt van afzonderlijke ionen die in elektromagnetische velden zweven en met lasers worden aangestuurd: trager dan…
- OvergangsruisBij moderne media komt het ruis niet uit de elektronica, maar uit de rafelige rand bij elke bitovergang.
- StaartaanroepoptimalisatieAls een functieaanroep het laatste is wat gebeurt, kan de compiler het bestaande stackframe hergebruiken in plaats van een…
- t-SNE / UMAPDimensiereductie: hoogdimensionale vectoren (embeddings) terugbrengen tot 2D of 3D, zodat ze zichtbaar worden.
- T3-stackEigenzinnige TypeScript-full-stack: Next.js + TypeScript + tRPC + Tailwind + Prisma + NextAuth. Bedacht door Theo (T3.gg) in…
- T64Een bestandscontainer die zich voordoet als cassettebandje maar in werkelijkheid een klein archief van PRG-bestanden is…
- TaakbalkDe strook langs de schermrand met één knop per geopend venster — het meest gekopieerde idee van Windows 95, dat…
- TaakplanningSystemen die taken later of volgens een schema uitvoeren, verder dan simpele cronjobs.
- Taakweergave (Windows)Het vensteroverzicht van Windows 10 op Win+Tab, dat Windows in 2015 eindelijk ingebouwde virtuele bureaubladen gaf…
- TabellockLock op een hele tabel in plaats van op afzonderlijke rijen. PostgreSQL kent er acht niveaus van (AccessShare, RowShare…
- Tablet van SalamisEen marmeren plaat uit het oude Griekenland waarop kiezels op gegraveerde lijnen het optellen deden — het oudste bewaard…
- Tabletop-oefeningEen crisisoefening op discussiebasis waarbij deelnemers rond een tafel een fictief beveiligingsscenario doorlopen…
- Tabula rectaEen vierkant van 26 alfabetten, elk een plaats verschoven: de opzoektabel achter Vigenère en verwante cijfers.
- Tadayoshi KohnoBeveiligingsonderzoeker die liet zien dat stemmachines, pacemakers en auto's allemaal computers zijn — met alles wat daarbij…
- Tagged unionUniontype met een expliciet ‘tag’-veld dat aangeeft welke variant actief is. De union uit C/C++ is ongetagd (ruw gedeeld…
- TaglineEen willekeurig gekozen oneliner die de offline reader onder elk BBS-bericht plakte, vaak het enige deel van het bericht dat…
- Taher ElgamalPromoveerde bij Hellman, gaf zijn naam aan een cryptosysteem en leidde daarna het werk aan SSL — het protocol dat e-commerce…
- TailscaleMesh-VPN bovenop WireGuard — elk apparaat praat rechtstreeks met elk ander, zonder centrale tunnelserver en zonder open…
- Tailscale DERPDesignated Encrypted Relay for Packets — het relaynetwerk van Tailscale dat versleuteld verkeer doorstuurt wanneer twee…
- Tailwind CSSUtility-first CSS-framework — in plaats van semantische klassen combineer je kleine, atomaire klassen (flex justify-between…
- Taint & tolerationKubernetes-mechanisme: een taint op een node weert alle pods zonder passende toleration. Het omgekeerde van node affinity…
- Taints en tolerationsEen taint op een node stoot pods af; een toleration op een pod zegt dat die dat verdraagt. De manier waarop de node nee…
- Tal RabinCryptograaf die drempelcryptografie en veilige multipartyberekening veranderde van iets wat je bewijst in iets wat je bouwt.
- talk (Unix)Het Unix-commando voor een-op-eenchat in een gesplitste terminal, waarin de woorden van de ander letter voor letter…
- talk.*De debathiërarchie van Usenet: een afgebakend terrein voor politiek, religie en andere onderwerpen waarover nog nooit iemand…
- talk.originsDe Usenet-groep voor het debat tussen evolutie en creationisme, waaruit een van de eerste grote feitenarchieven van het net…
- TalkerEen MUD zonder het spel en met alleen het gekeuvel — telnet-chatservers die begin jaren negentig floreerden op Britse…
- TalkomaticEen van de eerste chatrooms voor meerdere personen, gebouwd op het PLATO-systeem vijftien jaar vóór IRC.
- Talos LinuxEen Linux die uitsluitend is gebouwd om Kubernetes te draaien, zonder shell, zonder SSH en zonder pakketbeheer. Alles gaat…
- Tammo HinrichsMuzikant en audiocoder van Farbrausch, kb, wiens V2-synthesizer het geluidsprobleem van de 64k-intro oploste.
- Tandem-DMEen compressiefunctie met dubbele bloklengte waarin twee Davies–Meyer-stappen na elkaar draaien, waarbij de tweede de…
- Tanja LangeDuitse cryptograaf in Eindhoven die werkt aan curven, snelle implementaties en cryptografie die quantumcomputers overleeft.
- TanStack FormTypeveilige headless formulierbibliotheek van TanStack (Tanner Linsley). Ondersteunt React, Vue, Solid en Svelte. v1…
- TanStack QueryBibliotheek voor serverstatus in React/Vue/Svelte/Solid — caching, deduplicatie, retries, mutaties en optimistische updates…
- TanStack RouterTypeveilige React-router van Tanner Linsley — volledig getypeerde routes met zoekparameters, loaders en code splitting…
- TanStack TableHeadless tabelbibliotheek — alleen de statuslogica (sorteren, filteren, pagineren, groeperen); de UI bouw je zelf…
- TAP-formaatEen bestandsformaat dat het signaal van een cassettebandje bewaart als pulslengtes in plaats van kant-en-klare bytes.
- TAP-poortTest Access Point — fysiek inline apparaat dat een passieve kopie van het netwerkverkeer maakt. Optische glasvezel-TAP: een…
- TapeautoloaderEén tapedrive met een klein magazijn dat de cartridges voor je verwisselt — de middenweg tussen een kale drive en een…
- TapelibraryEen geautomatiseerd archief waarin een robotarm tapecartridges uit vakken haalt en aan een of meer tapedrives voert.
- TapemarkEen speciaal opgenomen patroon dat het einde van een bestand op tape markeert — het scheidingsteken van de tape, leesbaar…
- TapeoutHet moment waarop een chipontwerp als klaar wordt verklaard en naar de maskerproductie gaat. De naam stamt uit de tijd dat…
- TapestreamerEen tapedrive die gegevens in één continue stroom schrijft in plaats van voor elk blok te stoppen en te starten.
- TarantoolEen in-memory database met een ingebouwde Lua-interpreter — applicatieserver en gegevensopslag in hetzelfde proces.
- Task arithmeticHet verschil tussen de gewichten van een gefinetuned model en die van het basismodel behandelen als een vector die je kunt…
- Tatsuaki OkamotoOnderzoeker bij NTT achter de MOV-aanval en de Fujisaki–Okamoto-transformatie, die nu in de post-quantumstandaarden zit.
- Tatu YlönenFinse onderzoeker die de eerste versie van SSH schreef nadat iemand wachtwoorden had afgeluisterd op het netwerk van zijn…
- TauriConcurrent van Electron op basis van Rust: gebruikt de ingebouwde webview van het besturingssysteem in plaats van Chromium…
- Tavis OrmandyDe Google-onderzoeker die meer ernstige bugs in beveiligingsproducten heeft gevonden dan menige beveiligingsleverancier…
- TBBS"The Bread Board System": het commerciële bbs-pakket dat meerdere telefoonlijnen op één computer serieus nam.
- tc (Linux)Linux traffic control — opdracht en kernelsubsysteem om pakketten te shapen, te prioriteren en te droppen. Onderdeel van het…
- TclEen scripttaal van John Ousterhout, Berkeley 1988. Gebouwd op één idee: alles is een string, en elke regel is een commando…
- TCPBetrouwbaar transport: pakketten komen in de juiste volgorde aan en verloren pakketten worden opnieuw verstuurd.
- TCP BBRBottleneck Bandwidth and Round-trip propagation time — Google, 2016. Een TCP-congestiebeheersing die bandbreedte en latentie…
- TCP CUBICStandaard congestiebeheersing in Linux sinds 2.6.19 (2006). Verliesgebaseerd: vergroot het congestievenster met een kubieke…
- TCP Fast OpenTCP-extensie waarmee de client al data in het SYN-pakket meestuurt — scheelt bij herhaalde verbindingen één RTT. RFC 7413.
- TCP keepaliveTCP-optie: periodiek een leeg testpakket sturen om te controleren of de andere kant nog leeft en om NAT- en firewallstatus…
- TCP RenoKlassieke TCP-congestiebeheersing. Reno (1990) bouwde voort op Tahoe met Fast Recovery (venster halveren in plaats van terug…
- TCP slow startTCP-algoritme dat bij het begin van een verbinding de capaciteit van het netwerk aftast: begint met een klein…
- TCP VegasDe eerste congestiebeheersing die vertraging meet in plaats van op pakketverlies te wachten. In bijna alle opzichten beter…
- TCP-AODe opvolger van de oude MD5-handtekeningen van TCP, beschikbaar sinds 2010 en nog nauwelijks in gebruik. In theorie wat…
- TCP-drieweghandshakeDe klassieke reeks SYN → SYN-ACK → ACK waarmee een TCP-verbinding tot stand komt. Zorgt ervoor dat beide kanten…
- TCP-handshakeHet driestappenproces waarmee een TCP-verbinding wordt geopend: SYN → SYN-ACK → ACK.
- TCP-pacingPakketten gelijkmatig over de round-triptijd verspreiden in plaats van ze in salvo’s te versturen zodra het venster het…
- TCP-vensterDe hoeveelheid onbevestigde data die een TCP-zender ‘onderweg’ mag hebben. Het ontvangstvenster (rwnd) regelt de flow…
- TCP/IPDe fundamentele protocolstack waarop het hele internet is gebouwd.
- tcpdumpDe packet sniffer voor de commandoregel: het gereedschap dat laat zien wat er echt over de draad gaat zodra alle theorieën…
- TDDEerst de test schrijven (rood), dan de code die hem laat slagen (groen), en daarna refactoren.
- TDMR (two-dimensional magnetic recording)Een techniek waarbij meerdere leeskoppen tegelijk naburige sporen uitlezen en de onderlinge interferentie wegrekenen, zodat…
- TDPHoeveel warmte een cpu of gpu onder typische belasting afgeeft — bepalend voor de eisen aan koeling en voeding.
- TEAHet Tiny Encryption Algorithm: een blokcijfer uit 1994 dat in een paar regels C past, en juist daarom zo vaak verkeerd wordt…
- TeamCityDe buildserver van JetBrains — het alternatief voor Jenkins voor teams die liever betalen dan plug-ins onderhouden.
- TeamSpeakSpraakchat voor gamers, gelanceerd in 2001. Het idee was simpel: lage latentie, weinig bandbreedte en een server die je zelf…
- Tear lineDe drie streepjes, ---, die markeerden waar het menselijke deel van een FidoNet-bericht eindigde en de boekhouding van het…
- Tear-off menuEen uitklapmenu met een stippellijn als "perforatie" bovenaan: klik erop en het menu komt los als een klein eigen venster…
- TearingDe horizontale naad die ontstaat wanneer het beeldscherm halverwege het tekenen is voordat de videokaart naar het volgende…
- Tech-techHet demo-effect waarbij een logo zijwaarts golft als een vlag in de wind, omdat elke scanlijn met een andere hoeveelheid is…
- Technische schuldDe verborgen prijs van "snelle oplossingen": nu win je tijd, later betaal je er flink voor omdat de code moeilijk te…
- TechnovikingBeeldmateriaal van een Berlijns straatfeest in 2000 waarin een gespierde man met stoffen polsbandjes bezit neemt van een…
- TECOCryptische teksteditor van MIT, 1962 (Dan Murphy). Heeft een eigen Turingcomplete ‘macro’taal. Beroemd om zijn enkelvoudige…
- TED (Commodore)De gecombineerde video- en geluidschip van Commodore voor de goedkope Plus/4 en C16.
- TEE (Trusted Execution Environment)Hardwarematig geïsoleerde rekenomgeving waarin code en data zelfs tegen het besturingssysteem en de hypervisor beschermd…
- Teken (Character)Een eenheid van tekst. In moderne contexten ingewikkeld: "teken" kan byte, codepoint, grafeem of glyph betekenen…
- TekencoderingDe regels om tekens in bytes om te zetten en weer terug — en de reden dat er "Ã¥" staat waar "å" hoort.
- Tekens per secondeDe maat voor hoe snel een karakter- of matrixprinter werkt, uitgedrukt in tekens per seconde.
- TekensetWelke tekens een kolom kan opslaan en hoe ze als bytes worden gecodeerd. Per database, tabel of kolom in te stellen en…
- TekensetteneditorEen hulpmiddel om bitmap-tekensets te herdefiniëren — de vorm van letters en symbolen opnieuw ontwerpen — zodat een…
- TekstmodusdemoEen demo die uitsluitend met tekens mag tekenen — een raster van ongeveer 80×50 cellen in 16 kleuren — en toch als realtime…
- TektonKubernetes-native CI/CD-systeem. CNCF Graduated sinds 2023. Pipeline, Task en PipelineRun als K8s-resources. Geschreven in…
- Telebit TrailBlazerDe prijzige snelle modem die eind jaren tachtig een groot deel van het Usenet-verkeer over gewone telefoonlijnen vervoerde.
- TELECOM DigestEen van de oudste gemodereerde mailinglijsten van het net, over telefonie en gespiegeld naar Usenet als comp.dcom.telecom.
- TelegardEen bbs-pakket voor DOS waarvan de uitgelekte broncode de stamvader werd van een hele familie andere systemen.
- TelegramChatapp van de gebroeders Durov (de makers van VKontakte), gelanceerd in 2013 — geschiedenis in de cloud, ‘kanalen’ met…
- Telegram Geheime chatDe E2EE-modus van Telegram — op verzoek, apparaatgebonden (niet zichtbaar op andere ingelogde apparaten)…
- Telegram-botDe Bot-API van Telegram uit 2015, berucht makkelijk om mee te beginnen: praat met @BotFather, haal een token op, en één…
- Telegram-kanaalEen eenrichtingsuitzending in Telegram: beheerders plaatsen, een onbeperkt aantal abonnees leest mee maar kan niet reageren…
- TelegraphoneDe Deen die in 1898 geluid op staaldraad opnam, vond magnetische opslag uit — een halve eeuw voordat iemand op het idee kwam…
- TelenetHet eerste commerciële pakketgeschakelde datanetwerk van Amerika, gebouwd door de mensen achter ARPANET.
- TeleportToegangsproxy die statische SSH-sleutels en databasewachtwoorden vervangt door certificaten die een paar uur geldig zijn…
- TeletekstNieuws in veertig tekens per regel, het land in gesmokkeld via de onzichtbare lijnen van een analoog televisiebeeld.
- TeletekstkunstPlaatjes getekend met de mozaïekgraphics van teletekst — 40 tekens breed, acht kleuren, zonder uitzonderingen.
- TeletypeDe elektromechanische schrijfmachine die aan de computer hing — en die via de afkorting tty nog steeds door elk Unix-systeem…
- TeletypesetterPonsband waarmee een zetmachine zonder zetter kon draaien — en waarmee de persbureaus de kranten van het hele land op…
- TeleUSEDe Zweedse Motif-builder: geschreven in Malmö door Telelogic, een afsplitsing van de staatstelecom, met een eigen…
- TelexHet wereldwijde netwerk van telex-schrijfmachines, waarbij je een abonnee ‘belde’ en je tekst aan de andere kant op een…
- TelixEen DOS-terminalprogramma dat voor een hele generatie de voordeur naar de BBS-wereld was: telefoonboek, ANSI-graphics en…
- TelnetRemote-shellprotocol in platte tekst. RFC 854 (1983), uit het ARPANET-tijdperk. Sinds ongeveer 2000 vrijwel geheel vervangen…
- Telnet-optieonderhandelingHet kleine protocol binnen Telnet waarin client en server byte voor byte afspreken wat ze allebei ondersteunen.
- TemperatuurParameter die bepaalt hoe willekeurig een LLM het volgende token kiest — 0 = deterministisch, 1 = creatief, 2 = chaos.
- Temperatuur (LLM)Samplingparameter die bepaalt hoe willekeurig een LLM antwoordt. T=0 = greedy (altijd het meest waarschijnlijke volgende…
- Temperatuur (sampling)Een parameter die bepaalt hoe willekeurig de uitvoer van een LLM is. Lage temperatuur (richting 0) maakt het model gefocust…
- TEMPESTDe codenaam van de NSA voor het onderzoek naar compromitterende emanaties — het feit dat elektronische apparatuur onbedoeld…
- Template-engineEen programma dat een template en data samenvoegt tot kant-en-klare tekst — meestal HTML, maar evengoed e-mail…
- TemplateaanvalEen zijkanaalaanval in twee stappen: eerst een exemplaar van het apparaat profileren dat de aanvaller zelf beheert, daarna…
- TempoDe backend voor gedistribueerde tracing van Grafana Labs. Opslag rechtstreeks in een objectstore (S3/GCS) → extreem goedkoop…
- TemuDe spotgoedkope shoppingapp voor het Westen van PDD Holdings (het Chinese Pinduoduo) — gelanceerd in september 2022 in de VS…
- Tensor CoreGespecialiseerde matrixvermenigvuldigers in Nvidia-gpu’s. Geïntroduceerd met Volta (V100, 2017). Tensor cores in de H100…
- TensorFlowHet ML-framework van Google: lang dominant, maar terrein verloren aan PyTorch.
- TensorparallellismeIndividuele gewichtsmatrices over meerdere GPU's verdelen, zodat elke kaart een deel van dezelfde laag berekent. Onmisbaar…
- TensorRT-LLMNvidia's inferencebibliotheek voor taalmodellen. Het compileert het model tot een geoptimaliseerde engine die vastzit aan…
- termEen Linux- en Unix-programma dat één modemverbinding naar een shell-account in meerdere gelijktijdige verbindingen…
- TerminalTekstgebaseerde interface naar het besturingssysteem — opdrachten typen in plaats van klikken.
- TerraformDe dominante IaC-tool: definieer AWS-, Azure- en GCP-resources in HCL en pas wijzigingen toe.
- Terraform-moduleEen herbruikbaar, geparametriseerd pakket Terraform-resources — het equivalent van een functie voor infrastructuur. In…
- Terraform-stateHet JSON-bestand waarmee Terraform bijhoudt wat er in werkelijkheid bestaat — de koppeling tussen code en resources.
- TerragruntDunne wrapper om Terraform — Gruntwork, 2016. Pakt DRY-problemen aan: backend-, provider- en variabeleconfiguratie delen…
- Test-time computeHet idee om meer rekenkracht te besteden aan inference (niet aan training) — het model langer laten nadenken, meer…
- Test-time trainingHet model blijft tijdens inference zijn gewichten bijwerken op basis van de huidige invoer — het past zich aan elk voorbeeld…
- TesteryDe afdeling in Bletchley Park die het Lorenz-cijfer met de hand brak — het arbeidsintensieve deel van het werk, en het deel…
- TestFlightApples dienst om testbuilds van iOS-apps buiten de App Store te verspreiden — tot 10.000 externe testers.
- TestNGHet Java-testframework dat annotaties, groepen en parallelle uitvoering introduceerde — en JUnit dwong bij te benen.
- TetragoneBPF-runtimebeveiliging en observability uit de Cilium-suite. Isovalent (in 2024 overgenomen door Cisco), 2022. Detectie en…
- TetrisGeschreven in 1984 op een Sovjet-onderzoekscomputer, verspreid zonder dat iemand eraan kon verdienen, en tien jaar lang…
- TeXKnuth was zo ontevreden over de zetwerk van zijn eigen boek dat hij zelf een zetsysteem schreef — en er tien jaar aan…
- Texas InstrumentsWaar de geïntegreerde schakeling in 1958 voor het eerst werd gedemonstreerd — en waar de grafische rekenmachine uitgroeide…
- Text splitterHoe lange documenten in chunks worden verdeeld voor embedding en RAG — aantoonbaar de belangrijkste architectuurkeuze in een…
- text-wrap: balanceCSS-eigenschap die een kop gelijkmatig over zijn regels verdeelt, in plaats van de eerste regel vol te zetten en één woord…
- Text4ShellCVE-2022-42889 — RCE in Apache Commons Text via scriptinterpolatie. ${script:javascript:...} activeert de Nashorn-JS-engine…
- textfiles.comJason Scotts archief uit 1998 dat de tekstbestanden van het BBS-tijdperk bewaart: anarchie, phreaking, humor en opschepperij…
- Texture mappingEen afbeelding op een 3D-oppervlak plakken — zo kan een model van enkele honderden driehoeken eruitzien als baksteen, hout…
- TF-IDFTerm Frequency × Inverse Document Frequency. Klassieke formule voor tekstrangschikking: het belang van een woord = hoe vaak…
- TFMXChris Hülsbecks muziekroutine voor de Amiga, vooral bekend als het geluid van Turrican.
- Thai DuongVietnamese beveiligingsonderzoeker die drie jaar op rij hielp TLS te breken: BEAST, CRIME en POODLE dragen allemaal zijn…
- Thales LunaEen HSM-lijn die in Canada begon, drie keer van eigenaar wisselde en nu de belangrijkste HSM-familie van Thales is, nadat…
- The GatheringEen van de grootste computerparty's ter wereld — de jaarlijkse paasbijeenkomst van de Noorse demoscene in de schaatshal…
- The Hacker CrackdownBruce Sterlings non-fictieverslag uit 1992 over het jaar waarin de Amerikaanse wetshandhaving hackers ontdekte, en hackers…
- The Hacker ManifestoEen korte, woedende tekst uit 1986 die het credo van de hackercultuur werd: "My crime is that of curiosity."
- The Internet Adapter (TIA)Een programma dat op de Unix-machine van de provider draaide en een gewoon shell-account op een SLIP-verbinding liet lijken…
- The JugglerEric Grahams geraytracete jongleur uit 1986, het bewijs dat een thuiscomputer fotorealistische 3D aankon.
- The LoungeEen zelf te hosten webclient voor IRC, geschreven in Node.js. Hij combineert client en bouncer: de server houdt de…
- The Mod ArchiveEen van de grootste archieven van trackermuziek in modulesformaten op het web, door de community beheerd en gratis.
- The Open GroupHet consortium dat sinds 1996 het handelsmerk UNIX bezit en bepaalt wat zich zo mag noemen — en dat een paar jaar ook X11…
- The PartyEen Deense demoparty die tussen 1991 en 2002 een van de grootste jaarlijkse bijeenkomsten van de scene was — de…
- The WELLDe inbelgemeenschap in Sausalito die de mal werd voor hoe mensen online gemeenschappen beschreef.
- The Whole Internet User's Guide & CatalogHet boek van Ed Krol uit 1992 dat een generatie leerde werken met telnet, FTP, Gopher en Usenet, geschreven vlak voordat het…
- The World (ISP)De eerste provider die inbelinternet aan iedereen verkocht, gelanceerd in 1989 in Brookline bij Boston.
- TheC64Een gelicentieerde C64-replica waarvan de vertrouwde behuizing een ARM-chip met een emulator verbergt.
- TheDrawHet standaardprogramma uit het DOS-tijdperk om ANSI- en ASCII-graphics te tekenen voor bbs-schermen en intro's.
- TheDraw-fonts (TDF)Het bestandsformaat voor de tekstfonts van TheDraw: grote letters opgebouwd uit blokkarakters en kleur, de basis van…
- Theo de RaadtCanadese ontwikkelaar die OpenBSD oprichtte en paranoïde code-audits tot de hele persoonlijkheid van een besturingssysteem…
- TheoryNetEen e-maildienst uit 1977 voor theoretisch informatici: een kleine proefballon die aantoonde dat onderzoekers buiten ARPANET…
- Thermal asperityEen piek in het leessignaal wanneer een magnetoresistieve kop een oneffenheid raakt — de wrijvingswarmte overstemt het…
- Thermal Design Power (TDP)De hoeveelheid warmte (in watt) die een processor bij gewone belasting naar verwachting afgeeft en waarvoor de koeling moet…
- Thermal throttlingDe cpu/gpu verlaagt automatisch de frequentie als de temperatuur Tjmax nadert (doorgaans 95–105 °C). Bescherming tegen…
- Thermal Velocity BoostIntels opportunistische boostfunctie die de cpu wat extra kloksnelheid geeft zolang hij onder een bepaalde temperatuur (vaak…
- Thermisch papierPapier met een hittegevoelige coating die zwart wordt waar een hete printkop het raakt — geen inkt, geen cartridge, maar de…
- Thermische herkalibratieWanneer een harde schijf zichzelf periodiek onderbreekt om de servosporen opnieuw af te tasten en de uitzetting van het…
- Thermische inkjetDe methode die de inkt laat koken zodat die zichzelf naar buiten schiet — één dampbel per druppel, tienduizenden keren per…
- Thermische pastaPasta tussen cpu/gpu en koeler die microscopische spleten opvult — geeft 5–15 °C betere koeling.
