Xcursor

Het kernprotocol bouwt een aanwijzer op uit een paar glyphs in een speciaal lettertype: een vorm en een masker, één bit per pixel, met zwart en wit als enige kleuren. Keith Packard schreef Xcursor in 2002 en het werd het jaar daarop met XFree86 4.3 meegeleverd. De bibliotheek zit voor de oude aanroep: vraagt een programma om de aanwijzer left_ptr, dan zoekt Xcursor in de themamappen onder ~/.icons en /usr/share/icons naar een bestand met die naam, en pas als er niets opduikt valt ze terug op het lettertype. Eén bestand kan dezelfde aanwijzer in meerdere maten bevatten en als reeks beelden met vertragingen, zo wordt de draaiende bezig-aanwijzer gemaakt. Kleuren met een alfakanaal vragen om RENDER in de server.

Het thema wordt gekozen met XCURSOR_THEME en de grootte met XCURSOR_SIZE, en een thema kan via index.theme van een ander erven, zodat een thema dat alleen de pijl tekent de rest van Adwaita krijgt. Een aanwijzer die van uiterlijk verandert tussen het bureaublad en één bepaald programma is vrijwel altijd een programma dat het thema nooit zag, meestal een dat als root draait. Wayland nam het hele formaat mee: libwayland-cursor leest dezelfde bestanden, en pas in 2023 kwam er een protocol waarin de client zegt "geef me een pijl" in plaats van zelf het beeld te laden.