Vensterssysteem
De laag die één scherm, toetsenbord en muis verdeelt over meerdere programma's door elk een rechthoek te geven om in te tekenen en invoer door te sturen naar het programma waarboven de aanwijzer staat.
Het idee kwam van de Xerox Alto, waar Smalltalk halverwege de jaren zeventig overlappende vensters had op een bitmapscherm. In de jaren tachtig kreeg elk platform een eigen systeem: Display Manager van Apollo in 1981, de Macintosh en X in 1984, SunView, Intuition van de Amiga en Windows in 1985, NeWS van Sun in 1986. Gemeenschappelijk is de taak: bijhouden welk venster waar staat, primitieven en tekst tekenen, toetsaanslagen en klikken bij de juiste ontvanger afleveren en opnieuw tekenen wat bedekt was zodra het weer zichtbaar wordt.
Waar de grenzen liggen, verschilt. X stopt alles in één serverproces in de gebruikersruimte en laat het uiterlijk over aan een aparte vensterbeheerder; Windows verplaatste zijn grafische code in 1996 met NT 4.0 voor de snelheid naar de kernel; Quartz van macOS en Wayland laten een compositor het scherm beheren terwijl programma's in hun eigen buffers renderen. Erboven zit altijd een widget toolkit die rechthoeken in knoppen verandert, en daarboven een bureaubladomgeving. ‘Display server’ is dezelfde laag, bekeken vanaf de protocolkant.