Maliyet tabanlı optimizer
Her alternatif plana tahmini bir "maliyet" (genelde G/Ç ve CPU tahmini) atayıp en ucuzunu seçen sorgu planlayıcı tasarımı. 1990 dolaylarından beri her modern RDBMS'te standart; verinin dağılımına dair doğru istatistiklere bağlıdır.
Kalbi kardinalite tahminidir: WHERE x > 5 kaç satır döndürür? Planlayıcı histogramları, en sık değerleri ve n-distinct sayılarını kullanır. Yanlışlık örneği: 100 satır tahmin edilir, gerçekte 100 bin çıkar; nested loop felaket yavaşlar.
Postgres'te ayarlanabilenler: random_page_cost (varsayılan 4.0, SSD için 1.1'e indirilir) ve effective_cache_size. İstatistikler %50 şaşınca planlayıcı bugün bir planı, yarın başkasını seçebilir; performans dalgalanır. Bulut veritabanları (Aurora, Snowflake) çalışma anında uyarlanabilir yeniden planlama yapar.