Kostengebaseerde optimizer
Ontwerp van een queryplanner waarbij elk alternatief plan een geschatte “kost” (doorgaans I/O plus cpu) krijgt en het goedkoopste wordt gekozen; sinds ongeveer 1990 standaard in elk modern RDBMS.
De kern is cardinaliteitsschatting: hoeveel rijen levert WHERE x > 5 op? De planner gebruikt histogrammen, de meest voorkomende waarden en het aantal unieke waarden. Als 100 rijen worden verwacht en het er 100.000 blijken, wordt een nested loop rampzalig traag. Instelbaar in Postgres: random_page_cost (standaard 4,0, voor SSD’s te verlagen naar 1,1) en effective_cache_size. Planstabiliteit: zitten de statistieken er 50% naast, dan kiest de planner vandaag misschien het ene plan en morgen een ander, met wisselende prestaties tot gevolg. Clouddatabases (Aurora, Snowflake) plannen tijdens de uitvoering adaptief opnieuw.