- Thermische printerEen non-impactprinter die het beeld met hitte op de pagina brandt in plaats van inkt erop te slaan.
- ThermofaxHet kopieerproces van 3M uit 1950 dat de kopie met infrarood licht liet inbranden — het eerste kopieerapparaat op kantoor…
- ThermotransferEen printmethode waarbij een verhitte printkop was of hars van een lint op het medium smelt.
- Thomas DullienDuitse reverse engineer, beter bekend als Halvar Flake, die binary diffing tot gereedschap maakte en exploitatie tot theorie.
- Thomas PhelippesElizabethaanse cryptanalist en vervalser die de brieven van Maria Stuart las en bijdroeg aan haar veroordeling.
- Thomas PorninFranse cryptograaf die de standaard voor deterministische DSA-handtekeningen schreef, evenals de TLS-bibliotheek BearSSL…
- Thomas PtacekBeveiligingsonderzoeker die in 1998 liet zien dat netwerkinbraakdetectie door het ontwerp te misleiden is, en later een…
- Thread (IoT-protocol)Op IPv6 gebaseerd mesh-radioprotocol voor IoT — het voorkeurstransport onder Matter.
- Thread (proces)Een uitvoeringspad binnen een proces; meerdere threads in hetzelfde proces delen geheugen.
- Thread DirectorHet hardwaremechanisme van Intel dat de scheduler van het besturingssysteem helpt de juiste thread op het juiste type kern…
- ThreadiverseBijnaam voor het Reddit-achtige deel van het Fediverse — linkaggregatie en discussies in draden binnen gefedereerde…
- ThreadreactieOp een specifiek bericht antwoorden in een zijthread in plaats van in de hoofdstroom, zodat een deelgesprek bij elkaar…
- ThreadripperDe prosumer-processor van AMD, tussen Ryzen en EPYC, bedoeld voor 3D-rendering, compileren en AI-geknutsel.
- Threadripper PRODe workstationvariant van Threadripper: meer PCIe-lanes (128), acht geheugenkanalen en ECC-ondersteuning. De Threadripper…
- ThreadsDe tekstgerichte microblogdienst van Meta, gelanceerd op 5 juli 2023 en gekoppeld aan het Instagram-account. De snelste…
- Threads (Meta)Het Twitter-alternatief van Meta, gelanceerd in juli 2023 na de chaos bij Twitter. Gekoppeld aan Instagram (een…
- Threads ActivityPub-brugFunctie van Meta's Threads: ActivityPub-ondersteuning op eigen verzoek, zodat Threads-accounts vanuit Mastodon-instanties te…
- Threat intelligenceVerzamelde en geanalyseerde kennis over dreigingen — welke aanvallers er zijn, hoe ze werken (TTP's), lopende campagnes en…
- Threat modelingGestructureerde analyse van beveiligingsdreigingen voor een systeem, uitgevoerd in de ontwerpfase voordat er code bestaat.
- Three.jsDe de-factostandaard voor 3D-graphics in de browser — verbergt de WebGL-details en laat je je op de scène concentreren.
- ThreefishEen blokcijfer met tweak en blokken van 256, 512 of 1024 bit, zonder S-boxen gebouwd voor de hashfunctie Skein.
- ThreemaZwitserse E2EE-chatapp zonder telefoonnummerverplichting. Anonieme Threema-ID's. Eenmalige aankoop (~5 EUR). Gelanceerd in…
- ThrottlingHet verlagen van de kloksnelheid van een cpu of gpu om oververhitting of te hoog stroomverbruik te voorkomen.
- ThunderboltSnelle i/o-standaard van Intel en Apple. TB3 (40 Gbps) is sinds 2015 de norm. TB4 (ook 40 Gbps, maar met strengere…
- Thunderbolt 5Thunderbolt 5 van Intel (2023) — 80 Gbps symmetrisch, met "Bandwidth Boost" tot 120 Gbps in één richting voor beeldschermen…
- TI Silent 700Texas Instruments' draagbare terminal uit 1971 die geruisloos met warmte op thermisch papier printte — het venster van…
- TI-99/4ADe eerste thuiscomputer met een 16-bitsprocessor, en het bekendste slachtoffer van de prijzenoorlog.
- TI-LFAFast reroute voor segment routing dat vrijwel elke bestemming kan beschermen, ongeacht hoe het netwerk er toevallig uitziet.
- TIC-80Een verzonnen spelcomputer met 240×136 pixels en 16 kleuren die de favoriete zandbak van de demoscene is geworden voor…
- TickertapeDe drukkende telegraaf die beurskoersen op een papierstrook tikte — en de confettiparade zijn naam gaf.
- TiDBMySQL-compatibele gedistribueerde database van het Chinese PingCAP — opslaglaag TiKV in Rust, frontend in Go.
- Tier 1-netwerkEen operator die het hele internet kan bereiken uitsluitend via kosteloze peering — zonder ooit iemand voor transit te…
- TIES-MergingEen methode om meerdere gefinetunede modellen tot één te versmelten, gebaseerd op het inzicht dat het meeste van een…
- Tiger (hashfunctie)Een hashfunctie uit 1995 met een uitvoer van 192 bit, ontworpen voor de toen nieuwe 64-bitprocessors.
- TigerBeetleGespecialiseerde financiële database — uitsluitend dubbel boekhouden, twee vaste recordtypen (accounts en transfers)…
- Tijd-geheugenafwegingEen cryptanalytische methode die vooraf berekende opslag inruilt tegen sneller zoeken naar sleutels of wachtwoorden.
- Tijdelijke tabelTabel met sessiebereik — bestaat alleen voor de huidige sessie of verbinding en wordt bij het verbreken automatisch…
- Tijdstempels (X11)De eigen klok van de X-server: 32 bits milliseconden die met elke toetsaanslag en muisklik meereizen en bepalen wie won als…
- TikTokDe app voor korte video's van ByteDance — de internationale versie van het Chinese Douyin, in 2018 wereldwijd gelanceerd na…
- TikTok DuetTikTok-functie: een eigen video naast die van iemand anders opnemen. Reacties, harmonieën, parodieën. Zorgt voor veel van de…
- TikTok ShopWebwinkelen binnen TikTok zelf: live shoppingstreams en producttags in video's. Enorm in Azië, in 2023 gelanceerd in de VS…
- tiktokenDe BPE-tokenizer van OpenAI, geschreven in Rust met Python-bindings. Het gereedschap om vooraf uit te rekenen wat een…
- Tiling window managerEen window manager die vensters naast elkaar zonder overlap indeelt en de rest aan het toetsenbord overlaat.
- TiltOrkestrator voor ontwikkelomgevingen met Kubernetes en Docker Compose. Gelanceerd in 2018 door Windmill Engineering. Slimme…
- Tim Berners-LeeSchreef in 1989 bij CERN een voorstel dat zijn leidinggevende van de aantekening "vaag, maar opwindend" voorzag — en bouwde…
- Tim FollinBritse gamecomponist die de beeper van de ZX Spectrum meerstemmig liet klinken en later de NES-audio richting progrock duwde.
- Tim MayNatuurkundige bij Intel die in zijn dertigerjaren met pensioen ging en de rest van zijn leven voorspelde wat sterke…
- Time ProtocolPoort 37: antwoordt met het aantal seconden sinds 1 januari 1900, verpakt in 32 bits, en heeft daardoor een ingebouwde…
- Time-sharingHet idee dat veel gebruikers tegelijk één computer delen — en daarmee de uitvinding van achter een computer zitten.
- TimeroastingEen domeincontroller om een tijdantwoord vragen dat is ondertekend met de wachtwoordhash van een computeraccount, zonder…
- TimescaleDBPostgres-extensie die tijdreeksen superkrachten geeft: automatisch gepartitioneerde "hypertables", continuous aggregates…
- TimingaanvalGeheimen achterhalen door te meten hoe lang bewerkingen duren.
- tin (newsreader)De menugestuurde terminal-newsreader die discussiedraden op het scherm zette in plaats van ze in het hoofd van de lezer te…
- TinderDe datingapp die "swipe rechts" populair maakte en het moderne daten vanaf 2012 fundamenteel veranderde.
- TinTin++De MUD-client voor de terminal die ruim dertig jaar na zijn start als hobbyproject nog steeds wordt onderhouden.
- TinybirdBeheerde ClickHouse-als-dienst met een API-laag erbovenop: "definieer een SQL-query, krijg een realtime endpoint". Startup…
- TinyFugueDe Unix-MUD-client die telnet veranderde in programmeerbaar gereedschap, met triggers, macro's en meerdere werelden tegelijk…
- TinyMCEKlassieke WYSIWYG-teksteditor. Moxiecode (later Ephox, nu Tiny Technologies), 2003. Dreef 15 jaar lang de visuele editor van…
- TinyMUCKDe TinyMUD-aftakking waarmee spelers de wereld konden programmeren in een eigen Forth-dialect.
- TinyMUDDe MUD zonder monsters en punten: een tekstwereld waarin spelers met elkaar praatten en de kamers zelf bouwden.
- TinyWMEen vensterbeheerder in ongeveer vijftig regels C, geschreven in 2005 om te laten zien dat alles wat nodig is om vensters te…
- TiptapHeadless teksteditor gebouwd op ProseMirror. In 2024 de gangbaarste keuze voor Notion-achtige WYSIWYG-editors. Open source…
- TitelbalkDe strook bovenaan een venster met de naam in het midden en de knoppen in de hoeken, waaraan men sleept om het venster te…
- TkDe toolkit waarmee iedereen in tien regels script een X-venster met knoppen kon openen, in een tijd dat het alternatief…
- TLA+De formele specificatietaal van Leslie Lamport voor gelijktijdige systemen: beschrijf wat het systeem hoort te doen, en de…
- TLBTranslation Lookaside Buffer: een CPU-cache voor vertalingen van virtuele naar fysieke adressen. Het doorlopen van de…
- TLCNAND-flash die drie bits per cel opslaat door acht verschillende spanningsniveaus te onderscheiden. De standaard in vrijwel…
- TLDHet hoogste niveau van een domeinnaam: .com, .nl, .org, .dev.
- tldrawWhiteboardapp met oneindig canvas, plus SDK. Open source. Beroemd door de demo "tldraw makes real" uit 2023: een UI tekenen…
- TLSCryptografisch protocol voor vertrouwelijkheid, integriteit en authenticatie bovenop TCP. HTTPS, IMAPS, SMTPS, gRPC en vele…
- TLS 1.3De nieuwste TLS-versie (2018): snellere handshake, veiligere standaardinstellingen en een einde aan de oude, onveilige…
- TLS-PRFDe pseudowillekeurige functie waarmee TLS 1.0–1.2 het master secret en de sessiesleutels afleidde, totdat HKDF het in TLS…
- TMR-kopDe leeskop in vrijwel elke moderne harde schijf: een magnetische tunneljunctie waarvan de weerstand verandert onder invloed…
- tmuxTerminalmultiplexer van Nicholas Marriott (2007), opvolger van GNU Screen met minder bugs en een modernere configuratie…
- TN-paneelDe oudste en goedkoopste lcd-techniek: snelle pixelrespons, maar de slechtste kijkhoeken en kleuren.
- TN3270Telnet voor IBM-mainframes, die niet regel voor regel communiceerden maar in hele schermen.
- TNT (The NeWS Toolkit)Suns objectgeoriënteerde toolkit voor NeWS, geschreven in PostScript en in OPEN LOOK-uitvoering: het dichtst dat NeWS ooit…
- TOASTHet mechanisme van PostgreSQL voor waarden die niet op één pagina passen. De naam staat voor The Oversized-Attribute Storage…
- TOCTOUTime-of-Check to Time-of-Use: een race condition waarbij een aanvaller iets wijzigt tussen de controle van een programma en…
- ToegangstijdDe totale tijd tussen een leesverzoek en de eerste afgeleverde byte: de som van zoektijd, rotatielatentie en overhead van de…
- ToegangstokenDe kortlevende "sleutel" die de client bij elke API-aanroep meestuurt om aan te tonen dat dit mag. Meestal een JWT of een…
- Toegankelijkheid (a11y)Ontwerpen voor gebruikers met een beperking — visueel, motorisch, cognitief of auditief. Afgekort als a11y (elf letters…
- ToetsenbordHet belangrijkste invoerapparaat voor tekst. QWERTY-indeling (1873, bedoeld om typisten op schrijfmachines af te remmen)…
- Toetsenbordnavigatie (Motif)Het model van Motif om zonder muis bij elke knop en elk veld te komen: widgets zijn ingedeeld in tabgroepen, Tab springt…
- TOFUTrust On First Use: beveiligingsmodel waarbij de eerste verbinding blind wordt geaccepteerd en opgeslagen, en latere…
- TOG-CUPDe X11-extensie van The Open Group om de standaard colormap te delen met kleuren die al door iemand anders waren opgeëist.
- Toil-reductieIn SRE is "toil" handmatig, repetitief en automatiseerbaar werk dat geen blijvende waarde toevoegt en lineair meegroeit met…
- TOIletFIGlet-compatibel programma voor grote tekstbanners in de terminal, met kleur en filters erbovenop.
- TokenDe kleinste eenheid die een LLM verwerkt: grofweg een woord, lettergreep of teken.
- Token bucketRate-limitingalgoritme: een 'emmer' wordt met een vast tempo gevuld met tokens en elk verzoek verbruikt er één.
- TokenbindingEen sessietoken (of cookie) cryptografisch koppelen aan het specifieke apparaat waarop het is uitgegeven, zodat een gestolen…
- TokenizerHet onderdeel dat tekst in tokens opdeelt voordat een LLM die te zien krijgt.
- TokenkostenDe prijseenheid van LLM's: 1 token ≈ 0,75 Engelse woorden ≈ 4 bytes. Zweeds kost meer (token/woord-verhouding ~1,5 tegenover…
- Tokyo Demo FestDe Japanse demoparty, die sinds 2010 een kleine binnenlandse scene dezelfde ontmoetingsplek probeert te geven die Europa al…
- Tom JenningsAmerikaanse programmeur die de Fido-BBS-software schreef en daarmee FidoNet op gang bracht.
- Tom KilburnSchreef en draaide in 1948 het eerste opgeslagen programma ter wereld en bouwde daarna twintig jaar lang machines die…
- Tom TruscottDe promovendus van Duke die in 1979 samen met Jim Ellis Usenet bedacht, omdat dat goedkoper was dan aansluiten op het…
- Tombstone (database)Een markering die aangeeft dat een sleutel is verwijderd, in plaats van de data meteen fysiek te wissen. Nodig in…
- TOML'Tom's Obvious Minimal Language': Tom Preston-Werner (medeoprichter van GitHub), 2013. Configuratieformaat met een…
- Tommy FlowersDe telefonie-ingenieur die wist dat elektronenbuizen lang meegaan als je ze aan laat staan, en die de eerste programmeerbare…
- TonerHet fijne kunststofpoeder dat laserprinters en kopieerapparaten op het papier smelten in plaats van vloeibare inkt.
- Tool useHet bredere vermogen van een LLM om externe tools te gebruiken (zoeken, code uitvoeren, rekenmachine, databases, API's) om…
- Toolchest (IRIX)De kleine menubalk linksboven op elk SGI-scherm: de starter en het systeemmenu van 4Dwm, aangestuurd door een tekstbestand…
- ToolformerPaper van Meta (feb. 2023) die liet zien dat een LLM zelfgesuperviseerd kan leren externe tools aan te roepen (rekenmachine…
- ToolTalkDe berichtenbus van Sun voor desktoptoepassingen, waarmee ze elkaar taken konden toespelen — en beter bekend om zijn…
- Top-k samplingEen samplingmethode waarbij het model bij elke stap alleen mag kiezen uit de k meest waarschijnlijke tokens (bijvoorbeeld de…
- Top-level awaitDe mogelijkheid om await direct op het hoogste niveau van een ES-module te gebruiken, zonder het in een async-functie te…
- Top-pLLM-parameter: kies het volgende token alleen uit de tokens die samen p% van de waarschijnlijkheid vormen.
- Top-p sampling‘Nucleus sampling’ (Holtzman et al. 2019) — bij elke stap wordt alleen getrokken uit de kleinste groep tokens waarvan de…
- Top-postingJe antwoord boven het volledig geciteerde bericht zetten: gangbaar in zakelijke e-mail, een doodzonde op Usenet.
- TopazHet standaard bitmaplettertype van AmigaOS: het hoekige systeemlettertype dat het visuele handelsmerk van de demoscene werd.
- Topologisch sorterenLineaire ordening van de knopen van een DAG zodat bij elke pijl u→v knoop u vóór v komt. "Afhankelijkheden eerst".
- Topologische qubitMicrosofts lange termijnweddenschap: qubits waarin informatie niet in afzonderlijke deeltjes maar in de vorm van het systeem…
- Topology spread constraintEen Kubernetes-mechanisme om pods gelijkmatig over topologiedomeinen (nodes, zones, regio's) te verdelen. Moderner en…
- TOPS-10Het besturingssysteem van de PDP-10 waar een groot deel van de hackercultuur en de vroege netwerkprotocollen werkelijk…
- TOPS-20Het besturingssysteem van DEC voor de DECSYSTEM-20, thuishaven van veel hackercultuur uit het ARPANET-tijdperk en samen met…
- TopsiteDe alleen op uitnodiging toegankelijke FTP-server bovenaan de warez-piramide, waar releases als eerste en het snelst naartoe…
- TopViewIBM's vensteromgeving in tekstmodus voor DOS, die meerdere programma's tegelijk draaide en slecht verkocht.
- TorAnonimiteitsnetwerk: het verkeer stuitert langs drie vrijwilligersknooppunten, die elk alleen de volgende stap kennen.
- Torn-tape relayBerichtendoorgifte waarbij een operator letterlijk de ponsband van een reperforator afscheurde en in de zender van de…
- Torpedo Data ComputerEen elektromechanische rekenmachine in de commandotoren van de onderzeeër die het afvuurprobleem continu oploste — en veel…
- TorqueversterkerEen wrijvingswiel geeft de juiste draaiing maar vrijwel geen kracht — de torqueversterker liet een bijna krachteloze rotatie…
- TOSECEen catalogusproject dat elk bestand wil benoemen en van een checksum voorzien dat ooit voor oude computers en consoles…
- TosserHet programma in een FidoNet-node dat binnenkomende mailpakketten uitpakt en echomail in de juiste conferentie van de…
- TOTPTime-based One-Time Password (RFC 6238): een code van 6 cijfers, afgeleid van een gedeeld geheim en de huidige tijd (venster…
- ToxiproxyTCP-proxy van Shopify waarmee netwerkfouten (latency, pakketverlies, bandbreedtelimiet, verbroken verbindingen) in…
- TPMEen speciale beveiligingschip op het moederbord: bewaart versleutelingssleutels en verzorgt hardwarematige authenticatie.
- TPUGoogles ASIC-chip, ontworpen voor neurale netwerken — sneller en zuiniger dan een GPU bij het juiste soort werk.
- TPU (hardware)Tensor Processing Unit: Googles zelfgebouwde chip (ASIC) voor machine learning, geoptimaliseerd voor de enorme…
- TR-31Een key-blockformaat dat gebruik, algoritme en modus van een symmetrische sleutel vastlegt in het sleutelmateriaal zelf.
- TR-34De ANSI X9-standaard voor het distribueren van symmetrische sleutels naar betaalterminals en geldautomaten met asymmetrische…
- TraceeTool voor runtimebeveiliging en forensisch onderzoek van Aqua Security (2020). Traceert syscalls en kernel-events via eBPF…
- TracerouteEen tool die elke routerhop toont die een pakket onderweg naar zijn bestemming neemt.
- trackdisk.deviceDe ingebouwde driver van de Amiga voor het diskettestation, die een heel spoor tegelijk las en MFM in software decodeerde.
- Tracker (BeOS)De bestandsbeheerder en het bureaublad van BeOS uit de jaren negentig, gebouwd in de ruimtelijke traditie van de Finder maar…
- TrackermuziekMuziekprogramma’s waarin het nummer wordt geschreven als een raster van noten dat van boven naar beneden scrolt, met samples…
- TrackmoDe naadloze grootvorm van de demoscene: een demo die rechtstreeks vanaf de sporen van de diskette laadt terwijl de effecten…
- TractortransportPapiertransport waarbij tandwielen met pinnen in de gaatjesrij langs de rand van doorlopend papier grijpen.
- Trader (warez)Het scenelid dat verse releases racet tussen topsites — het antwoord van het FTP-tijdperk op de oude courier.
- TradeWars 2002Het ruimtehandelsspel dat een van de meestgespeelde doorgames op inbel-BBS'en werd.
- TraefikCloud-native reverse proxy en ingress controller — Emile Vauge, 2015 (Containous, tegenwoordig Traefik Labs). Configureert…
- Trainer (games)Een aanpassing die een game van cheats voorziet (oneindig levens, onkwetsbaarheid, levelkeuze), vaak ingebouwd door degene…
- TrainingEen neuraal netwerk leren via gradient descent: voorbeelddata, een verliesfunctie en backprop. Bij moderne LLM’s verloopt…
- TraitDe Rust-term voor ‘interface’ — beschrijft welke methoden een type implementeert.
- Trait (Rust)Het mechanisme van Rust voor gedeeld gedrag. Lijkt op interfaces (Java) of typeclasses (Haskell): trait Animal { fn…
- Trait objectRust-feature voor dynamic dispatch via een virtuele tabel: Box<dyn Trait> of &dyn Trait. Runtime-polymorfisme in plaats van…
- Trait objectsDe manier waarop Rust dynamic dispatch doet: dyn Trait verbergt het concrete type en zoekt de methode tijdens runtime op in…
- TrampolinePatroon om tail-call-optimalisatie na te bootsen in talen zonder ingebouwde TCO. Een recursieve functie geeft een functie…
- TransactieEen groep databasebewerkingen die als één geheel wordt behandeld: of alles slaagt, of alles wordt teruggedraaid.
- TranscoderenMateriaal decoderen en opnieuw coderen naar een ander formaat of een andere bitrate — kostbaar, en nooit zonder verlies.
- Transfer learningDe kennis van een al getraind model gebruiken als startpunt voor een nieuwe taak, in plaats van helemaal opnieuw te trainen.
- TransformerEen neurale netwerkarchitectuur uit 2017 die achter elk modern LLM zit, gebouwd op het attention-mechanisme.
- TransformerarchitectuurNeurale architectuur die RNN's en CNN's verving voor sequentiemodellering. Vaswani et al., „Attention Is All You Need”…
- TransistorDe bouwsteen van elke moderne chip: een schakelaar die door een andere spanning wordt bediend.
- Transit GatewayAWS-dienst die als netwerkhub fungeert: tientallen VPC's, on-premises netwerken (via Direct Connect/VPN) en accounts worden…
- Transit versus peeringDe twee manieren waarop een netwerk op de rest van het internet aansluit. Transit: er wordt aan een provider betaald om…
- TransmonHet ontwerp voor supergeleidende qubits dat de industriestandaard werd: ongevoelig voor ladingsruis en daardoor lang genoeg…
- Transpiler„Source-to-source compiler”: vertaalt tussen twee hogere programmeertalen. TypeScript → JavaScript, Sass → CSS, CoffeeScript…
- TranspositiecijferBehoudt elke letter maar schudt de volgorde door elkaar. Het tegendeel van substitutie, en de helft van het recept van elk…
- TravanDe poging van 3M om de oude QIC-cartridge op te schalen naar gigabyteklasse voor back-ups op desktops en kleine servers in…
- Travis CIVroeg SaaS-CI-platform dat van 2012 tot 2018 open source op GitHub domineerde met YAML-configuratie in .travis.yml. Verloor…
- Travis GoodspeedHardwarehacker en buurtfilosoof, vooral bekend van de GoodFET, de Facedancer en het tijdschrift PoC||GTFO.
- Tree of ThoughtsEen generalisatie van chain-of-thought waarbij het LLM meerdere redeneertakken tegelijk verkent, beoordeelt en zo nodig…
- Tree shakingBundleroptimalisatie: ongebruikte code uit de uiteindelijke bundel verwijderen. De term komt van Rollup (Rich Harris, 2015)…
- Tree-sitterEen parsergenerator en parsebibliotheek voor editors, geschreven door Max Brunsfeld bij GitHub en uitgebracht in 2018. Bouwt…
- Trevor PearceyDe architect van CSIRAC, de eerste computer van Australië en een van de vijf vroegste stored-programmamachines ter wereld.
- Trevor PerrinDe stille mede-ontwerper van het Signal Protocol en enige auteur van het Noise-framework waarop WireGuard is gebouwd.
- TriadZweedse C64-groep, opgericht in 1986, die al bijna veertig jaar heen en weer beweegt tussen de crack- en de demoscene.
- TRICKLEEen fileserver voor BITNET en EARN waarmee gebruikers zonder FTP software uit de grote archieven van het internet konden…
- TrieBoomstructuur waarin elke knoop een teken voorstelt, waardoor zoeken op prefix O(lengte van de prefix) kost.
