Zuse Z3

Uruchomiono go 12 maja 1941 roku. Zbudowano go z około 2000 używanych przekaźników telefonicznych, a częściowo sfinansowała go rodzina Zusego. Liczył binarnie, w 22-bitowej arytmetyce zmiennoprzecinkowej, miał 64 słowa pamięci i taktował z częstotliwością 5–10 herców. Dodawanie trwało niecałą sekundę, mnożenie około trzech. Programy czytał z perforowanej taśmy filmowej 35 mm — papieru w wojennym Berlinie brakowało, a wyrzuconego filmu nie.

Nie było skoków warunkowych. Pętla oznaczała sklejenie końców taśmy, a rozgałęzienia między dwiema ścieżkami po prostu nie istniały — operator zatrzymywał maszynę i zmieniał szpulę. Raúl Rojas wykazał w 1998 roku, że Z3 jest mimo to w zasadzie kompletny w sensie Turinga, za pomocą konstrukcji, na której uruchamianie nikt współczesny nie miałby cierpliwości.

Z3 zniszczył nalot na Berlin w grudniu 1943 roku. Jego następca, Z4, trafił w Alpy i w 1950 roku został wydzierżawiony ETH w Zurychu, gdzie przez kilka lat był jedynym działającym komputerem w Europie kontynentalnej. Replikę Z3 zbudowano w 1961 roku i stoi w Deutsches Museum w Monachium.