Onarım hakkı (right to repair)
Sahiplerin ve bağımsız servislerin, üreticilerin kendilerinin onarmayı tercih edeceği elektronik cihazları tamir edebilmesini amaçlayan hareket ve mevzuat.
Otomobillerle başladı, ama bunu yazılım meselesi hâline getiren şey, onarımın artık vidalarla değil kodla engellenmesi. Üreticinin teşhis yazılımını gerektiren traktörler, parçalar seri numarasıyla eşleştirildiği için başka bir telefondan alınan orijinal ekran hakkında uyarı veren telefonlar, üçüncü taraf kartuşları reddeden yazıcılar. ABD'de DMCA'nın teknik koruma önlemlerini aşmayı yasaklaması, sahibi yalnızca bir parçayı değiştirmek istese bile kilidi aşmayı yasa dışı kılıyor; istisnalar da üç yılda bir Kongre Kütüphanesi'nden talep edilmek zorunda.
Yasa koyucular harekete geçmeye başladı. Elektronikte 2022'de New York'un ilk olduğu birkaç ABD eyaleti onarım yasaları çıkardı; AB ise 2024'te üreticileri onarım ve yedek parça sunmakla yükümlü kılan bir direktif kabul etti. Sektörün değişmez argümanları, yani güvenlik ve fikrî mülkiyet, komisyon odalarında basın bültenlerinden daha kötü dayandı.