- Trifid-cijferDe driedimensionale tegenhanger van het bifid-cijfer: elke letter wordt drie coördinaten in een kubus van 3×3×3.
- Trigger (database)Code die automatisch draait bij INSERT, UPDATE of DELETE op een tabel, ‘BEFORE’ of ‘AFTER’.
- Trigger (DB)Databaseprocedure die automatisch draait bij INSERT, UPDATE of DELETE. BEFORE/AFTER, op ROW- of STATEMENT-niveau. Gebruik…
- TrigramEen methode om strings te vergelijken door ze op te delen in alle groepjes van drie opeenvolgende tekens en te tellen…
- TRIMEen SSD-commando waarmee het besturingssysteem de controller laat weten welke blokken het bestandssysteem niet meer…
- Trinity (TDE)De fork die KDE 3.5 in leven houdt voor wie nooit naar Plasma wilde overstappen.
- TrinoGedistribueerde SQL-queryengine die data leest waar die staat, in S3, HDFS, Postgres, Kafka of Elasticsearch, zonder haar te…
- TriodeDe buis die kon versterken: een derde elektrode waarmee een zwakke spanning een grote stroom stuurt, en daarmee werd…
- TripadvisorDe grootste reviewsite ter wereld voor hotels en restaurants — een miljard beoordelingen, met de “uil” als ranglijstsymbool.
- Triple DESDrie DES-bewerkingen achter elkaar, voor als de oorspronkelijke sleutel te kort is geworden maar je toch niet van algoritme…
- TriTealHet bedrijf dat in de jaren negentig onder de naam TED CDE verkocht aan Linux en andere platforms die de Unix-leveranciers…
- TritonPython-DSL voor het schrijven van CUDA-kernels, van Tillet bij OpenAI. Drijft FlashAttention aan, torch.compile in PyTorch 2…
- TriviumEen minimalistisch, op hardware gericht stroomcijfer uit eSTREAM, met een sleutel van 80 bit en een interne toestand van 288…
- TrivyVeelzijdige open-sourcescanner van Aqua Security (2019) die containerimages, bestandssystemen, git-repo's en K8s-clusters…
- trnDe opvolger van rn met threading, waarmee je een Usenet-discussie als gesprek kon volgen in plaats van als een hoop losse…
- TrojanSchadelijke code die zich voordoet als iets nuttigs, zoals een ‘gratis Photoshop-licentie’ die in werkelijkheid malware is.
- Trojan Room-koffiepotEen koffiepot in Cambridge die werd gefilmd om nutteloze wandelingen te besparen en zo de eerste webcam ter wereld werd.
- Troll (internet)Iemand die berichten plaatst om een reactie uit te lokken in plaats van iets te bespreken.
- TrommelgeheugenEen draaiende metalen cilinder met één leeskop per spoor: het werkgeheugen van de jaren vijftig, waar het ophalen van een…
- TrommelplotterEen penplotter die het papier heen en weer over een trommel rolt terwijl de pen alleen zijwaarts beweegt — de tekenlengte…
- TrommelprinterEen regelprinter rond een draaiende trommel waarop elke afdrukkolom de volledige tekenset draagt.
- TrommelscannerEen prepress-scanner met hoge resolutie die het origineel op een draaiende cilinder bevestigt en met fotomultiplicatorbuizen…
- Troy HuntDe Australiër die Have I Been Pwned bouwde, waar de wereld nagaat of haar e-mailadres is uitgelekt.
- tRPCTypeveilige RPC-stack voor TypeScript-monorepo's: de typen van de backend worden rechtstreeks in de frontend afgeleid…
- TRS-80De enige van de drie thuiscomputers van 1977 die men werkelijk in een winkel om de hoek kon kopen: drieduizend winkels, om…
- TRSITristar en Red Sector Inc: twee Amiga-groepen die in 1990 fuseerden en een van de langstlevende merken van de scene werden.
- TrueNASEen besturingssysteem voor netwerkopslag rond ZFS, ontwikkeld door iXsystems. Het heette FreeNAS vanaf 2005 en kreeg in 2020…
- Trumpet (newsreader)Een newsreader voor DOS en Windows uit Tasmanië, vooral bekend omdat hij leidde tot Trumpet Winsock, het programma dat…
- Trusted TypesMaakt het een typefout om een gewone string aan innerHTML te geven, en schaft daarmee DOM-gebaseerde XSS structureel af.
- TSMCProduceert de chips voor vrijwel iedereen die ze ontwerpt, en is daarmee een van de gevoeligste afzonderlijke schakels van…
- TSO/GSODe netwerkkaart een grote databuffer laten opdelen in pakketten van de juiste grootte, in plaats van de processor elk pakket…
- Tsutomu ShimomuraDe natuurkundige en beveiligingsexpert wiens machines op eerste kerstdag 1994 werden binnengedrongen, en die dat persoonlijk…
- TSVEen koperen geleider die recht door het silicium loopt in plaats van naar de rand. De basis van alle verticale chipstapeling…
- TTFBDe tijd tussen het versturen van een verzoek door de browser en de aankomst van de eerste byte van het antwoord.
- TTFTDe tijd tussen het versturen van een verzoek en het verschijnen van het eerste teken: de maat die bepaalt of een…
- TTLHoe lang een record in de cache mag blijven voordat het opnieuw moet worden opgehaald, meestal in verband met DNS.
- TTL (IP)Time To Live: een 8-bitsveld in de IP-header (bij IPv6 ‘Hop Limit’ genoemd) dat bij elke routerhop met één wordt verlaagd…
- TTPHoe een aanvaller te werk gaat — strategisch (tactiek), methodisch (techniek), concreet (procedure).
- TumblrMicroblogplatform dat het thuis werd van fandoms, gifcultuur en tienerestetiek — internetcultuur uit de jaren 2010 in…
- Tumblr-reblogHet deelmechanisme van Tumblr: een bericht rebloggen en er een eigen tekst of reactie aan toevoegen in een groeiende keten…
- TUN/TAPVirtuele netwerkinterfaces waarvan de andere kant geen kabel is maar een programma: de kernel levert pakketten af aan een…
- TunneleffectDe eindeloze getextureerde buis waar je doorheen vliegt — een van de meest nagebouwde effecten van de demoscene, gebouwd op…
- TunnelingHet inpakken van het ene netwerkprotocol in het andere — vpn over internet, IPv6 over IPv4.
- TupleGeordende verzameling waarden met vaste lengte en vaste typen — (naam: string, leeftijd: int).
- Turbo (Hotwire)Hoofdonderdeel van Hotwire, bedoeld ter vervanging van volledige paginanavigatie. Turbo Drive (snelle paginaladingen), Turbo…
- Turbo (Turborepo)Buildorkestrator voor monorepo's — cachet taakuitvoer lokaal en extern. Vercel nam Turborepo in 2021 over; in 2024 volgde…
- Turbo Assembler (C64)De assembler waarin de C64-scene haar demo's schreef, op de machine zelf, lang voordat cross-assembleren op een pc…
- Turbo BoostEen cpu klokt boven zijn basisfrequentie zolang het thermische en elektrische budget dat toelaat — kort op alle kernen…
- Turbo TapeSnelladende routines die de cassettes van de Commodore 64 draaglijk maakten — meerdere malen sneller dan de standaard.
- TurbofishDe Rust-syntaxis ::<T> om generieke typen expliciet op te geven. De bijnaam komt van de gelijkenis met een vis (::<>) en…
- TurboGopherDe Macintosh-client van Gophers eigen makers in Minnesota, voor velen de eerste kennismaking met een internet waar je…
- TurbopackVercels op Rust gebaseerde opvolger van webpack — van Tobias Koppers (de maker van webpack, in dienst van Vercel), 2022…
- TurborepoBuildorkestrator voor monorepo's in JavaScript/TypeScript — Jared Palmer, 2021. In december 2021 overgenomen door Vercel.
- TuringeryTurings handmethode om te achterhalen hoe de wielen van de Lorenz-machine met nokken waren ingesteld — gebouwd op gissingen…
- TuringmachineEen wiskundig speeltje met een oneindige papieren band en een leeskop, in 1936 bedacht om te bewijzen wat computers niet…
- TuringtestTest voor machine-intelligentie. Alan Turing, artikel uit 1950, “Computing Machinery and Intelligence”. Oorspronkelijke…
- TURNEen relayserver die verkeer doorgeeft tussen twee peers die elkaar niet rechtstreeks kunnen bereiken.
- TursoSQLite aan de edge — gebouwd op libSQL (een SQLite-fork), met leesreplica's op honderden locaties dicht bij de gebruiker.
- tvtwmTom's Virtual twm — twm met een bureaublad dat groter is dan het scherm en een kaartje om erover te navigeren.
- TWAINDe standaard uit 1992 waarmee elk programma een afbeelding bij elke scanner kon ophalen.
- Tweakable cipherEen blokcijfer met een extra openbare parameter, de tweak, waardoor dezelfde platte tekst afhankelijk van de positie andere…
- Twee-uit-vijf-codeEen decimale code waarin elk cijfer uit vijf bits bestaat met precies twee enen — wie het patroon doorbreekt, laat de…
- Tweefasencommit (2PC)Protocol voor transacties over meerdere databases — fase 1: iedereen “prepare”, fase 2: iedereen “commit” of iedereen…
- Tweefasenvergrendeling (2PL)Klassiek algoritme voor gelijktijdigheidsbeheer: de transactie vergrendelt de objecten die ze aanraakt en geeft alle sloten…
- TweetcartEen compleet PICO-8-programma dat kort genoeg is voor één tweet, broncode inbegrepen.
- Twelve-Factor AppTwaalf principes voor cloud-native applicaties, van Adam Wiggins (medeoprichter van Heroku), 2011. De bijbel voor modern…
- Twiggy (Apple)Apples eigen 5,25-inch floppydrive voor de Lisa: technisch ambitieus, berucht onbetrouwbaar en vervangen door Sony's…
- TwinscanDe belichtingsscannerfamilie van ASML — met een dubbel waferstation (de ene wafer wordt belicht terwijl de volgende wordt…
- TwinViewNvidia’s eigen manier om twee monitoren vanaf één kaart als één X-scherm aan te sturen: een propriëtair alternatief voor…
- TwistedHet event-driven netwerkframework van Python, dat asynchrone I/O had lang voordat de taal zelf dat kreeg.
- Twister-effectEen klassiek demo-effect: een verticale stapel horizontale balken die om de eigen as is gedraaid, zodat het op een draaiend…
- TwitchLivestreamplatform met de nadruk op gaming — in 2011 begonnen als afsplitsing van Justin.tv en in 2014 voor 970 miljoen…
- Twitch BitsTwitchs eigen microvaluta om een streamer te “cheeren”. Kijkers kopen Bits (1,40 dollar voor 100 bits) en besteden er…
- Twitch-chatDe chatstroom naast een Twitch-uitzending — en een eigen cultuurvorm. Technisch draait het nog steeds op het IRC-protocol…
- Twitch-clipTwitch-functie: een fragment van 5 tot 60 seconden uit een livestream dat iedereen in de chat kan maken. De naam is…
- Twitter / XMicroblog uit 2006 van Jack Dorsey, Biz Stone, Evan Williams en Noah Glass — oorspronkelijk beperkt tot 140 tekens naar het…
- Twitter CircleTwitter-functie uit 2022–2023: tweeten voor alleen een gekozen groep van maximaal 150 volgers. Een afgeleide van het “close…
- Twitter SpacesDe live audiogesprekken van Twitter/X (2021): hosts spreken en luisteraars kunnen vragen om het woord. Twitters antwoord op…
- Twitter-bladwijzerEen tweet privé bewaren zonder te liken (een like is openbaar). Gelanceerd in 2018. Premiumfunctie: bladwijzermappen (2022)…
- Twitter-lijstTwitter-functie: een samengestelde lijst accounts die een aparte, chronologische tijdlijn met alleen die accounts oplevert…
- Twitter-pollTwitter-functie uit 2015: 2 tot 4 opties, looptijd van 1 tot 7 dagen, anonieme stemmen. Een snelle manier om feedback te…
- Twitter-threadReeks genummerde tweets (1/, 2/, 3/…) die samen een lang essay vormen. Een noodgreep tegen de limiet van 280 tekens…
- twmDe vensterbeheerder die als standaard met X11 meekwam en daardoor de eerste grafische desktop was die veel Unix-gebruikers…
- Two-square-cijferVersleutelt letterparen met twee 5×5-vierkanten met sleutel, waar het four-square-cijfer er vier gebruikt.
- Two-time padWie een one-time-padsleutel hergebruikt, laat de sleutel wegvallen en houdt de XOR van twee platte teksten over.
- TwofishEindigde als tweede in de AES-wedstrijd, is nooit gebroken en wordt nauwelijks gebruikt — want een tweede plaats in een…
- TymnetEen datanetwerk dat begon als manier voor Tymshare om zijn timesharingklanten te bereiken en uitgroeide tot een van 's…
- Type erasureGenerics-implementatie waarbij typeparameters tijdens het compileren verdwijnen. Java 5 (2004) koos deze route om compatibel…
- Type-in-programmaSoftware die als afgedrukte broncode in computertijdschriften en boeken verscheen, om met de hand over te typen.
- TypebolHet verwisselbare drukelement van de IBM Selectric: een bol ter grootte van een golfbal met alle tekens erop.
- TypeconversieEen waarde van het ene datatype omzetten in een ander — omdat de programmeur erom vroeg, of omdat de taal het achter diens…
- Typeklasse (type class)Een mechanisme voor ad-hocpolymorfisme — definieer een set bewerkingen die een type moet ondersteunen en implementeer die…
- TypemachinekunstPlaatjes die teken voor teken worden getypt — de analoge voorouder van ASCII-art, een eeuw ouder dan de computer.
- TypeORMORM met TypeScript voorop en decorator-syntaxis — entiteitsklassen met @Entity en @Column. De standaard in de NestJS-wereld.
- TypeScriptJavaScript met statische types — compileert naar gewone JS en vangt bugs op vóór runtime.
- TypesysteemDe regels van een taal over welke types bestaan en hoe ze zich laten combineren.
- TypexHet Britse eigen antwoord op de Enigma: hetzelfde basisidee, minder dingen waar de operator fout kon gaan, en nooit door de…
- TypindicatorDe geanimeerde puntjes ("…") die laten zien dat de ander een bericht aan het schrijven is. Een klein realtimesignaal dat…
- TyposquattingDomeinen of pakketnamen registreren die lijken op populaire — googel.com, requestz in plaats van requests — en wachten tot…
- TypstModern zetsysteem uit een Berlijnse startup, 2019. Doel: LaTeX vervangen door een schonere syntaxis en snellere incrementele…
U
- U.2-ssdEen ssd-vormfactor (SFF-8639) in een behuizing van 2,5 inch die NVMe over PCIe draagt: NVMe-prestaties dus, maar in de vorm…
- U.S. RoboticsDe modemfabrikant wiens Courier in vrijwel elke serieuze BBS stond, en wiens Sportster naast iedereen stond die inbelde.
- UAC-bypassHet Windows-verhogingsvenster omzeilen zonder dat de gebruiker iets merkt. Microsoft rekent het niet als kwetsbaarheid…
- UADEUnix Amiga Delitracker Emulator — speelt de obscure muziekformaten van de Amiga af door de originele replay-routines uit te…
- UARTUniversal Asynchronous Receiver/Transmitter — de klassieke asynchrone seriële communicatie over twee draden (TX en RX)…
- UberOntwrichtte wereldwijd de taxibranche — eerst ridesharing, later Uber Eats, Freight, helikopters en pakketten. Verloor een…
- Uber EatsUbers maaltijdbezorgapp, gelanceerd in 2014. Wereldwijd nummer twee na DoorDash in de VS, maar in veel andere landen nummer…
- UberMUDEen vroege MUD-server waarin alle spelregels leefden in een programmeertaal binnen de wereld, niet in de broncode van de…
- UbuntuDe Linux-distributie die Linux bruikbaar maakte voor mensen die niet zelf wilden compileren.
- ucbvaxDe informatica-VAX van UC Berkeley, die begin jaren tachtig ARPANET-mailinglijsten met Usenet verbond.
- UCIeUniversal Chiplet Interconnect Express — een open industriestandaard (2022) voor de communicatie tussen chiplets binnen één…
- UDE (Unix Desktop Environment)Een desktopomgeving uit de late jaren negentig die alles wegliet: geen pictogrammen, geen titelbalken, geen paneel, alleen…
- UDF (Universal Disk Format)Bestandssysteem van OSTA dat de benauwde grenzen van ISO 9660 achter zich liet en de standaard werd op dvd, Blu-ray en…
- UDLDProtocol dat een glasvezelverbinding opspoort die verkeer in slechts één richting doorlaat. Een storing die juist vervelend…
- UDPLichtgewicht transportprotocol zonder betrouwbaarheidsgaranties: pakketten worden verstuurd en het beste wordt gehoopt.
- UDP-floodVolumetrische DDoS: de bandbreedte of poorten van het slachtoffer overspoelen met UDP-pakketten. Eenvoudig: UDP-pakketten…
- UDP/TCP-"ping"Als ICMP geblokkeerd is: een TCP-SYN- of UDP-pakket naar een ongebruikelijke poort gebruiken om bereikbaarheid en RTT te…
- UEBAUser and Entity Behavior Analytics: beveiligingstechnologie die per gebruiker en apparaat een baseline van "normaal" gedrag…
- UEFIModerne opvolger van de BIOS: start de computer op, zoekt de bootloader en regelt Secure Boot.
- Ueli MaurerZwitserse cryptograaf aan de ETH Zürich die liet zien hoe ver je komt zonder aan te nemen dat iets rekenkundig moeilijk is.
- UFGATEGatewaysoftware die tussen FidoNet en UUCP vertaalde, zodat mail en nieuwsgroepen tussen de BBS-wereld en Usenet konden…
- UFSDe flashopslagstandaard in moderne smartphones: de opvolger van eMMC en een stuk sneller.
- UIKitApples oorspronkelijke framework voor iOS-interfaces: imperatief, volwassen en nog altijd het fundament onder de meeste…
- UILDe declaratieve taal van Motif om de widgetboom van een interface in een apart bestand te beschrijven in plaats van in…
- UIM/XDe Motif-builder met een ingebouwde C-interpreter, waarmee je op een knop kon klikken en de callback kon zien draaien zonder…
- UitbreidingskaartEen insteekmodule die de mogelijkheden van een computer uitbreidde met geluid, graphics, netwerk of geheugen via een…
- Uiteindelijke consistentie"Als er geen nieuwe schrijfacties komen, zien alle replica's uiteindelijk dezelfde waarde." Snel bij een partitie, maar kan…
- Uitvoerbaar bestandEen bestand dat het besturingssysteem rechtstreeks kan laden en uitvoeren: bevat machinecode, metadata en informatie over de…
- uk.*De eigen Usenet-hiërarchie van Groot-Brittannië, met eigen regels voor het aanmaken van groepen en een twistzieke cultuur…
- ULIDIdentifier van 128 bit: 48 bit tijdstempel plus 80 bit willekeur. Lexicografisch sorteerbaar (ID's uit dezelfde milliseconde…
- ULT-formaatHet modulebestandsformaat van UltraTracker, een DOS-tracker die volledig rond de Gravis UltraSound was gebouwd.
- Ultimate 64Een nieuw Commodore 64-moederbord waarvan de volledige originele chipset in een FPGA is nagebouwd, bedoeld om in een…
- Ultimate SoundtrackerHet programma van Karsten Obarski uit 1987 dat zowel het MOD-formaat als het patroonraster uitvond – de voorouder van alle…
- UltraDe Britse aanduiding voor inlichtingen die in de Tweede Wereldoorlog uit ontsleutelde Duitse berichten werden gehaald.
- UmbracoEen Deens open-source-cms voor .NET: het dichtst dat de Microsoft-wereld bij WordPress komt, met een veel strenger…
- UMX-formaatHet muziekpakket van de Unreal-engine: gewone trackermodules verpakt in het eigen pakketformaat van het spel.
- unclutterEen klein X11-hulpprogramma dat de muisaanwijzer verbergt zodra die een tijdje stilligt, zodat hij niet midden in de tekst…
- UnderfillDe epoxy die in de spleet tussen een omgekeerde die en het substraat wordt gezogen. Zonder scheuren de soldeerbolletjes…
- UndernetHet IRC-netwerk dat in 1992 werd opgericht als rustiger alternatief voor EFnet, en het eerste met een centrale dienst voor…
- Underscore.jsJavaScript-hulpbibliotheek uit 2009 van Jeremy Ashkenas (dezelfde persoon achter CoffeeScript en Backbone). Alles zit onder…
- UndervoltingDe spanning van een CPU of GPU verlagen tot onder de standaardwaarde om warmte en stroomverbruik te beperken zonder…
- Undo logHet logboek met eerdere waarden van MySQL/InnoDB, voor twee doelen: een transactie terugdraaien (undo) en oudere rijversies…
- UnicastEén pakket, één afzender, één ontvanger: veruit het gangbaarste geval, waartegen de andere adresseringsvormen zijn…
- Unicast floodingAls een switch het bestemmings-MAC-adres niet in zijn tabel vindt, stuurt hij het frame naar ALLE poorten (behalve de…
- Unicity distanceHoeveel cijfertekst nodig is voordat nog maar één sleutel leesbare klaartekst oplevert.
- UnicodeUniversele standaard om elk teken in elke taal weer te geven, en elke emoji.
- Unicorn-startupEen niet-beursgenoteerde startup met een waardering boven de 1 miljard dollar. De term werd in 2013 bedacht door Aileen Lee…
- UniFiUbiquiti's prosumer-ecosysteem van netwerkapparatuur op enterpriseniveau: accesspoints, switches, routers…
- UnikernelGespecialiseerd vm-image voor één doel, waarin de applicatie en de benodigde OS-onderdelen tot één statisch binary zijn…
- UniontypeEen type dat een van meerdere varianten kan zijn: string | number | null.
- UniselectorDe draaiende kiezer van de telefooncentrale, die per puls één stap zette — en het goedkoopste alleen-lezen geheugen waar de…
- Unit-recordapparatuurDe machinezaal die ponskaarten sorteerde, telde en afdrukte zonder dat er ergens een computer te bekennen was — zestig jaar…
- UnittestEen test die een kleine eenheid, meestal een functie, geïsoleerd controleert.
- UnityCross-platform game-engine van Deense oorsprong, dominant in mobiele en indiegames, met C# als scripttaal.
- UNIVAC IDe eerste computer die je kon bestellen in plaats van zelf te bouwen, en degene die Amerikaanse kranten tot synoniem voor…
- Universal linkEen gewoon HTTPS-adres dat de app opent als die is geïnstalleerd en anders de webpagina, zonder dat de gebruiker het…
- Universele hashingDe hashfunctie willekeurig uit een familie kiezen, zodat twee gegeven invoeren met kleine kans botsen, wat ze ook zijn.
- UnixBesturingssysteem van Bell Labs uit 1969 (Ken Thompson en Dennis Ritchie). Geschreven in C, dat voor Unix is uitgevonden…
- Unix cryptDe wachtwoordhash die Unix tientallen jaren gebruikte: gebouwd op DES, beperkt tot acht tekens en niet iets wat iemand terug…
- Unix InternationalHet tegenconsortium van AT&T en Sun in de Unix-oorlogen, opgericht in 1988 om System V Release 4 en OPEN LOOK tegen OSF te…
- Unlimited bobsEen demo-effect dat ogenschijnlijk eindeloos veel bewegende blitter-objecten toont, terwijl er per beeld maar één wordt…
- Unlogged tableEen PostgreSQL-tabel waarvan de wijzigingen nooit in het transactielog terechtkomen. Aanzienlijk sneller om naar te…
- UnoCSSAtomaire CSS-engine met Tailwind-compatibele syntax, maar 10× sneller. Van Anthony Fu (kernteam Vue/Nuxt), 2021.
- UNPIVOT (SQL)Het omgekeerde van PIVOT: maakt van kolommen rijen. Zet een brede tabel (een kolom per maand: jan, feb, mrt …) om in een…
- Unreal (demo)De pc-demo van Future Crew uit 1992 die Assembly won en liet zien dat een DOS-pc met VGA-kaart in dezelfde competitie kon…
- Unreal EngineDe engine van Epic Games voor realistische beelden: aandrijving van Fortnite, veel AAA-titels, filmproducties (The…
- UnrealIRCdDe IRC-server met de meeste functies en de meeste kleine netwerken, en met een van de pijnlijkere backdoors uit de…
- UPCDe streepjescode van twaalf cijfers die de supermarktkassa in de Verenigde Staten op rails zette.
- UploadratioDe BBS-regel dat per upload maar een beperkt aantal bestanden of kilobytes gedownload mocht worden: een vroege poging om…
- UPSEen accu tussen het stopcontact en de apparatuur. Het doel is zelden om door een stroomstoring heen te blijven werken, maar…
- UpscalingEen afbeelding groter maken dan het origineel, door tussenwaarden wiskundig te raden of door een model detail te laten…
- Upsert'Update or insert': bestaat de rij al, dan wordt die bijgewerkt; zo niet, dan wordt ze aangemaakt.
