Nomogram
Een tekening die rekent: leg een liniaal over twee bekende waarden en lees het antwoord af waar hij de derde schaal snijdt.
De Fransman Maurice d'Ocagne maakte het eerste in 1884, gaf de discipline in 1891 de naam nomographie en publiceerde in 1899 een verhandeling erover. Het verschil met de rekenlineaal is doorslaggevend: de rekenlineaal is algemeen inzetbaar maar vraagt van de gebruiker dat die de werkwijze kent, terwijl het diagram voor één bepaalde formule is getekend en die in één beweging beantwoordt. Iedereen kan een nomogram aflezen zonder te weten welke formule erachter schuilgaat, en dat was precies wat nodig was als de berekening door een kanonnier, een uitvoerder op de bouwplaats of een verpleegkundige moest worden gedaan.
Ze werden bij honderdduizenden gedrukt tot de zakrekenmachine kwam, en overleefden die op een paar plekken. Dosering van medicijnen, klinische risicoscores en het berekenen van laadgewicht en balans van vliegtuigen gebruiken ze nog, om dezelfde redenen als waarom ze zijn gemaakt: geen batterijen, leesbaar bij slecht licht, en een antwoord dat een factor duizend afwijkt valt meteen op, want de liniaal komt buiten het papier uit.