Mechanisme, geen beleid
Het ontwerpprincipe achter X11: de server levert het gereedschap om vensters te tekenen maar weigert te bepalen hoe ze eruit moeten zien of zich gedragen; dat is aan de clients.
Bob Scheifler en Jim Gettys legden de regel in 1986 vast in hun artikel over X: bied mechanisme in plaats van beleid, en leg vooral het beleid voor de gebruikersinterface bij de clients. Het idee was ouder, want de scheiding van mechanisme en beleid was in de jaren zeventig al verwoord in het Hydra-besturingssysteem van Carnegie Mellon, maar X dreef het verder door dan welk vensterssysteem ook, toen of nu. De server weet hoe je vensters maakt, lijnen trekt en gebeurtenissen aflevert. Waar een venster terechtkomt, of het een titelbalk krijgt, hoe een knop eruitziet of welk venster de focus heeft, gaat hem niets aan.
De rekening was twintig jaar lang zichtbaar. De window manager werd een los, vervangbaar programma, wat honderden exemplaren opleverde, en de ICCCM was in 1989 nodig om clients het eens te laten worden over wat de server bewust niet regelde. Motif en OPEN LOOK vochten om het uiterlijk met concurrerende widgetsets, en een X-bureaublad zag er op elke machine anders uit. Wayland, ontworpen door mensen die de gevolgen kenden, haalt een deel van het beleid terug in het protocol en voegt window manager en server samen. De regel wordt nog steeds aangehaald als X' grootste kracht en grootste zwakte, vaak in dezelfde zin.