- UptimeHet deel van de tijd dat een dienst beschikbaar is geweest, vaak uitgedrukt in 'negens'.
- UPXDe Ultimate Packer for eXecutables: een gratis packer uit 1996 die programma's comprimeert, zodat ze bij het starten…
- URI versus URLURI = identificatie (URN of URL). URL = identificatie en de manier om er te komen.
- URLHet adres van een bron op het web: wat in de adresbalk van de browser wordt getypt.
- USBDe universele standaard voor computerpoorten: stroom, data, beeld en geluid via dezelfde connector.
- USB-COmkeerbare connector met 24 pinnen: stroom, beeld en data door één opening.
- USB4Een USB-standaard (2019) gebouwd op het door Intel geschonken Thunderbolt 3-protocol. Gebruikt uitsluitend de…
- UsenetGedecentraliseerd discussiesysteem uit 1979 (Duke University), voorloper van webforums, bbs'en en Reddit. Nieuwsgroepen zijn…
- USENET CookbookEen kookboek samengesteld door de lezers van Usenet, in de jaren tachtig recept voor recept gepubliceerd via een…
- Usenet Death PenaltyDe zwaarste collectieve straf van Usenet: alles van een provider die zijn spam niet wilde stoppen, werd simpelweg niet meer…
- Usenet IIEen poging uit 1997 tot een Usenet waarop elke server beloofde zich te gedragen: een schoon netwerk binnen het vuile.
- Usenet OracleEen collectief orakel per e-mail, waarbij elke vrager eerst de vraag van een ander moest beantwoorden voordat hij zelf…
- USENIXEen vereniging voor Unix- en systeemmensen wier conferenties uitgroeiden tot een van de eerste ontmoetingsplaatsen van de…
- User-AgentHTTP-header die de browser meestuurt en die type, versie en besturingssysteem verraadt.
- UsurperDuistere fantasy-doorgame uit 1993 van de Zweed Jakob Dangarden, waarin het doel was de troon te grijpen.
- Utah GLXDe eerste poging om XFree86 hardwarematig versneld OpenGL te geven, rond 1999, met elke tekenopdracht via de X-server — en…
- UTF-8De dominante Unicode-codering: variabele lengte, 1 tot 4 bytes per teken, achterwaarts compatibel met ASCII.
- UtimacoDuitse fabrikant van hardware security modules uit Aken, een van de weinige spelers op een markt waar klanten het liefst…
- utzooDe machine van de zoölogieafdeling van de Universiteit van Toronto, waar Henry Spencer tien jaar lang Usenet op band…
- uucicoHet deel van UUCP dat daadwerkelijk de buurman belde, inlogde en de wachtrij met bestanden in beide richtingen verplaatste.
- UUCPUnix-to-Unix Copy: machines die elkaar per modem opbelden, vaak 's nachts, en bestanden, mail en nieuws in etappes doorgaven.
- UUCP Mapping ProjectHet vrijwilligersinitiatief dat bijhield welke UUCP-machines elkaar belden, zodat post haar weg kon vinden.
- uuencodeDe codering die binaire bestanden in leesbare tekens omzette zodat ze e-mail en Usenet overleefden, tot MIME en Base64 het…
- UUIDIdentificatiecode van 128 bit: de kans dat er twee identiek worden gegenereerd is, zelfs wereldwijd, extreem klein.
- UUID-typeUnieke identifier van 128 bit, opgeslagen als 16 bytes. Populair als primaire sleutel in gedistribueerde systemen (geen…
- UUIDv7Een UUID-variant die begint met een tijdstempel in milliseconden en de rest met willekeur vult. Gestandaardiseerd in RFC…
- UUNETDe non-profitorganisatie die was opgezet om één overbelaste Usenet-hub te ontlasten en uitgroeide tot een van 's werelds…
- UUPCUUCP voor pc's: waarmee een DOS-machine met een modem een eigen knooppunt van Usenet en het e-mailnetwerk kon worden.
- uuxDe uitvoering op afstand van UUCP: een commando dat in de wachtrij werd gezet om op een andere machine te draaien zodra de…
- uwmDe Universal Window Manager, de standaard in X10 en de eerste releases van X11 totdat twm het overnam.
- UXAIntels herschrijving van EXA uit 2008, gebaseerd op de vaststelling dat geïntegreerde graphics geen eigen geheugen heeft om…
V
- 5GVijfde generatie mobiele netwerken: sneller, maar het echte verschil zit in de latentie en in het aantal apparaten dat erop…
- Eenmalig bekijkenEen functie waarmee een afbeelding of video precies één keer kan worden geopend en daarna voorgoed verdwijnt: hij kan niet…
- V2 (synthesizer)De softwaresynthesizer van Farbrausch: klein genoeg voor een 64k-intro en goed genoeg om als een echte studio te klinken.
- V8De JavaScript-engine van Google. Verscheen in 2008 samen met Chrome en draait ook onder Node.js, Deno, Bun, Cloudflare…
- VA-paneel"Vertical Alignment": een lcd-paneeltype tussen IPS (goede kleur, minder contrast) en TN (snel, slechte kijkhoeken). Diep…
- vacation (Unix)De oorspronkelijke afwezigheidsmelding: een klein Unix-programma dat mail beantwoordde terwijl de eigenaar weg was.
- VACUUM (Postgres)Onderhoudsopdracht van PostgreSQL die "dode rijen" (dead tuples) opruimt die MVCC na UPDATE/DELETE achterlaat. Zonder VACUUM…
- VACUUM FULLPostgreSQL-commando dat een tabel volledig herschrijft om schijfruimte van dead tuples terug te winnen. Neemt een ACCESS…
- VacuümkolomDe twee verticale schachten waarin tapedrives van mainframes een slappe lus tape opzogen, zodat starten en stoppen de band…
- VADDetecteren of iemand praat of zwijgt in een audiostroom: een cruciale stap vóór spraakherkenning en in spraakassistenten.
- VAEGeneratief model dat leert data te comprimeren tot een "latente ruimte" en er vervolgens weer uit te genereren.
- VagrantHulpmiddel voor reproduceerbare ontwikkelomgevingen in VM's: vagrant up start een voorgeconfigureerde virtuele machine.
- ValgrindRaamwerk voor dynamische binaire instrumentatie, vooral bekend om Memcheck, dat geheugenfouten in C en C++ opspoort…
- Validating webhookKubernetes-admission-controller die objecten GOEDKEURT of AFWIJST voordat ze worden opgeslagen, maar ze niet kan wijzigen…
- ValkeyOpensourcefork van Redis 7.2.4, in maart 2024 gestart door AWS, Google, Oracle en een aantal oud-Redis-ontwikkelaars als…
- ValtioState op basis van Proxy: direct muteren (state.count++) alsof het een gewoon object is, terwijl de bibliotheek de…
- Vanish modeEen modus in chats van Instagram en Messenger waarin berichten automatisch worden gewist zodra je de chat verlaat en sluit…
- Vannevar BushDe man die mechanische integratoren bouwde, het Amerikaanse wetenschappelijke oorlogsonderzoek leidde en in 1945 een…
- Vapor chamberGesloten warmteoverdrager: een platte, grote heatpipe met een capillaire structuur en een werkvloeistof. Effect: de warmte…
- VaporwareEen product dat wordt aangekondigd, gepromoot en in previewartikelen besproken, maar nooit verschijnt.
- VariabeleBenoemde opslagplaats voor een waarde: de meest fundamentele bouwsteen van vrijwel elke programmeertaal.
- Variant-BeaufortHet variant-Beaufortcijfer is het Vigenère-cijfer met de richting van versleutelen en ontsleutelen omgewisseld.
- Varkenskooi-cijferLetters worden fragmenten van roosters en kruisen, met of zonder punt — geheimzinnig om te zien, in de praktijk triviaal.
- VarnishRazendsnelle HTTP-reverse-proxy en cache. Poul-Henning Kamp (FreeBSD-kernontwikkelaar), 2006. Specifiek geschreven voor…
- Vaste kommaGebroken getallen weergeven als gehele getallen met een impliciete, vaste decimaalpunt. Sla 12345 op en weet dat de schaal…
- VaultEen systeem om geheimen — wachtwoorden, API-sleutels, certificaten — op te slaan en uit te delen, in plaats van ze in…
- VAXDe 32-bits machine van DEC, dé computer van de universiteiten in de jaren tachtig — en de maatstaf waaraan al het andere…
- vBulletinDe forumsoftware waarop een flink deel van het internet van de jaren nul draaide. Het kostte geld, in tegenstelling tot…
- vclusterEen compleet Kubernetes-cluster dat draait binnen een namespace van een ander cluster. De tenant krijgt een eigen API-server…
- VcXsrvEen gratis X-server voor Windows, rechtstreeks uit de X.Org-code gebouwd met Visual C++, die het van Xming overnam en de…
- VectorEen lijst getallen die iets in de “ruimte” voorstelt — in moderne AI-modellen doorgaans 768 tot 3072 dimensies.
- VectorballenIdentieke geschaduwde ballen in 3D geplaatst om ronddraaiende vormen te tekenen — goedkope 3D in de tijd dat gevulde…
- VectordatabaseDatabase die is geoptimaliseerd voor de vraag “geef de N vectoren die het dichtst bij deze zoekvector liggen” — de motor…
- VectorindexEen index voor snel zoeken op gelijkenis tussen hoogdimensionale vectoren (embeddings): “vind de tien dichtstbijzijnde…
- VectorklokEen vector met een teller per knooppunt die logische tijd bijhoudt in gedistribueerde systemen — daarmee is vast te stellen…
- VectorkwantisatieCompressietechniek voor vectordatabases. Zet floatvectoren van 1024 dimensies (~4 KB) via clustering om in codes van 8–32…
- VectorzoektechniekenAlgoritmen voor benaderend zoeken naar de dichtstbijzijnde buren (ANN): HNSW (hiërarchische graaf), IVF (geclusterd)…
- Veilig gebied (safe area)Het deel van het scherm dat gegarandeerd niet wordt afgedekt door een notch, afgeronde hoeken of elementen van het systeem…
- VeleroMaakt een back-up van een Kubernetes-cluster: zowel de objecten in de API-server als de inhoud van de volumes. Wordt even…
- VellentoevoerHet mechanisme dat losse vellen papier één voor één invoert — het tegenovergestelde van de doorlopende tractorbaan.
- Vendor lock-inWanneer overstappen naar een andere leverancier zo duur of ingewikkeld is dat je vastzit — ook als de prijs stijgt.
- VenonaHet bewijs dat een aantoonbaar onbreekbare code toch breekt, zodra wie het sleutelmateriaal maakt haast heeft.
- VensterRechthoekig gebied van de gebruikersinterface dat bij één applicatie hoort. Ontstaan bij Xerox PARC rond 1973 met…
- Vensterattributen (X11)De vijftien instellingen per venster die de X-server bijhoudt — achtergrond, rand, gebeurtenismasker, cursor, kleurenkaart…
- VensterbeheerderHet programma dat bepaalt waar vensters komen, welk venster de focus heeft en hoe het kader eromheen eruitziet.
- VensterfunctieEen SQL-functie die een waarde berekent over een verzameling rijen (het ‘venster’) rond de huidige rij, zonder ze samen te…
- VenstermenuHet menu achter de meest linkse knop in de titelbalk, met Herstellen, Verplaatsen, Formaat, Minimaliseren, Maximaliseren en…
- VensterplaatsingDe regel van de windowmanager voor waar een nieuw venster terechtkomt als het programma niets heeft gezegd: met de hand…
- Vensterrand (X11)Het kader dat de X-server zelf om elk venster kan tekenen, buiten het venstergebied — een functie van het protocol uit de…
- VensterssysteemDe laag die één scherm, toetsenbord en muis verdeelt over meerdere programma's door elk een rechthoek te geven om in te…
- VentilatorRoterende koeling voor cpu, gpu en behuizing: blaast warme lucht weg.
- VercelHostingplatform voor moderne JS-frontends — bouwt elke commit, deployt wereldwijd op de edge en heeft een gratis laag voor…
- VerificatiebadgeHet blauwe (of anders gekleurde) vinkje naast een naam dat oorspronkelijk betekende dat het platform had bevestigd dat het…
- VerjaardagsaanvalCollisions duiken op na de wortel uit het aantal mogelijkheden, niet na het aantal zelf. Daarom is een hash van 256 bit maar…
- VerjaardagsgrensHoeveel data een blokcijfer onder één sleutel veilig kan verwerken voordat blokbotsingen informatie gaan lekken: grofweg…
- Verkeersvorming (traffic shaping)Verkeer gladstrijken door pakketten te bufferen en te vertragen, zodat de stroom onder een doelsnelheid blijft — ‘shaping’…
- Verlaagde schrijfstroomEen stuursignaal dat de schrijfstroom op de binnenste sporen verlaagde, waar de bits dicht op elkaar zitten en te veel…
- VerliesfunctieDe functie die meet hoe fout de uitvoer van het model is — wat gradiëntdaling probeert te minimaliseren.
- Verliesgevende compressieInformatie weggooien die oog of oor toch niet opmerkt — en daardoor veel harder comprimeren dan anders mogelijk zou zijn.
- Verliesvrije compressieCompressie waarbij het origineel bit voor bit kan worden gereconstrueerd. Het tegenovergestelde van verliesgevende formaten…
- Verloren update (lost update)Concurrency-anomalie: twee transacties lezen dezelfde rij, passen die allebei aan op basis van de gelezen waarde, en de…
- Vermogenslimiet-throttlingEen cpu of gpu klokt terug omdat de ingestelde vermogenslimiet (wattbudget) is bereikt, niet omdat de chip te heet wordt…
- Vern PaxsonNetwerkonderzoeker uit Berkeley die Bro (nu Zeek) bouwde en de klassieke analyses van internetwormen mede schreef.
- VeronicaDe zoekmachine voor heel Gopherspace: een index van menutitels van elke Gopher-server die ze kon vinden.
- VersatecAmerikaans bedrijf dat elektrostatische breedformaatprinters en plotters in de jaren zeventig tot technische standaard…
- VersiebeheerHet systeem dat mensen genoeg durf geeft om code te wijzigen — want elke eerdere toestand is er nog.
- VersleutelingGegevens zo door elkaar husselen dat alleen wie de juiste sleutel heeft ze kan lezen.
- Vert.xEvent-gedreven toolkit voor de JVM, in 2011 gestart door Tim Fox (toen bij VMware, later Red Hat). Het Node.js-model op de…
- Vertaaltabel (Xt)Het tekstformaat van Xt om toetsen en muisknoppen aan benoemde acties in een widget te koppelen, vervangbaar vanuit…
- Vertex shaderHet programma dat één keer per hoekpunt draait en bepaalt waar dat hoekpunt in het beeld terechtkomt.
- Verticaal schalenSchalen door over te stappen op een grotere machine, met meer cores en meer RAM, in plaats van op meer machines.
- Vertical Pod Autoscaler (VPA)Een Kubernetes-mechanisme dat de GROOTTE van een pod, dus de CPU- en geheugen-requests en -limits, automatisch aanpast in…
- VertragingslijngeheugenGeheugen waarin de bits niet liggen opgeslagen maar onderweg zijn: geluidspulsen door een kwikbuis, die bij aankomst weer…
- VertrouwelijkheidDe „C” in de CIA-triade — gegevens zijn alleen toegankelijk voor bevoegde personen.
- VerversingssnelheidHoe vaak per seconde het scherm zijn beeld opnieuw opbouwt, gemeten in hertz. 60 Hz is de ondergrens, 120–144 Hz is…
- Verwaarloosbare functieDe formele manier van de cryptografie om ‘te klein om uit te maken’ te zeggen: uiteindelijk kleiner dan één over elke…
- VESA VBEEen gestandaardiseerde BIOS-uitbreiding die uniforme toegang bood tot grafische modi met hoge resolutie op pc-hardware…
- Vesselin BontchevBulgaarse virusonderzoeker die rond 1990 de Bulgaarse ‘virusfabriek’ in kaart bracht en daarna tientallen jaren kwaadaardige…
- vethEen paar virtuele interfaces dat werkt als een pijp: wat aan de ene kant naar binnen gaat, komt aan de andere kant naar…
- VEXVulnerability Exploitability eXchange: een machineleesbaar formaat waarin de leverancier verklaart dat een CVE in zijn SBOM…
- VFDHet blauwgroen gloeiende display in videorecorders, magnetrons en kassaterminals: een platte vacuümbuis die niet dood te…
- VFSDe abstractielaag die ervoor zorgt dat open() en read() zich overal hetzelfde gedragen, ongeacht welk bestandssysteem…
- VGM-formaatEen logformaat dat elke schrijfactie naar de registers van een geluidschip met timing vastlegt, zodat afspelen een getrouwe…
- ViberMessenger- en VoIP-app: Israëlische startup uit 2010, in 2014 voor 900 miljoen dollar gekocht door Rakuten. Groot in…
- VIC-20Commodores goedkope thuiscomputer uit 1981 met 5 KB RAM, de eerste computer die een miljoen keer over de toonbank ging.
- VIC-cijferEen Sovjet-spionagecijfer voor pen en papier, zo goed opgebouwd dat de FBI het pas las nadat de spion was overgelopen en het…
- VIC-IIDe videochip van de Commodore 64: zestien kleuren, acht hardware-sprites en de rastertrucs waarop de hele demoscene is…
- VICEDe Versatile Commodore Emulator: de opensource-emulator die vrijwel de hele 8-bitfamilie van Commodore draait en die de…
- Victim cacheEen cache (of cachebeleid) die gegevensregels opvangt die net uit een hoger cacheniveau zijn verdrongen ("geslachtofferd")…
- Victor MillerDe wiskundige die in 1985, onafhankelijk van Neal Koblitz, voorstelde publieke-sleutelcryptografie te baseren op elliptische…
- Victor ShoupAmerikaanse cryptograaf achter Cramer–Shoup-versleuteling, het generic group model en de getaltheoriebibliotheek NTL.
- VideofeedbackDemo-effect waarbij het beeld elk frame in zichzelf wordt teruggevoerd, wat eindeloze tunnels en nasleepsporen oplevert.
- Videogamecrash van 1983De Noord-Amerikaanse gamemarkt kromp in twee jaar met ruim negentig procent, en de branche werd afgeschreven als een…
- VideotexDe poging uit de jaren zeventig om de televisie te veranderen in een tweerichtingsterminal naar centrale databanken: het…
- VierkwadratencijferVersleutelt letterparen met vier 5×5-roosters, waarvan er twee met sleutelwoorden zijn dooreengeschud.
- View (database)Een opgeslagen SELECT-query die zich gedraagt als een tabel: de onderliggende query wordt bij elke SELECT opnieuw uitgevoerd.
- View Transitions APIBrowser-API die de pagina voor en na een wijziging vastlegt en daartussen zelf animeert, ook over een echte paginalading…
- ViewKitHet C++-framework van SGI bovenop Motif, waarmee IRIX-applicaties uit componenten met eigen vensters, dialogen en callbacks…
- ViewMAXDe grafische shell die bij DR DOS 5 en 6 zat: een uitgeklede GEM die DOS-programma's vanaf pictogrammen kon starten, maar…
- ViewportHet zichtbare deel van een webpagina in het browservenster. <meta name="viewport" content="width=device-width…
- Viewport-metatagHTML-metatag die bepaalt hoe een mobiele browser inhoud schaalt. <meta name="viewport" content="width=device-width…
- viewresEen grafische kaart van de klassenhiërarchie van de Athena-widgets, met per klasse de resources die ze erft en toevoegt.
- Vigenère-cijferEen polyalfabetisch cijfer dat drie eeuwen als onbreekbaar gold, tot iemand ontdekte dat de sleutellengte uit herhalingen te…
- VimEen modale teksteditor die Bram Moolenaar in 1991 schreef, oorspronkelijk voor de Amiga. Een uitbreiding van vi (Bill Joy…
- VimeoVideohosting met een premiumimago — het ‘artistieke’ alternatief voor YouTube, tegenwoordig vooral B2B-videosoftware.
- Vincent RijmenBelgische cryptograaf die samen met Joan Daemen Rijndael ontwierp, het algoritme dat AES werd.
- VineApp voor korte loopvideo's van 6 seconden. Gelanceerd in 2013, vóór de lancering gekocht door Twitter, in 2017 opgeheven…
- Vint CerfOntwierp samen met Bob Kahn de protocollen waarmee verschillende netwerken met elkaar kunnen praten — en dat is precies wat…
- Virgil GligorIn Roemenië geboren onderzoeker die denial of service definieerde lang voordat er een tweede D bij kwam.
- Virtual DOMEen representatie van de DOM in het geheugen die het framework vergelijkt met de vorige render, waarna alleen de minimale…
- Virtual DOM-diffingDe techniek (gepopulariseerd door React) waarbij de gebruikersinterface wordt beschreven als een lichte, ‘virtuele’ DOM-boom…
- Virtual KubeletEen node in het cluster die niet bestaat. Hij meldt zich aan als gewone node, maar stuurt de pods ergens anders naartoe in…
- VirtualBox / VMware WorkstationType-2-hypervisors voor de desktop — draai een VM op de gewone laptop of computer om te testen.
- VirtualisatieMeerdere virtuele machines (VM's) draaien op één fysieke computer via een hypervisor.
- VirtuaWinHet opensource virtuele bureaublad voor Windows: een klein programma in het systeemvak dat sinds ongeveer 2000 vensters…
- Virtueel bureaubladMeerdere bureaubladen om tussen te schakelen, zodat vensters voor verschillende taken niet op één hoop belanden.
- Virtueel geheugenDe illusie dat elk proces het hele geheugen voor zichzelf heeft, beginnend bij adres nul.
- Virtuele bindingen (Motif)De laag van Motif tussen fysieke toetsen en widgetgedrag: de code luistert naar osfCancel en osfHelp, niet naar Escape en…
- Virtuele machineEen gesimuleerde computer die via een hypervisor op een fysieke host draait. Eigen besturingssysteem, eigen middelen…
- Visi OnDe vensteromgeving van VisiCorp voor de IBM pc, getoond in 1982: de eerste met de muis bediende gui voor dat platform.
- Visibility mapTwee bits per datapagina die aangeven of alles erop voor iedereen zichtbaar is en of alles erop bevroren is. Een piepkleine…
- VisibilityNotifyDe X11-gebeurtenis die een programma vertelt of zijn venster volledig zichtbaar, deels bedekt of helemaal verborgen is…
- Visual (X11)De beschrijving in X11 van hoe pixelwaarden op een bepaald scherm in kleuren worden omgezet, verdeeld over zes klassen die…
- Visual StudioDe volwaardige ontwikkelomgeving van Microsoft voor Windows — niet te verwarren met VS Code, dat alleen de merknaam deelt.
- Visual Studio CodeDe gratis editor van Microsoft uit 2015, gebouwd op Electron en TypeScript, die LSP en DAP vooruithielp en de meestgebruikte…
- Vitaly ShmatikovBeveiligingsonderzoeker met een talent voor het vinden van het lek in systemen die iedereen al veilig had verklaard.
- ViteFrontend-tooling voor JS van Evan You (bedenker van Vue), 2020. Een devserver op basis van native ESM (in ontwikkeling is…
- VitessEen schaallaag voor MySQL, in 2010 bij YouTube gebouwd toen één database niet meer volstond. Hij regelt sharding zo…
- VitestTestrunner gebouwd op Vite — Jest-compatibele API, native ESM, razendsnelle watchmodus.
- Vladimir LevinRussische computertechnicus die in 1994 vanuit Sint-Petersburg zo'n tien miljoen dollar uit het cashmanagementsysteem van…
- VLANLogische opdeling van een fysiek netwerk — gastenwifi en kantoornetwerk kunnen één switch delen en toch gescheiden blijven.
- VLAN hoppingEen aanval waarbij iemand op het ene VLAN erin slaagt verkeer naar een ander VLAN te sturen — en zo de segmentatie omzeilt…
- VLAN-trunkSwitchpoortconfiguratie die via 802.1Q-tagging meerdere VLAN's over dezelfde fysieke verbinding vervoert. Elk frame krijgt…
- VLCDe mediaspeler met de verkeerskegel die alles afspeelt wat erin gegooid wordt, zonder codecpakketten.
- VlieghoogteDe spleet van enkele nanometers tussen leeskop en platter — de grootste hefboom op de opslagdichtheid.
- VLIWVery Long Instruction Word — een cpu-architectuur waarin elke instructie meerdere bewerkingen bundelt die parallel worden…
- vLLMInferenceserver met hoge doorvoer voor LLM's — de kerninnovatie is PagedAttention, dat de KV-cache beheert als virtueel…
- VLMEen model dat zowel beelden als tekst aankan — ‘ziet’ een afbeelding en beantwoordt er vragen over.
