EXA

Keith Packard napisał szczupłą warstwę akceleracji KAA dla swojego małego serwera KDrive. W 2005 roku Zack Rusin przeniósł ją do serwera X.Org pod nazwą EXA, żartem nawiązującą do XAA i nigdy niemającą poważnego rozwinięcia. Pomysł polegał na tym, by wymagać od sterownika jak najmniej: trzech procedur sprzętowych – wypełnienia, kopiowania i kompozycji – oraz przenoszenia pixmap do pamięci wideo i z powrotem. Kompozycja była nowością; to operacja XRender, a właśnie jej potrzebowały wygładzany tekst, cienie i przezroczystość.

Przenoszenie okazało się piętą achillesową. EXA sama decydowała, które pixmapy mają leżeć w pamięci wideo, a które w systemowej, i często się myliła, przez co obrazy odbijały się między nimi. Intel przepisał więc zarządzanie pamięcią jako UXA w 2008 roku, a potem zastąpił całą warstwę własną SNA. Sterowniki Radeon i Nouveau trzymały się EXA przez lata, aż Glamor uczynił kod 2D specyficzny dla sterownika zbędnym. Podobnie jak XAA przed nią, EXA była warstwą pośrednią, która żyła mniej więcej tyle, ile generacja sprzętu, dla której ją napisano.