EXA
De versnellingslaag die in 2005 XAA verving in X.Org, gebouwd rond XRender-compositing in plaats van blitterbewerkingen uit de jaren negentig.
Keith Packard had voor zijn kleine KDrive-server een slanke versnellingslaag geschreven, KAA. In 2005 bracht Zack Rusin die onder de naam EXA over naar de X.Org-server, een woordspeling op XAA die nooit een serieuze uitleg kreeg. Het idee was om zo weinig mogelijk van de driver te vragen: drie hardwareroutines, solid fill, copy en composite, plus het verplaatsen van pixmaps naar en van het videogeheugen. Composite was de nieuwe; het was de bewerking van XRender en precies wat gladgestreken tekst, slagschaduwen en transparantie nodig hadden.
Dat verplaatsen bleek de achilleshiel. EXA besliste zelf welke pixmaps in het videogeheugen moesten staan en welke in het werkgeheugen, gokte vaak verkeerd, en dan stuiterden afbeeldingen heen en weer. Intel herschreef het geheugenbeheer daarom in 2008 als UXA en verving de hele laag later door een eigen SNA. De Radeon- en Nouveau-drivers hielden EXA jarenlang, tot Glamor driverspecifieke 2D-code overbodig maakte. Net als XAA voor hem was EXA een tussenlaag die ongeveer zo lang leefde als de hardwaregeneratie waarvoor hij geschreven was.