- Vloeibaar metaal (TIM)Thermal-interface material (TIM) op galliumbasis. Warmtegeleiding van 80+ W/mK tegenover 5–15 voor koelpasta. Standaard in…
- VMEen virtuele computer die via een hypervisor bovenop een fysieke draait.
- VM-escapeWanneer code binnen een virtuele machine uitbreekt naar de host of de hypervisor. Het is de aanval waarvan het hele…
- vmsnet.*Een alternatieve Usenet-hiërarchie voor gebruikers van DEC's VMS: het netwerk van de Unix-wereld, gebruikt door het andere…
- VMwareLoste virtualisatie op x86 op toen de architectuur daar niet voor gebouwd was — en maakte daarmee de hele golf van…
- VMware ESXiDe bare-metalhypervisor die enterprisevirtualisatie definieerde. Wordt rechtstreeks op de server geïnstalleerd zonder…
- VNCHet systeem voor schermen op afstand uit Cambridge (1998), dat pixels verstuurt in plaats van tekenopdrachten, waardoor het…
- VNETIBM's interne wereldwijde netwerk, gebouwd op dezelfde RSCS- en NJE-techniek die later BITNET droeg.
- Vnode (virtuele node)De techniek waarbij elke fysieke node verantwoordelijk is voor veel kleine segmenten (‘virtuele nodes’) op de…
- VocoderDe ontdekking van Bell Labs dat spraak kan reizen als een dozijn metingen van energie en toonhoogte in plaats van als…
- Voeding (PSU)De voeding van de computer — zet wisselspanning uit het stopcontact om in lagere gelijkspanningen voor moederbord, CPU en…
- Voice-VLANEen apart VLAN voor ip-telefoons, zodat spraakverkeer gescheiden blijft van dataverkeer op dezelfde fysieke kabel. Een…
- VoIPTelefoongesprekken via internet in plaats van over analoge telefoonlijnen.
- Volgnummer (X11)De stille, doorlopende teller bij elk X-verzoek, en de enige manier om een fout aan de aanroep te koppelen die hem…
- VoltDBIn-memory ACID-SQL-database ontworpen voor 100k+ TPS. Michael Stonebraker (Ingres, Postgres en nog veel meer), 2009. Pionier…
- VoLTESpraakgesprekken als datapakketten over het 4G-netwerk in plaats van via de oude circuitgeschakelde techniek.
- VolvelleDraaiende papieren schijven, in lagen vastgeklonken, waarmee maanfasen, feestdagen en cijfers werden uitgerekend — een…
- Von Neumann-architectuurHet idee dat instructies en data in hetzelfde geheugen staan — wat de computer universeel inzetbaar maakte en hem tegelijk…
- VonkprinterEen non-impactprinter die met elektrische vonken een dun metaallaagje wegbrandt, zodat de zwarte onderlaag zichtbaar wordt.
- Voorwaardelijke instructie (Conditional)Besturingsstructuur waarbij code een pad kiest op basis van een waar/onwaar-evaluatie: if, else, switch, match, de ternaire…
- VormfactorDe afgesproken fysieke vorm van een component: afmetingen, schroefgaten en connectorposities waardoor onderdelen van…
- Vortex TrackerWindows-tracker voor het schrijven van AY-chiptunes voor de ZX Spectrum en andere 8-bitmachines.
- VotediskDe diskette met alle wedstrijdinzendingen, op een demoparty uitgedeeld zodat bezoekers de winnaars konden kiezen.
- VotesheetHet stembiljet op een demoparty waarmee bezoekers de inzendingen in elke compo rangschikken en de winnaars kiezen.
- Voxelkunst3D-kunst die ontstaat door kleine kubusvormige voxels (volumepixels) te stapelen, als pixelart in drie dimensies.
- VoxellandschapGlooiend terrein zonder één polygoon: een heightmap die kolom voor kolom wordt afgetast met een straal van voor naar achter.
- Voynich-manuscriptEen geïllustreerd boek uit de vijftiende eeuw in een schrift dat niemand kan lezen: een cijfer, een onbekende taal of een…
- VP9Googles royaltyvrije videocodec: tien jaar lang het werkpaard van YouTube en de generale repetitie voor AV1.
- VPAVertical Pod Autoscaler: een Kubernetes-add-on die op basis van historisch gebruik de resources van pods…
- VPCEen eigen, logisch geïsoleerd netwerk in een publieke cloud, met eigen IP-bereiken, subnetten en routering.
- vPC (Cisco)Een Cisco Nexus-functie waarmee twee switches een vPC-domein vormen, zodat de LAG van een server op beide kan eindigen…
- VPC EndpointEen privéverbinding met AWS-diensten zonder omweg via het openbare internet of de NAT Gateway: dat scheelt geld en houdt het…
- VPC Flow LogsAWS-functie die metadata logt over elk netwerkpakket in een VPC: wie, waarheen, hoeveel, geaccepteerd of geweigerd. Voor…
- VPC-peeringTwee VPC's privé met elkaar verbinden, alsof het één netwerk was, zonder omweg over internet.
- VPLSEen carrierdienst waarmee verspreide kantoren zich gedragen alsof ze aan dezelfde netwerkswitch hangen: een virtueel…
- VPNEen versleutelde tunnel tussen een apparaat en een server elders, waar al het verkeer doorheen loopt.
- VPSEen virtuele machine met rootrechten die een hostingbedrijf voor een schamel bedrag verhuurt, de basis van alle…
- VQEEen hybride algoritme om de laagste energietoestand van een molecuul te vinden: het kwantumdeel rekent, het klassieke deel…
- VREen volledig meeslepende 3D-omgeving via een headset die het zicht afdekt. Iets anders dan AR, dat digitale beelden over de…
- VRAMHet geheugen op de videokaart: het bepaalt hoe grote ML-modellen lokaal kunnen draaien en hoe hoogwaardige texturen in games…
- vRAN (Virtualized RAN)RAN-software draait op standaardservers (x86) in plaats van op eigen basebandunits. Cloud-native en containergebaseerd, een…
- Vreemde sleutelEen kolom die verwijst naar een primaire sleutel in een andere tabel en zo de relatie tussen tabellen legt.
- VRFVirtual Routing and Forwarding: meerdere onafhankelijke routeringstabellen in dezelfde router. Zo kunnen 192.168.0.0/24 van…
- VRMDe voedingsschakeling op het moederbord die de 12 V van de voeding omzet in de exacte spanningen die CPU en GPU nodig hebben.
- VRM-fasesVRM-ontwerp: het aantal voedingsfases dat 12 V omzet in circa 1 V voor de CPU. Meer fases betekent meer stroomvermogen…
- VRRPVirtual Router Redundancy Protocol: twee of meer routers delen een virtueel IP-adres. De master meldt zich, en bij uitval…
- VS CodeDe gratis broncode-editor van Microsoft, gebouwd op Electron en geschreven in TypeScript. Verscheen in 2015 en is inmiddels…
- VSPEen C64-truc die het hele scherm gratis zijwaarts scrolt door de interne videoteller van de VIC-II een zetje te geven.
- VsyncHet verwisselen van de framebuffer uitstellen tot het beeldscherm klaar is met verversen: verhelpt tearing, maar niet gratis.
- VT-x & AMD-VCPU-extensies die hardwarematige virtualisatie mogelijk maken; zonder deze moeten hypervisors emuleren, en dat is 10 tot 100…
- VT100De videoterminal van DEC uit 1978, waarvan de escapecodes de taal werden die vrijwel elk terminalvenster nog spreekt.
- VTuberEen streamer die optreedt als geanimeerde avatar in plaats van voor de camera; de avatar volgt gezichtsuitdrukkingen en…
- vtwmVirtual twm: twm met een bureaublad dat groter is dan het scherm en een miniatuurkaart om erin rond te navigeren.
- Vue Composition APIHet met Vue 3 geïntroduceerde alternatief voor de Options API: hook-achtige functies als ref, reactive en computed in een…
- Vue.jsProgressief JavaScript-framework van Evan You (voorheen het AngularJS-team van Google), uitgebracht in 2014, met single-file…
- VuexDe officiële bibliotheek voor state management in Vue 2 en 3, geïnspireerd op Flux (state, mutations, actions, getters), in…
- VulkanModerne low-level API voor grafische berekeningen en compute van Khronos uit 2016, de opvolger van OpenGL: meer controle…
- VuureffectDe vlam die over het scherm omhoog kruipt: een cellulaire automaat in een paar regels code en een goed gekozen vuurpalet.
- VWSDEC's eigen venstersysteem voor het VAXstation onder VMS halverwege de jaren tachtig, met de UIS-bibliotheek voor de…
- VXADe helical-scan-tape van Ecrix uit 1999 die gegevens als geadresseerde pakketten schreef in plaats van als lange sporen…
- VXLANTunnelprotocol dat L2 over UDP verstuurt en Ethernet-segmenten over L3-netwerken uitrekt; de standaard voor moderne…
- VXLAN-EVPNModerne datacenterfabric: VXLAN (dataplane, L2-over-UDP-overlay) plus EVPN (controlplane, MAC-distributie via BGP). Vervangt…
W
- _WIN_-hints (GNOME)De eigen eigenschappen van GNOME 1 op het rootvenster voor communicatie met de windowmanager – lagen, werkbladen, sticky –…
- W Window SystemHet Stanford-systeem waar X naar vernoemd is, vrij letterlijk: de volgende letter van het alfabet.
- Wachtrij (queue)FIFO-datastructuur: "first in, first out". Wie het eerst komt, wordt het eerst bediend.
- WachtwoordHet geheim waarmee iemand bewijst wie die is — nog altijd de dominante vorm van authenticatie, ondanks vele pogingen het af…
- WachtwoordhashingWachtwoorden opslaan als bewust trage, gezouten hashes in plaats van snelle samenvattingen.
- Wachtwoordloze authenticatie (passwordless)Inloggen zonder wachtwoord, met cryptografische sleutels (passkeys/FIDO2), biometrie of eenmalige links. Zonder wachtwoord…
- WachtwoordmanagerSoftware die unieke wachtwoorden genereert en opslaat in een versleutelde kluis die met één hoofdwachtwoord wordt…
- WachtzinEen reeks echte woorden in plaats van een wachtwoord van willekeurige tekens. 'correcthorsebatterystaple' (xkcd 936) maakte…
- WacomHet Japanse bedrijf wiens pen zonder batterij zijn naam tot soortnaam maakte onder illustratoren.
- WAFFirewall op applicatieniveau: inspecteert HTTP-verkeer en blokkeert SQL-injectie, XSS en botverkeer.
- WaferSiliciumschijf van 300 mm (12 inch) waarop tientallen tot honderden chips tegelijk ontstaan. Sinds ongeveer 2000 de…
- Wafer yieldHet aandeel werkende chips van alle chips op een siliciumwafer. Omdat defecten onvermijdelijk zijn, bepaalt de yield…
- WaffleTom Dells BBS-pakket voor DOS, ongewoon doordat het UUCP van zichzelf sprak en een hobbybox rechtstreeks op Usenet aansloot.
- WagenbesturingstekensHet eerste teken van elke afdrukregel was geen data maar een instructie over hoever het papier moest opschuiven voordat er…
- WAIInitiatief van het W3C voor webtoegankelijkheid, in 1997 opgericht door Tim Berners-Lee. Publiceert de standaarden WCAG…
- WaimeaDe vensterbeheerder die David Reveman schreef vóór Xgl en Compiz: Blackbox-stijlen met anti-aliased tekst en doorzichtigheid…
- WAISWide Area Information Servers: full-text zoeken over het netwerk met gerangschikte resultaten, gebouwd toen er nog geen web…
- WALDe techniek die databases duurzaamheid geeft (de D in ACID): eerst naar een sequentieel logboek schrijven, daarna pas naar…
- WAL (Write-Ahead Log)Write-Ahead Logging: de database schrijft wijzigingen eerst naar een sequentieel logbestand en pas daarna naar de…
- wal_levelDe instelling die bepaalt hoeveel informatie PostgreSQL in het transactielogboek schrijft. Wijzigen vereist een herstart…
- WAL-rotatieHet beheer van de segmentbestanden van het write-ahead log: een vol segment wordt vervangen door een nieuw en oude segmenten…
- wall (Unix)"Write all": het commando dat een bericht in één keer rechtstreeks op de terminal van elke ingelogde gebruiker afdrukt.
- Wallace EckertDe astronoom die liet zien dat boekhoudmachines hemelmechanica konden uitrekenen — en die, ondanks de naam, geen familie was…
- Walsh-Hadamard-transformatieEen snelle transformatie die de correlatie met alle lineaire functies tegelijk berekent, en het werkpaard achter een groot…
- Walter BrattainDe experimenteel natuurkundige met zijn handen in de opstelling toen de eerste transistor in 1947 een signaal versterkte.
- WalzenlageDe Walzenlage bepaalde welke rotoren een Enigma gebruikte en in welke volgorde, als onderdeel van de dagsleutel.
- WANEen netwerk dat grote geografische afstanden overbrugt: het tegenovergestelde van een LAN.
- WANK-wormDe worm die in oktober 1989 door het DECnet-netwerk van NASA raasde met een anti-nucleaire boodschap – vaak de eerste…
- Ward ChristensenAmerikaanse programmeur (1945–2024) die XMODEM schreef en, samen met Randy Suess, de eerste BBS.
- WardialingEen modem duizenden telefoonnummers achter elkaar laten bellen om te vinden welke antwoorden met een draaggolf.
- WardrivingRondrijden met gps en wifi-scanner om draadloze netwerken in kaart te brengen. De term werd in 2001 gemunt door Pete…
- WarezGepirateerde software, verspreid door georganiseerde scenegroepen: een subcultuur met eigen regels, een eigen hiërarchie en…
- WarpModerne terminal in Rust met gpu-rendering, blokken met invoer en uitvoer in plaats van eindeloze scrollback en…
- WarpPointerHet X11-verzoek dat de muisaanwijzer namens de gebruiker verplaatst — technisch triviaal, sociaal beladen.
- WASIWebAssembly System Interface: een gestandaardiseerde API waarmee Wasm-modules op een afgeschermde, draagbare manier met ‘het…
- WatereffectEen rimpelend wateroppervlak, berekend uit een eenvoudig gemiddelde van de buurpunten: een van de meest nagebouwde…
- Watering-hole-aanvalEen website compromitteren die het doelwit regelmatig bezoekt, in plaats van het doelwit rechtstreeks aan te vallen. Als de…
- WaterintegratorEen Sovjetcomputer die differentiaalvergelijkingen oploste met water in onderling verbonden vaten: het waterpeil was de…
- WaterkoelingKoeling waarbij een vloeistof de warmte van cpu of gpu naar een radiator met ventilatoren voert.
- WatermarkingaanvalEen aanval op schijfversleuteling in CBC-modus waarmee iemand kan aantonen dat een bepaald bestand op een versleutelde…
- Wau HollandDuitse journalist en hacker die in 1981 de Chaos Computer Club mede oprichtte en de hackerethiek een maatschappelijk geweten…
- Wavetable-syntheseEen synthesemethode die vooraf berekende golfvormen achter elkaar afleest, waarbij de afspeelsnelheid de toonhoogte bepaalt…
- WaylandModern displayserverprotocol voor Linux, van Kristian Høgsberg (2008). Opvolger van X11 (X.Org) en sinds circa 2022–2023 de…
- WaZOOHet sessieprotocol dat Opus in 1986 naar FidoNet bracht, vooral herinnerd omdat een node er bestanden mee bij een andere kon…
- WCAGDe internationale standaard voor webtoegankelijkheid (Web Content Accessibility Guidelines), met niveaus A, AA (de norm) en…
- Wear levelingEen ssd-techniek die schrijfacties gelijkmatig over alle NAND-cellen verdeelt, zodat geen enkel blok voortijdig slijt. Omdat…
- WeaviateVectordatabase in Go uit Nederland, met een GraphQL-API, modulaire vectorizers en multi-tenancy.
- Web Crypto APIIn de browser ingebouwde crypto-API, bereikbaar via window.crypto.subtle. Gebaseerd op promises. Ondersteunt AES, SHA, RSA…
- Web Locks APIBrowser-API om kritieke secties te coördineren tussen tabbladen en workers van dezelfde origin: een mutex die buiten elk…
- Web PushBrowser-API voor pushmeldingen van een webapp naar de gebruiker, ook als het tabblad gesloten is. Vereist een Service…
- Web Share APIBrowser-API die het native deelmenu van het besturingssysteem opent: de gebruiker kiest de bestemming (sms, mail, AirDrop…
- Web WorkerBrowser-API om JavaScript in een achtergrondthread uit te voeren, los van de hoofdthread. Voorkomt dat zware berekeningen…
- Web WorkersAchtergrondthreads in de browser: zware berekeningen zonder de gebruikersinterface te blokkeren.
- Web3Het idee van een web waarin gebruikers via blockchaintechnologie zelf eigenaar zijn van hun data en identiteit, in plaats…
- WebAssemblyDraagbaar binair instructieformaat voor een stackgebaseerde virtuele machine: draait in alle moderne browsers en ook…
- WebAuthnWebstandaard voor wachtwoordloze authenticatie en hardwaresleutels, de basis voor passkeys in de browser.
- WebCodecsLow-level API voor het coderen en decoderen van video en audio in de browser, met directe toegang tot hardwarecodecs zonder…
- WebcomponentNative browserstandaard om eigen HTML-elementen te bouwen: <my-widget>.
- WebcomponentsEen verzameling webstandaarden voor herbruikbare, ingekapselde HTML-elementen die niet aan een framework vastzitten: Custom…
- WebcrawlerEen programma dat een pagina ophaalt, de links eruit haalt en dat herhaalt, tot het internet op is. Dat gebeurt nooit.
- WebDAVDe uitbreiding die van HTTP een bestandssysteem maakt: bestanden lezen, schrijven, verplaatsen en vergrendelen via het web.
- WebFingerHet protocol dat @naam@server.com oplosbaar maakt, gestandaardiseerd in RFC 7033. Zonder WebFinger waren fediverse-adressen…
- WebflowVisuele sitebouwer die schone HTML, CSS en JS genereert: de brug tussen no-code en code. De standaardkeuze voor…
- WebGLJavaScript-API die toegang geeft tot de gpu vanuit een HTML5-canvas. Gebaseerd op OpenGL ES 2.0. Gestandaardiseerd door…
- WebGPUModerne gpu-API in de browser: de opvolger van WebGL, die aansluit op Vulkan, Metal en DirectX 12.
- WebhookHTTP-callback: een server roept jouw endpoint aan wanneer er iets gebeurt, in plaats van dat je zelf blijft pollen.
- WebKitApples opensource-renderengine, in 2001 afgesplitst van KDE's KHTML. Drijft Safari, alle iOS-browsers, Mail, de App Store en…
- WebMGoogles open containerformaat voor webvideo: een bewust beperkte subset van Matroska, vrij van licentiekosten.
- WebPGoogles afbeeldingsformaat, gelanceerd in 2010. Verliesgevende en verliesvrije modus, alfakanaal en animatie. 25–35% kleiner…
- WebpackDe gevestigde JS-bundler: neemt je honderden JS-, CSS- en afbeeldingsbestanden en pakt ze in tot een paar geoptimaliseerde…
- WebringHomepages die in een kring aan elkaar zijn geknoopt, elk met een klein navigatiekader met "vorige", "volgende" en…
- WebRTCPeer-to-peer video, audio en data tussen browsers, zonder plug-in.
- WebshellEen script (PHP, ASPX, JSP) dat een aanvaller via HTTP een commandoshell geeft — nadat de eerste toegang al is verkregen.
- WebSocketEen protocol voor tweerichtingscommunicatie in realtime tussen browser en server.
- WebSocket APIEen web-API voor een permanente, bidirectionele verbinding tussen browser en server. In tegenstelling tot het…
- WebTransportBrowser-API bovenop HTTP/3 en QUIC met zowel bidirectionele, betrouwbare streams als onbetrouwbare datagrammen — zoiets als…
- WebViewEen browser die als weergavecomponent in een app is ingebed — wat er verschijnt als je in Instagram een link opent in plaats…
- WebVTTHet tekstformaat achter ondertitels op het web — leesbaar in een gewone teksteditor, en dat is precies de bedoeling.
- WeChatDe alles-in-één-app van China — berichten, betalingen, taxi's, doktersafspraken en een eigen appstore van 'miniprogramma's'…
- WeeChatEen chatclient voor de terminal, gestart in 2003. De naam staat voor 'Wee Enhanced Environment for Chat' en zegt iets over…
- WeersvoorspellingsfabriekHet gedachte-experiment van Lewis Fry Richardson uit 1922: 64.000 mensen in een ronde zaal, elk verantwoordelijk voor één…
- Wegman–Carter-MACEen recept voor berichtauthenticatie: een snelle universele hash plus voor elk bericht een vers eenmalig masker.
- Wei DaiDe cypherpunk achter b-money, een van de voorstellen die in de Bitcoin-whitepaper worden aangehaald, en de bibliotheek…
- Weighted ECMPVerkeer over meerdere paden verdelen naar wat ze werkelijk aankunnen, in plaats van gelijk te splitsen tussen een link van…
- WEPDe eerste poging van wifi tot versleuteling, die de privacy van een kabel beloofde en ongeveer die van een losgetrokken…
- WerkfactorDe hoeveelheid rekenwerk die een wachtwoordhashfunctie per poging moet kosten, en die opschuift naarmate hardware sneller…
- WerkkzeugHet demotool van Farbrausch, waarin texturen, meshes en scènes uit gestapelde operators worden opgebouwd in plaats van als…
- Werner KochDuitse programmeur die al meer dan vijfentwintig jaar hoofdonderhouder is van GnuPG, het versleutelingsprogramma waarmee een…
- WestonDe referentiecompositor van Wayland: het programma waarmee Kristian Høgsberg liet zien dat het protocol werkte, en dat…
- Wet van Brooks"Mensen toevoegen aan een te laat softwareproject maakt het nog later." Fred Brooks, The Mythical Man-Month, 1975.
- Wet van Conway“Organisaties die systemen ontwerpen… zijn gedwongen ontwerpen te produceren die kopieën zijn van de communicatiestructuren…
- Wet van DemeterEen object mag alleen methoden aanroepen op zichzelf, zijn velden, zijn parameters of objecten die het zelf aanmaakt — geen…
- Wet van Godwin"Naarmate een online discussie langer duurt, nadert de kans op een vergelijking met Hitler of de nazi's de één."…
- Wet van Hofstadter‘Het duurt altijd langer dan je verwacht, zelfs als je rekening houdt met de wet van Hofstadter.’
- Wet van LittleHet gemiddelde aantal ‘dingen in het systeem’ = aankomstsnelheid × gemiddelde verblijftijd. L = λW.
- Wet van MooreGordon Moores waarneming uit 1965: het aantal transistors per chip verdubbelt ruwweg elke twee jaar. Zestig jaar lang de…
- Wet van Parkinson“Werk dijt uit om de beschikbare tijd te vullen.” — Cyril Northcote Parkinson, 1955.
- WFC-schermDe ruststand van bbs-software, "Waiting For Caller", op de monitor van de sysop terwijl de modem op het volgende gesprek…
- wgetGNU-opdrachtregelprogramma voor het downloaden van bestanden via HTTP, HTTPS en FTP. Hrvoje Nikšić, 1996. Kan complete sites…
- WharfDe dock van AfterStep: een kolom vierkante knoppen langs de schermrand die programma's startte, kleine statusapplets…
- WhatsAppDe meestgebruikte berichten-app ter wereld — in 2009 begonnen door Jan Koum en Brian Acton (oudgedienden van Yahoo!) en in…
- WhatsApp BusinessDe zakelijke variant van WhatsApp van Meta — een gratis app voor kleine bedrijven plus de WhatsApp Business API (betaald…
- WhatsApp-groepDe groepschat van WhatsApp. In de loop der jaren opgerekt van 100 naar 256 en daarna 1024 leden. Beheerders kunnen instellen…
- WhatsApp-kanaalEen functie in WhatsApp (2023, Meta) om in één richting te zenden. Organisaties en bekende personen plaatsen updates die…
- WHATWGWeb Hypertext Application Technology Working Group. Opgericht in 2004 door Apple, Mozilla en Opera als reactie op het…
- WHDLoadEen Amiga-systeem dat diskettegebaseerde spellen en demo’s naar een harde schijf of emulator tilt.
- Wheeler jumpDe truc waarmee je in een routine kon springen en toch de weg terug vond — de subroutine-aanroep, uitgevonden in 1949.
- WhirlpoolEen hashfunctie van 512 bit uit 2000, gebouwd op een aangepast AES-achtig cijfer van een van de ontwerpers van AES zelf.
- WhirlwindGebouwd om te antwoorden terwijl de piloot nog in de simulator zat — en onderweg vond het realtime computing uit.
