TLB
Translation Lookaside Buffer: een CPU-cache voor vertalingen van virtuele naar fysieke adressen. Het doorlopen van de paginatabel is duur (3–4 geheugenopzoekingen); de TLB onthoudt de meest recente koppelingen. Bij gangbare werklasten is de hitrate meer dan 99%.
L1-TLB: ~64 items, ~1 cyclus. L2-TLB: 1024–2048 items, ~10 cycli. Een miss betekent een page table walk en dus 100+ cycli. Er zijn aparte iTLB's (instructies) en dTLB's (data). Huge pages (2 MB, 1 GB) verlagen de druk op de TLB sterk bij grote werksets, een typische winst voor databases (PostgreSQL huge_pages = on), JVM's en ML-werklasten. TLB shootdown: bij een wijziging van de paginatabel moeten de TLB's van alle CPU-kernen dat item ongeldig maken (via een IPI), wat bij hoge parallelliteit een knelpunt wordt. Zijkanalen van het Spectre-type hebben de TLB-toestand gemeten.