Optane
Pamięć trwała Intela i Microna (technologia 3D XPoint), wprowadzona w 2017 roku jako „trzecia warstwa” między DRAM a pamięcią NAND. Mniejsze opóźnienia niż NAND, a dane przetrwają wyłączenie zasilania. Intel zrezygnował w 2022 roku — za drogo i bez jasnego zastosowania.
Występowała w dwóch postaciach: jako dyski Optane SSD (NVMe) i Optane PMem w formacie modułu DIMM, współpracującego z DRAM w trybie Memory Mode. Moduł Optane DC PMem osiągał 6 TB, a opóźnienia były wielokrotnie mniejsze niż w SSD. Zastosowania: pamięć podręczna warstwy dyskowej, bazy danych działające w pamięci (SAP HANA), Storage Class Memory. Koniec: Micron wycofał się z technologii w 2021 roku, Intel zamknął linię, a produkcję zakończono w 2022 roku. Zapasy wciąż służą w niszach. Wniosek na przyszłość: nowa warstwa pamięci ma bardzo trudno w starciu z ugruntowanymi SSD i DRAM.