- WhisperHet spraakherkenningsmodel van OpenAI, uitgebracht in september 2022 met open weights onder de MIT-licentie. Het maakte…
- WhisperXEen wrapper rond Whisper die via ‘forced alignment’ tijdstempels per woord toevoegt, plus sprekerdiarisatie via pyannote…
- Whitebox-cryptografieCryptografie die standhoudt zelfs als de aanvaller het geheugen van het programma kan lezen en de uitvoering kan sturen.
- WhitespaceTekens die als lege ruimte verschijnen: spatie, tab, regeleinde, carriage return, verticale tab. In HTML/CSS worden meerdere…
- Whitfield DiffieLoste in 1976, samen met Martin Hellman, het probleem op dat onoplosbaar werd geacht: hoe twee partijen een geheime sleutel…
- whoisEen protocol en hulpprogramma om op te zoeken wie een domeinnaam of IP-blok heeft geregistreerd. Een van de oudste diensten…
- WHOIS++Een poging om whois om te vormen tot een gedistribueerde gids van alle personen en diensten op het internet.
- Wi-FiDraadloos netwerken volgens de IEEE 802.11-standaarden.
- Wi-Fi 6De Wi-Fi-generatie die is geoptimaliseerd voor veel gelijktijdige clients in plaats van topsnelheid voor één.
- Wi-Fi 7De nieuwste Wi-Fi-generatie — theoretisch tot ~46 Gbit/s, Multi-Link Operation en kanalen van 320 MHz.
- Wi-Fi-meshEen systeem met meerdere routerknooppunten die samen het huis dekken — één SSID, automatisch roamen tussen de knooppunten.
- WIADe stuurprogramma-API van Microsoft waarmee Windows met scanners en digitale camera’s kon praten zonder dat elk programma…
- Wide trail-strategieEen ontwerpmethode voor blokcijfers die een ondergrens bewijst voor het aantal actieve S-boxen, waardoor differentiële en…
- Wide-block cipherEen blokcijfer dat een heel blok, zoals een schijfsector, in één keer versleutelt, zodat het omdraaien van één bit het hele…
- Widget Creation Library (Wcl)Een bibliotheek waarmee de hele interface van een Xt-programma in een gewoon X-resourcebestand kon worden beschreven, zonder…
- Widget toolkitDe bibliotheek met kant-en-klare knoppen, menu's, schuifbalken en tekstvelden, plus de event loop en indelingsregels die ze…
- Wieners aanvalEen cryptanalytische aanval die de private RSA-sleutel achterhaalt wanneer de private exponent te klein is, met behulp van…
- Wietse VenemaDe Nederlander die de beveiligingstools schreef die elke Unix-beheerder gebruikte zonder zich af te vragen wie ze had…
- WikidataDe vrije kennisgraaf van Wikimedia — de feiten van Wikipedia als gestructureerde, machineleesbare data.
- WikipediaDe vrije encyclopedie die iedereen kan bewerken — en die tegen alle verwachting in goed uitpakte.
- Wild compoDe restcategorie van een demoparty: een wedstrijd voor alles wat in geen enkele andere categorie past.
- Wildcat!Commerciële bbs-software uit Californië, bedoeld voor bedrijven net zozeer als voor hobbymatige sysops.
- Wilhelm SchickardDe Tübingse hoogleraar die twintig jaar vóór Pascal een rekenmachine voor Kepler bouwde, en wiens enige exemplaar verbrandde…
- will-changeEen CSS-eigenschap die de browser vooraf laat weten dat een element binnenkort wordt geanimeerd of gewijzigd, zodat die een…
- WillekeurigheidsextractorEen functie die een klonterige, deels voorspelbare entropiebron indikt tot minder bits die vrijwel perfect uniform zijn.
- Willgodt OdhnerDe Zweedse ingenieur wiens schakelwiel het meest nagebouwde rekenmechanisme ter wereld werd.
- William FriedmanDe geneticus die Amerika's belangrijkste codebreker werd en het vak zowel zijn statistische gereedschapskist als het woord…
- William OughtredEen Engelse predikant die twee logaritmische schalen naast elkaar legde en liet schuiven — en rond 1622 zo de rekenliniaal…
- William ShockleyLeidde de transistorgroep, vond de robuuste junctietransistor uit — en legde de basis voor zowel Silicon Valley als zijn…
- WilliamsbuisHet eerste geheugen met echte willekeurige toegang: bits opgeslagen als ladingsvlekjes aan de binnenkant van een gewone…
- Willis WareDe RAND-ingenieur wiens rapport uit 1970 doorgaans geldt als de geboorteakte van de computerbeveiliging.
- Wim van EckDe Nederlandse ingenieur die in 1985 aantoonde dat een computerscherm op afstand is uit te lezen met een aangepaste tv.
- WIMPWindows, icons, menus, pointer — de vier ingrediënten van bijna elke desktopinterface sinds 1980.
- WinchesterschijfHet ontwerp dat de harde schijf gesloten, goedkoop en betrouwbaar maakte — en waarop elke schijf sindsdien is gebouwd.
- Window MakerEen X11-vensterbeheerder die NeXTSTEP zo getrouw nabootst dat hij er nog steeds uitziet als 1989.
- Window shadingEen venster oprollen zodat alleen de titelbalk overblijft, als een jaloezie, in plaats van het te minimaliseren.
- Window SnyderBeveiligingsbestuurder met Microsoft, Mozilla, Apple en Intel op haar cv — en een voornaam die niemand vergeet in een…
- WINDOW-clausule (SQL)SQL-syntaxis om een benoemde vensterspecificatie te definiëren wanneer meerdere window-functies hetzelfde venster gebruiken…
- WindowLabDe vensterbeheerder van Nick Gravgaard uit 2001 met enkele eigen ideeën: klikken geeft focus zonder het venster naar voren…
- WindowsHet besturingssysteem van Microsoft en met een aandeel van zo'n 70% nog altijd de dominante speler op de desktop.
- Windows 1.0Microsofts eerste grafische omgeving, waarin vensters naast elkaar lagen en nooit mochten overlappen.
- Windows 2.0De release van december 1987 waarin vensters eindelijk mochten overlappen, Excel een thuis kreeg en Apple een reden om te…
- Windows 3.xVersie 3.0 uit 1990 en 3.1 uit 1992 maakten van Windows de bureaubladomgeving die de pc-wereld daadwerkelijk gebruikte, na…
- Windows 95De lancering waarbij mensen om middernacht in de rij stonden voor een besturingssysteem — en die de wereld de Start-knop gaf.
- Windows NTDe serieuze Windows-lijn, vanaf nul gebouwd door de architect van VMS — en de code waarop elke Windows sinds XP rust.
- WindsurfAI-first code-editor van Codeium (in 2024 omgedoopt tot Windsurf). Een concurrent van Cursor met een ‘Cascade’-agent die…
- wingetDe officiële pakketbeheerder van Microsoft voor Windows, standaard aanwezig in Windows 11. winget install Mozilla.Firefox.
- WINGsDe eigen widgettoolkit van Window Maker, ‘WINGs Is Not GNUstep’: een kleine C-bibliotheek die NeXT-grijze knoppen en…
- WINTERPEen Lisp-interpreter met Motif ingebouwd, waarmee je een interface kon ombouwen terwijl het programma nog draaide.
- WinUAEDe nauwkeurigste Amiga-emulator: cycle-exact genoeg om de op de hardware afgestemde producties van de demoscene te draaien…
- WireGuardModerne, minimalistische VPN-implementatie: sneller, veiliger en eenvoudiger dan OpenVPN of IPsec.
- WireGuard-roamingHet vermogen van WireGuard om naadloos mee te bewegen wanneer een client van netwerk of ip-adres wisselt (wifi naar mobiel)…
- WiresharkDe dominante open-source pakketanalyzer, gemaakt door Gerald Combs in 1998 (toen nog onder de naam Ethereal). Ontleedt ruim…
- WishDe oorspronkelijke app voor spotgoedkoop Chinees prulgoed: piekte in 2018 en liep stuk op Temu en Shein. In 2024 voor 173…
- WiskopEen aparte kop die als eerste in het bandtraject zit en de oude inhoud wist voordat de opnamekop de nieuwe neerlegt.
- WisselstroomnetwerkanalysatorVoordat een elektriciteitsnet in software te simuleren was, bouwde men er een verkleinde elektrische kopie van op een wand…
- WixIsraëlische website-bouwer met slepen-en-neerzetten voor niet-ontwikkelaars, met meer dan 200 miljoen gebruikers. Wix ADI…
- Wizard (MUD)De speler die helemaal naar de top is geklommen en daarmee is opgehouden met spelen: hij beheert en bouwt voortaan de wereld.
- wlrootsDe bibliotheek die het schrijven van een Wayland-compositor terugbracht van een klus van zestigduizend regels tot een van…
- wm (Andrew)De vensterbeheerder van Carnegie Mellons Andrew-systeem, in 1983 geschreven door James Gosling en David Rosenthal: getegeld…
- WM_CLASSDe ICCCM-eigenschap met de instantie- en klassenaam van een programma, waaraan de resourcedatabase en windowmanagers…
- WM_CLIENT_LEADERDe ICCCM-eigenschap die naar het leidervenster van een programma wijst, het enige met de sessie-ID, zodat een…
- WM_CLIENT_MACHINEDe ICCCM-eigenschap die de machine noemt waarop een X-programma draait — bedoeld zodat rsh wist waar het herstart moest…
- WM_COLORMAP_WINDOWSDe ICCCM-eigenschap waarin een programma opsomt welke subvensters een eigen colormap hebben, zodat de windowmanager weet…
- WM_COMMANDDe ICCCM-eigenschap met de opdrachtregel waarmee een programma is gestart, bedoeld om het na uitloggen te herstarten, en nog…
- WM_DELETE_WINDOWHet ICCCM-protocol waarmee de sluitknop het programma iets vraagt in plaats van het neer te schieten.
- WM_HINTSDe ICCCM-eigenschap met de kleine verzoeken van een X-client aan de window manager: wil het toetsenbordfocus, moet het als…
- WM_ICON_SIZEDe ICCCM-eigenschap op het rootvenster waarin de windowmanager aangeeft welke iconformaten hij graag ziet — een van de…
- WM_NAMEDe ICCCM-eigenschap die de titel van een X-venster bevat: de tekst die de window manager in de titelbalk tekent en die elk…
- WM_NORMAL_HINTSDe ICCCM-eigenschap waarmee een X-programma de vensterbeheerder laat weten hoe groot het wil zijn: minimale en maximale…
- WM_PROTOCOLSDe ICCCM-eigenschap waarin een X-client opsomt welke gesprekken hij met de window manager wil voeren (sluiten, focus, ping)…
- WM_SAVE_YOURSELFDe eerste poging van ICCCM tot sessiebeheer: de vensterbeheerder vraagt een programma op te schrijven hoe het herstart moet…
- WM_SnDe selectie uit ICCCM 2.0, één per scherm, waarvan een window manager bij het opstarten eigenaar wordt — zodat een andere…
- WM_STATEDe eigenschap die een window manager op een clientvenster zet om aan te geven in welke toestand het verkeert, en die in de…
- WM_TAKE_FOCUSHet ICCCM-protocol dat samen met één vlag in WM_HINTS vier verschillende antwoorden geeft op de vraag wie bepaalt waar de…
- WM_TRANSIENT_FORDe ICCCM-eigenschap die aangeeft bij welk hoofdvenster een dialoogvenster hoort, zodat de windowmanager het bovenop kan…
- WM_WINDOW_ROLEDe ICCCM-eigenschap met een korte naam voor welk van de vensters van een programma een venster is — "browser", "3pane"…
- wm2Een minimalistische vensterbeheerder uit de jaren negentig, direct herkenbaar aan de venstertitel op een tab langs de…
- wmctrlHet commandoregelprogramma dat elke EWMH-compatibele window manager aanstuurt — vensters weergeven, er een activeren…
- wmiiEen tiling-windowmanager die via een bestandssysteem wordt bestuurd, in de geest van Plan 9.
- wmxHet vervolg van Chris Cannam op wm2: hetzelfde zijwaartse titeltabblad en dezelfde gevormde kaders, plus "kanalen" voor…
- Wobble grooveDe geleidegroef op een lege beschrijfbare schijf slingert lichtjes heen en weer en geeft de drive een klok en een adres op…
- WobblerEen effect dat een beeld of rasterlijn met een lopende sinustabel vervormt, zodat het als rubber lijkt te wiebelen.
- Wobbly windowsHet Compiz-effect uit 2006 waardoor vensters als gelei wiebelden bij het slepen, en dat meer dan wat ook mensen ertoe bracht…
- WojakHet ruw getekende kale figuurtje waarmee een gemoedstoestand wordt uitgedrukt. Anders dan Pepe is het geen personage maar…
- WoordenboekaanvalProbeer niet elk mogelijk wachtwoord, maar alleen de wachtwoorden die mensen daadwerkelijk kiezen.
- WoordgrootteDe natuurlijke databreedte waarmee een processor werkt: hoeveel bits zijn registers, ALU en pointers doorgaans in één keer…
- Word (machinewoord)De natuurlijke datagrootte van een cpu-architectuur: het aantal bits dat de processor in één keer in zijn registers…
- Word2VecKlassiek woordembeddingmodel van Google (2013) dat liet zien dat woorden als vectoren met betekenis te representeren zijn.
- WordPressHet meest gebruikte cms ter wereld: goed voor zo'n 40% van alle websites. PHP en MySQL, open source, met een enorm…
- work_memHoeveel geheugen één sortering of hashtabel mag gebruiken voordat er naar schijf wordt uitgeweken. De meest verkeerd…
- WorkbenchHet grafische bureaublad van de Amiga, en in de dagelijkse omgang het hele AmigaOS.
- Workload IdentityCloudfunctie waarmee een workload (pod, lambda, container) toegang tot cloudresources krijgt zonder langlevende…
- Workplace ShellHet objectgeoriënteerde bureaublad van OS/2 uit 1992, waar bestanden, printers en mappen objecten met overerving waren — en…
- Workspace ManagerDe bestandsbeheerder en desktopshell van NeXTSTEP, het programma dat de dock, de shelf en de kolommenweergave beheerde die…
- World of WarcraftDe MMO die het genre naar het grote publiek bracht, met op het hoogtepunt twaalf miljoen betalende spelers.
- World Wide WebHet hypertextsysteem bovenop het internet: drie uitvindingen in één, namelijk URL, HTTP en HTML.
- WormZelfreplicerende malware die zich zonder enige handeling van de gebruiker over het netwerk verspreidt.
- WORMOpslag waarin gegevens één keer geschreven maar nooit meer gewijzigd of gewist kunnen worden: onveranderlijkheid als fysieke…
- WPADe beveiligingsstandaard voor wifi: versleutelt het verkeer tussen apparaat en toegangspunt.
- WPA Enterprise"Zakelijke wifi": elke gebruiker logt in met gebruikersnaam en wachtwoord of een certificaat in plaats van een gedeelde PSK…
- WPA3De derde generatie wifibeveiliging: vervangt de zwakke 4-way handshake van WPA2 door SAE (Simultaneous Authentication of…
- WPA3-EnterpriseWPA3-modus voor zakelijke wifi. Beveiligingssuite van 192 bit (GCMP-256, ECDHE-384). Verplichte CNSA-naleving voor…
- WPSDe functie die het eenvoudig moest maken om op een draadloos netwerk te komen zonder het wachtwoord in te typen. In 2006…
- WrapperCodelaag die bestaande functionaliteit omhult om de API aan te passen: vereenvoudigen, aanpassen, tracing of caching…
- WREDWeighted Random Early Detection: congestievermijding in routers. Gooit pakketten probabilistisch weg VOORDAT de wachtrij vol…
- WrijvingstransportPapiertransport waarbij een rubberen rol het vel door wrijving vastgrijpt — hetzelfde trucje als bij een typemachine — in…
- write (Unix)De oudste manier om in Unix met een andere gebruiker te praten: typ regels, en ze verschijnen midden op hun terminal.
- Write amplificationDe verhouding tussen logische schrijfacties (wat de applicatie vraagt) en fysieke schrijfacties (wat daadwerkelijk op schijf…
- Write precompensationBewust sommige fluxovergangen te vroeg of te laat schrijven om te compenseren dat naburige bits elkaar op de drukke…
- Write skewConcurrency-anomalie: twee transacties lezen overlappende data, werken beide bij op basis van wat ze zagen, en de…
- Write spliceDe magnetische naad die ontstaat waar een nieuwe schrijfsessie aansluit op eerder geschreven inhoud op tape.
- Write stallWanneer een op LSM gebaseerde database inkomende schrijfacties bewust vertraagt of helemaal stopt omdat compactie het niet…
- Write-backCachebeleid waarbij schrijfacties alleen in de cache belanden en pas later naar het onderliggende medium worden…
- Write-back cacheEen cachestrategie waarbij een schrijfactie eerst alleen naar de cache gaat en pas later naar de tragere laag wordt…
- Write-throughCachebeleid waarbij elke schrijfactie tegelijk naar de cache en het onderliggende medium gaat. Het voordeel voor lezen…
- Write-through cacheEen cachestrategie waarbij elke schrijfactie meteen zowel naar de cache als naar de achterliggende laag gaat. Veiliger dan…
- WriteFreelyEen minimalistisch, zelf te hosten blogplatform dat puur om schrijven draait — geen widgets, geen obsessie met statistieken…
- Wrong-key-randomisatiehypotheseDe aanname dat decrypteren met een verkeerde sleutelgok willekeurig ogende statistiek oplevert, waardoor de juiste sleutel…
- WSDLXML-formaat voor het beschrijven van SOAP-webservices. W3C Recommendation uit 2007. Definieert operaties, port types…
- WSLDe manier van Microsoft om Linux-programma's op Windows te draaien. WSL1 (2016) vertaalde Linux-syscalls. WSL2 (2019) draait…
- WSLgMicrosofts eigen brug waarmee grafische Linux-programma's in WSL 2 vensters op het Windows-bureaublad openen, gebouwd op…
- wu-ftpdDe FTP-server die was gebouwd om wuarchive overeind te houden en vervolgens met de helft van de Unix-wereld meeleverde.
- wuarchiveHet FTP-archief van Washington University in St. Louis, een van de grootste plekken op het vroege-jaren-negentigweb om…
- WWIVBBS-software waarvan de vrijgegeven broncode er een platform voor honderden zelfgebouwde varianten van maakte.
- WWIVnetHet BBS-netwerk dat WWIV-boards koppelde voor mail en discussiegroepen, naast het grotere FidoNet.
- wxWidgetsHet cross-platform C++-framework uit 1992 dat niet zijn eigen knoppen tekent maar de native besturingselementen van Windows…
- WYSIWYGWhat You See Is What You Get: de editor toont het document zoals het eruit zal zien, niet als code met opmaaktekens.
X
- Foutafhandeling in XlibWaarom een X-programma kan sneuvelen door een fout in een verzoek van twintig aanroepen eerder, en wat XSetErrorHandler en…
- X (demoparty)Een Nederlandse demoparty waar de Commodore 64 de enige machine is die telt.
- X ConsortiumDe leveranciersclub die X11 beheerde van 1988 tot 1996 en de MIT-licentie een van haar namen leende.
- X Premium (Twitter Blue)Abonnement van Twitter/X. Vóór Musk (2021) kostte Twitter Blue 3 dollar voor bladwijzermappen en cosmetica. In het…
- X Toolkit Intrinsics (Xt)Het framework dat C-programma's onder X11 widgets, overerving en callbacks gaf — en helemaal geen uiterlijk.
- X-CopyHet dominante diskkopieerprogramma van de Amiga: met de Cyclone-uitbreiding kon het zelfs beveiligde disks nibble-kopiëren.
- X-DesignerDe Britse Motif-builder die Sun als de zijne verkocht en die aan het eind probeerde zijn klanten uit Motif te redden door…
- X-extensieHet mechanisme waarmee X11 bijna veertig jaar lang nieuwe mogelijkheden kreeg zonder dat het kernprotocol ook maar één keer…
- X-FaceEen mail- en Usenet-header met een piepklein zwart-witplaatje van de afzender, gecodeerd als een paar honderd tekens tekst.
- X-fontserver (xfs)Een aparte dienst die X-servers via het netwerk van lettertypen voorzag, uit een tijd waarin lettertypen iets van de server…
- X-No-ArchiveDe headerregel X-No-Archive: yes, die Usenet-archieven vroeg een bericht te vergeten — en werkte tot iemand het citeerde.
- X-Resource (X11-extensie)De extensie waarmee een client de server kan vragen hoeveel ruimte de andere clients innemen: hoeveel vensters, pixmaps en…
- X-selecties (PRIMARY en CLIPBOARD)Hoe X11 tekst tussen programma's verplaatst: twee parallelle klembladen en de afspraak dat de data alleen bestaat zolang de…
- X-terminalEen beeldscherm met een ingebouwde X-server en verder niets: de programma's draaiden op een Unix-machine in de serverruimte.
- X.25Het pakketnetwerk van de telecombedrijven van vóór het internet: traag, duur en zo nauwgezet in foutcorrectie dat het zelfs…
- X.400De e-mail van de telecombedrijven en normalisatie-instituten, bedoeld om SMTP van het internet te vervangen en er juist door…
- X.500Het wereldwijde telefoonboek van de OSI-wereld voor het netwerk: nooit af, maar met nakomelingen in vrijwel elk…
- X.509ITU-T-standaard voor publiekesleutelcertificaten: de structuur die elk TLS-, codesigning- en S/MIME-certificaat volgt.
- X.desktopDe bestandsbeheerder en desktop van IXI voor X11 uit 1988, de eerste commerciële poging om Unix pictogrammen en een…
- X.Org FoundationDe non-profit die sinds 2004 het X Window System beheert en wier echte vernieuwing was dat ook individuele ontwikkelaars…
- X.Org ServerDe referentie-implementatie van X11 sinds 2004 en de X-server achter bijna elk Linux-bureaublad gedurende twee decennia.
- X10De eerste versie van X die MIT verliet, en die iedereen leerde waarom de volgende versie van nul moest beginnen.
- X11Het klassieke grafische systeem van Unix. MIT, 1984. Versie 11 (1987) is nog steeds de actuele. Netwerktransparant: een…
- X11-forwardingEen grafisch programma op een andere machine draaien en het venster op het eigen scherm krijgen, getunneld via SSH.
- X11/NeWSSuns poging om niet te hoeven kiezen: één vensterserver die X11 en NeWS in hetzelfde proces sprak, in leven gehouden tot…
- x11perfDe bij X meegeleverde benchmark die meet hoe vaak per seconde een server een bepaalde tekenbewerking kan uitvoeren.
- X11R1De eerste release van X versie 11, september 1987, met het protocol dat sindsdien niet is veranderd en een server die bij…
- X11R2De eerste X-release van het MIT X Consortium, in 1988: minder een nieuwe versie dan het bewijs dat het R1-protocol echt…
- X11R3De X-release van oktober 1988 waarin de Xt-toolkit de vorm kreeg waarop Motif en Athena verder bouwden.
- X11R4De release van december 1989 die X11 zijn regelboek gaf: ICCCM, XDMCP, de Shape-extensie, toegangscontrole met cookies en…
- X11R5De release van september 1991 die X11 andere talen dan Engels leerde, meetbare kleur, schaalbare lettertypen van een…
- X11R6De zesde en laatste grote uitgave van X11, verschenen in 1994, waarvan de naam zijn inhoud tien jaar overleefde dankzij de…
- X11R7De release van december 2005 waarin X.Org de monolithische broncodeboom in honderden modules zaagde, imake verving door…
- x11vncDe VNC-server die het reeds draaiende X-scherm deelt in plaats van een nieuw, onzichtbaar scherm aan te maken, zodat de…
- X2GoExtern bureaublad voor Linux, gebouwd op de vrije NX-code, met alles getunneld door SSH en sessies die je kunt loskoppelen…
- X386De eerste vrije X-server voor gewone pc's, in 1991 geschreven door Thomas Roell, en de wortel van XFree86 en daarmee van het…
- x86De klassieke cpu-architectuur van Intel, sinds de jaren tachtig dominant in pc's en serverdatacenters.
- X9.63 KDFDe sleutelafleidingsfunctie uit de ANSI-standaard voor elliptische krommen: hash het gedeelde geheim, een teller en wat…
- XAADe eerste gedeelde laag voor 2D-versnelling in XFree86: de driver vulde een tabel in met wat de kaart kon, en XAA deed de…
- XACE (X Access Control Extension)De interne toegangscontrolehooks van de X-server, gemodelleerd naar LSM in de Linux-kernel: een beveiligingsmodule mag ja of…
- xAIHet AI-bedrijf van Elon Musk, opgericht in juli 2023 met als verklaard doel "de ware aard van het universum te begrijpen"…
- XamarinHet framework waarmee C#-ontwikkelaars native mobiele apps konden bouwen. In 2016 overgenomen door Microsoft en ter ziele…
- XangaBlogplatform uit 1999 dat samen met LiveJournal het online dagboek van tieners vormde, voordat er sociale media waren.
- XauthX11's manier om te bepalen wie op een display mag tekenen: een geheim cookie in een bestand, onversleuteld verzonden.
