Tarcza szyfrowa Albertiego
Dwie współśrodkowe tarcze z alfabetem z lat 60. XV wieku — najstarszy znany szyfr polialfabetyczny.
Leon Battista Alberti, architekt i podręcznikowy człowiek renesansu, opisał urządzenie w traktacie De componendis cifris około 1467 roku. Zewnętrzny pierścień niósł alfabet tekstu jawnego, wewnętrzna tarcza — wymieszany alfabet szyfrowy. Nowością było przekręcanie tarczy w trakcie wiadomości, dzięki czemu ta sama litera jawna zamieniała się na różne symbole; wielka litera w szyfrogramie informowała adresata, gdzie zaczyna się nowe ustawienie.
Po cichu przekreśliło to analizę częstości na całym tekście — pół wieku przed Trithemiusem i stulecie przed Bellasem i Vigenère'em. Ta sama zasada — zmieniaj alfabet w trakcie szyfrowania — wraca w tarczy Jeffersona i, zmechanizowana, w każdej maszynie rotorowej.