Xwayland
Een X-server die zelf een Wayland-client is, zodat oude X-programma's op een Wayland-desktop draaien zonder de overstap te merken.
Wayland was bedoeld om X11 te vervangen, maar niemand ging dertig jaar aan software herschrijven. De oplossing was dat de compositor op verzoek een X-server start, gebouwd op dezelfde codebasis als de X.Org Server, die niet naar het scherm tekent maar elk X-venster als surface aan de compositor overdraagt. Het X-programma ziet een gewoon beeldscherm; de compositor ziet er weer een client bij.
Xwayland werd in 2014 in de X.Org-server opgenomen en wordt sinds 2021 als eigen pakket uitgebracht — in de praktijk het enige deel van X.Org dat nog actief wordt doorontwikkeld. De naden zijn zichtbaar waar X meer toestond dan Wayland: schermopnametools, globale toetsenbordgrabs en hulpmiddelen als xdotool zien alleen andere X-vensters, en schaling op HiDPI-schermen kan wazig worden.