- xautolockEen klein programma dat zelf niets vergrendelt; het houdt bij hoelang toetsenbord en muis stil zijn geweest en start een…
- Xaw3dAthena-widgets met afgeschuinde randen: een bibliotheek uit de vroege jaren negentig die de vrije software van X een…
- xbiffEen brievenbusje in een venster waarvan de vlag omhoog gaat zodra er nieuwe post is: het eerste meldingsicoon van de…
- XBinEen bestandsformaat dat schermdata, eigen lettertype en palet van tekstmodus-kunst in één bestand bundelt, zodat het werk op…
- xbindkeysDe oudere, van de vensterbeheerder onafhankelijke manier om onder X11 toetsen en muisknoppen aan shell-opdrachten te…
- XBMHet formaat van X voor monochrome bitmaps, opgeslagen als C-broncode die rechtstreeks in een programma kan worden opgenomen.
- XC-APPGROUPDe extensie die één X-programma andere programma's in zichzelf liet insluiten, als hun windowmanager.
- XC-MISCDe kleine X11R6-extensie waarmee een client de server kan vragen welke resource-ID's weer vrij zijn gekomen, zodat een…
- xcalcDe rekenmachine van X11, die een Texas Instruments TI-30 nabootst, of met -rpn een HP-10C met omgekeerde Poolse notatie.
- xcapeHet X11-programma dat een modifiertoets iets anders laat doen als hij alleen wordt aangetikt — meestal om Control in Escape…
- XCBEen dunne, asynchrone C-bibliotheek voor het X-protocol die Xlib verving als laag waarop al het andere rust.
- XCBC-MACDe reparatie die CBC-MAC veilig maakte voor berichten van elke lengte, tegen de prijs van drie sleutels.
- XChaCha20Een ChaCha20-variant met een nonce van 192 bit, groot genoeg om voor elk bericht willekeurig te kiezen zonder zorgen over…
- xclip en xselDe twee kleine programma's die shell-pipes koppelen aan X-selecties, zodat cmd | xclip een klembordinvoer wordt en xsel -b…
- xclipboardHet eigen klembordprogramma van de X-distributie: een klein Athena-venster dat de CLIPBOARD-selectie overneemt en bewaart…
- xclockEen analoge klok in een venster, dertig jaar lang vooral gebruikt om te controleren of X überhaupt werkt.
- XcmsHet kleurbeheersysteem in X11R5 waarmee een programma een kleur in CIE-coördinaten kon vragen en iets kreeg dat er op twee…
- XcodeDe officiële IDE van Apple. Alleen voor Mac. De enige officieel ondersteunde manier om apps voor iOS, iPadOS, macOS…
- xcompmgrDe voorbeeldcompositor die bewees dat de Composite-extensie werkte: slagschaduwen op Linux in een paar duizend regels C.
- xconsoleEen venster dat opvangt wat anders naar /dev/console zou gaan, zodat het geschreeuw van de kernel en syslog niet midden in…
- XcursorDe bibliotheek die X11 muisaanwijzers in kleur gaf, met schaduw en animatie, geladen uit thema's op schijf in plaats van uit…
- xcutselEen klein X-programma met twee knoppen dat tekst heen en weer zet tussen de PRIMARY-selectie en de oude cut buffer, voor…
- xdaliclockDe X11-klok van Jamie Zawinski waarvan de cijfers in elkaar overvloeien als de tijd verandert, een knipoog naar Dalí met…
- XDarwinHet vrijwilligersproject dat XFree86 op Mac OS X liet draaien in de jaren voordat Apple een eigen X11 had — en dat de…
- XDCCIRC-bestandsbots die op verzoek genummerde packs uitdelen via DCC.
- XDF (Extended Density Format)IBM's formaat uit het begin van de jaren negentig dat 1,86 MB op een gewone 3,5-inch HD-floppy perste door sectoren van…
- XDG Base DirectoryDe specificatie die programma's ertoe wil brengen configuratie in ~/.config, data in ~/.local/share en cache in ~/.cache te…
- xdg-shellHet Wayland-protocol dat van een oppervlak een echt venster maakt — titel, maximaliseren, volledig scherm…
- XDMDe X Display Manager: het grijze inlogvenster dat X-sessies lokaal startte en X-terminals via het netwerk bediende.
- XDMCPHet protocol waarmee een X-server zonder eigen computer via het netwerk een inlogvenster kon vragen aan een display manager…
- XdmxDe proxy-X-server die schermen op meerdere computers aan elkaar naaide tot één bureaublad — Xinerama over het netwerk.
- XDNDHet protocol waarmee applicaties met verschillende toolkits onder X11 eindelijk dingen op elkaar konden slepen en neerzetten.
- xdotoolHet opdrachtregelprogramma dat zich voor de gebruiker uitgeeft: het drukt toetsen in, beweegt de muis en zoekt, focust en…
- XDPEen hook in de Linux-kernel die een eBPF-programma op een pakket uitvoert zo vroeg mogelijk, in de driver, voordat de kernel…
- xdpyinfoToont alles wat een X-server over zichzelf kwijt wil: versie, leverancier, extensies, schermen, kleurdieptes en visuals.
- XDRExtended Detection and Response: een doorontwikkeling van EDR die signalen uit meerdere bronnen (endpoints, netwerk, cloud…
- xearthTekende de aarde als bureaubladachtergrond, met dag en nacht precies waar ze op dat moment lagen.
- xeditDe eigen teksteditor van de X-distributie, bedoeld als demonstratie van de Athena-Text-widget en onder XFree86 uitgegroeid…
- XEmbedEen protocol om het venster van het ene X-programma in dat van een ander in te sluiten, zodat beide zich als één oppervlak…
- XenEen type 1-hypervisor van het Computer Laboratory van de Universiteit van Cambridge, gepubliceerd in 2003. Hij vormde de…
- XenixMicrosofts eigen Unix, en een paar jaar midden jaren tachtig de meest geïnstalleerde Unix-variant ter wereld.
- XeonDe servercpu van Intel sinds 1998. Lange tijd synoniem met "servercpu", maar inmiddels terreinverlies aan EPYC.
- XephyrEen X-server die in een venster van een andere X-server draait: een bureaublad in het bureaublad.
- XerografieHet droge elektrofotografische kopieerproces waarin licht, statische lading en tonerpoeder het beeld tekenen: de kern van…
- Xerox 914De eerste automatische kopieerder voor gewoon papier: de machine die van Haloid Xerox maakte en van ‘xeroxen’ een werkwoord.
- Xerox 9700Xerox' eerste laserprinter op de markt, 1977: 120 pagina's per minuut bij 300 dpi, en het begin van het einde voor…
- Xerox AltoDe computer die in 1973 al vensters, een muis, Ethernet en tekstverwerking had — en die Xerox aan niemand verkocht.
- Xerox PARCVond de persoonlijke computer uit zoals wij die kennen — en werd het schoolvoorbeeld van een bedrijf dat niet begreep wat…
- Xerox StarDe eerste commerciële computer met pictogrammen, mappen en een prullenbak, en een van de leerzaamste commerciële…
- Xerox ViewPointDe herschrijving van de Star-software uit 1985 die het Xerox-bureaublad modulair en veel goedkoper maakte, en die onder de…
- xevEen klein X-programma dat een venster opent en elke gebeurtenis afdrukt die dat bereikt, het juiste gereedschap als een…
- XEvIEDe X-extensie waarmee één programma elke toets- en muisgebeurtenis kon onderscheppen, wijzigen of weggooien voordat die de…
- XEX-modusEen bedrijfsmodus voor blokcijfers die invoer en uitvoer met een masker XOR't dat afhangt van de positie van het blok.
- xeyesEen paar ogen dat de muisaanwijzer volgt: de bekendste demo van X en een verrassend bruikbaar diagnostisch hulpmiddel.
- xf86-input-evdevHet generieke stuurprogramma van de X-server voor de evdev-interface van de Linux-kernel, en de reden dat een usb-muis kon…
- xf86-input-synapticsHet X-touchpadstuurprogramma met een stuk of honderd opties, die elk door een of andere laptopbezitter onmisbaar werden…
- xf86-video-vesaHet laatste redmiddel van X op een pc: een stuurprogramma dat niets van de videokaart weet, de BIOS om een beeldmodus vraagt…
- XF86VidModeDe XFree86-extensie waarmee programma's en toetscombinaties tijdens het draaien van X van videomodus konden wisselen, de…
- XfceEen lichtgewicht desktop die begon als vrije CDE-lookalike en het standaardantwoord werd voor machines die GNOME niet…
- xfdDe X-fontweergever: een venster met een raster dat elk teken van een lettertype toont, 256 per keer.
- XFIXESDe X-extensie die opruimt wat het kernprotocol vergat, en waar moderne compositors niet buiten kunnen.
- xfmDe bestandsbeheerder voor X uit de jaren negentig, gebouwd op Athena-widgets, met één venster voor bestanden en één voor…
- xfontselEen aanklikbaar formulier over de veertien velden van een XLFD-naam, om een lettertype uit de core-fonts van de X-server te…
- XForms (toolkit)Een compacte widgettoolkit voor X, in de jaren negentig rechtstreeks op Xlib geschreven, vooral bekend omdat LyX en de…
- XFree86De vrije X-server voor pc's die Linux en BSD in de jaren negentig een grafisch bureaublad gaf, en daarna alles verloor door…
- XFree86-BigfontDe XFree86-extensie die ophield met het versturen van honderden kilobytes glyphmetrieken over de lijn telkens als een…
- XFSKrachtig journaling-bestandssysteem. SGI, 1994 (voor IRIX). Linux-port in 2001. Standaard op RHEL 7+ voor desktop en server…
- xfsttDe kleine lettertypeserver die eind jaren negentig TrueType naar X11 bracht en Linux-gebruikers zo Arial en Times New Roman…
- XftDe bibliotheek die lettertypen van de X-server naar de applicaties verplaatste en het Linux-bureaublad daarmee gladde tekst…
- xfwm4De windowmanager van Xfce sinds versie 4, een van de eerste met ingebouwde compositor en een van de laatste die uitsluitend…
- XGBoostBibliotheek voor gradient boosting van beslisbomen, uitgebracht in 2014 door Tianqi Chen. Het domineerde Kaggle zozeer dat…
- xgcDe grafische demo van X: een paneel met een knop voor elke instelling van een graphics context en een venster waarin te zien…
- XglDe X-server van Novell die alles via OpenGL tekende en Compiz in 2006 mogelijk maakte, voordat AIGLX van Red Hat hem…
- XGS-PON10-Gigabit-capable Symmetric PON: de opvolger van GPON, met 10 Gbit/s symmetrisch (even snel omhoog als omlaag). Wordt…
- xhostDe oorspronkelijke toegangscontrole van de X-server, die hele machines toelaat — en waarvan de bekendste aanroep de controle…
- XHTMLHTML herschreven als XML — strikte syntaxis, elke tag moet sluiten, attributen staan tussen aanhalingstekens. Het pad dat…
- Xiaoyun WangDe cryptanalist die in 2004–05 de collisiebestendigheid van MD5 en SHA-1 brak en de helft van 's werelds hashfuncties met…
- XID-wraparoundPostgreSQL-transactie-ID's zijn 32 bits breed en lopen rond. Worden de oude ID's niet op tijd opgeruimd, dan accepteert de…
- XIE (X Image Extension)Beeldverwerking binnen de X-server: een oplossing voor documentbeelden uit de jaren negentig die bijna niemand anders nodig…
- XIM (X Input Method)Het raamwerk van X11 om talen te typen die meer tekens hebben dan het toetsenbord toetsen.
- XImageDe structuur van Xlib voor een afbeelding in het geheugen van de client, in tegenstelling tot een pixmap in de server, en de…
- XimianHelix Code, later Ximian: het bedrijf dat van 1999 tot 2003 probeerde van GNOME een product te maken en onderweg Evolution…
- XineramaDe X11-extensie die meerdere monitoren samenvoegde tot één groot oppervlak, zodat vensters eindelijk van de ene naar de…
- xinit en startxDe kale manier om X vanaf een tekstconsole te starten: één server, één script en een sessie die precies zo lang duurt als…
- XInputDe X11-extensie die een systeem voor één muis en één toetsenbord leerde omgaan met tablets, aanraakschermen en meer dan één…
- XKBDe X Keyboard Extension, een toetsenbordindelingssysteem dat het vensterysteem waarvoor het gemaakt is heeft overleefd.
- xkbcompDe compiler die tekstbeschrijvingen van toetsenborden in XKB omzet in iets wat de X-server kan laden — en die de server zelf…
- xkbprintHet X.Org-hulpprogramma dat het huidige toetsenbord als PostScript tekent, met de symbolen van elke toets op de juiste plek.
- xkeyboard-configDe database met toetsenbordindelingen uit de hele wereld die XKB uitleest, en waar inmiddels zowel X als Wayland van afhangt.
- xkeycapsJamie Zawinski’s grafische voorkant voor xmodmap: een afbeelding van het toetsenbord op het scherm, klik op een toets en zie…
- xkillHet X11-hulpprogramma dat de aanwijzer in een doodskop verandert en het programma dat eigenaar is van het aangeklikte…
- XLFDHet oude naamgevingsschema voor lettertypen in X: veertien velden gescheiden door streepjes, voor wie "Courier 12" te…
- XlibDe C-bibliotheek die functieaanroepen omzet in X-protocolberichten en die bijna niemand nog rechtstreeks aanroept.
- xloadEen scrollend staafdiagram van de systeembelasting (load average), sinds de dagen van X10 elke tien seconden ververst.
- xlockDe klassieke X-schermvergrendeling, die de terminal achter een bewegend patroon verborg en tientallen jaren voortleefde als…
- xlogoEen programma dat niets anders doet dan het logo van het X Window System tonen, en juist daarom de standaardtest werd voor…
- xlsatomsToont elk atoom dat de X-server kent, van het voorgedefinieerde PRIMARY op nummer 1 tot de duizenden namen die hedendaagse…
- xlsclientsHet commando dat toont welke programma's er op een X-display draaien, per machine en per opdrachtregel — oorspronkelijk…
- xlsfontsHet opdrachtregelprogramma dat de X-server vraagt welke core fonts er zijn en hun volledige XLFD-namen afdrukt, één per…
- XM (Extended Module)Het modulebestandsformaat van FastTracker 2, dat MOD uitbreidde met envelopes, 16-bits samples en tweeëndertig kanalen.
- xmagHet vergrootglas van het X Window System: kies een stukje scherm en zie het pixel voor pixel uitvergroot in een eigen…
- xmanEen grafische man-pagina-browser op basis van Athena-widgets, afstammeling van een X10-versie die Barry Shein in de jaren…
- XmArrowButtonEen Motif-knop zonder label, alleen een afgeschuinde driehoek die een van de vier richtingen aanwijst.
- XmBulletinBoardDe eenvoudigste manager-widget van Motif, die kinderen precies plaatst waar hun x en y zeggen en, als basisklasse van XmForm…
- XmCascadeButtonDe knop in een Motif-menubalk die een menu laat uitklappen — of, binnen een menu, een submenu opent dat met een klein…
- XmComboBoxDe combobox die Motif pas in versie 2.0 kreeg, in 1994: een tekstveld en een lijst in één widget.
- XmContainerHet antwoord van Motif 2.0 op het venster van de bestandsbeheerder: één widget die pictogrammen vrij verspreid, als boom of…
- XmDialogShellHet venster op hoofdniveau dat om elk Motif-dialoogvenster heen zit en dat programmeurs zelden met de hand aanmaken.
- XmDrawingAreaDe lege widget van Motif: een vlak zonder eigen uiterlijk dat alleen meldt wanneer het opnieuw getekend moet worden, van…
- xmessageEen venster met wat tekst en een rij knoppen, het X-equivalent van echo, bedoeld voor shellscripts die de gebruiker iets…
- XmFileSelectionBoxDe bestandsdialoog van Motif: één filter, twee lijsten en vier knoppen, zo ongeliefd dat Netscape-gebruikers op Unix liever…
- XmFormDe layout-widget van Motif, waarin elk kind aan randen, buren of procentuele posities wordt verankerd in plaats van…
- XmFrameEen Motif-container voor precies één kind, die alleen tot taak heeft een rand met schaduw eromheen te tekenen.
- xmhEen X-voorkant op het MH-mailsysteem, waarbij elke knop in het venster overeenkomt met een MH-commando dat op de achtergrond…
- XmingEen kleine, gratis X-server voor Windows die de vaste metgezel van PuTTY werd voor iedereen die Unix-programma's grafisch…
- XMLGestructureerd gegevensformaat uit 1998 — voorganger van JSON, maar nog altijd in gebruik voor SOAP, RSS en…
- XML Schema (XSD)W3C-standaard (2001) voor het beschrijven van de structuur en typen van XML-documenten. Zelf een XML-dialect. Verving de…
- XmLabelDe eenvoudigste widget van Motif, een stukje tekst of een plaatje dat helemaal niets doet, en de voorouder van bijna elke…
- XMLHttpRequestDe oorspronkelijke browser-API voor AJAX. Microsoft, Outlook Web Access, 1999. Rond 2006 gestandaardiseerd door het W3C…
- XmListDe lijstwidget van Motif: rijen XmString met vier selectiemodellen, van één rij tegelijk tot Shift- en Ctrl-klik, en altijd…
- XmMainWindowHet kader van Motif voor het hoofdvenster van een applicatie: menubalk bovenaan, werkgebied in het midden, optionele…
- XmManagerDe abstracte basisklasse van Motif voor widgets die andere widgets bevatten, en het onderdeel dat gadgets ongemerkt laat…
- XmMenuShellDe onzichtbare Motif-shell waarin elk pulldown- en popupmenu zit, zodat het menu boven alles kan verschijnen zonder dat de…
- XmMessageBoxHet standaarddialoogvenster van Motif met een symbool, een bericht en de knoppen OK, Cancel en Help, dat in vijf…
- XmNotebookDe tabbladwidget van Motif 2.0 uit 1994, getekend als een ringband met spiraalrug en geschaduwde paginarandjes, die net op…
- xmobarEen tekstgebaseerde statusbalk in Haskell, in de praktijk het standaardpaneel voor xmonad-gebruikers.
- XMODEMEen van de eerste bestandsoverdrachtprotocollen voor modems, in 1977 gebouwd door Ward Christensen en op de BBS'en van de…
- xmodmapHet opdrachtregelprogramma dat de tabel van de X-server bewerkt die keycodes aan symbolen koppelt, en daarmee wat elke toets…
- xmonadEen tiling windowmanager in Haskell, waarvan het configuratiebestand zelf een Haskell-programma is dat bij elke wijziging…
- xmoveEen X-proxy uit 1994 die het onmogelijke deed, een lopend programma van het ene display naar het andere verplaatsen, door…
- XMPEen kant-en-klaar profiel in de geheugenmodule met hogere frequentie, strakkere timings en hogere voltage dan de standaard…
- XMP-profielExtreme Memory Profile: Intels standaard waarmee RAM-modules hun snelle timings en frequenties kenbaar maken, zodat die met…
- XmPanedWindowDe container van Motif die zijn kinderen stapelt met versleepbare scheidingen ertussen.
- XMPlayEen piepkleine Windows-speler van Un4seen Developments die de favoriet van de trackerscene werd omdat hij modules correct…
- XMPP (Jabber)Open, gefedereerd chatprotocol op basis van streaming XML (1999, Jabber → RFC 6120/6121/6122) — de eerste serieuze…
- XmPrimitiveDe abstracte basisklasse van Motif voor elke widget zonder kinderen — de plek waar elke knop, lijst en elk tekstveld zijn…
- XmProtocols (Motif)De laag van Motif boven WM_PROTOCOLS uit ICCCM, die berichten van de vensterbeheerder in gewone callbacks omzet — en de…
- XmPushButtonDe gewone drukknop van Motif: een label met schaduw dat indrukt bij een klik en pas een callback afvuurt als de muisknop…
- XmRowColumnDe alleskunner-manager van Motif, die zijn kinderen in rijen of kolommen opstelt en in vermomming elke menubalk, elk…
- XmScaleDe schuifregelaar van Motif: een handvat op een baan waarmee een geheel getal tussen twee grenzen wordt gekozen.
- XmScrollBarDe schuifbalk van Motif: twee pijltjes, een schuifknop met de grootte van het zichtbare deel en een callback voor elke…
- XmScrolledWindowDe container van Motif die schuifbalken plaatst rond een kind dat te groot is voor de ruimte die het kreeg.
- XmSelectionBoxHet algemene kies-uit-een-lijst-dialoogvenster van Motif, en de ouder van zowel het bestandsdialoogvenster als de prompt van…
- XmSeparatorDe Motif-widget om een lijn te tekenen, meer niet — maar dan wel op zeven manieren.
- XmSpinBoxDe widget van Motif 2.0 om met twee pijltjesknoppen door een waarde te stappen, één getal of één woord tegelijk.
- XmStringDe "compound string" van Motif: een ondoorzichtig teksttype waarin elk segment een tag draagt die lettertype en…
- XmTextDe teksteditor van Motif als widget, met een eenregelige broer genaamd XmTextField, en de basis waarop dtpad, het invoerveld…
- XmToggleButtonDe aan/uit-widget van Motif, die door één enkele resource een selectievakje of een radioknop wordt.
- XmuDe rommella van X11: een verzameling kleine functies die noch in Xlib noch in Xt passen, maar die elk gereedschap…
- xnekoDe kat die de muisaanwijzer over een X-scherm achternazit, in slaap valt zodra hij hem te pakken heeft en krabt aan de rand…
- XnestEen X-server die zelf een X-client is — hij toont een volledig bureaublad in een venster op een andere X-server.
- XORBooleaanse operator: waar als precies één invoer waar is. Symbool: ⊕, ^. Opvallende eigenschap: A ⊕ B ⊕ B = A — hij is zijn…
- XOR-cijferHet XOR-cijfer combineert klaartekst en sleutel bit voor bit en is alleen veilig als de sleutel even lang is als het…
- xorg.confHet configuratiebestand van de X.Org-server, opvolger van XF86Config, dat een generatie Linux-gebruikers met de hand…
- XPathQuerytaal om door XML-bomen te navigeren. W3C-standaard uit 1999. Syntaxis als //book[@year>2000]/title.
- XPdeEen Linux-bureaubladomgeving uit 2002 die Windows XP pixel voor pixel kopieerde, inclusief startknop en blauwe taakbalk.
- XPenguinsKleine pinguïns die over de randen van de vensters op je bureaublad lopen, klimmen en tuimelen.
- XPilotEen multiplayer-zwaartekrachtshooter via het internet, geschreven aan de Universiteit van Tromsø en gespeeld op werkstations…
- XPMX PixMap, een afbeeldingsformaat voor kleurenicoontjes dat toevallig ook geldige C-broncode is.
- xprDe tweede helft van de screenshotketen van X: het neemt een bestand van xwd en maakt er iets van dat een printer begrijpt.
- XpraHet gereedschap dat voor vensters doet wat GNU screen voor terminals doet: programma's draaien op een onzichtbare X-server…
- XprintHet idee dat een printer gewoon een ander X-scherm is, tien jaar uitgeprobeerd en daarna stilletjes verwijderd.
- xpropHet commando dat de muisaanwijzer in een kruisdraad verandert en alles afdrukt wat X weet over het venster waarop je klikt.
- XPSMicrosofts op XML gebaseerde documentformaat uit 2006, aangeprezen als een PDF zonder Adobe — en het nieuwe afdrukformaat…
- XQuartzDe X-server voor macOS, ontstaan als Apples eigen X11.app en sinds 2012 een zelfstandig project, toen Apple het niet meer…
- XQuerySQL voor XML — een volwaardige querytaal met lussen, filters en sortering, bovenop XPath gebouwd.
- xrdbHet programma dat een resourcebestand door de C-preprocessor haalt en het resultaat in de X-server opslaat, zodat elk…
- Xref (Usenet)De header die vertelde waar een gecrosspost artikel op de eigen server terecht was gekomen, zodat je het maar één keer…
- xrefreshEen programma dat het hele X-scherm zichzelf laat hertekenen door alles met een venster te bedekken en dat meteen weer te…
- XRenderDe extensie die X11 een alfakanaal gaf, vijftien jaar nadat het protocol voor monochrome schermen was ontworpen.
- XresourcesDe gedeelde instellingendatabase van X11, waar kleuren en lettertypen van elk programma in één tekstbestand vol jokertekens…
- xrestopEen top voor de X-server: het toont elke verbonden client en hoeveel vensters, pixmaps en andere objecten die in het…
- xrnEen van de eerste grafische newsreaders: Usenet in een X11-venster, met knoppen in plaats van commando's van één letter.
