Comptometer

Dorr Felt bouwde zijn eerste prototype in 1884 in Chicago van een macaronidoos, vleespennen, elastiekjes en nietjes. De uiteindelijke machine, gepatenteerd in 1887, had een volledig toetsenbord — voor elke decimale positie een eigen kolom toetsen van één tot negen. Een toets indrukken voerde meteen de optelling uit, aangedreven door de beweging van de toets zelf. Geen slinger, geen aparte invoerstap, niets om tussendoor te vergeten. Een geoefende bediende kon meerdere toetsen tegelijk aanslaan.

Aftrekken gebeurde met negencomplementen, in klein cijfer op elke toets gedrukt: je sloeg het complement aan in plaats van het getal en negeerde de overgebleven eenheid vooraan. Daar snel in worden kostte maanden, en comptometerbediende werd een eigen beroep, met eigen opleidingen, vrijwel uitsluitend vrouwen, dat tot ver in de jaren zeventig de salarisadministraties bemande.

Het einde heeft een zekere symmetrie. Het Britse Bell Punch verkocht comptometers onder licentie en bouwde zijn hele kantoormachinebedrijf erop — en bracht in 1961 de Anita uit, de eerste volledig elektronische bureaurekenmachine ter wereld. Die veegde de markt voor mechanische optelmachines in minder dan tien jaar weg, de eigen machines inbegrepen.