- xroachKakkerlakken die over het root window schieten en zich onder toepassingsvensters verstoppen; verplaats een venster en de…
- xscopeProtocolsniffer voor X11: plaatst zich als proxy tussen client en server en drukt elk verzoek, antwoord, evenement en elke…
- XScreenSaverDe schermbeveiliging en schermvergrendeling van Jamie Zawinski voor X11, met honderden kleine grafische demo's en zeer…
- XsessionHet shellscript dat een display manager na een geslaagde login uitvoert en dat op zijn beurt de grafische sessie van de…
- xsetHet configuratiescherm van X11 op de opdrachtregel: schermbeveiliging, energiebeheer, toetsherhaling, de bel en het…
- xsetrootEen klein X11-hulpprogramma om achtergrond, cursor en naam van het root window in te stellen — dat bij toeval de statusbalk…
- XSETTINGSHet freedesktop-protocol waarmee X-programma's tijdens het draaien van thema, lettertypen en DPI kunnen wisselen, via één…
- XSL-aanvalEen algebraïsche aanval uit 2002 die AES had bedreigd als hij werkte zoals beweerd.
- XSLT"Extensible Stylesheet Language Transformations" — W3C-standaard uit 1999 om XML om te zetten in andere XML, HTML of tekst…
- xsmDe eigen sessiebeheerder van X11R6 uit 1994, de referentie-implementatie van XSMP, die onthield welke programma's draaiden…
- XSMPHet protocol van X11 om een desktopsessie op te slaan en te herstellen, met elk programma en venster op zijn plek.
- xsnowSneeuw die over het X-bureaublad valt, op de bovenranden van vensters blijft liggen en af en toe gezelschap krijgt van de…
- XSSWanneer een aanvaller JavaScript-code in een site smokkelt, zodat andere bezoekers die code zelf uitvoeren.
- xss-lockDe lijm tussen de schermbeveiliging van de X-server, systemd-logind en de locker van je keuze — zodat het scherm echt op…
- XSS-typenDe drie hoofdvarianten van XSS, afhankelijk van waar de kwaadaardige code wordt opgeslagen en geactiveerd.
- XsunSuns eigen X-server voor Solaris, die in 1993 X11/NeWS verving en zelf door X.Org werd vervangen toen Solaris 11 verscheen.
- XTEAEen verbeterde variant van het blokcijfer TEA, uit 1997, om een zwakte in het origineel te verhelpen.
- xteddyEen teddybeer op je bureaublad die helemaal niets doet, en dat uitstekend doet.
- xtermDe standaardterminal van X11 — ouder dan X zelf en nog steeds de maatstaf waaraan elke andere terminalemulator wordt…
- XTESTDe X-extensie waarmee een client toetsaanslagen en muisbewegingen kan injecteren die de server voor echt aanziet.
- xtransDe transportlaag onder X11: de code die namens Xlib, de X-server, de fontserver en ICE een Unix-socket, TCP of iets…
- XTranslateCoordinatesDe Xlib-aanroep die een punt omrekent van het coördinatenstelsel van het ene venster naar dat van een ander, en er gratis…
- XTrapDe X-extensie van Digital Equipment voor het vastleggen en afspelen van invoer, de voorganger van XTEST en RECORD, het duo…
- xtrlockEen X11-vergrendeling die niets verbergt: het scherm blijft zichtbaar, maar de aanwijzer wordt een hangslot en niets…
- XTS-modusEen blokcijfermodus voor schijfversleuteling die elk blok aanpast met het sectornummer en de positie, in plaats van met een…
- Xuejia LaiChinese cryptograaf die samen met James Massey het blokcijfer IDEA ontwierp en later medeauteur was van het artikel dat MD5…
- XUI (DECwindows)De toolkit van DEC voor DECwindows — de programmeerinterface waarop Motif is gebouwd, en daarom ziet Motif eruit als HP maar…
- xUnitVerzamelnaam voor de familie unittestframeworks die afstammen van SUnit, in 1994 door Kent Beck voor Smalltalk geschreven…
- XvfbEen X-server zonder scherm: alles wordt in het geheugen getekend, zodat grafische programma's kunnen draaien waar niemand…
- XVideo (Xv)De X11-extensie waarmee de videokaart video kon schalen en kleurconverteren, zodat de processor dat niet hoefde te doen.
- XViewSuns OPEN LOOK-toolkit voor X, gebouwd zodat SunView-programma's konden verhuizen zonder herschreven te worden.
- XvMCDe uitbreiding op XVideo die rond 2001 de videokaart de bewegingscompensatie van MPEG-2-decodering liet overnemen, zodat een…
- XwaylandEen X-server die zelf een Wayland-client is, zodat oude X-programma's op een Wayland-desktop draaien zonder de overstap te…
- xwdX Window Dump: de screenshottool die met X11 meekomt, en het merkwaardige beeldformaat dat verder niemand wilde hebben.
- xwininfoHet X11-gereedschap om een venster aan te wijzen en te achterhalen wat het werkelijk is: id, afmetingen, positie, diepte en…
- XXEXML External Entity-aanval. Misbruikt een XML-parser die verwijzingen naar externe entiteiten verwerkt: lokale bestanden…
- XXE-injectieXML External Entity-injectie: een kwetsbaarheid waarbij een XML-parser externe entiteiten verwerkt die de aanvaller heeft…
Y
- Y Combinator's Werelds beroemdste startup-accelerator: investeert kleine bedragen in prille startups en draait twee keer per jaar…
- Y Window SystemDe poging van Mark Thomas in 2004 om een venstersysteem vanaf nul te schrijven in plaats van X te verstellen: een server met…
- Yael Tauman KalaiDe cryptografe die ringhandtekeningen mee bedacht en later liet zien hoe je een berekening kunt controleren zonder haar over…
- YAGNIPrincipe: bouw functies pas wanneer ze echt nodig zijn.
- YAMLLeesbaar configuratieformaat: inspringing in plaats van accolades, commentaar toegestaan.
- Yann LeCunOntwierp de convolutionele netwerken die computervisie mogelijk maakten, en had ze al in de jaren negentig in commerciële…
- Yanoff-lijstEen regelmatig bijgewerkt tekstbestand met alles waarmee je op internet verbinding kon maken — de voorloper van webcatalogi…
- YARAEen regeltaal om kwaadaardige code in bestanden aan de hand van patronen te herkennen. Gemaakt door Victor Alvarez bij…
- YARA-regelEen regelformaat om malware te identificeren en te classificeren aan de hand van patronen: tekststrings, bytereeksen of…
- YarnJavaScript-pakketbeheerder. Facebook, Google en Exponent, oktober 2016. Was sneller dan npm v3 en dwong npm tot verbetering…
- YaRN-schalingYet another RoPE extensioN: een verfijnde methode (2023) om de contextlengte van RoPE-modellen uit te breiden, waarbij…
- Yehuda LindellIsraëlische cryptograaf, medeauteur van het standaardleerboek over moderne cryptografie en een van degenen die veilige…
- yEncDe codering die Usenet-binaries met bijna een derde verkleinde, in de gok dat het netwerk eindelijk acht bits aankon.
- yescryptDe wachtwoordhash die ongemerkt /etc/shadow overnam op de meeste grote Linuxdistributies.
- yieldSleutelwoord dat een functie pauzeert en een waarde teruggeeft: bij de volgende aanroep gaat de functie verder waar ze was…
- Yik YakEen anonieme feed die alleen berichten toonde van mensen binnen een paar kilometer. Een experiment in hoe slecht het afloopt…
- YjsJavaScript-CRDT-bibliotheek voor conflictvrij realtime samenwerken. Vormt de basis voor samenwerking in Notion-achtige apps…
- YM-formaatChipmuziekformaat dat frame voor frame vastlegt wat de YM2149-geluidschip naar zijn registers schreef.
- YM2612Yamaha's FM-synthesechip die de Sega Mega Drive zijn stevige, basrijke stem gaf.
- YMODEMChuck Forsbergs uitbreiding van XMODEM: grotere blokken, bestandsnamen vooraf en meerdere bestanden in één keer.
- Yo-yo-aanvalEen cryptanalysetechniek die een paar berichten afwisselend versleutelt en ontsleutelt, zodat een verband tussen die…
- You.comAI-gestuurde zoekmachine die klassieke zoekresultaten combineert met door LLM's gegenereerde antwoorden plus bronvermelding…
- YouTubeHet grootste videoplatform ter wereld: opgericht door Chad Hurley, Steve Chen en Jawed Karim (2005) en in 2006 voor 1,65…
- YouTube ShortsYouTube's antwoord op TikTok. Gelanceerd in 2020 (eerst in India, waar TikTok verboden werd), wereldwijd in 2021. Maximaal…
- ytalkEen Unix-talkclient die met meer dan twee deelnemers overweg kon en, minstens zo belangrijk, zowel het oude als het nieuwe…
- YubiHSMDe hardware security module van Yubico in usb-formaat: een HSM die in een usb-poort past in plaats van in een serverrek.
- YubiKeyHardwarebeveiligingssleutel met Zweedse wortels: USB/NFC, FIDO2/WebAuthn, U2F, OTP, PIV en OpenPGP. Phishing van…
- YugabyteDBEen gedistribueerde SQL-database (2017) die wire-compatibel is met PostgreSQL: de Postgres-querylaag wordt hergebruikt…
- Yukihiro MatsumotoOntwierp Ruby met een voor een programmeertaal ongebruikelijk doel: de programmeur gelukkig maken.
- Yuval YaromDe onderzoeker achter Flush+Reload, de cache-aanval die een bouwsteen werd voor een groot deel van het moderne…
Z
- 6GDe volgende mobiele generatie, gepland rond 2030: nog onderzoek, en nu al onderhevig aan dezelfde overdrijving als 5G.
- Z-bufferDe buffer die bijhoudt hoe ver elke pixel weg is, zodat nabije objecten verbergen wat erachter ligt.
- Z-NetzEen Duits BBS-netwerk uit de late jaren tachtig, gebouwd rond de mailboxsoftware Zerberus en de hiërarchische…
- Z-WaveEen draadloos protocol voor slimme huizen dat een meshnetwerk tussen apparaten opbouwt (lampen, sloten, sensoren). Het werkt…
- Z39.50Het protocol van de bibliotheekwereld om op afstand catalogi te doorzoeken, in 1988 gestandaardiseerd en nog steeds…
- Zakir DurumericOnderzoeker die het scannen van het hele IPv4-internet veranderde in een klus van een middag.
- Zap (Lightning)Een Bitcoin-Lightning-microbetaling als reactie op een bericht, vooral op Nostr. In plaats van een gratis "like" stuur je…
- Zaphod-modusMeerdere monitoren draaien als volledig afzonderlijke X-schermen, :0.0 en :0.1, elk met een eigen rootvenster, zodat…
- Zapier"Als X gebeurt in app A, doe dan Y in app B": automatiseringsplatform met meer dan 7000 app-integraties. Jarenlang zonder…
- ZCAVZoned constant angular velocity: de schijf draait met een vast toerental, maar in de ruimere buitenzones worden meer…
- Zebra TechnologiesDe dominante naam in labelprinten, waarvan de opdrachttaal ZPL zo ingeburgerd is dat concurrenten haar nabootsen.
- ZedIn Rust geschreven editor van Nathan Sobo en anderen (de makers van Atom). In 2022 nog in stealth, stabiel sinds 2024…
- ZelfdemagnetisatieEen gemagnetiseerd medium bouwt een intern veld op dat zichzelf tegenwerkt — de muur die longitudinale opname stuitte.
- Zelfklokkende codeEen codering die haar eigen klok in de datastroom meedraagt, zodat de ontvanger de timing kan terugwinnen zonder aparte…
- Zelfmodificerende codeEen programma dat zijn eigen instructies herschrijft terwijl het draait: op de eerste machines met opgeslagen programma een…
- Zelfondertekend certificaatEen TLS-certificaat dat door zichzelf is ondertekend in plaats van door een CA: browsers tonen een waarschuwing.
- Zelfsynchroniserende stroomcijferEen stroomcijfer dat na verloren bits zijn keystream zelf weer terugvindt.
- Zelfvernietigend berichtBerichten die zichzelf automatisch verwijderen na een ingestelde tijd of nadat ze gelezen zijn. Snapchat bouwde er zijn hele…
- ZellijTerminalmultiplexer in Rust, voor het eerst uitgebracht in 2021 (oorspronkelijk Mosaic geheten). tmux, maar vindbaar: de…
- Zen and the Art of the InternetEen beginnersgids voor het internet uit 1992, geschreven door een student en weggegeven via het netwerk dat hij beschreef.
- ZendmastDe fysieke constructie die de antennes van het mobiele netwerk draagt, en verrassend genoeg een flinke bedrijfstak op zich.
- ZephyrHet notificatiesysteem van MIT uit Project Athena — instant messaging voordat iemand die term nodig had.
- ZeROMicrosofts techniek om grote modellen te trainen zonder op elke GPU hetzelfde op te slaan: optimizerstatus, gradiënten en…
- Zero window probeEen klein pakketje dat de zender periodiek naar een ontvanger stuurt die "ik zit vol" heeft gemeld, om te vragen of er toch…
- Zero-bubble-pipelineEen schema dat de leegloop bij pipeline-parallelle training wegneemt door de backward pass in twee helften te splitsen en de…
- Zero-correlation-aanvalEen aanval die lineaire benaderingen met precies nul correlatie vindt, waarmee het cijfer van willekeur te onderscheiden is.
- Zero-cost abstractionHet principe dat een abstractie tijdens runtime niets mag kosten: wat je niet gebruikt, betaal je niet, en wat je wel…
- Zero-dayEen beveiligingslek dat aanvallers kennen maar de leverancier niet: de leverancier had "nul dagen" om het te verhelpen vóór…
- Zero-day-exploitEen exploit voor een kwetsbaarheid waarvan de leverancier niet op de hoogte is: "nul dagen verstreken sinds de ontdekking".
- Zero-knowledge proofCryptografisch bewijs waarmee een bewijzer een verifieerder ervan overtuigt dat een bewering waar is zonder te onthullen…
- Zero-shot learningEen model lost een taak op zonder voorbeelden te zien, alleen op basis van een instructie. Tegenhangers: few-shot (enkele…
- Zero-trustEen beveiligingsmodel waarin geen vertrouwen wordt verleend op basis van de netwerklocatie: alles wordt bij elk verzoek…
- Zero-trustnetwerkBeveiligingsmodel waarin netwerklocatie geen enkel vertrouwen oplevert. Elk verzoek wordt gecontroleerd op identiteit…
- ZeroizationSleutelmateriaal in het geheugen overschrijven zodat het na gebruik niet meer uit te lezen is.
- ZerologonEen cryptografische fout in Netlogon waarmee iedereen met netwerktoegang tot een domeincontroller in zo'n drie seconden het…
- ZeroMQBrokerloze berichtenbibliotheek met pub/sub-, req/rep- en push/pull-patronen. "Sockets op steroïden". Een bibliotheek, geen…
- ZeroTierEen mesh-vpn/SDN dat virtuele Ethernet-netwerken (L2) over internet aanlegt: apparaten overal ter wereld gedragen zich alsof…
- ZFSHet meest veelzijdige vrij beschikbare bestandssysteem: copy-on-write, snapshots, compressie en RAID ingebouwd.
- ZFS-poolDe opslagpool van ZFS: combineert meerdere vdevs (mirror, RAID-Z, enkele schijf) tot één geheel waaruit datasets ruimte…
- ZIF-socketZero Insertion Force: een voetdesign waarbij de chip zonder druk wordt geplaatst en een hendel de contacten daarna…
- ZigSysteemtaal van Andrew Kelley, 2016: "C zonder valkuilen, maar zonder de moeilijkheid van Rusts borrow checker". Geen…
- ZigbeeZuinig mesh-radioprotocol voor IoT: slimme lampen, sensoren en sloten. Gebouwd op IEEE 802.15.4.
- Zigzagcijfer (rail fence)De klaartekst wordt in zigzag over enkele rijen geschreven en rij voor rij afgelezen — een transpositiecijfer dat bezwijkt…
- Zilog Z80Faggin verliet Intel, bouwde een betere 8080 en verkocht die achtenveertig jaar lang.
- Zimmermann-telegramEen versleuteld Duits telegram van januari 1917 dat Britse codebrekers lazen en dat de Verenigde Staten mee de Eerste…
- ZINKFotopapier waarin de kleur al zit: de printer levert alleen warmte, vandaar Zero Ink.
- ZIPHet meestgebruikte archiefformaat. Phil Katz, PKWARE, 1989 (voor MS-DOS PKZIP). Compressie per bestand met DEFLATE…
- Zip-driveDe floppy die honderd megabyte hield, en berucht werd om een klikgeluid dat betekende dat deze schijf en de volgende…
- ZK-rollupEen layer 2 die duizenden transacties bundelt en een cryptografisch bewijs indient dat ze allemaal geldig waren.
- zk-SNARKZero-Knowledge Succinct Non-interactive ARgument of Knowledge: comprimeert het bewijs van een berekening tot ~200 bytes dat…
- zk-STARKScalable Transparent ARgument of Knowledge: een zero-knowledge-bewijs zonder vertrouwde setup, uitsluitend gebouwd op…
- ZMODEMHet bestandsoverdrachtprotocol van het BBS-tijdperk: doorlopend, zelfhervattend en slim genoeg om de download voor je te…
- zMUDEen Windows-MUD-client van Zugg Software, bekend om triggers, scripting en automatisch kaarten tekenen.
- ZNCEen IRC-bouncer: een programma dat dag en nacht met het IRC-netwerk verbonden blijft en waarmee de eigen client op zijn…
- ZodTypeScript-bibliotheek voor schemavalidatie tijdens runtime. Ze lost op wat TypeScript zelf niet kan: types verdwijnen bij…
- Zodiac-cijferEen cijfer van 340 tekens dat de Zodiac-moordenaar in 1969 naar een krant stuurde en dat pas in 2020 werd opgelost.
- Zoektijd (seek time)Hoe lang de arm van een harde schijf nodig heeft om bij het juiste spoor te komen — het getal dat veertig jaar…
- Zombie POODLEPOODLE die in 2019 uit de dood terugkeerde, ditmaal in TLS 1.2-implementaties die paddingfouten op nieuwe en inventieve…
- ZombieprocesEen proces dat is afgelopen maar waarvan niemand de exitstatus heeft opgehaald: het is dood, maar neemt nog steeds een plek…
- Zombo.comEen site uit 1999 die bestaat uit een laadanimatie die nooit klaar is en een voice-over die uitlegt dat hier alles kan. Dat…
- Zone bit recording (ZBR)Verdeelt de schijf in concentrische zones en stopt meer sectoren in de langere buitenste sporen in plaats van hun extra…
- Zone Mail HourHet ene uur per dag waarin elke FidoNet-node in een zone netmail moest accepteren, en menselijke bellers buiten de deur…
- Zone master key (ZMK)De key-encryption key die twee partijen in de betaalketen delen om elkaar werksleutels te kunnen sturen.
- Zoned bit recording (ZBR)Buitenste sporen zijn langer en mogen dus meer sectoren bevatten, anders gaat de helft van de schijf verloren.
- ZonegateEen aangewezen FidoNet-node die privé-netmail tussen zones doorgaf, zodat niet elke BBS een ander continent hoefde te bellen.
- Zoo (archiefformaat)Een draagbare archiver uit 1986 die opdook waar ARC niet kwam, op Unix, VMS en de Amiga, tot LHA het overnam.
- ZoomDe videovergaderdienst die in 2020 een werkwoord werd. In 2011 opgericht door Eric Yuan, voorheen hoofd engineering bij…
- ZorkHet antwoord van MIT op Colossal Cave: een tekstavontuur met een parser die hele zinnen begreep, en het spel dat MUD zijn…
- Zorro-busDe uitbreidingsbus van de Amiga, die zijn eigen kaarten configureerde tien jaar voordat de pc plug and play ontdekte.
- ZPLDe opdrachttaal van Zebra voor label- en barcodeprinters, waarin ^-commando's het label veld voor veld opbouwen.
- zramEen Linux-functie die een gecomprimeerd blokapparaat in het RAM aanmaakt, meestal gebruikt als snelle swap. In plaats van…
- ZshEen Unix-shell van Paul Falstad uit 1990, genoemd naar de gebruikersnaam "zsh" van een collega. Sinds macOS Catalina (2019)…
- ZTNAZero Trust Network Access: een model dat toegang geeft tot specifieke applicaties op basis van geverifieerde identiteit en…
- ZUCEen Chinese stroomcodering die een van de standaardalgoritmen in LTE-netwerken werd, genoemd naar wiskundige Zu Chongzhi.
- ZulipEen chattool met als uitgangspunt dat elk bericht bij een onderwerp binnen een kanaal hoort. Een thread is nooit optioneel…
- Zuse S1De vergeten machines van Konrad Zuse: relaiscomputers die precies één ding deden, namelijk de vleugels van een glijbom…
- Zuse S2Waarschijnlijk de eerste procesbesturingscomputer: een relaismachine die sensoren op een vliegtuigvleugel uitlas en de…
- Zuse Z1Een volledig mechanische binaire computer, uit plaatmetaal gezaagd in de woonkamer van zijn ouders, die nooit meer dan een…
- Zuse Z2De noodoplossing die handgezaagd plaatstaal verving door tweedehands telefoonrelais en daarmee de Z3 financierde.
- Zuse Z3De eerste automatische, programmagestuurde computer die daadwerkelijk werkte, gebouwd van telefoonrelais in een Berlijns…
- Zuse Z4De relaismachine die per vrachtwagen uit Berlijn vluchtte, zich verstopte in een schuur in de Alpen en in 1950 de enige…
- ZustandDuits voor "toestand": een minimalistische state-bibliotheek van 1,2 KB gzipped met een op hooks gebaseerde API. Zette een…
- Zwakke bitsEen kopieerbeveiligingstruc waarbij bits bewust met instabiele magnetisatie werden geschreven, zodat ze bij elke leesbeurt…
- Zwakke cryptografieHet gebruik van cryptografische algoritmen die gebroken zijn of vermeden moeten worden: MD5 (collisieaanvallen sinds 2004)…
- Zwakke IVEen initialisatievector die informatie over de sleutel lekt, waardoor WEP kwetsbaar werd voor de FMS-aanval.
- Zwakke sleutelEen sleutel die om structurele redenen een cijfer zwakker maakt dan het hoort te zijn en daarom moet worden uitgesloten.
- Zweedse commissie voor rekenmachines (Matematikmaskinnämnden)De staatscommissie die in 1948 de opdracht kreeg Zweden aan een computer te helpen, en dat oploste door een handvol jonge…
- ZX PrinterSinclairs vonkprinter voor £49,95: afdrukken op zilverkleurig metaalpapier waar een generatie Britten gemengde herinneringen…
- ZX SpectrumClive Sinclairs goedkope kastje met rubberen toetsen, dat Groot-Brittannië een complete gamesindustrie schonk.
- ZX Spectrum NextEen op fpga gebaseerde evolutie van de ZX Spectrum, via Kickstarter gefinancierd en van een behuizing voorzien door de…
- ZX81Sinclairs zwart-witte micro uit 1981 met 1 KB geheugen, die de thuiscomputer verkocht aan mensen die zich nooit hadden…
- Zygalski-vellenZo'n honderdvijftig geperforeerde vellen papier, op een lichttafel gestapeld tot er op precies één plek licht doorheen kwam…
- Zzap!64Brits gamemagazine voor de Commodore 64, gelanceerd in 1985 en beroemd om het feit dat meerdere recensenten op dezelfde…
#
- _NET_ACTIVE_WINDOWDe eigenschap van het rootvenster die het actieve venster aanwijst, plus het bericht waarmee een taakbalk of applicatie om…
- _NET_CLIENT_LISTDe eigenschap van het rootvenster waarin de window manager alle vensters opsomt die hij beheert, zodat taakbalken en pagers…
- _NET_FRAME_EXTENTSDe EWMH-eigenschap die een programma vertelt hoe dik een frame de window manager om het venster heeft gezet, zodat het kan…
- _NET_SUPPORTING_WM_CHECKDe handdruk waarmee een programma kan vaststellen of er werkelijk een EWMH-compatibele window manager draait, zonder…
- _NET_WM_ICONDe eigenschap waarin een applicatie haar icoon achterlaat als een of meer ARGB-afbeeldingen van willekeurige grootte, in…
- _NET_WM_MOVERESIZEHet bericht dat een applicatie stuurt als de gebruiker begint te slepen aan iets wat de applicatie zelf tekende — een…
- _NET_WM_PIDDe EWMH-eigenschap waarin een programma zijn eigen proces-ID op het venster zet, zodat de vensterbeheerder het juiste proces…
- _NET_WM_PINGDe manier waarop de window manager ontdekt of een applicatie is vastgelopen, plus de PID-eigenschap die het mogelijk maakt…
- _NET_WM_USER_TIMEDe EWMH-eigenschap waarmee een programma zijn venster voorziet van het tijdstip van de laatste toetsaanslag of klik van de…
- _NET_WM_WINDOW_OPACITYDe eigenschap die een heel venster doorschijnend maakt in de compositor, door geen enkele specificatie overgenomen en toch…
- /dev/urandomHet Linux-apparaat voor cryptografisch veilige willekeurige getallen: degene die je hoort te gebruiken, wat oude…